Vận dụng một số phương pháp thống kê phân tích hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội giai đoạn 20032008 và dự đoán cho các năm tiếp theo

Ngân hàng là một trong những tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế. Ngân hàng là tổ chức thu hút tiết kiệm lớn nhất trong hầu hết mọi nền kinh tế. Hàng triệu cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế xã hội đều gửi tiền tại ngân hàng. Ngân hàng đóng vai trò là người thủ quỹ cho toàn xã hội. Thu nhập từ Ngân hàng là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ gia đình. Ngân hàng là tổ chức cho vay chủ yếu đối với các doanh nghiệp, cá nhân, hộ gia đình và một phần đối với Nhà nước. Đối với các doanh nghiệp, ngân hàng thường là tổ chức cung cấp tín dụng để phục vụ cho việc mua hàng hóa dự trữ hoặc xây dựng nhà máy, mua sắm trang thiết bị. Khi doanh nghiệp và người tiêu dùng phải thanh toán cho các khoản mua hàng hóa và dịch vụ, họ thường sử dụng séc, uỷ nhiệm chi, thẻ tín dụng hay tài khoản điện tử....Ngân hàng là một trong những tổ chức trung gian tài chính quan trọng nhất, thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy, nó là một kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ nhằm ổn định kinh tế. Phân tích hoạt động kinh doanh là một công tác có tầm quan trọng đặc biệt giúp cho các nhà quản lý đánh giá hoạt động ngân hàng, xây dựng các mục tiêu và tìm biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động. Công tác phân tích sẽ làm rõ thực trạng hoạt động ngân hàng, những nhân tố tác động tới thực trạng đó, so sánh với các tổ chức tín dụng khác nhằm thúc đẩy cạnh tranh. Ban lãnh đạo ngân hàng phải thường xuyên phân tích hoạt động của ngân hàng để phát hiện kịp thời mặt mạnh, chỗ yếu của đơn vị mình, trên cơ sở đó có những biện pháp thích hợp trong sử dụng lao động, vốn, góp phần hạn chế rủi ro và nâng cao lợi nhuận cho ngân hàng.

MỤC LỤC

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VÀ ĐẶC TRƯNG HOẠT ĐỘNG

KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 3

I Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng thương mại: 3

1.Khái niệm và bản chất của Ngân hàng thương mại: 3

1.1 Khái niệm: 3

1.2 Bản chất: 3

2 Đặc điểm của Ngân hàng thương mại: 4

3 Chức năng của Ngân hàng thương mại: 5

3.1.Chức năng trung gian tín dụng: 5

3.2.Chức năng làm trung gian thanh toán và quản lý các phương tiện thanh toán: 7

3.3.Chức năng tạo tiền: 9

3.5.Chức năng tài trợ ngoại thương, mở rộng nghiệp vụ ngân hàng quốc tế: 11

4 Vai trò của Ngân hàng thương mại: 12

4.1 Vai trò thực thi chính sách tiền tệ: 12

4.2 Vai trò góp phần vào hoạt động điều tiết vĩ mô thông qua chức năng tạo tiền của NHTM: 14

5 Các dịch vụ của Ngân hàng thương mại: 14

5.1.Các dịch vụ truyền thống của ngân hàng: 15

5.2.Những dịch vụ ngân hàng mới phát triển gần đây: 17

II Đặc trưng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại: 20

1.Quan hệ tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở hoàn trả: 20

2 Lãi suất- biểu hiện đặc trưng về hoạt động kinh doanh của một trung gian tài chính: 21

3.Yếu tố lòng tin trong hoạt động kinh doanh tín dụng ngân hàng: 22

4 Tín dụng của ngân hàng tạo tiền ký thác, tạo tài nguyên cho hoạt động kinh doanh ngân hàng: 23

5 Công nghệ ngânq hàng là công nghệ đặc biệt công nghệ biến đổi cơ cấu thời hạn của các đồng tiền 24

6 NHTM là trung tâm biến đổi và tiếp nhận rủi ro trong nền kinh tế:25

III Phân tích kết quả kinh doanh của NHTM: 26

1.Khái niệm về phân tích kết quả kinh doanh của NHTM: 26

2 Mục đích và ý nghĩa: 26

CHƯƠNG II: MỘT SỐ CHỈ TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .28 I Một số chỉ tiêu phân tích hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại: 28

1 Khái niệm về hệ thống chỉ tiêu thống kê: 28

1.1.Tác dụng : 28

1.2.Sự hình thành hệ thống chỉ tiêu: 28

2 Những nguyên tắc và yêu cầu khi xây dựng hệ thống chỉ tiêu: 28

3 Một số chỉ tiêu phân tích hoạt động kinh doanh: 29

3.1.Vốn tự có: 29

3.2 Vốn huy động: 30

3.3 Dư nợ cho vay: 33

3.4 Nợ quá hạn: 33

3.5.Hệ số khả năng thanh toán nhanh: 34

3.6.Thu nhập: 34

3.7.Lợi nhuận: 35

3.9.Hệ số ROE: 36

II Một số phương pháp thống kê phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng: 36

1.Phương pháp phân tổ: 36

1.1 Khái niệm và ý nghĩa: 36

1.2 Các loại phân tổ thống kê: 37

2 Phương pháp dãy số thời gian: 38

2.1 Mức độ bình quân qua thời gian: 38

2.2 Lượng tăng (hoặc giảm) tuyệt đối: 38

2.3 Tốc độ phát triển: 39

2.4 Tốc độ tăng ( hoặc giảm ): 39

3 Phương pháp chỉ số: 40

4 Phương pháp dự đoán thống kê ngắn hạn 41

4.1 Một số phương pháp dự đoán đơn giản 42

4.2 Dự đoán bằng phương pháp san bằng mũ: 43

4.3 Dự đoán dựa vào mô hình tuyến tính ngẫu nhiên ( phương pháp Box_Jenkins) 45

CHƯƠNG III: VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI 47

I.Tổng quan về Ngân hàng TMCP Quân đội: 47

1 Qúa trình hình thành và phát triển: 47

2 Chức năng và nhiệm vụ: 49

3 Bộ máy tổ chức: 50

4 Đặc điểm về sản phẩm và dịch vụ: 52

4.1.Với khách hàng cá nhân, có các nhóm sản phẩm, dịch vụ sau: 52 4.2 Với khách hàng doanh nghiệp: 52

4.3 Với khách hàng định chế: 53

II Vận dụng một số phương pháp thống kê phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội: 53

1 Phân tích tình hình vốn chủ sở hữu: 53

2.Phân tích hoạt động huy động vốn: 54

2.1 Phân tích quy mô vốn huy động: 54

2.2 Phân tích cơ cấu vốn huy động: 56

3.Phân tích hoạt động cho vay: 58

3.1 Dư nợ cho vay: 58

3.2 Tỷ lệ rủi ro 66

4 Phân tích khả năng thanh toán: 63

5 Phân tích chỉ tiêu lợi nhuận: 63

5.1 Phân tích chỉ tiêu ROA, ROE: 63

5.2 Phân tích biến động của lợi nhuận theo thời gian: 64

5.3.Vận dụng phương pháp chỉ số phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận: 66

6 Phân tích chỉ tiêu tổng thu nhập: 70

6.1 Phân tích biến động của tổng thu nhập theo thời gian: 70

6.2 Vận dụng phương pháp chỉ số phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tổng thu nhập: 71

7 Vận dụng một số phương pháp dự đoán thống kê dự báo lợi nhuận của MB Bank năm 2009, 2010: 73

8 Vận dụng một số phương pháp dự đoán thống kê dự báo dư nợ cho vay của MB Bank năm 2009, 2010 77

III Kiến nghị và giải pháp: 83

1.Kiến nghị: 83

2 Gỉai pháp: 83

2.1.Hoàn thiện chiến lược: 83

2.2 Tái cơ cấu mô hình tổ chức: 83

2.3 Củng cố Tổ chức-Nhân sự: 84

2.4 Tiếp tục hoàn thiện dự án công nghệ thông tin: 85

2.5.Phát triển quy mô MB: 85

KẾT LUẬN 86

LỜI MỞ ĐẦU

Ngân hàng là một trong những tổ chức tài chính quan trọng nhất củanền kinh tế Ngân hàng là tổ chức thu hút tiết kiệm lớn nhất trong hầu hết mọinền kinh tế Hàng triệu cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp, các tổ chứckinh tế- xã hội đều gửi tiền tại ngân hàng Ngân hàng đóng vai trò là ngườithủ quỹ cho toàn xã hội Thu nhập từ Ngân hàng là nguồn thu nhập quantrọng của nhiều hộ gia đình Ngân hàng là tổ chức cho vay chủ yếu đối vớicác doanh nghiệp, cá nhân, hộ gia đình và một phần đối với Nhà nước Đốivới các doanh nghiệp, ngân hàng thường là tổ chức cung cấp tín dụng để phục

vụ cho việc mua hàng hóa dự trữ hoặc xây dựng nhà máy, mua sắm trang thiết

bị Khi doanh nghiệp và người tiêu dùng phải thanh toán cho các khoản muahàng hóa và dịch vụ, họ thường sử dụng séc, uỷ nhiệm chi, thẻ tín dụng haytài khoản điện tử Ngân hàng là một trong những tổ chức trung gian tài chínhquan trọng nhất, thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền

tệ, vì vậy, nó là một kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủnhằm ổn định kinh tế

Phân tích hoạt động kinh doanh là một công tác có tầm quan trọng đặcbiệt giúp cho các nhà quản lý đánh giá hoạt động ngân hàng, xây dựng cácmục tiêu và tìm biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động Công tácphân tích sẽ làm rõ thực trạng hoạt động ngân hàng, những nhân tố tác độngtới thực trạng đó, so sánh với các tổ chức tín dụng khác nhằm thúc đẩy cạnhtranh Ban lãnh đạo ngân hàng phải thường xuyên phân tích hoạt động củangân hàng để phát hiện kịp thời mặt mạnh, chỗ yếu của đơn vị mình, trên cơ

sở đó có những biện pháp thích hợp trong sử dụng lao động, vốn, góp phầnhạn chế rủi ro và nâng cao lợi nhuận cho ngân hàng

Phương pháp thống kê là công cụ rất hữu hiệu để phân tích hoạt độngkinh doanh của ngân hàng Con số thống kê là cơ sở quan trọng để kiểm định,

đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch, chiến lược mà ngân hàng đề ra Từ đó,giúp ngân hàng có thể dự báo, hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch pháttriển trong ngắn hạn và dài hạn Qua thời gian thực tập tại Ngân hàng TMCPQuân đội, em nhận thấy phương pháp thống kê rất quan trọng trong công tác

hoạt động của Ngân hàng Chính vì vậy, em đã chọn đề tài: “ Vận dụng một

số phương pháp thống kê phân tích hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội giai đoạn 2003-2008 và dự đoán cho các năm tiếp theo”

làm chuyên đề thực tập của mình

Kết cấu chuyên đề của em bao gồm 3 chương:

Chương I: Những vấn đề cơ bản và đặc trưng hoạt động kinh doanh của

Ngân hàng thương mại

Chương II: Một số chỉ tiêu và phương pháp thống kê phân tích hoạt động

kinh doanh của Ngân hàng thương mại

Chương III: Vận dụng một số phương pháp thống kê phân tích hoạt động

kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội giai đoạn

2003-2008 và dự đoán cho các năm tiếp theo

Đây là một đề tài nghiên cứu rộng và phức tạp Do trình độ còn hạn chế

nên bài chuyên đề của em không tránh khỏi thiếu sót Kínhmong thầy giúp đỡ em để bài chuyên đề của em được hoànthiện hơn

CHƯƠNG I

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VÀ ĐẶC TRƯNG HOẠT ĐỘNG KINH

DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

I Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng thương mại:

1.Khái niệm và bản chất của Ngân hàng thương mại:

1.1 Khái niệm:

Ở mỗi nước có một cách định nghĩa riêng về ngân hàng thương mại Vídụ: Ở Mỹ: ngân hàng thương mại là một công ty kinh doanh chuyên cung cấpcác dịch vụ tài chính và họat động trong ngành dịch vụ tài chính Ở Pháp:ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở nào thường xuyên nhậntiền của công chúng dưới hình thức kí thác hay hình thức khác các số tiền mà

họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài

cho vay hay tài trợ và đầu tư Ở Thổ Nhĩ Kì: ngân hàng thương mại là hộitrách nhiệm hữu hạn thiết lập nhằm mục đích nhận tiền kí thác và thực hiện

thức vay mượn khác…

Ở Việt Nam, theo quy định tại điều 20 khoản 2 và 7 Luật các tổ chức tíndụng (luật số 02/1997/QH10) được Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam ban hành thì: Ngân hàng thương mại là một doanh nghiệp kinhdoanh tiền tệ, là một tổ chức tín dụng thực hiện huy động vốn nhàn rỗi từ cácchủ thể trong nền kinh tế để tạo lập nguồn vốn tín dụng và cho vay phát triểnkinh tế, tiêu dùng cho xã hội

1.2 Bản chất:

- NHTM là một tổ chức kinh tế

- NHTM hoạt động mang tính chất kinh doanh

- NHTM hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụngân hàng

Ngân hàng vừa là người “cung cấp” đồng vốn, đồng thời cũng là người

“tiêu thụ” đồng vốn của khách hàng Tất cả những hoạt động “mua, bán” nàythường thông qua một số công cụ và nghiệp vụ của ngân hàng Là một doanhnghiệp kinh doanh đồng vốn, NHTM luôn tìm cách tối đa hoá lợi nhuận.NHTM kiếm lợi nhuận bằng cách đi vay và cho vay Để thu hút tiền vào,ngân hàng đưa ra các điều kiện thuận lợi cho người gửi tiền Tiếp đó, ngânhàng phải tìm ra những cách có lợi để đem cho vay những gì đã vay được.Với tư cách là trung gian tài chính,ngân hàng hoạt động theo nguyên tắc pháthành các phiếu ghi nợ (sổ tiết kiệm, tín phiếu, mở tài khoản ) để thu hút tiềncủa công chúng, sau đó sử dụng tiền vay được để mua các chứng khoán (cổphiếu, trái phiếu, vật cầm cố ) và để cho vay Nói theo ngôn ngữ thị trường,ngân hàng thu nhận vốn bằng cách bán (phát hành) các tài sản nợ (nguồnvốn), rồi vốn này có thể dùng để mua những tài sản có (cho vay, đầu tư vàocác giấy tờ có giá ) mang lại thu nhập

Sơ đồ: Hoạt động của Ngân hàng thương mại

2 Đặc điểm của Ngân hàng thương mại:

- NHTM là một doanh nghiệp đặc thù kinh doanh trong lĩnh vực tiền tín dụng Các hoạt động của NHTM nhằm thúc đẩy và lưu chuyển các dòngtiền tệ phục vụ cho việc giao dịch, thanh toán phát sinh hàng ngày trong nềnkinh tế, đồng thời thông qua các hoạt động huy động vốn và cho vay cácNHTM có khả năng tạo tiền từ các nghiệp vụ kinh doanh của mình thông quacác công cụ lãi suất, tỷ giá

tệ Sản phẩm, hàng hoá mà NH kinh doanh và làm dịch vụ là hàng hóa tài

Các DN,

cá nhân

Các DN,

cá nhân khác Ngân hàng

thương mại

chính (tài sản tài chính) đó là tiền và các chứng từ có giá như cổ phiếu,thương phiếu, hối phiếu, trái phiếu, tín phiếu đó là sản phẩm cao cấp của nềnkinh tế thị trường Vì vậy, nó vận động theo một quy trình và phải được điềuhành bởi nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn nhất định, dựa trên những

cơ sở pháp lý do Luật pháp quy định

- Trong quá trình hoạt động, NHTM không tạo ra sản phẩm dở dang, tồn kho

mà tạo ra sản phẩm hàng hoá trực tiếp cung ứng cho người tiêu dùng khi có nhucầu, bởi lẽ đó hoạt động của NH dựa vào thương hiệu, uy tín tạo ra đối với kháchhàng Vì vậy, các NH phải không ngừng nâng cao chất lượng, dịch vụ cung cấp

và không ngừng quảng bá tiếp thị hình ảnh của mình tới khách hàng

- Hoạt động của NH là cầu nối giữa các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, cánhân có vốn nhàn rỗi và các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, các cá nhân có nhucầu vay vốn Vì vậy, các NH góp phần không nhỏ vào việc giải quyết nạn thấtnghiệp, nâng cao thu nhập và mức sống của dân cư, góp phần ổn định trật tự

xã hội cũng như góp phần đảm bảo vốn đối với các ngành kinh tế nhằm pháttriển ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong một quốc gia

3 Chức năng của Ngân hàng thương mại:

3.1.Chức năng trung gian tín dụng:

Đây là chức năng đặc trưng và cơ bản nhất của NHTM và có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển

Quan hệ tín dụng trực tiếp giữa chủ thể có tiền chưa sử dụng và chủ thể cónhu cầu tiền tệ cần bổ sung gặp phải nhiều hạn chế Hoạt động tín dụng củaNHTM đã góp phần khắc phục các hạn chế đó Thực hiện chức năng này, mộtmặt, NHTM huy động và tập trung các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗicủa các chủ thể trong nền kinh tế để hình thành nguồn vốn cho vay; mặt khác,trên cơ sở vốn đã huy động được, ngân hàng cho vay để đáp ứng nhu cầu vốnsản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của các chủ thể kinh tế, góp phần đảm bảo

sự vận động liên tục của guồng máy kinh tế xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh

tế Như vậy, NHTM vừa là người đi vay vừa là người cho vay, hay nói cáchkhác, nghiệp vụ tín dụng của NHTM là đi vay để cho vay.

Vốn sản xuất kinh doanh của các chủ thể trong nền kinh tế vận động liêntục và biểu hiện các hình thái khác nhau qua mỗi giai đoạn của quá trình sảnxuất, tạo thành chu kỳ tuần hoàn và luân chuyển vốn, điểm xuất phát và kếtthúc của một vòng tuần hoàn này thể hiện dưới dạng tiền tệ Trong quá trìnhsản xuất kinh doanh, để duy trì hoạt động liên tục đòi hỏi vốn của các doanhnghiệp phải đồng thời tồn tại ở 3giai đoạn: dự trữ- sản xuất- lưu thông Từ đóxảy ra hiện tượng thừa và thiếu vốn tạm thời: tại một thời điểm nhất định cónhững đơn vị kinh tế có vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi (thừa vốn) và có nhữngđơn vị khác tạm thời thiếu vốn Hiện tượng này làm nảy sinh yêu cầu ngàycàng bức thiết phải giải quyết cho được vấn đề điều hoà vốn NHTM với vaitrò là một trung gian tín dụng đứng ra tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ,điều hoà cung và cầu vốn trong các doanh nghiệp của nền kinh tế, đã gópphần điều tiết các nguồn vốn, tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanhcủa các doanh nghiệp không bị gián đoạn

Để mở rộng sản xuất, đối với từng doanh nghiệp yêu cầu về vốn là mộttrong những mối quan tâm hàng đầu được đặt ra Các doanh nghiệp không thểchỉ trông chờ vào vốn tự có, mà còn phải biết dựa vào vốn của nhiều nguồnkhác nhau trong xã hội NHTM với tư cách là nơi tập trung đại bộ phận vốnnhàn rỗi, sẽ là trung tâm đáp ứng nhu cầu vốn bổ sung cho đầu tư phát triển.Như vậy, tín dụng ngân hàng vừa giúp cho doanh nghiệp rút ngắn được thờigian tích luỹ vốn nhanh chóng cho đầu tư mở rộng sản xuất, vừa góp phầnđẩy nhanh tốc độ tập trung và tích luỹ vốn cho nền kinh tế

Ngày nay, quan niệm vai trò trung gian tín dụng trở nên biến hoá hơn Sựphát triển của thị trường tài chính làm xuất hiện những khía cạnh khác củachức năng này Ngân hàng có thể đứng làm trung gian giữa công ty (khi pháthành cổ phiếu ) với những nhà đầu tư: chuyển giao các mệnh lệnh trên thị

trường chứng khoán; đảm nhận việc mua bán trái phiếu công ty theo cáchnày, ngân hàng làm trung gian giữa người đầu tư và người cần vay vốn trênthị trường.

Do đó, ngân hàng không chỉ làm trung gian giữa người gửi tiền và ngườivay tiền mà còn làm trung gian giữa người đầu tư và người cần vay vốn trênthị trường Những trung gian tài chính làm việc này để kiếm lời bằng việc đặt

ra một lãi suất cao hơn cho các món vay so với món lãi họ thanh toán chongười cho vay Như vậy,tác dụng của trung gian tài chính là giảm thiểu nhữngchi phí thông tin và chi phí giao dịch trong nền kinh tế

Thông qua chức tín dụng, NHTM đã góp phần điều hoà vốn trong nềnkinh tế, đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được liên tục, là cầu nốigiữa tiết kiệm, tích luỹ và đầu tư, động viên vật tư hàng hoá đưa vào sản xuấtlưu thông, mở rộng nguồn vốn thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, đẩy nhanh quá trìnhtái sản xuất

3.2.Chức năng làm trung gian thanh toán và quản lý các phương tiện thanh toán:

Trong NHTM, chức năng trung gian thanh toán gắn bó chặt chẽ và hữu cơvới chức năng trung gian tín dụng: ngân hàng dùng số tiền gửi của người này

để cho người khác vay Khi khách hàng gửi tiền vào ngân hàng, họ sẽ đượcđảm bảo an toàn trong việc cất giữ tiền và thực hiện thu chi một cách nhanhchóng, tiện lợi, nhất là đối với các khoản thanh toán có giá trị lớn NHTM rađời và phát triển, thì hầu hết các khoản thanh toán chi trả về hàng hoá, dịch vụgiữa các chủ thể kinh tế đều được chuyển giao cho ngân hàng thực hiện Mọiquan hệ thanh toán được thực hiện bằng cách các chủ thể mở tài khoản tạingân hàng và yêu cầu ngân hàng thực hiện các khoản chi trả hoặc uỷ nhiệmcho ngân hàng thực hiện việc thu nhận các khoản tiền vào tài khoản của mình.Trong khi làm trung gian thanh toán, ngân hàng tạo ra những công cụ lưuthông tín dụng và độc quyền quản lý các công cụ đó (sec, giấy chuyển ngân,

thẻ thanh toán ) đã tiết kiệm cho xã hội rất nhiều về chi phí lưu thông, đẩynhanh tốc độ luân chuyển vốn, thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hoá Banđầu ngân hàng đã sử dụng tiền ngân hàng thay cho tiền vàng trong lưu thôngtiết kiệm được chi phí đúc tiền, vận chuyển, bảo quản và hao mòn tiền vàngtrong lưu thông Kế tiếp, ngân hàng lại sử dụng các công cụ lưu thông tíndụng như séc, giấy chuyển ngân, thẻ thanh toán để thay thế cho tiền mặt, đãtiết kiệm được nhiều chi phí trong việc in, đếm, vận chuyển tiền Từ cácphương tiện thanh toán, khách hàng của ngân hàng không phải chi trả vớinhau bằng những bao tiền mặt rất tốn kém, mà chỉ cần ra lệnh NHTM thôngqua các phương tiện, ngân hàng sẽ ghi nợ cho tài khoản người này, ghi có chotài khoản người kia nhanh chóng.

Việc làm trung gian thanh toán của ngân hàng ngày nay đã phát triển đếnmức đa dạng, không chỉ là trung gian thanh toán truyền thống như trước, màcòn quản lý các phương tiện thanh toán Ở các nước phát triển và các nướcđang phát triển, phần lớn công tác thanh toán được thực hiện thông qua séc vàphần lớn séc thanh toán ở trong nước được thực hiện bằng thanh toán bùtrừ,thông qua hệ thống NHTM Nếu việc phát hành séc để rút tiền từ tài khoảntiền gửi và ký thác trong cùng một ngân hàng chỉ là một động tác làm chuyểndịch vốn từ tài khoản này sang tài khoản khác và nếu chỉ 2ngân hàng trongcùng một địa bàn, sẽ tiến hành việc trao đổi séc trực tiếp, nhưng nếu xảy ratrong một số ngân hàng trong cùng một địa bàn, buộc phải được tiến hànhthông qua thanh toán bù trừ

Trong quá trình hiện đại hoá các phương pháp công nghệ, các nước côngnghiệp hoá, hiện tại có những đổi mới quan trọng và được đưa ra ứng dụng,theo hướng hoạt động ngân hàng không dùng séc, nghĩa là họ sử dụng hìnhthức chuyển tiền bằng điện tử và chính điều này, đưa đến việc không sử dụngséc ngân hàng, vốn đã từng được sử dụng một cách rộng rãi và trên cơ sở đó,loại khỏi các công việc có liên quan trong việc phát hành và sử dụng séc.Các

ngân hàng tiến hành nối mạng các máy tính nhằm thực hiện việc chuyển vốn

từ tài khoản trong nước nhằm thực hiện việc chuyển vốn từ tài khoản ngườimua sang tài khoản người bán một cách dễ dàng và nhanh chóng Nét thuậnlợi cơ bản của hệ thống này là với một hệ thống máy vi tính đặt trong các NH,thẻ tín dụng có thể được dùng để rút tiền từ một tài khoản nhất định, thực hiệnviệc ký thác, thanh toán công nợ và chuyển vốn giữa tài khoản tiết kiệm và tàikhoản séc của cùng một chủ tài khoản

3.3.Chức năng tạo tiền:

Các ngân hàng có khả năng tạo ra tiền gửi khi họ cho vay hoặc đầu tư, tức

là ngân hàng mở rộng cung tiền tệ bằng cho vay và đầu tư Khi một ngânhàng cho một cá nhân hoặc doanh nghiệp vay, nó tạo ra trên sổ sách của nómột khoản tiền gửi dành cho quyền lợi của người đi vay Tương tự như vậy,khi ngân hàng mua trái phiếu kho bạc hoặc các loại chứng khoán khác chodanh mục của mình, thì tiền gửi được tạo ra cho quyền lợi của người bánnhững chứng khoán này

Ý nghĩa kinh tế của các chức năng tạo tiền của các NHTM phản ánh trướchết từ nhu cầu bên trong của chính hệ thống và từng NHTM riêng lẻ Điềuhiển nhiên ai cũng phải thừa nhận là, để có thể hoạt động, và đặc biệt cho sựphát triển của các hoạt động tín dụng và đầu tư của các NHTM, yêu cầu bảnthân các NHTM, bằng các nghiệp vụ kinh doanh truyền thống phải tạo điềukiện cho sự tăng trưởng nguồn vốn, phù hợp với yêu cầu tăng trưởng kinh tế.Hơn thế nữa, năng lực của hệ thống NHTM trong việc tạo tiền không chỉ đápứng nhu cầu tồn tại và phát triển của bản thân các NHTM mà còn mang ýnghĩa kinh tế to lớn: với một hệ thống tín dụng năng động có vai trò cực kỳquan trọng như là người mở đầu, người tham gia và có khi là người nâng đỡ

và quyết định đối với mọi quá trình sản xuất Nếu tín dụng không tạo đượctiền nhằm mở ra các quá trình sản xuất và với các hoạt động của nó thì trongnhiều trường hợp, không thể tiến hành trôi chảy quá trình sản xuất và do đó

không tạo được các nguồn tích luỹ cần thiết cho chính bản thân NHTM vàcho nền kinh tế Đặc biệt cần lưu ý rằng, trong mỗi một doanh nghiệp vàtrong mỗi một thành viên trong xã hội, quá trình tích luỹ và sử dụng vốn luônluôn diễn ra giống nhau, lúc tạm thời thừa và có lúc xuất hiện nhu cầu bổsung vốn Góp phần khắc phục tình trạng này, vai trò của các NHTM chiếm

vị trí đặc biệt quan trọng, nhằm sử dụng tốt nhất vốn tạm thời thừa của cácdoanh nghiệp và các nhân và nói rộng ra là của nền kinh tế, và đồng thời bổsung kịp thời nhu cầu vốn khi thiếu

3.4.Chức năng làm dịch vụ tài chính và các dịch vụ khác:

Trong quá trình thực hiện nghiệp vụ tín dụng và ngân quỹ, ngân hàng cónhững điều kiện thuận lợi về kho quỹ, thông tin, quan hệ rộng rãi với cácdoanh nghiệp Với những điều kiện đó, ngân hàng có thể làm tư vấn về tàichính và đầu tư cho các doanh nghiệp, làm đại lý phát hành cổ phiếu, bảo đảmđạt hiệu quả cao và tiết kiệm chi phí Khi một doanh nghiệp muốn phát hànhchứng khoán, họ có thể nhờ ngân hàng cung cấp các dịch vụ như: lựa chọnloại chứng khoán phát hành, tư vấn các vấn đề về lãi suất chứng khoán, thờihạn chứng khoán và các vấn đề kỹ thuật khác Ngoài ra, ngân hàng còn cungcấp dịch vụ lưu trữ và quản lý chứng khoán cho khách hàng, làm dịch vụ thulãi chứng khoán

Ngân hàng còn cung cấp cho các khách hàng các dịch vụ khác như:

- Dịch vụ bảo quản an toàn vật có giá của khách hàng:

Dịch vụ bao gồm: cho thuê két sắt, bảo quản ký thác và trực tiếp bảo quản

an toàn các giấy tờ có giá Với dịch vụ két sắt, bảo quản ký thác, ngân hàngcung cấp kho bảo quản két sắt và thực hiện việc đảm bảo Còn dịch vụ bảoquản an toàn các giấy tờ có giá, ngân hàng thực hiện như là một đại lý chokhách hàng để nhận tiền hoa hồng, vừa đạt hiệu quả cao và tiết kiệm chi phícho doanh nghiệp

- Dịch vụ cho thuê két ngân buổi tối:

Ngân hàng lắp đặt hệ thống két đặc biệt trước cửa ngân hàng, khách hàngthuê dịch vụ này được phép cất giữ tiền mặt hay séc để đảm bảo vào buổi tốikhi ngân hàng đã đóng cửa

- Dịch vụ tín thác hoặc uỷ thác ngân hàng:

+ Dịch vụ tín thác đối với cá nhân bao gồm việc thực hiện các dịch vụ đạidiện phục vụ như người bảo vệ và bảo quản tài sản, vì ở hầu hết các nước,người vị thành niên được xem là không có năng lực pháp lý về quản lý vànắm giứ tài sản

+ Dịch vụ uỷ thác thanh lý tài sản:

Một số người khi chết có để lại di chúc nói lên những ý muốn của họ liênquan đến việc phân chia tài sản và họ thường chỉ định cụ thể người thực hiện,thường là yêu cầu văn phòng uỷ thác thuộc cá ngân hàng thương mại đứng rathực hiện di chúc đó Các văn phòng uỷ thác có trách nhiệm quản lý số vốn,

sử dụng vốn đó để đầu tư Văn phòng uỷ thác còn có thể thực hiện một sốdịch vụ khác đối với doanh nghiệp như quản lý tiền hưu trí, phân chia lợi tức,chia tiền thưởng cổ phần

3.5.Chức năng tài trợ ngoại thương, mở rộng nghiệp vụ ngân hàng quốc tế:

Hoạt động ngân hàng quốc tế là hoạt động mang tính cạnh tranh cao.Trong thế giới cạnh tranh đó, nguồn thu nhập có được không phải dựa trêncho vay mà dựa trên cách ngân hàng giải quyết vấn đề tài chính cho công ty,

và biết cách giải quyết nhanh gọn, chính vì vậy, các giám đốc tài chính công

ty mong muốn các ngân hàng thực hiện được vấn đề, hơn là gia tăng cáckhoản cho vay; họ mong muốn các ngân hàng có được những giải pháp phùhợp đối với những vấn đề tài chính Rất nhiều công ty lớn mong muốn cácngân hàng hoạt động như là những người tư vấn, những người giải quyết sự

cố Mong muốn này đã giúp ngân hàng có cơ hội thực hiện nhiều dịch vụ cóthu phí với giá cao hơn

Ngân hàng đã có nhiều chọn lựa trong việc mở rộng hoạt động ở nướcngoài: hoạt động ngân hàng đại lý, văn phòng đại diện, mua lại các ngân hàngđịa phương Ngày này, xu hướng toàn cầu hoá, khu vực hoá với những đặctrưng tự do hoá thương mại và tự do hoá tài chính ngày càng rộng khắp vàmạnh mẽ, đã và đang đẩy mạnh hoạt động kinh doanh đối ngoại Kinh doanhđối ngoại là một loại hình kinh doanh vừa mang đặc tính truyền thống, vừamang tính hiện đại Truyền thống được hiểu với ý nghĩa là kinh doanh tiền tệkhông có biên giới, đồng vốn dịch chuyển không biên giới, đã có từ xa xưa,gắn với giao lưu quốc tế, với lưu thông tiền vàng, kim loại quý, với uy tínquốc gia, thương nhân, ngân hàng nổi tiếng Hiện đại là nói về hình thức,phương thức, nội dung ngày càng khác trước, đa dạng hơn, tinh vi hơn trên tất

cả các hoạt động: kinh doanh ngoại hối, chứng khoán, thanh toán quốctế thông qua các nghiệp vụ đa dạng

4 Vai trò của Ngân hàng thương mại:

4.1 Vai trò thực thi chính sách tiền tệ:

Việc hoạch định chính sách tiền tệ thuộc về Ngân hàng Trung ương; đểthực thi chính sách tiền tệ đó phải sử dụng các công cụ như lãi suất, dự trữ bắtbuộc, tái chiết khấu, thị trường mở, hạn mức tín dụng Chính các NHTM làchủ thể chịu sự tác động trực tiếp của những công cụ này và đồng thời đóngvai trò cầu nối trong việc chuyển tiếp các tác động của chính sách tiền tệ đếnkhu vực phi ngân hàng và đến nền kinh tế Ngược lại, cũng qua NHTM và cácđịnh chế tài chính trung gian khác, tình hình, sản lượng, giá cả, công ăn việclàm, nhu cầu tiền mặt, tổng cung tiền tệ, lãi suất, tỷ giá của nền kinh tế đượcphản hồi về cho Ngân hàng Trung ương có những chính sách điều tiết thíchhợp với từng tình hình cụ thể

Vai trò điều tiết kinh tế vi mô của Ngân hàng thương mại được thể hiệnqua việc tiếp nhận, thu hút khối lượng tiền mặt từ trong nền kinh tế vàoNHTM (thu nhận tiền bán hàng do các doanh nghiệp gửi vào tài khoản, thu

nhận tiền gửi của công chúng ), đồng thời NHTM cũng cung ứng tiền mặttheo nhu cầu khi các doanh nghiệp rút tiền mặt từ tài khoản của mình để trảlương cho công nhân viên chức, trả tiền mua nguyên vật liệu, thu mua hànghoá , khi công chúng rút tiền gửi để chi dùng cho những nhu cầu của mìnhnhư mua sắm tài sản, trả nợ, Qúa trình thu nhận và cung ứng khối lượng tiềnmặt trong nền kinh tế đã tạo ra mối quan hệ giữa lưu thông hàng hoá và lưuthông tiền tệ trong từng khu vực Khối lượng tiền mặt trong nền kinh tế đi quaquỹ nghiệp vụ NHTM là những công cụ tác động trực tiếp vào hoạt động kinhdoanh của các doanh nghiệp trong nền kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến đờisống của các tầng lớp dân cư Bằng chính sách thu hút và nghệ thuật kinhdoanh, ngân hàng sẽ tiếp nhận một khối lượng tiền mặt không nhỏ, rồi từ đólưu thông về ngân hàng khối lượng tiền mặt này sẽ đáp ứng nhu cầu tiền mặtcho các doanh nghiệp và công chúng, đảm bảo cho nền kinh tế thường xuyên

có một khối lượng tiền mặt cần thiết và hợp lý, phục vụ cho hoạt động kinhdoanh và các hoạt động khác trong phạm vi từng doanh nghiệp, từng khu vực,cũng như trong phạm vi toàn nền kinh tế phát triển bình thường

Cùng với các nghiệp vụ kinh doanh trong lĩnh vực tín dụng và tiền tệ,NHTM còn thực hiện các dịch vụ ngân hàng khác trong nền kinh tế Đây lànhững dịch vụ trung gian tạo cho NHTM những nguồn lợi đáng kể góp phầntăng thêm các khoản thu nhập cho NHTM, đồng thời cũng tạo ra những điềukiện thuận lợi cho sự phát triển toàn diện và thoả mãn các yêu cầu trong hoạtđộng sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh tế Với tư cách là trung gianthanh toán không dùng tiền mặt, NHTM đã giúp các chủ thể tham gia thanhtoán, tiết kiệm được các chi phí trong mua bán hàng, tiết kiện thời gian, đồngthời giúp doanh nghiệp thu hồi tiền bán hàng nhanh để tiếp tục quá trình luânchuyển vốn tiếp theo, tạo thuận lợi cho sự phát triển của doanh nghiệp

Như vậy, với vai trò thực thi chính sách tiền tệ, điều tiết kinh tế vi mô,NHTM đã xâm nhập vào các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh

nghiệp, cá nhân, các lĩnh vực khác của nền kinh tế thông qua nghiệp vụ tíndụng, tiền mặt, thanh toán không dùng tiền mặt, các quan hệ về tham gia hùnvốn, tư vấn Thông qua đó, NHTM giúp các hoạt động của các doanh nghiệpđược phát triển bình thường và ngày càng phát triển.

4.2 Vai trò góp phần vào hoạt động điều tiết vĩ mô thông qua chức năng tạo tiền của NHTM:

Trong nền kinh tế thị trường, chức năng điều tiết kinh tế vĩ mô thuộc vềNgân hàng Trung ương Chức năng này được thể hiện trên hai mặt:

Thứ nhất, tham gia xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xã hội và soạnthảo chính sách tiền tệ Chính sách tiền tệ là loại công cụ của chính sách canthiệp bằng kinh tế, dựa trên bản thân cơ chế thị trường và các quy luật vậnđộng của nó Nhưng NH Trung ương không trực tiếp giao dịch với côngchúng, do đó phải dựa vào thông tin phản hồi từ các định chế tài chính trunggian để làm căn cứ soạn thảo chính sách tiền tệ Như vây, rõ ràng là nếukhông có hệ thống NHTM hoàn chỉnh, không có thông tin phản hồi do hệthống NHTM cung cấp, thì việc hoạch định chiến lược và soạn thảo chínhsách tiền tệ của NH Trung ương sẽ không hoàn hảo

Thứ hai, chính sách tiền tệ, được thiết kế và khởi động từ NH Trung ương,lan ra đến mọi ngóc ngách của nền kinh tế thông qua hoạt động dây chuyềncủa hệ thống NH trung gian và các tổ chức tài chính trong nước

Trong việc điều hành thực thi chính sách tiền tệ, NH trung ương sửdụng các công cụ chính sách tiền tệ trong phạm vi toàn xã hội, mà trước hết làtrong hệ thống NHTM Các công cụ này là những thao tác hoạt động hàngngày của Ngân hàng Trung ương Vì thế, có thể nói rằng, mọi hoạt động củaNgân hàng Trung ương đều tác động đến nền kinh tế vĩ mô trong khuôn khổcủa chính sách tiền tệ đã vạch ra

5 Các dịch vụ của Ngân hàng thương mại:

So với các doanh nghiệp sản xuất, tính đặc thù của doanh nghiệp ngân

hàng thể hiện trong đặc điểm riêng biệt của sản phẩm ngân hàng Nếu cácdoanh nghiệp sản xuất sáng tạo ra hàng hoá hữu hình (như lúa,gạo, vải, giàydép, máy móc ) thì các NHTM sản xuất ra các hàng hoá vô hình, hay đúnghơn là các dịch vụ.

5.1.Các dịch vụ truyền thống của ngân hàng:

5.1.1.Thực hiện trao đổi ngoại tệ:

Lịch sử cho thấy rằng một trong những dịch vụ ngân hàng đầu tiên đượcthực hiện là trao đổi ngoại tệ - một nhà ngân hàng đứng ra mua, bán một loạitiền này, chẳng hạn USD lấy một lại tiền khác, chẳng hạn Franc hay Pesos vàhưởng phí dịch vụ Sự trao đổi đó là rất quan trọng đối với khách du lịch vì họ

sẽ cảm thấy thuận tiện và thoải mái hơn khi có trong tay đồng bản tệ của quốcgia hay thành phố họ đến Trong thị trường tài chính ngày nay, mua bán ngoại

tệ thường chỉ do các ngân hàng lớn nhất thực hiện bởi vì những giao dịch nhưvậy có mức độ rủi ro cao, đồng thời yêu cầu phải có trình độ chuyên môn cao

5.1.2.Chiết khấu thương phiếu và cho vay thương mại:

Ngay ở thời kỳ đầu, các ngân hàng đã chiết khấu thương phiếu mà thực tế

là cho vay đối với các doanh nhân địa phương những người bán các khoản nợ(khoản phải thu) của khách hàng cho ngân hàng để lấy tiền mặt Đó là bượcchuyển tiếp từ chiết thương phiếu sang cho vay trực tiếp đối với các kháchhàng, giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ hoặc xây dựng văn phòng và thiết bịsản xuất

5.1.3.Nhận tiền gửi:

Cho vay được coi là hoạt động sinh lời cao, do đó các ngân hàng đã tìmkiếm mọi cách để huy động nguồn vốn cho vay Một trong những nguồn vốnquan trọng là các khoản tiền gửi tiết kiệm gửi tiết kiệm của khách hàng – mộtquỹ sinh lợi được gửi tại ngân hàng trong khoảng thời gian nhiều tuần, nhiềutháng, nhiều năm, đôi khi được hưởng mức lãi suất tương đối cao Trong lịch

sử đã có những kỷ lục về lãi suất, chẳng hạn các ngân hàng Hy Lạp đã trả lãi

suất 16% một năm để thu hút các khoản tiết kiệm nhằm mục đích cho vay đốivới các chủ tàu ở Địa Trung Hải với lãi suất gấp đôi hay gấp ba lãi suất tiếtkiệm.

5.1.4.Bảo quản vật có giá trị:

Ngay từ thời Trung Cổ, các ngân hàng đã bắt đầu thực hiện việc lưu giữvàng và các vật có giá khác cho khách hàng trong kho bảo quản Một điều hấphẫn là các giấy chứng nhận do ngân hàng ký phát cho khách hàng (ghi nhận

về các tài sản đang được lưu giữ) có thể được lưu hành như tiền – đó là hìnhthức đầu tiên của séc và thẻ tín dụng Ngày nay, nghiệp vụ bảo quản vật cógiá trị cho khách hàng thường do phòng “Bảo quản” của ngân hàng thực hiện

5.1.5.Tài trợ các hoạt động của Chính phủ:

Trong thời kỳ Trung Cổ và vào những năm đầu cách mạng Công nghiệp,khả năng huy động và cho vay với khối lượng lớn của ngân hàng đã trở thànhtrọng tâm chú ý của các Chính phủ Âu – Mỹ Thông thường, ngân hàng đượccấp giấy phép thành lập với điều kiện là họ phải mua trái phiếu Chính phủtheo một tỷ lệ nhất định trên tổng lượng tiền gửi mà ngân hàng huy độngđược Các ngân hàng đã cam kết cho Chính phủ Mỹ vay trong thời kỳ chiếntranh Ngân hàng Bank of North America được Quốc hội cho phép thành lậpnăm 1781, ngân hàng này được thành lập để tài trợ cho cuộc đấu tranh xóa bỏ

sự đô hộ của nước Anh và đưa Mỹ trở thành quốc gia có chủ quyền Cũngnhư vậy, trong thời kỳ nội chiến, Quốc hội đã lập ra một hệ thống ngân hàngliên bang mới, chấp nhận các ngân hàng quốc gia ở mọi tiểu bang miễn là cácngân hàng này phải lập Quỹ phục vụ chiến tranh

5.1.6.Cung cấp các tài khoản giao dịch:

Cuộc cách mạng công nghiệp ở Châu Âu và Châu Mỹ đã đánh dấu sự rađời những hoạt động và dịch vụ ngân hàng mới Một dịch vụ mới, quan trongnhất được phát triển trong thời kỳ này là tài khoản tiền gửi giao dịch – một tàikhoản tiền gửi cho phép người gửi tiền viết séc thanh toán cho việc mua hàng

hóa và dịch vụ Việc đưa ra loại tài khoản tiền gửi mới này được xem là mộttrong những bước đi quan trọng nhất trong công nghiệp ngân hàng bởi vì nócải thiện đáng kể hiệu quả của quá trình thanh toán, làm cho các giao dịchkinh doanh trở nên dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn và an toàn hơn.

Thông qua phòng Ủy thác cá nhân, các khách hàng có thể tiết kiệm cáckhoản tiền để cho con đi học Ngân hàng sẽ quản lý và đầu tư khỏan tiền đócho đến khi khách hàng cần Thậm chí phổ biến hơn, các ngân hàng đóng vaitrò là người được ủy thác trong di chúc quản lý tài sản cho khách hàng đã quađời bằng cách công bố tài sản, bảo quản các tài sản có giá, đầu tư có hiệu quả,

và đảm bảo cho người thừa kế hợp pháp việc nhận được khoản thừa kế Trongphòng ủy thác thương mại, ngân hàng quản lý danh mục đầu tư chứng khoán

và kế hoạch tiền lương cho các công ty kinh doanh Ngân hàng đóng vai trònhư những người đại lý cho các công ty trong hoạt động phát hành cổ phiếu,trái phiếu Điều này đòi hỏi phòng ủy thác trả lãi hoặc cổ tức cho chứngkhoán của công ty, thu hồi các chứng khoán khi đến hạn bằng cách thanh toántoàn bộ cho người nắm giữ chứng khoán

5.2.Những dịch vụ ngân hàng mới phát triển gần đây:

5.2.1.Cho vay tiêu dùng:

Trong lịch sử, hầu hết các ngân hàng không tích cực cho vay đối với cánhân và hộ gia đình bởi vì họ tin rằng các khoản cho vay tiêu dùng nói chung

có quy mô rất nhỏ với rủi ro vỡ nợ tương đối cao và do đó làm cho chúng trở

nên có mức sinh lời thấp Đầu thế ký này, các ngân hàng bắt đầu dựa nhiềuhơn vào tiền gửi của khách hàng để tài trợ cho những món vay thương mạilớn Và rồi sự cạnh tranh khốc liệt trong việc giành giật tiền gửi và cho vay đãbuộc các ngân hàng phải hướng tới người tiêu dùng như là một khách hàngtrung thành tiềm năng Người tiêu dùng là nguồn vốn chủ yếu của ngân hàng

và tạo ra một trong số những nguồn thu quan trọng nhất

5.2.2.Tư vấn tài chính:

Các ngân hàng từ lâu đã được khách hàng yêu cầu thực hiện hoạt động tưvấn tài chính, đặc biệt là về tiết kiệm và đầu tư Ngân hàng ngày nay cung cấpnhiều dịch vụ tư vấn tài chính đa dạng, từ chuẩn bị về thuế và kế hoạch tàichính cho các cá nhân đến tư nhân về các cơ hội thị trường trong nước vàngoài nước cho các khách hàng kinh doanh của họ

5.2.3.Quản lý tiền mặt.

Qua nhiều năm, các ngân hàng đã phát hiện ra rằng một số dịch vụ mà họlàm cho bản thân mình cũng có ích đối với các khách hàng Một trong những

ví dụ nổi bật nhất là dịch vụ quản lý tiền mặt, trong đó ngân hàng đồng ý quản

lý việc thu và chi cho một công ty kinh doanh và tiến hành đầu tư phần thặng

dư tiền mặt tạm thời vào các chứng khoản sinh lợi và tín dụng ngắn hạn chođến khi khách hàng cần tiền mặt để thanh toán

5.2.4.Dịch vụ thuê mua thiết bị:

Rất nhiều ngân hàng tích cực cho khách hàng kinh doanh quyền lựa chọnmua các thiết bị, máy móc cần thiết thông qua hợp đồng thuê mua, trong đóngân hàng mua thiết bị và cho khách hàng thuê Ban đầu các qui định yêu cầukhách hàng sử dụng dịch vụ thuê mua thiết bị phải trả tiền thuê (mà cuối cùng

sẽ đủ để trang trải chi phí mua thiết bị) đồng thời phải chịu chi phí sửa chữa

và thuế Năm 1987, quốc hội Mỹ đã bỏ phiếu cho phép ngân hàng quốc gia sởhữu ít nhất một số tài sản cho thuê sau khi hợp đồng thuê mua đã hết hạn.Điều đó có lợi cho các ngân hàng cũng như khách hàng bởi vì bới tư cách là

một người chủ thực sự của tài sản cho thuê, ngân hàng có thể khấu hao chúngnhằm làm tăng lợi ích về thuế.

5.2.5.Cho vay tài trợ dự án:

Các ngân hàng ngày càng trở nên năng động trong việc tài trợ cho chi phíxây dựng nhà máy mới đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao Do rủi rotrong loại hình tín dùng này nói chung là cao nên chúng thường được thựchiện qua một công ty đầu tư, là thành viên của công sở hữu ngân hàng, cùngvới sự tham gia của các nhà thầu, là thành viên của công ty sở hữu ngân hàng,cùng với sự tham gia của các nhà đầu tư khác để chia sẻ rủi ro

5.2.6.Bán các dịch vụ bảo hiểm:

Từ nhiều năm nay, các ngân hàng đã bán bảo hiểm tín dụng cho kháchhàng, điều đó bảo đảm việc hòan trả trong trường hợp khách hàng vay vốn bịchết hay bị tàn phế Trong khi các quy định ở Mỹ cấm ngân hàng thương mạitrực tiếp bán các dịch vụ bảo hiểm, nhiều ngân hàng hi vọng có thể đưa ra cáchợp đồng bảo hiểm cá nhân thông thường và hợp đồng bảo hiểm tổn thất tàisản như ôtô hay nhà cửa trong tương lai Hiện nay, ngân hàng thường bảohiểm cho khách hàng thông qua các liên doanh hoặc các thỏa thuận đại lýkinh doanh độc quyền theo đó một công ty bảo hiểm đồng ý đặt một vănphòng đại lý tại hành lang của ngân hàng và ngân hàng sẽ nhận một phần thunhập từ các dịch vụ ở đó

5.2.7.Cung cấp các kế hoạch hưu trí:

Phòng ủy thác ngân hàng rất năng động trong việc quản lý kế hoạch hưutrí mà hầu hết các doanh nghiệp lập cho người lao động, đầu tư vốn và phátlương hưu cho những người đã nghỉ hưu hoặc tàn phế Ngân hàng cũng báncác kế hoạch tiền gửi hưu trí cho các cá nhân và giữ nguồn tiền gửi cho đếnkhi người sở hữu các kế hoạch này cần đến

5.2.8.Cung cấp các dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán:

Trên thị trường tài chính hiện nay, nhiều ngân hàng đang phấn đấu để trở

thành một “bách hóa tài chính” thực sự, cung cấp đủ các dịch vụ tài chính chophép khách hàng thỏa mãn mọi nhu cầu tại một địa điểm Đây là một trongnhững lý do chính khiến các ngân hàng bắt đầu bán các dịch vụ môi giớichứng khoán, cung cấp cho khách hàng cơ hội mua cổ phiếu, trái phiếu và cácchứng khoán khác mà không phải nhờ đến người kinh doanh chứng khoán

5.2.9.Cung cấp dịch vụ quỹ tương hỗ và trợ cấp:

Do ngân hàng cung cấp các tài khoản tiền gửi truyền thống với lãi suất quáthấp, nhiều khách hàng đã hướng tới việc sử dụng cái gọi là sản phẩm đầu tư đặcbiệt là các tài khoản của quỹ tương hỗ và hợp đồng trợ cấp, những loại hình cungcấp triển vọng thu nhập cao hơn tài khoản tiền gửi dài hạn cam kết thanh toánmột khoản tiền mặt hàng năm cho khách hàng bắt đầu từ một ngày nhất địnhtrong tương lai (chẳng hạn ngày nghỉ hưu) Ngược lại, quỹ tương hỗ bao gồmcác chương trình đầu tư được quản lý một cách chuyên nghiệp nhằm vào việcmua cổ phiếu, trái phiếu và các chứng khoán phù hợp với mục tiêu của quỹ

5.2.10.Cung cấp dịch vụ ngân hàng đầu tư và ngân hàng bán buôn:

Ngân hàng ngày nay đang theo chân các tổ chức tài chính hàng đầu trongviệc cung cấp dịch vụ ngân hàng đầu tư và dịch vụ ngân hàng bán buôn chocác tập đoàn lớn Những dịch vụ này bao gồm xác định mục tiêu hợp nhất, tàitrợ mua lại Công ty, mua bán chứng khoán cho khách hàng (ví dụ: bảo lãnhphát hành chứng khoán), cung cấp công cụ Marketing chiến lược, các dịch vụhạn chế rủi ro để bảo vệ khách hàng Các ngân hàng cũng dấn sâu vào thịtrường bảo đảm, hỗ trợ các khoản nợ do chính phủ và công ty phát hành đểnhững khách hàng này có thể vay vốn với chi phí thấp nhất từ thị trường tự dohay từ các tổ chức cho vay khác

II Đặc trưng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại:

1 Quan hệ tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở hoàn trả:

NHTM với tư cách là một doanh nghiệp kinh tế tiền tệ hoạt động trên cơ

sở “đi vay” để “cho vay” thông qua nghiệp vụ tín dụng của mình

Trước hết, vốn mà ngân hàng mua quyền sử dụng của những chủ thể cóvốn nhàn rỗi trong nền kinh tế phải được trả lại cả vốn và lãi cho chủ sở hữucủa nó theo những cam kết đã được giao ước Là người đi vay, NHTM phảiđảm bảo hoàn trả đúng hạn vốn huy động hoặc đáp ứng yêu cầu thanh toáncủa khách hàng với một món lợi tức hợp lý kèm theo.

Là người cho vay, NHTM sử dụng vốn đi thuê để cho thuê lại, tức là tạmthời bán quyền sử dụng vốn cho người khác, NHTM vẫn luôn mong muốnkhách hàng của mình sử dụng vốn vay có hiệu quả và hoàn trả đầy đủ vốn vàlãi đúng kỳ hạn theo những quy định đã cam kết Như vây, trong mối quan hệtay ba giữa NHTM, người gửi tiền ký thác và người đi vay đều dựa vào lòngtin của nhau để giải quyết tình trạng thừa hay thiếu vốn của các chủ thể nêutrên

Khác với các quan hệ mua bán thông thường khác (sau khi trả tiền ngườimua trở thành chủ sở hữu vật mua), quan hệ tín dụng ngân hàng chỉ trao đổiquyền sử dụng giá trị khoản vay chứ không trao đổi quyền sử hữu khoản vay.Người cho vay giao giá trị khoản vay dưới dạng hàng hoá hay tiền tệ chongười kia sử dụng khoản vay trong thời hạn nhất định, sau khi khai thác giátrị sử dụng khoản vay trong thời hạn cam kết, người vay phải hoàn trả toàn

bộ giá trị khoản vay cộng thêm khoản lợi tức trả cho người cho vay

2 Lãi suất- biểu hiện đặc trưng về hoạt động kinh doanh của một trung gian tài chính:

Lãi suất biểu hiện giá cả khoản tiền mà người cho vay đòi hỏi khi tạm thờitrao quyền sử dụng khoản tiền của mình cho người khác Người đi vay coi lãisuất như là khoản chi phí phải trả cho nhu cầu sử dụng tạm thời tiền củangười khác Như vậy, lãi suất hàm chứa một mâu thuẫn: người cho vay muốn

có lãi suất cao nhất, trong khi người đi vay muốn có lãi suất thấp nhất Vì vậy,như giá cả của mọi loại hàng hoá khác, lãi suất được xác định bởi cung vàcầu Cung vốn có được chủ yếu từ các khoản ký thác của công chúng và

lượng vốn được cung ứng phụ thuộc nhiều vào giá cả (lãi suất) Do đó nếu lãisuất quá thấp, đa số dân chúng sẽ quyết định là không đáng kể cho vay cáckhoản tiết kiệm của mình, họ sẽ giữ các khoản tiền này dưới dạng khả dụng(tức là dễ chuyển thành tiền mặt hơn) và để chi tiêu khi cần Khi lãi suất tăngcao, lượng tiền tiết kiệm mà dân chúng sẵn sàng cho vay tăng lên, và số lượngvốn cung sẽ trở nên lớn hơn Những người đi vay vốn coi lãi suất là mộtkhoản chi phí và như vậy, chi phí càng giảm thì cầu càng tăng, khi lãi suấttăng thì cầu vay vốn giảm xuống.

3 Yếu tố lòng tin trong hoạt động kinh doanh tín dụng ngân hàng:

Trong giới tài chính, một người được xem là có uy tín khi người khác tintưởng và sẵn sàng ký thác tài sản hoặc tiền bạc cho anh ta Tín dụng là sự chovay có hứa hẹn thời gian hoàn trả Sự hứa hẹn biểu hiện mức tín nhiệm củangười cho vay, yếu tố tín nhiệm là yếu tố bao trùm trong hoạt động tín dụng,

là điều kiện cần cho quan hệ tín dụng phát sinh

Kinh doanh tín dụng ngân hàng là kinh doanh “quyền sử dụng các khoảntiền tệ”, ngân hàng chỉ bán “giá trị sử dụng của tiền” chứ không bán “tiền”,nên khi hết thời gian sử dụng theo cam kết, tiền quay về giữ nguyên gía trịcủa nó, phần chênh lệch theo thoả thuận nếu có là “giá bán” quyền sử dụngkhoản cho vay trong thời gian nhất định Do vậy, tiền vay (phần gốc) chỉ làvật chuyên chở giá trị sử dụng của tiền, nên nó được phát ra qua các thời giannhất định rồi sẽ thu về, nó không được bán đứt Hơn nữa, giá bán (lãi suất)quyền sử dụng tiền tệ thường rất nhỏ so với gía trị khoản cho vay, nên sự bùđắp khi rủi ro xảy ra là quá ít ỏi Từ đó có thể thấy rằng quan hệ tín dụng buộcphải có lòng tin, trong nhiều trường hợp, vì thiếu lòng tin nên người ta phảităng cường gia cố bằng các “quyền truy đòi”, bằng tài sản (thế chấp) hay bằngpháp lý (bảo lãnh) Thiếu lòng tin quan hệ tín dụng có thể không phát sinh.Trong quan hệ tín dụng, sự tín nhiệm là yếu tố tuy vô hình nhưng khôngthể thiếu Một tính đặc thù của hoạt động ngân hàng là tình trạng tài chính của

ngân hàng phụ thuộc vào niềm tin của khách hàng gửi tiền vào giá trị tài sảncủa ngân hàng đó Nếu khách hàng gửi tiền tin rằng nhiều tài sản của ngânhàng đã giảm giá trị thì ai cũng cố rút tiền của mình ra và gửi vào một ngânhàng khác Và nếu không khí hoảng loạn về tài chính phát triển, sự phá sảnngân hàng có thể không chỉ giới hạn trong những ngân hàng quản lý kém tàisản của họ Các vấn đề của một ngân hàng có thể dễ dàng lan sang các ngânhàng khác đang hoạt động tốt nếu người ta nghi là các ngân hàng đó đã chongân hàng kia vay Sự mất tín nhiệm toàn bộ như vậy đối với các ngân hàng

sẽ đem lại sự suy giảm nghiêm trọng trong khả năng của hệ thống ngân hàngtài trợ cho đầu tư, do đó có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái

4 Tín dụng của ngân hàng tạo tiền ký thác, tạo tài nguyên cho hoạt động kinh doanh ngân hàng:

Chức năng tạo tiền và huỷ tiền là chức năng riêng có của tín dụng ngânhàng Chức năng này đã làm cho hoạt động kinh doanh tín dụng của ngânhàng khác hẳn với các hoạt động kinh doanh thông thường khác

Thuở ban đầu, các ngân hàng có thể tạo tiền bằng việc phát hành các ngânphiếu thanh toán thay cho vàng trong lưu thông Ngày nay nhìn chung việctạo tiền của ngân hàng vẫn như trước, nhưng chức năng phát hành ngân phiếuđược giao cho NH Trung ương, NHTM không còn tạo tiền bằng cách pháthành ngân phiếu, và tạo ra bút tệ (tiền ghi sổ) bằng cách cho khách hàng rútquá số dư tiền gửi tài khoản séc qua hình thức thấu chi, hoặc vay thanh toán,hoặc phát hành séc Tóm lại, ban đầu ngân hàng đã sử dụng giấy bạc ngânhàng thay cho tiền vàng trong lưu thông, tiết kiệm được chi phí đúc tiền, vậnchuyển, bảo quản và hao mòn tiền bạc trong lưu thông Kế tiếp, ngân hàng lại

sử dụng các công cụ lưu thông tín dụng, như séc, giấy chuyển ngân hàng, thẻthanh toán…để thay thế cho tiền mặt, đẫ tiết kiệm được nhiều chi phí trong

việc in,đếm, vận chuyển tiền.

5 Công nghệ ngânq hàng là công nghệ đặc biệt công nghệ biến đổi cơ cấu thời hạn của các đồng tiền.

Hoạt động kinh tế trong xã hội luôn có những người thừa tiền muốn chovay và những người thiếu tiền muốn đi vay Vấn đề cơ bản nảy sinh là: ngườicho vay muốn cho vay ngắn hạn, còn người đi vay muốn được vay dài hạn.Thông qua hoạt động tín dụng của mình, Ngân hàng sẽ hoà hợp được ýnguyện của cả hai bên

Ngân hàng họat động như một trung gian tài chính: nhận tiền gửi củakhách hàng và cho vay phần lớn tiền “thu gom” này cho các khách hàng khác.Như vậy, trong bảng tổng kết tài sản ngân hàng, tài sản nợ lớn nhất là tiền gửitrong các tài khoản của những người gửi tiền vào NH, “ tài sản có lớn nhất” là

số tiền cho khách hàng vay Việc NH duy trì một lượng tiền mặt và một số tàisản khả dụng cần thiết dùng để thanh toán cho người ký thác là cực kỳ quantrọng Tuy nhiên việc duy trì một lượng tài sản dưới dạng tiền mặt và vốn khảdụng đã nẩy sinh một vấn đề: một tài sản có tính khả dụng càng cao thì khảnăng sinh lời càng thấp Tài sản phải mất nhiều thời gian mới chuyển đượcthành tiền mặt sẽ thu được lãi suất cao và tài sản có lãi suất cao nhất là tài sảnkém lưu hoạt nhất, đó là các khoản cho khách hàng vay Do đó, ngân hàngphải chọn một mức cân bằng giữa các tài sản có tính khả dụng tốt nhưng khảnăng sinh lời kém và tài sản có khả năng sinh lời cao nhưng tính khả dụngkém, xem xét vấn đề đối nghịch giữa tính khả dụng và khả năng sinh lời trongkhả năng chấp nhận được

Chìa khoá đạt đến thành công đòi hỏi NH phải có năng lực chuyển từ hoạtđộng truyền thống về tiếp nhận ký thác, cho vay, chuyển tiền sang những lĩnhvực mới như: mua bán tiền tệ, chứng khoán và sản phẩm dẫn xuất, nhưngphải biết xử lý những rủi ro phức tạp trong các thị trường này

Thước đo hiệu quả kinh doanh của một NHTM là lợi nhuận Muốn đạtđược lợi nhuận cao, thì công nghệ NH phải tinh xảo, phải luôn có những côngnghệ để đạt hiệu quả trong kinh doanh tín dụng, nghiệp vụ trung gian và thuhút vốn nhàn rỗi vào NH Một trong những nội dung cơ bản của công nghệ

NH là biết giải quyết hài hoà khả năng sinh lời của tiền vốn và sự an toàn vềkhả năng thanh toán giữa các nguồn thu và mức doanh lợi NHTM phải luônluôn tính toán sao cho có một số tồn quỹ VNĐ và ngoại tệ đáp ứng yêu cầurút tiền của người ký gửi, có một tỷ lệ thích hợp đầu tư vốn vào các loại tàisản có thể chuyển thành tiền mặt khi cần thiết, giúp NH tránh rủi ro, hoạtđộng bình thường trên số dư tài khoản tiền gửi ở Ngân hàng nhà nước, ở các

NH đại lý cũng như séc và các chứng từ khác trong quá trình thu tiền

6 NHTM là trung tâm biến đổi và tiếp nhận rủi ro trong nền kinh tế:

NHTM làm nhiệm vụ trung gian tín dụng Vấn đề cơ bản nảy sinh trong hoạt động tài trợ tín dụng là làm sao nối kết ý nguyện giữa chủ thể thừa tiền muốn cho vay với chủ thể thiếu tiền muốn đi vay Khi làm công việc kết nối

đó, NHTM đã ngầm chứa đựng rủi ro Hơn nữa, khách hàng của NH là các chủ thể chứa đựng rủi ro, họ tìm đến NH là muốn san sẻ rủi ro đó cho NH Khách hàng vay vốn của NH chủ yếu bao gồm hai loại: khách hàng vay sản xuất và khách hàng vay tiêu dùng Người sản xuất là những người hoạt động trong môi trường đầy rủi ro Các yếu tố gây rủi ro cho người sản xuất rất đa dạng và phong phú xuất phát từ nhiều nguồn gốc khác nhau và khi xảy ra rủi

ro, khách hàng loại này thông qua kênh tín dụng chuyển các rủi ro đến cho

NH Các cá nhân và gia đình sinh hoạt trong môi trường có nhiều rủi ro, các rủi ro mà họ gặp phải gắn với vấn đề thu nhập và công ăn việc làm, sức khỏe, tuổi tác, hoàn cảnh gia đình… đều dẫn đến khả năng không hoàn trả được nợ vay cho NH Và như vậy, qua con đường tín dụng họ có thể chuyển các rủi ro

đó cho NH Ngoài ra, rủi ro tín dụng còn bắt nguồn từ các yếu tố trong môi trường kinh doanh Những biến động về tự nhiên như hỏa hoạn, động đất,

những biến động chính trị xã hội, biến động của môi trường vĩ mô…đều ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng.

Đến lượt mình, với chức năng trung gian tài chính, ngân hàng trở thành

“một trung gian chuyển rủi ro trong nền kinh tế” Thông qua các kênh ký thác, NHTM nhận các nguồn tài chính từ những người cho vay đầu tiên, còn thông qua các kênh tín dụng, NHTM chuyển các luồng tài chính đến tay người đi vay sau cùng, và cũng bằng hai cách đó, NHTM chuyển đi hoặc nhận về các luồng tài chính từ các định chế tài chính khác Nhưng khi làm như vậy, NHTM cũng đồng thời tạo lập các kênh dẫn rủi ro giữa các chủ thể kinh tế, các định chế tài chính với nhau

III Phân tích kết quả kinh doanh của NHTM:

1 Khái niệm về phân tích kết quả kinh doanh của NHTM:

Phân tích kết quả kinh doanh là xem xét, đo lường quá trình thực hiệnchiến lược kinh doanh Khi một chiến lược mới được đưa vào thực hiện, nhàquản trị cần phải kiểm tra, phân tích để phát hiện những sai lệch so với kếhoạch, xác định những nguyên nhân và đề ra biện pháp xử lý kịp thời, đúnglúc, có hiệu quả Phân tích chính xác, khoa học là cơ sở để xây dựng mộtchiến lược kinh doanh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của ngân hàng,giúp ngân hàng củng cố được chỗ đứng của mình trên thị trường

Đối tượng của phân tích hoạt động kinh doanh của một ngân hàng là kếtquả kinh doanh của đơn vị đó được biểu hiện bằng các chỉ tiêu kinh tế Đốitượng phân tích có thể là kết quả kinh doanh của từng lĩnh vực hoạt động như:tình hình dự trữ, dư nợ cho vay, vốn huy động, lợi nhuận Phân tích hiệuquả hoạt động kinh doanh của NHTM được thực hiện dưới nhiều hình thứckhác nhau, phụ thuộc vào sự tinh vi, kiến thức, kinh nghiệm của người phântích và mức độ phát triển của hệ thống ngân hàng

2 Mục đích và ý nghĩa:

Hai mục tiêu của phân tích hoạt động kinh doanh là:

-Phát hiện các lĩnh vực kinh doanh có khả năng mang lại lợi nhuận cao.

- Hạn chế tối thiểu các rủi ro phát sinh trong qúa trình kinh doanh tiền tệ.Các nhà ngân hàng tiến hành phân tích hoạt động kinh doanh là nhằm mụcđích tìm kiếm lợi nhuận Các “mảnh đất màu mỡ” có khả năng mang lại lợi nhuận cao cho vốn đầu tư luôn là điều hấp dẫn đối với nhà quản trị Họ khôngchỉ quan tâm đến lợi nhuận hiện tại, mà còn để ý đến các lợi nhuận trong tương lai Vì lợi nhuận là kết quả của toàn bộ quá trình kinh doanh, nên nó bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố Hai yếu tố tác động trực tiếp đến lợi nhuận là các khoản thu nhập và chi phí kinh doanh Việc phân tích chi tiết các yếu tố này là một trong các việc làm quan trọng góp phần nâng cao lợi nhuận của ngân hàng

Mục tiêu của phân tích còn giúp nhà quản trị “nhận biết và dự báo các loạirủi ro” để đưa ra các “phương thức hữu hiệu” phòng ngừa, chống đỡ các tác hại của nó Các nhà quản trị không thể loại bỏ được rủi ro mà chỉ có thể phát hiện kịp thời để có những biện pháp chủ động xử lý Lợi nhuận và rủi ro là hai yếu tố song hành Kinh doanh tiền tệ là lĩnh vực hoạt động có độ rủi ro lớnnhất Các loại rủi ro bao trùm lên tất cả hoạt động của ngân hàng Do đó, các nhà ngân hàng phải luôn sáng suốt, khách quan để lựa chọn một chiến lược kinh doanh phù hợp khả năng của mình

1 Khái niệm về hệ thống chỉ tiêu thống kê:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê là một tập hợp các chỉ tiêu có thể phản ánh cácmặt,các tính chất quan trọng nhất, các mối liên hệ cơ bản giữa các mặt và giữahiện tượng nghiên cứu với các hiện tượng có liên quan

1.1.Tác dụng :

Việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê nhằm xác định nhu cầu thông tin cần thu thập cho quá trình nghiên cứu thống kê Hệ thống chỉ tiêu giúp lượng hóa các mặt, cơ cấu và các mối liên hệ cơ bản của đối tượng nghiên cứu

1.2.Sự hình thành hệ thống chỉ tiêu:

Qua tổng hợp và theo những biểu hiện trực tiếp hay gián tiếp của hiện tượng Hình thành từ những nhóm chỉ tiêu đã được xây dựng cho những nhu cầu riêng

2 Những nguyên tắc và yêu cầu khi xây dựng hệ thống chỉ tiêu:

Đảm bảo tính hướng đích:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê phải phù hợp với mục đích nghiên cứu và đảmbảo đạt được mục đích nghiên cứu một cách hiệu quả nhất Vì mục đíchnghiên cứu quyết định nhu cầu thông tin về những mặt nào đó của hiện tượngnghiên cứu, nó giúp ta lựa chọn các chỉ tiêu thống kê để đưa vào hệ thống

Đảm bảo tính hệ thống:

Các chỉ tiêu trong hệ thống phải có mối liên hệ hữu cơ với nhau, đượcphân tổ và sắp xếp khoa học Hệ thống chỉ tiêu phải có khái niệm nêu đượcmối liên hệ giữa các bộ phận, các mặt, giữa hiện tượng nghiên cứu với cáchiện tượng có liên quan có sự gắn bó với nhau Trong hệ thống chỉ tiêu phải

có các chỉ tiêu mang tính chất chung, các chỉ tiêu mang tính chất bộ phận vàcác chỉ tiêu nhân tố nhằm phản ánh đầy đủ và sâu sắc hiện tượng nghiên cứu

Cả chỉ tiêu bộ phận, chỉ tiêu chung lẫn chỉ tiêu nhân tố đều phải đảm bảo tínhthống nhất về nội dung và phương pháp tính, phạm vi nghiên cứu

Đảm bảo tính khả thi:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê phải đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điềukiện về nhân tài vật lực của ngân hàng để có thể tiến hành thu thập và tổnghợp chỉ tiêu trong sự tiết kiệm nghiêm ngặt

Đảm bảo tính hiệu quả:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê được xây dựng phải phù hợp với mục đíchnghiên cứu Đồng thời thu thập thông tin đầy đủ nhằm phục vụ cho việc ápdụng các phương pháp thống kê để phân tích,dự đoán Phải xem xét đến khảnăng tổng hợp các chỉ tiêu đảm bảo chi phí tối đa Phải cân nhắc thật kỹ đểxác định những chỉ tiêu cơ bản quan trọng nhất, vừa đủ số chỉ tiêu Khôngnên đưa vào hệ thống các chỉ tiêu thừa và chưa thật cần thiết cho công tácquản lý

Đảm bảo tính thích nghi:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê phải phù hợp với không gian cũng như thờigian của vấn đề nghiên cứu, cần loại bỏ những chỉ tiêu không còn phù hợp vàthêm vào những chỉ tiêu cần thiết đối với vấn đề cần nghiên cứu

3 Một số chỉ tiêu phân tích hoạt động kinh doanh:

3.1 Vốn tự có:

Khái niệm: Vốn tự có, còn được gọi là vốn chủ sở hữu, là vốn riêng củamột NHTM, chủ yếu là do các chủ sở hữu đóng góp và một phần được tạo ra

trong quá trình kinh doanh dưới dạng lợi nhuận giữ lại Về phương diện quản

lý, vốn tự có là số vốn tối thiểu, bắt buộc một NHTM phải có để được cấpgiấy phép kinh doanh, đồng thời là cơ sở để thu hút các nguồn vốn khác

- Vốn tự có gồm 2phần: vốn cơ bản (vốn cấp1) và vốn bổ sung (vốn cấp2)+ Vốn tự có cơ bản bao gồm: vốn cổ phần thường (vốn điều lệ), vốn cổphần ưu đãi vĩnh viễn, các quỹ dự trữ và dự phòng, lợi nhuận không chia vàcác khoản khác

+ Vốn tự có bổ sung gồm có: vốn cổ phần ưu đãi có thời hạn, tín phiếuvốn, trái phiếu được chuyển đổi

Hệ số an toàn vốn tự có:

Tổng tài sản có quy đổi

Trong đó: Tổng tài sản có quy đổi là tổng tài sản có được tính toán quyđổi theo tỷ lệ rủi ro theo quy đinh của NHTW

- Ý nghĩa:

Trong hoạt động kinh doanh tiền tệ, vốn tự có của một ngân hàng mặc dùchiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng nguồn vốn ngân hàng nhưng nó giữ vị trí rấtquan trọng, quyết định quy mô và phạm vi kinh doanh Nó là cơ sở quyết địnhhuy động bao nhiêu vốn trên thị trường và được sử dụng vào mục đích gì Mặtkhác, vốn của NH là cái đệm chống đỡ sự sụt giảm giá trị của tài sản có của

NH (sự sụt giảm giá trị tài sản có là nguyên nhân có thể dẫn đến NH bị phásản) Đối với kinh doanh tiền tệ, NH có đủ vốn tự có, có vốn tự có lớn và duytrì được vốn tự có là biểu hiện một ngân hàng bền vững

Vốn tự có là căn cứ để xác định khả năng thanh toán cuối cùng (tỷ lệ antoàn vốn) tức là khả năng đáp ứng toàn bộ các cam kết của một NH Và là căn

cứ để xác định giới hạn cho vay đối với một khách hàng

3.2 Vốn huy động:

3.2.1 Quy mô vốn huy động:

Là những giá trị tiền tệ mà Ngân hàng huy động được từ tổ chức kinh tế vàcác cá nhân trong xã hội thông qua quá trình thực hiện các nghiệp vụ tíndụng, thanh toán các nghiệp vụ kinh doanh và được làm vốn để kinh doanh Vốn huy động là tài sản thuộc các chủ sở hữu Ngân hàng chỉ có quyền sửdụng mà không có quyền sở hữu và có trách nhiệm hoàn trả đúng hạn cả gốc

và lãi khi đến kỳ hạn hoặc khi khách hàng có nhu cầu rút vốn Vồn huy độngđóng vai trò quan trọng đối với mọi hoạt động kinh doanh của NHTM

3.2.2 Cơ cấu vốn huy động:

- Theo đối tượng huy động:

Cơ cấu vốn huy động theo đối tượng huy động phản ánh tỷ trọng vốn huyđộng của từng đối tượng huy động trong tổng vốn huy động chiếm bao nhiêulần hay bao nhiêu %

V

V

(lần hoặc %) Trong đó:

V : Vốn huy động từ đối tượng i

Vhddc: Vốn huy động từ dân cư

Vhdtch: Vốn huy động từ tổ chức kinh tế, tổ chức tín dụng

Vhdk : Vốn huy động khác

Phân tích cơ cấu vốn huy động theo tiêu thức này thể hiện tỷ trọng của vốnhuy động theo đối tượng huy động chiếm bao nhiêu trong tổng vốn huy động

và từ đó giúp cho Ngân hàng nên huy động theo đối tượng nào là thích hợp

- Theo loại tiền tệ:

+ Vốn huy động bằng nội tệ (VND): là những khoản vốn bằng VND màngân hàng thu được thông qua hình thức huy động

+ Vốn huy động bằng ngoại tệ (thường là USD): là giá trị những khoản

vốn bằng ngoại tệ mà Ngân hàng thu được nhờ các hình thức huy động

V

V

(lần hoặc %) Trong đó:

V : Vốn huy động từ loại tiền tệ i

Phân tích cơ cấu vốn huy động theo tiêu thức này để thấy tỷ trọng của từngloại vốn huy động nội, ngoại tệ trong nguồn vốn và từ đó thấy nên huy độngloại vốn nào cho thích hợp

- Theo thời gian huy động:

Bao gồm vốn huy động ngắn hạn, trung hạn và dài hạn

V

V

(lần hoặc %) Trong đó:

V : Vốn huy động thời gian huy động

Phân tích cơ cấu vốn huy động theo tiêu thức này để thấy tỷ trọng của vốnhuy động theo từng loại thời gian huy động chiếm bao nhiêu trong tổng vốnhuy động, để từ đó Ngân hàng nên huy động theo loại vốn nào là thích hợp

- Theo hình thức huy động:

Bao gồm vốn huy động từ: - Tiền gửi không kỳ hạn

- Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn

- Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn

- Tiền gửi phát hành kỳ phiếu, trái phiếu

- Các khoản tiền gửi khác.

Phân tích cơ cấu vốn huy động theo tiêu thức này để thấy tỷ trọng của vốnhuy động theo từng hình thức huy động chiếm bao nhiêu trong tổng vốn huyđộng, để từ đó Ngân hàng nên huy động theo loại vốn nào là thích hợp

3.3 Dư nợ cho vay:

Dư nợ là số tiền khách hàng vay chưa hoàn trả lại cho Ngân hàng tại thờiđiểm nghiên cứu

DNi = DNi-1 + Ci – Ni

Trong đó: DNi : Dư nợ cho vay năm i

DNi-1 :Dư nợ cho vay năm i –1

Ci : Doanh số cho vay năm i

Ni: Doanh số thu nợ năm i

Dư nợ cho vay là một chỉ tiêu quan trọng phản ánh số vốn mà Ngân hàngcho khách hàng vay nhưng chưa hoàn trả

- Nợ có nghi ngờ: loại này có đầy đủ nhược điểm của nợ dưới tiêu chuẩnnhưng lại không đủ tài sản thế chấp, do đó làm cho việc thu hồi nợ trở nênkhó thực hiện Thông thường những khoản nợ bị xếp loại này khi nó đã quáhạn trên 180 ngày

- Nợ bị mất trắng: là những khoản nợ được xem như không có khả năngthu hồi Những khoản nợ bị xếp loại này đã quá hạn trên 360 ngày, loại trừ

khoản nợ có đủ tài sản thế chấp thì cũng phải xử lý theo pháp luật hoặc cưỡngchế theo các cam kết.

Nợ quá hạn là chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá hoạt động của một NH,phản ánh chất lượng tài sản Có rất rõ nét Nó có ảnh hưởng đến kết quả kinhdoanh của NH trong hiện tại và tương lai Nếu đặt chỉ tiêu này vào một trật tựthời hạn, thì có thể nhận định được khả năng ổn định kinh doanh và môitrường quản lý của bản thân NH

3.5.Hệ số khả năng thanh toán nhanh:

Khả năng thanh toán là một yếu tố hết sức nhạy cảm đối với hoạt động

NH Thực tiễn cho thấy có nhiều NH mặc dù có chất lượng tài sản Có tốtnhưng khi có một khoản tiền rút ra mà NH không đảm bảo khả năng chi trả,dẫn đến mất tín nhiệm với khách hàng và có thể đưa NH đến chỗ phá sản

Hệ số khả năng thanh toán nhanh = Tài sản có động x 100

Tài sản nợ dễ biến động Trong đó:

+ Tài sản có động: là tài sản có dễ chuyển đổi thành tiền Bao gồm: tiềnmặt tồn quỹ, vàng bạc tồn kho, tiền gửi không kỳ hạn, tín phiếu kho bạc

+ Tài sản nợ dễ biến động là loại tài sản dễ bị rút ra bất cứ lúc nào, đặc biệtkhi NH gặp khó khăn về tài chính Bao gồm: tiền gửi không kỳ hạn của thịtrường cấp 1 và thị trường cấp2, vay ngắn hạn

Chỉ số đo lường khả năng thanh toán nhanh cao chứng tỏ NH có thanhkhoản tốt Nhưng nếu quá cao, nó sẽ ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHbởi vì tài sản có động là những tài sản không sinh lời của NH (khoản dự trữ)hoặc có độ sinh lời thấp Thông thường, các NH hoạt động tốt có thể duy trìchỉ số này tương đối thấp hơn NH bị đánh giá là hoạt động yếu kém

3.6.Thu nhập:

Hoạt động của NHTM trong nền kinh tế thị trường là hoạt động kinh

doanh với mục đích là lợi nhuận Muốn thu được lợi nhuận cao thì phải quản

lý thật tốt các khoản mục tài sản có, nhất là các khoản cho vay và đầu tư cũngnhư các khoản dịch vụ Các khoản thu nhập của NHTM gồm:

- Thu về hoạt động tín dụng: gồm thu lãi cho vay, chiết khấu, phí cho thuêtài chính, phí bảo lãnh

- Thu về dịch vụ thanh toán và ngân quỹ: thu lãi tiền gửi, dịch vụ thanhtoán, dịch vụ ngân quỹ

- Thu từ các hoạt động khác như:

+ Thu lãi góp vốn, mua cổ phần

+ Thu về mua bán chứng khoán

+ Thu về kinh doanh ngoại tệ, vàng, đá quý

+ Thu dịch vụ tư vấn

+ Thu dịch vụ bảo hiểm

+ Thu dịch vụ ngân hàng khác: bảo quản cho thuê tủ két sắt, cầm đồ

- Các khoản thu bất thường khác

3.7.Lợi nhuận:

Lợi nhuận của NHTM bao gồm 2 chỉ tiêu:

Lợi nhuận trước thuế = Tổng thu nhập - tổng chi phí

Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - thuế thu nhập

3.8.Hệ số ROA:

Chỉ tiêu so sánh giữa Lợi nhuận (lãi ròng) với Tổng Tài sản có trung bình

ROA = Lợi nhuận thuần

Tài sản có bình quân

Ý nghĩa: Một đồng tài sản có tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận

Chỉ tiêu này cho thấy chất lượng của công tác quản lý tài sản Có, tài sản

Có càng lớn thì hệ số nói trên sẽ càng lớn

Hệ số ROA càng cao chứng tỏ:

+ Kết quả của các hoạt động hữu hiệu

+ Tỷ trọng thấp giữa tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn so với tổng ký thác+ Kết quả của các lợi tức cao kiếm được từ tài sản có

Tuy nhiên, tỷ lệ này càng cao cũng thể hiện mức độ rủi ro càng cao manglại từ tài sản có mặc dù nó nói lên sự quản lý các tài sản có tốt

3.9.Hệ số ROE:

Chỉ tiêu so sánh giữa lợi nhuận thuần với vốn tự có bình quân của NH

ROE = Lợi nhuận thuần

Vốn tự có bình quân

Ý nghĩa: một đồng vốn chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận

Hệ số ROE đo lường tính lành mạnh trong hoạt động của một ngân hàng

Tỷ suất này sẽ quyết định trị giá chứng khoán sau này Hiện nay, trị số này sẽcho biết khả năng huy động thêm vốn bằng phát hành cổ phiếu hay trái phiếucủa NHTM cổ phần Khi ROE quá cao so với ROA, có nghĩa vốn tự có của

NH nhỏ hơn nhiều so với tổng tài sản có Nói cách khác, vốn tự có của NHnhỏ hơn nhiều so với cam kết bên tiêu sản (vốn gốc) Trong trường hợp đó,vốn huy động là lớn hơn nhiều so với vốn tự có và một sự điều chỉnh lại vốn

tự có theo một tỷ lệ hợp lý với vốn huy động sẽ là cần thiết để đảm bảo tínhvận hành nghiêm túc của NH

II Một số phương pháp thống kê phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng:

1.Phương pháp phân tổ:

1.1 Khái niệm và ý nghĩa:

Phân tổ thống kê là căn cứ vào một (hay một số tiêu thức nào đó) để tiếnhành phân chia các đơn vị của hiện tượng nghiên cứu thành các tổ (và các tiểutổ) có tính chất khác nhau

Các hiện tượng kinh tế xã hội thường rất phức tạp, vì chúng tồn tại và pháttriển dưới nhiều loại hình có quy mô và đặc điểm khác nhau Các hiện tượngnghiên cứu thường bao gồm nhiều tổ, nhiều bộ phận có tính chất khác nhau