Sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học ở phổ thông theo hướng tích cực

TRỊNH VĂN BIỀU HVTH: LÊ VIẾT ÁI LAN SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC... SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC... Thí nghiệm theo

MÀU  XANH? XANH! MÀU  K T  Ế

T A! Ủ

CÓ THÍ NGHIỆM

K T  Ế

T A? Ủ

… Kính chào cô

“Học phải đi đôi với hành.”

“Lý thuy t g n li n v i th c ti n.”ế ắ ề ớ ự ễ

“M i lý thuy t ch  là màu xám, ch  có cây đ i mãi xanh ọ ế ỉ ỉ ờ

t i”ươ

MỞ ĐẦU

Bài báo cáo

Môn học:Phương pháp luận nghiên cứu khoa học

GVHD: PGS.TS TRỊNH VĂN BIỀU HVTH: LÊ VIẾT ÁI LAN

SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG

DẠY HỌC HÓA HỌC Ở PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC

1.2 THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC

2.4 THUẬN LỢI-KHÓ KHĂN

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT

BIỂU HIỆN CỦA TÍNH TÍCH CỰC TRONG HỌC TẬP

Trình bày

Th   ử nghi m ệ

Giúp đỡ

Làm vi c  ệ chung

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT

1.2 THÍ NGHIỆM (TN)

   Theo  t   đi n  ti ng  Vi t,  ừ ể ế ệ thí  nghi m ệ   có  2  nghĩa:

- Nghĩa th  nh t: “gây ra m t hi n t ng, m t  ứ ấ ộ ệ ượ ộ

s   bi n  đ i  nào  đó  trong  đi u  ki n  xác  đ nh  ự ế ổ ề ệ ị

đ   quan  sát,  tìm  hi u,  nghiên  c u,  ki m  tra  ể ể ứ ể hay ch ng minh” ứ

- Nghĩa th  hai: làm th  đ  rút kinh nghi m ứ ử ể ệ

  Trong ph m vi bài báo cáo,  ạ thí nghi m ệ  đ c  ượ

hi u  là  ể thực hiện các phản ứng, quá trình hóa học, phục vụ cho việc dạy và học bộ môn hóa học 1.2.1 KHÁI NIỆM THÍ NGHIỆM

1.2.2.VAI TRÒ CỦA THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC

●Giúp h c sinh d  ọ ễ hi u bài ể và hi u bài sâu s c, nh  lâuể ắ ớ

● Nâng cao lòng tin c a HS vào khoa h c ủ ọ và phát tri n ể t  ưduy c a HSủ

● Nâng cao h ng thú ứ h c t p b  môn HH c a HS.ọ ậ ộ ủ

● TN do GV trình bày s  giúp cho vi c hình thành ẽ ệ

nh ng ữ k  năng ỹ TN đ u tiên   HS m t cách chính ầ ở ộxác

●H c sinh ti p thu ọ ế ki n th c chính xác, khoa ế ứ

h cọ

● Giúp HS v n d ng ậ ụ ki n th c đã h c vào th c tế ứ ọ ự ế

1.2.3.PHÂN LOẠI THÍ NGHIỆM Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

THEO HÌNH THỨC THỰC HIỆN THÍ NGHIỆM

TN hóa h c    ọ ở

tr ườ ng PT

TN bi u di n  ể ễ

THEO PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM

CÁC BÀI THÍ NGHI M TRONG  Ệ

CHƯƠNG 2 SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM THEO

HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC

hiện đại

●thí nghiệm mô phỏng

● phim thí nghiệm

● thí nghiệm hóa học vui…

2.1 BIỆN PHÁP

1 Bám  sát m c tiêu ụ  bài h c.  ọ

2. Thí nghi m  ệ ph i h p nhi u PPDH tích c c ố ợ ề ự

3. S  d ng  ử ụ thí nghi m ệ  theo h ng  ướ nghiên c u ứ

4.  Ph át huy năng l c t  duy, tính tích c c ho t đ ng c a HS ự ư ự ạ ộ ủ

5. Vi c t  ch c và ti n hành  ệ ổ ứ ế linh ho t ạ , tùy thu c vào trình đ   ộ ộ

HS và các đi u ki n c  th ề ệ ụ ể

6. S  d ng thí nghi m  ử ụ ệ k t h p v i các ph ng ti n kĩ thu t  ế ợ ớ ươ ệ ậ

hi n đ i ệ ạ  m t cách h p lí, phù h p v i n i dung bài h c ộ ợ ợ ớ ộ ọ

2.2 NGUYÊN TẮC

2.3 VẬN DỤNG

@ S  d ng thí nghi m t  ch c ho t đ ng nghiên c u ử ụ ệ ổ ứ ạ ộ ứ

@  S   d ng  thí  nghi m  t   ch c  ho t  đ ng  d   đoán  lí ử ụ ệ ổ ứ ạ ộ ự

thuy t, ki m nghi m gi  thuy tế ể ệ ả ế

@ S  d ng thí nghi m  so sánh, đ i ch ngử ụ ệ ố ứ

@ S  d ng thí nghi m nêu và gi i quy t v n đử ụ ệ ả ế ấ ề

2.3.1. TÍCH C C HÓA THEO M C ĐÍCH S  D NG THÍ NGHI M   Ự Ụ Ử Ụ Ệ

Thí nghiệm theo hướng nghiên cứu giúp HS quan sát nhận xét rút ra kết luận

Phương pháp này gồm các bước:

Bước 1: Đặt vấn đề

Bước 2: Phát biểu vấn đề

Bước 3: Đề xuất giả thuyết

Bước 4: Lập kế hoạch giải ứng với giả thuyết

Bước 5: Thực hiện kế hoạch

Bước 6: Đánh giá việc thực hiện kế hoạch

Bước 7: Kết luận

2.3.1 TÍCH CỰC HÓA THEO MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM

@ Sử dụng thí nghiệm tổ chức hoạt động nghiên cứu

 Phương pháp này gồm các bước:

B c 1: Yêu c u h c sinh vi t PT HHướ ầ ọ ế

   B c 2: yêu c u HS d  đoán hi n t ngướ ầ ự ệ ượ

   B c 3: Ch ng minh các s n ph m t o thànhướ ứ ả ẩ ạ

   B c 4: Làm thí nghi m ch ng minh d  đoán c a HSướ ệ ứ ự ủ

@ Sử dụng thí nghiệm tổ chức hoạt động dự đoán lí thuyết,

kiểm nghiệm giả thuyết

Vớ dụ: Thớ nghiệm xột ảnh hưởng của nhiệt độ đến tốc độ

TN: Cho 25ml dung dịch H2SO4 tác dụng với 25ml

dung dịch Na2S2O3 Trong đó một phản ứng được

thực hiện ở nhiệt độ thường; một phản ứng được đun nóng

Học sinh quan sỏt và nhận xột  

Ví dụ: thí nghiệm cho kim loại Cu tác dụng với dung dịch H2SO4 đặc (hóa lớp 9)

Đặt vấn đề: H2SO4 đặc có tính chất gì khác với H2SO4 loãng khi tác dụng với kim loại , cụ thể khi cho tác dụng với Cu?

Không có 

ph n  ng ả ứ Cu+ H2SO4 đ →

CuSO4 +H2 Cu+ H2SO4 đ 

→CuSO4 +H2O + SO2

Giáo viên làm thí nghiệm

Giáo viên yêu cầu học sinh rút ra kết luận

HS d  đoán ự

Giáo viên yêu cầu học sinh dự đoán các hiện tượng thí nghiệm và gi i  ả

thích vì sao l i d  đoán nh  th ạ ự ư ế

Bước 3: Yêu cầu nhóm HS làm thí nghiệm đối chứng sau

đó điền kết quả vào bảng

Bước 4: Kết luận

Ví dụ:Tìm hiểu khái niệm hiđroxit lưỡng tính (hóa 11NC)

­ Đ t v n đ :  ặ ấ ề theo thuy t Arêniut thì  ế Zn(OH)2 là axit hay baz ? S  d ng thí  ơ ử ụ nghi m nào đ  ch ng minh? ệ ể ứ

­ H ng d n HS làm thí nghi m  ướ ẫ ệ ⇒ so sánh 

      ­ Phát bi u và nh n d ng v n đ  n y sinhể ậ ạ ấ ề ả

      ­ Phát bi u v n đ  c n gi i quy tể ấ ề ầ ả ế

 B c 2: Gi i quy t v n đ :ướ ả ế ấ ề

      ­Làm thí nghi m quan sát hi n t ng, vi t ệ ệ ượ ế

ph ng trình ph n  ng.ươ ả ứ

  B c 3: K t lu nướ ế ậ

       Th o lu n k t qu  thu đ c và đánh giá.ả ậ ế ả ượ

@ Sử dụng thí nghiệm nêu vấn đề

Thí nghi m: Nhúng qu  tím vào dd NH4Cl và dd NH3 ệ ỳ

­ Nh c l i đ nh nghĩa axit, baz  theo  ắ ạ ị ơ Arêniut  →  dd NH3 có ph i  ả

là baz , ion NH4+ có ph i là axit?  ơ ả ⇒  Không ph i ả

­ H ng d n HS nhúng qu  tím vào dd NH3 và dd NH4Cl và  ướ ẫ ỳ

nh n xét hi n t ng  ậ ệ ượ ⇒ làm xu t hi n mâu thu n ấ ệ ẫ

­ V y NH3 là baz , NH4+ là axit, có phù h p v i quan đi m c a  ậ ơ ợ ớ ể ủ thuy t Arêniut không? V y ph i gi i thích nh  th  nào?  ế ậ ả ả ư ế ⇒  

thuy t Bronstêt ế

­ GV h ng d n HS l n l t gi i quy t v n đ ướ ẫ ầ ượ ả ế ấ ề

Ví dụ:Tìm hiểu khái niệm axit-bazơ theo thuyết Bronstêt (hóa 11NC)

@ Thí nghi m khi h c bài m iệ ọ ớ

@ Thí nghi m  khi ôn t pệ ậ

@Thí nghi m th c hành ệ ự

@Thí nghi m ngo i khóa,   nhàệ ạ ở

2.3.2. THÍ NGHI M  Ệ

Các bước thực hiện:

-Nhận rõ vấn đề cần nghiên cứu, nhiệm vụ cần đạt được

-Tiến hành phân tích tính chất của các chất cần nghiên cứu

-Đề xuất các thí nghiệm để kiểm tra những dự đoán mà mình đưa ra

-Đề xuất cách tiến hành thí nghiệm

-Tiến hành làm thí nghiệm, quan sát hiện tượng và xác nhận tính đúng đắn của các giả thiết

-Kết luận

2.3.2 THÍ NGHIỆM CỦA HỌC SINH

@ Thí nghiệm khi học bài mới

VÍ DỤ: dạy phần tính chất hóa học của sắt (hóa 12)

GV: hãy dùng thí nghiệm để nghiên cứu tính chất hóa học

GV hướng dẫn học sinh thực hiện các bước sau:

Bước 1: Giải bài bằng lý thuyết: học sinh phân tích lý thuyết, xây dựng các bước giải, dự đoán hiện tượng, kết quả thí nghiệm, lựa chọn hoá chất và dụng cụ thí nghiệm

Bước 2: Học sinh tiến hành thí nghiệm theo các hướng giải bằng

lý thuyết

@ Thí nghiệm của HS khi ôn tập

Ví d  : Hãy ti n hành thí nghi m hoá h c ch ng  ụ ế ệ ọ ứ

t  đ  ho t đ ng c a các kim lo i gi m d n theo  ỏ ộ ạ ộ ủ ạ ả ầ

th  t  sau: Al, Cu, Ag ứ ự

@Thí nghiệm thực hành của HS

M t s  l u ý đ  s  d ng thí nghi m theo h ng tích c c:ộ ố ư ể ử ụ ệ ướ ự

VD: các b c ti n hành, l u ý c a GV h ng d n, d  ướ ế ư ủ ướ ẫ ự

đoán hi n t ng tr c   nhà c a HS, hi n t ng khác ệ ượ ướ ở ủ ệ ượquan sát đ c trong khi th c hành, gi i thích – vi t ptp ượ ự ả ế ư

*Trong buổi thực hành:

- GV nên cho cả lớp đồng loạt tiến hành thí nghiệm

- Sử dụng các thí nghiệm cải tiến, ứng dụng vào thực tế

- Nên tích hợp các thí nghiệm vui vào bài

- Thiết kế các thí nghiệm thành các tiết mục vui

- Sử dụng các thí nghiệm có hiện tượng hấp dẫn

- Không chấm phần trình bày phiếu thực hành của HS mà

chấm điểm thực hành thông qua:

+ câu hỏi vấn đáp của GV

+ GV vẫn kiểm tra được

trình độ tiếp thu bài của HS.

   *Sau bu i th c hành ổ ự

­ Nên s  d ng l i các thí nghi m đã th c hành vào các ử ụ ạ ệ ựbài ki m tra.ể

Nhằm giúp học sinh khắc sâu kiến thức, tạo không khí vui vẻ, tích cực, sáng tạo

t ng th c hi n ưở ự ệ

 Hóa ch t còn  ấ

h n ch ạ ế

 Kĩ năng s  d ng  ử ụ thí nghi m còn  ệ

h n ch  (c  GV  ạ ế ả

và HS).

KHÓ KHĂN

K t lu n ế ậ

 Hoá h c là môn h c th c nghi m trên c  s  n m th t v ng ọ ọ ự ệ ơ ở ắ ậ ữ

lí thuy t, ế thí nghi mệ  gi  vai trò đ c bi t quan tr ng nh  ữ ặ ệ ọ ư

m t  b   ph n ộ ộ ậ không  th   tách  r iể ờ   c a  quá  trình  d y  h c. ủ ạ ọ

Ng i ta coi thí nghi m là ườ ệ c  s  c a vi c h c hoá h cơ ở ủ ệ ọ ọ  và 

37

KẾT LUẬN

38