Sốc văn hoá là một thuật ngữ được sử dụng để chỉ sự lo lắng và những cảm xúc (như ngạc nhiên, mất phương hướng, bối rối, v.v...) mà một người cảm thấy khi phải hoạt động trong một nền văn hóa hay môi trường xã hội hoàn toàn khác. Tùy vào mỗi người, tùy thuộc môi trường mà quá trình trên sẽ rất ngắn hoặc đôi khi kéo dài, tạo ra những khó khăn trong việc hòa nhập vào nền văn hóa mới.Sự khác biệt văn hóa khiến nhà quản trị (NQT) có thể đối mặt với hiện tượng “sốc văn hóa”, gồm 4 giai đoạn cơ bản: Thời kỳ trăng mật; Thời kỳ khủng hoảng; Thời kỳ phục hồi; Thời kỳ tái trăng mật. Mỗi người có một tốc độ thích nghi khác nhau nên các giai đoạn trên cũng kéo dài hay thu hẹp tùy vào trường hợp khác nhau. Sốc văn hóa là điều không thể tránh, thế nhưng, những cú sốc này lại là yếu tố quan trọng và cần thiết để NQT kết nối các giá trị văn hóa của bản thân và điều chỉnh chúng cho phù hợp với những giá trị văn hóa mới. Sốc văn hóa được xem là bước đầu của sự hòa nhập. Vậy, đặc điểm của 4 giai đoạn trên là gì? Biểu hiện của NQT ở mỗi giai đoạn ra sao? Nguyên nhân dẫn đến “sốc văn hóa” và giải pháp khắc phục như thế nào? Hãy cùng nhóm 10 chúng tôi tìm hiểu hiện tượng này qua đề tài nghiên cứu “Hiện tượng sốc văn hóa gồm 4 giai đoạn của nhà quản trị”.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦUSốc văn hoá là một thuật ngữ được sử dụng để chỉ sự lo lắng và những cảm
xúc (như ngạc nhiên, mất phương hướng, bối rối, v.v ) mà một người cảm thấy khiphải hoạt động trong một nền văn hóa hay môi trường xã hội hoàn toàn khác Tùyvào mỗi người, tùy thuộc môi trường mà quá trình trên sẽ rất ngắn hoặc đôi khi kéodài, tạo ra những khó khăn trong việc hòa nhập vào nền văn hóa mới
Sự khác biệt văn hóa khiến nhà quản trị (NQT) có thể đối mặt với hiện tượng
“sốc văn hóa”, gồm 4 giai đoạn cơ bản: Thời kỳ trăng mật; Thời kỳ khủng hoảng;Thời kỳ phục hồi; Thời kỳ tái trăng mật Mỗi người có một tốc độ thích nghi khácnhau nên các giai đoạn trên cũng kéo dài hay thu hẹp tùy vào trường hợp khácnhau Sốc văn hóa là điều không thể tránh, thế nhưng, những cú sốc này lại là yếu
tố quan trọng và cần thiết để NQT kết nối các giá trị văn hóa của bản thân và điềuchỉnh chúng cho phù hợp với những giá trị văn hóa mới Sốc văn hóa được xem làbước đầu của sự hòa nhập Vậy, đặc điểm của 4 giai đoạn trên là gì? Biểu hiện củaNQT ở mỗi giai đoạn ra sao? Nguyên nhân dẫn đến “sốc văn hóa” và giải phápkhắc phục như thế nào? Hãy cùng nhóm 10 chúng tôi tìm hiểu hiện tượng này qua
đề tài nghiên cứu “Hiện tượng sốc văn hóa gồm 4 giai đoạn của nhà quản trị”.
Trang 2I LÝ THUYẾT CHUNG
1.1 Văn hóa, sốc, sốc văn hóa
a Văn hóa.
Văn hóa: Là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau,
liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người
- Hiểu theo nghĩa hẹp:
Văn hóa là hệ tư tưởng các hệ thống và các thể chế đi cùng với nó như văn học,nghệ thuật, khoa học, triết học, đạo đức học
- Hiểu theo nghĩa rộng:
Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và cáccộng đồng trong quá khứ, hiện tại qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hìnhthành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và cách thể hiện, đó là những yếu tốxác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc ( UNESCO 1986)
Văn hóa là tổng thể nói chung giá trị vật chất tinh thần do con người sáng tạo ratrong qua trình lịch sử ( Từ từ điển tiếng Việt)
Ngoài ra văn hóa còn được hiểu theo rất nhiều nghĩa khác
b Sốc
Sốc lấy từ chữ “shock” trong tiếng Anh, nguyên ý là “hết sức kinh sợ” Sốc là do
cái mà bạn tưởng tượng ra và thực tế khác nhau nhiều quá sức tưởng tượng hay chịuđựng của bạn
Theo từ điển Oxford một cú sốc là “một ấn tượng bất ngờ và đáng lo ngại vào
tâm trí hoặc cảm giác, thường là sản phẩm của một số việc không mong muốn xảy
ra hay nhận thức đau, buồn hoặc bạo lực dẫn đến trầm cảm lâu dài hoặc mất bình tĩnh”.
c Sốc văn hóa.
Trang 3Sốc văn hóa là tác động của việc di chuyển từ một nền văn hóa quen thuộcsang một nền văn hóa không quen thuộc.
Sốc văn hóa đã được đề cập đầu tiên bởi Kalvero Oberg vào năm 1954: “Sốc
văn hoá là một thuật ngữ được sử dụng để chỉ sự lo lắng và những cảm xúc (như ngạc nhiên, mất phương hướng, bối rối, v.v ) mà một người cảm thấy khi phải hoạt động trong một nền văn hóa hay môi trường xã hội hoàn toàn khác”
Ví dụ như ở nước ngoài, nó nảy sinh từ những khó khăn trong việc hòa nhậpvới nền văn hoá mới, là nguyên nhân của việc khó lòng nhận thức cái gì là thíchhợp và cái gì không Tình trạng này thường đi đôi với sự căm ghét (vì lý do đạođức hay mỹ học) đối với một số khía cạnh nhất định của nền văn hoá mới lạ hoặckhác biệt kia”
Hofstede ví dụ rằng: Sốc văn hóa là “sự đau khổ sau khi chuyển giao của
một người với một môi trường văn hóa xa lạ cũng kèm theo triệu chứng cụ thể”.
Điều này có thể xảy ra với tất cả mọi người, đặc biệt là các nhà quản trị khiphải sang nước ngoài làm việc, bao gồm: Sốc vì ngôn ngữ, sốc vì môi trường mới,sốc vì khác biệt thời gian, phong tục tập quán, các món ăn, phong cách sống củanước ngoài - nơi nhà quản trị phải làm việc…
1.1 Nguyên nhân dẫn đến sốc văn hóa.
a Nguyên nhân khách quan: “Sự khác biệt”
Kết quả của sốc văn hóa dường như là một chức năng của sự khác biệt giữamình và văn hóa nước ngoài về nhiều mặt: Khí hậu, thực phẩm, ngôn ngữ, trangphục, ứng xử, các giá trị khác… và cả sự khác biệt liên quan đến nhân khẩu học(tuổi tác, giới tính, tầng lớp kinh tế - xã hội, giáo dục…)
Khí hậu.
Khí hậu là yếu tố khác biệt dễ dàng nhận thấy và có thể có ảnh hưởng tốt hoặc không tốt đến NQT
Trang 4Ví dụ: NQT người Việt Nam đến Ottawa (Canada) công tác vào mùa đông chắc chắn sẽ mất 1 thời gian khá dài để thích nghi với khí hậu nơi đây, vì nơi này mùa đông rất lạnh, có khi nhiệt độ xuống 37°C Nhưng khi đã quen với cái lạnh, NQT có thể thử nghiệm những môn thể thao mà ở Việt Nam không có như hockey trên băng, hay trốn mình trong băng ở kênh đào Rideau, di sản thế giới UNESCO đầu tiên của Ontario - kênh đào chảy quanh co qua thành phố và là sân trượt băng
tự nhiên vào mùa đông lớn nhất thế giới…để có thể hiểu thêm một chút về đất nướcnơi mình đến và thêm yêu quý nơi đó
Thực phẩm.
NQT có thể thấy thức ăn của nước ngoài thật là kì cục, khẩu vị khác, cách nấu nướng cũng khác Có thể một số người không ăn được thức ăn lạ, hoặc ăn không ngon miệng, ảnh hưởng tới cả sức khỏe và tinh thần
Ngôn ngữ.
Lúc nào cũng nghe và nói bằng ngoại ngữ dễ khiến NQT căng thẳng NQT sẽcảm thấy nhớ tiếng nước mình Thậm chí ngay cả khi NQT rất thành thạo ngoại ngữnơi mình đến, thì cái ngữ điệu, cái cách nói của dân địa phương nơi NQT đến cũng làm họ phải mất thời gian mới nghe quen tai được
Quần áo.
Nếu quen với khí hậu nóng nực rồi, NQT có thể sẽ thấy bất tiện khi phải mặc những bộ quần áo nặng nề của mùa đông Hay đôi khi, chỉ vì có phong cách ăn mặckhác nước sở tại mà NQT thấy mình khác biệt và khó thích nghi Không phải ai cũng ghét cách ăn mặc của người nước ngoài, nhưng bản thân NQT sẽ dễ cảm thấy ngượng ngùng, ngại ngập khi mình ăn mặc khác
Nguyên tắc ứng xử.
Bên cạnh những thứ có thể nhìn thấy được tác động ngay lập tức đến bạn khi bạn đặt chân xuống sân bay ở nước ngoài như ánh sáng, âm thanh, mùi, vị, thì mọi nền văn hóa đều có những nguyên tắc không thành văn tác động lên cách con người
Trang 5cư xử với nhau Những điều này có thể khó nhận ra ngay, nhưng sớm hay muộn bạncũng sẽ phải trải qua và bạn sẽ cảm thấy lạc lõng, mất phương hướng Cách ứng xử trong xã hội có thể làm NQT bối rối, bất ngờ hay thấy bị xúc phạm Ví dụ NQT sẽ cảm thấy người nước ngoài sao có vẻ lạnh lùng, xa cách hay lúc nào cũng tất bật Nếu ở trung tâm các thành phố lớn như Paris, Sydney, London,… họ sẽ càng cảm thấy điều này mạnh mẽ Hay một NQT Nhật Bản sẽ thấy khó chịu với một số nhân viên người Việt Nam khi họ luôn có thói quen đến muộn, thiếu tinh thần trách nhiệm và không có ý thức bảo vệ môi trường
Các giá trị.
Mặc dù NQT có thể dần quen với sự khác nhau về văn hóa trong thế giới vật chất mà họ thấy được như thực phẩm, quần áo, cách cư xử, nhưng họ sẽ nhận ra rằng mọi người từ các nền văn hóa khác nhau có cách nhìn nhận thế giới rất khác sovới họ Văn hóa hình thành từ những tập hợp giá trị, tiêu chuẩn, định kiến và niềm tin Đôi khi NQT sẽ ngạc nhiên và thất vọng vì mọi người không có cùng những giátrị nằm lòng giống mình, vì chúng ta ai cũng thường mặc định các giá trị của mình
là chuẩn mực Từ đó, một số NQT có thể thấy mệt mỏi, ngưỡng ngập và khó hòa đồng
b Nguyên nhân chủ quan
Ngoài những nguyên nhân khách quan do sự khác biệt giữa các nền văn hóa
mà NQT không thế tác động và làm thay đổi thì còn một số nguyên nhân chủ quan
do chính bản thân NQT chưa có sự chuẩn bị kỹ càng và có những hành trang cầnthiết để thích nghi với nền văn hóa mới Những nguyên nhân này có thể được khắcphục và bị vô hiệu hóa nếu NQT có đủ năng lực và niềm tin
Chưa tìm hiểu nơi mình sẽ đến: Khi NQT chưa tìm hiểu hoặc tìm
hiểu không kỹ càng về đất nước, con người, văn hóa, tập quán của nơi mình sắp
Trang 6đến, họ sẽ mất nhiều thời gian để thích ứng với văn hóa mới hơn và cũng dễ bị
“sốc” hơn
Chưa có những hành trang cần thiết: Ngôn ngữ, các kỹ năng và sự
thân thiện là hành trang cần thiết cho một NQT khi đến một nền văn hóa mới Sẽkhó khăn cho NQT khi không thông thuộc ngôn ngữ chung hoặc ngôn ngữ bảnđịa, nhất là giao tiếp với bạn bè, các nhân viên và các nhà quản trị khác
Ví dụ, quản lý người Mỹ La tinh trong một Nhóm tư vấn đa văn hoá từng thanthở “Nhiều lúc tôi cảm thấy do khác biệt về ngôn ngữ nên tôi không thể diễn tảđúng cảm giác của mình.”
Chưa có sự chuẩn bị các giải pháp nếu gặp khó khăn: Trong mọi
trường hợp, mọi vấn đề; sự nghiên cứu, tìm hiểu và chuẩn bị các giải pháp luôn
là điều cần thiết, đặc biệt đối với NQT Biết rõ những điều mình còn thiếu sót
và những khó khăn có thể gặp phải và chuẩn bị những giải pháp khắc phục khókhăn đó sẽ giúp NQT tránh khỏi hoặc nhanh chóng vượt qua cú “sốc văn hóa”
và thực hiện tốt công việc của mình
Suy nghĩ tiêu cực: Đôi khi những suy nghĩ tiêu cực là mình không thể
thích ứng được với nền văn hóa mới này dẫn đến sốc văn hóa Đối với các NQT,việc chủ động và suy nghĩ tích cực càng quan trọng vì NQT điều hành mộtnhóm, một bộ phận hay cả doanh nghiệp và có ảnh hưởng rất lớn các nhân viên,người lao động và đến kết quả của hoạt động kinh doanh của tổ chức
Sống khép kín không muốn giao lưu, kết bạn: Kết bạn là việc vô
cùng quan trọng không chỉ ở nước mình mà cả khi sang nước bạn Điều này giúpNQT nhanh hòa nhập hơn với môi trường mới
II 4 GIAI ĐOẠN “SỐC VĂN HÓA” CỦA NHÀ QUẢN TRỊ.
2.1 Thời kỳ trăng mật.
2.1.1 Định nghĩa và các biểu hiện của NQT
Trang 7Định nghĩa: Thời kì trăng mật là giai đoạn đầu tiên khi nhà quản trị chuyển
sang sinh sống và làm việc trong một môi trường mới, một nền văn hóa mới Lúcnày họ chỉ tiếp xúc đơn giản, được chào đón, giao tiếp lịch sự, khách sáo Họ đặtnhiều kì vọng, lạc quan và thích thú với môi trường làm việc mới
Các biểu hiện của NQT: Vui vẻ, thích thú, phấn khích với những điều mới
lạ và kì thú xung quanh Tìm hiểu và khám phá môi trường hoàn toàn mới, gặp gỡnhững đối tác nồng hậu và nhiệt tình
Trong những tuần đầu tiên hầu như ai cũng hết sức phấn khích với nhữngđiều mới lạ và kì thú xung quanh mình khi tiếp xúc với một môi trường hoàn toànmới, gặp gỡ những đối tác nồng hậu và nhiệt tình Thời kỳ này có thể diễn ra trongthời gian ngắn hoặc dài tùy từng trường hợp Khi nhà quản trị có vị trí càng quantrọng, được mọi người quan tâm săn sóc và trân trọng thì thời kỳ này càng kéo dài.Trong thời gian này, sự khác biệt giữa các nền văn hóa cũ và mới được nhìn thấytrong một ánh sáng lãng mạn Ví dụ, trong việc di chuyển đến một đất nước mới,một cá nhân có thể yêu các thực phẩm mới, tốc độ của cuộc sống, và thói quen củangười dân địa phương Trong vài tuần đầu tiên, hầu hết mọi người đều bị cuốn hútbởi nền văn hóa mới Họ tìm hiểu mọi thứ và kiếm tìm sự gắn kết với mọi người
Giai đoạn tuần trăng mật bị chi phối bởi sự nhiệt tình và niềm đam mê về vănhóa nước ngoài Nhận thức về cơ hội vô tận được kết hợp với sự cởi mở, tò mò, vàsẵn sàng chấp nhận tình hình Nhưng nhìn chung, giai đoạn này thường rất ngắn
Trang 8Nội đúng nghĩa, một không gian mưu sinh rất đặc biệt của người Hà Nội với nhữngcửa hàng buôn bán đủ các mặt hàng, từ truyền thống đến hiện đại, thủ công mỹnghệ, những cửa hàng quần áo với các cô manơcanh mặc áo dài mẫu trông thậtsống động và cuốn hút Và nhất là khi đi qua phố Chả cá có nhà hàng bán món ănnày mùi rất thơm ngon Món Chả cá thật tuyệt Ồ nhắc đến tôi lại muốn đượcthưởng thức rồi.”
Ví dụ 2:
Một quản lý khách sạn Việt Nam chia sẻ: “ Tôi đã làm việc chăm chỉ và dốchết sức lực và được cử đi Nhật Tôi thực sự rất thích thú khi đặt chân lên đất nướcnày, ở đây tôi được tận mắt thấy những bông hoa anh đào đẹp tuyệt vời, lại được đitàu điện ngầm nữa Không khí ở đây cũng rất mới mẻ đối với tôi, đường đi rấtnhiều tuyết, cảm giác thật phấn khích.”
Ví dụ 3:
Quản lý người Việt làm việc tại Honda: “Tôi mới đến đây làm việc được 1tuần nhưng chưa đi thăm quan được nhiều Tôi rất muốn đến những thành phố lớncủa Nhật Bản như Tokyo, Osaka, Nagoya, Komatsu hay Fukuoka… Ngoài việc bị
ấn tượng với hệ thống tàu điện ngầm, tàu cao tốc, hệ thống đường xá hiện đại bậcnhất thế giới, tôi còn bị bất ngờ với sự phổ biến của một loại phương tiện rất gầngũi với người Việt, đó là xe đạp Bạn chỉ mất khoảng 15 phút để đi đến các ga xelửa, và hầu hết tại các trạm xe lửa thường có các bãi đậu xe lớn dành riêng cho xeđạp Các nhân viên công sở hằng ngày có thói quen đạp xe từ nhà đến nhà ga rồi đitiếp chặng tàu điện đến công ty Điều này làm tôi dặc biệt thích thú và tôi cũng sẽmua một chiếc xe đạp và làm như họ.”
Trong thời kỳ này con người cảm thấy thích thú với những điều mới mẻ và
có cảm giác hưng phấn.Mọi việc mà nhà quản trị làm đều cảm thấy thú vị như việcanh ta muốn thử các món ăn mới hay đi các phương tiện như người sở tại…
2.1.3 Kết quả
Trang 9Giai đoạn trăng mật là giai đoạn “ngọt ngào” mà nhà quản trị vẫn luôn giữđược niềm tin và kỳ vọng vào môi trường mới Tuy nhiên kết thúc giai đoạn nàycũng là lúc họ bắt đầu gặp phải những khó khăn và rắc rối khi phải đối mặt với thực
tế không giống như suy nghĩ của họ Có thể nói, kết thúc của giai đoạn này là một
sự chuyển dịch trong cảm xúc và suy nghĩ của nhà quản trị Họ dần dần nhận ra vàbắt đầu lạ lẫm với những rào cản trong văn hóa, ứng xử cũng như cách thức làmviệc
2.2 Thời kỳ khủng hoảng.
2.2.1 Định nghĩa và các biểu hiện của nhà quản trị
Định nghĩa: Thời kì khủng hoảng là giai đoạn thứ hai, nó diễn ra sau thời kì
trăng mật và đánh dấu một điểm rơi trong chuỗi phản ứng của nhà quản trị với môitrường mới Giai đoạn này khởi đầu với những sự ngạc nhiên, rối loạn, lo âu, khótiếp xúc với người bản xứ cũng như phong cách làm việc của đồng nghiệp
Các biểu hiện của nhà quản trị
Sau một thời gian (thường là khoảng ba tháng, tùy thuộc vào cá nhân), sựkhác biệt giữa các nền văn hóa cũ và mới trở nên rõ ràng và có thể tạo ra sự lo lắnghay phấn khích, cuối cùng có thể là cảm giác khó chịu, sự thất vọng, giận dữ Ràocản ngôn ngữ cùng với sự khác biệt rõ rệt về môi trường sống như vệ sinh côngcộng, an toàn giao thông, khả năng tiếp cận thực phẩm và chất lượng hay môitrường làm việc như tính cách, thói quen của đồng nghiệp bị chi phối bởi văn hóavùng miền … đều có thể gây ảnh hưởng đến tâm lí nhà quản trị
Trong khi được chuyển vào một môi trường khác nhau sẽ tạo áp lực đặc biệt
về kỹ năng giao tiếp, có những khó khăn thực tế để vượt qua, chẳng hạn như đồng
hồ sinh học bị gián đoạn thường dẫn đến mất ngủ, mệt mỏi; đồ ăn không hợp khẩuvị; khó khăn trong việc tìm cách chữa trị cho căn bệnh vì các loại thuốc có thể cótên khác nhau từ đất nước bản địa…
Trang 10Tuy nhiên, sự thay đổi quan trọng nhất trong thời kỳ này là thông tin liên lạc:Mọi người thích nghi với một nền văn hóa mới thường cảm thấy cô đơn và nhớ nhà
vì họ chưa quen với môi trường mới và gặp gỡ những người mà họ không quenthuộc mỗi ngày Rào cản ngôn ngữ có thể trở thành một trở ngại lớn trong việc tạo
ra các mối quan hệ mới
Tổng kết các triệu chứng khác nhau có thể xảy ra liên quan đến sốc văn hóa trong thời kỳ khủng hoảng:
Vật lý
_ Vấn đề tiêu hóa
_ Mất cảm giác ngon miệng
_ Rối loạn giấc ngủ
_ Huyết áp cao
Nhận thức
_ Cảm giác của bệnh cách ly
_ Cáo buộc văn hóa của nước khác
_ Phun trào cơn thịnh nộ xuất hiện thường xuyên
_ Giảm tự tin do thiếu khả năng kinh nghiệm để đối phó trongvăn hóa ngoài nước
_ Thiếu quyết đoán vì sự khác biệt trong văn hóa của mình vàcủa người khác
_ Bất lực và trầm cảm, các vấn đề trong cuộc sống hàng ngàydường như khồn thể giải quyết
Hành vi _ Thâm hụt hiệu suất
_ Tách biệt khỏi những người xung quanh
Trang 11_ Tiêu thụ rượu cao hơn.
_ Từ chới học tập và nói ngôn ngữ nước chủ nhà
2.2.2 Ví dụ
Ví dụ 1: (Sốc trong môi trường làm việc mới).
Bức thư dưới đây nói về Tom – một người Mỹ làm việc cho một công ty Nhật Trước đó Tom chưa bao giờ đến Nhật “Cú sốc văn hoá” mà Tom đang trải nghiệm thì phổ biến ở bất cứ công ty tuyển nhân viên nước ngoài nào.
Bố mẹ thân mến,
Con vẫn chưa tin là con đang ở Nhật Con đến Thành phố NaGoYa mười haitiếng sau khi cất cánh từ Los Angeles và được công ty chào đón, Giám đốc và bốn
trưởng phòng cúi đầu chào khi họ đón con nhưng họ giới thiệu tên nhanh quá nên
con không nghe kịp Nhưng không có trở ngại gì vì sau đó họ đưa cho con danh
thiếp của họ được in bằng cả tiếng Anh và Nhật Ban đầu họ nói vài câu tiếng Anh
nhưng sau đó thì chuyển qua tiếng Nhật làm cho 1 người học tiếng Nhật sơ sơ như con không thể theo kịp Con chỉ có đủ thời gian liếc qua danh thiếp của họ trước khi
lên taxi đã chờ sẵn bên ngoài
Họ chỉ cho con rất nhiều phong cảnh khi xe đi qua những con phố đôngnghẹt Rồi sau đó con đến ngôi nhà mới của con, nó nằm bên cạnh một ngọn đồixanh mát cách trung tâm thành phố khoảng 20 phút xe hơi Ngôi nhà khá đẹp vớimái ngói truyền thống của người Nhật và 1 cái sân sau nho nhỏ phủ đầy bóng tre.Khi chúng con bước qua cửa chính đầu con đụng phải thanh chắn cửa và khi contháo giày giống người Nhật làm rồi đứng dậy thì đầu con lại đụng phải bóng đèn
treo trên trần nhà Rõ ràng nếu ngôi nhà không phải được thiết kế cho một người
Mỹ có chiều cao như con Con đã chuẩn bị động tác cúi đầu chào rất nhiều khi con sang Nhật nhưng con không nghĩ là mình phải cúi đầu chào ở ngay trong nhà của mình.