Xây dựng và sử dụng một số Graph để dạy bài “ ôn tập chương địa lí nông nghiệp” lớp 10 - ban cơ bản.

Để khắc phục tình trạng trên, đồng thời lôi cuốn và phát huy được tư duy và sáng tạo của học sinh tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Xây dựng và sử dụng một số graph trong dạy bài ôn tập chươn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐẶNG THAI MAI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ GRAPH ĐỂ DẠY BÀI “ÔN TẬP CHƯƠNG ĐỊA LÍ NÔNG NGHIỆP” LỚP 10- BAN CƠ BẢN

Người thực hiện: Trịnh Thị Hương Chức vụ: giáo viên

Môn: Địa Lý Tổ: Địa - sử – GDCD Năm học 2011 - 2012

Năm 2012

1

MỤC LỤC

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 1

1 Tình hình của việc xây dựng và sử dụng graph 1

I Cơ sở khoa học của việc xây dựng và sử dụng graph 3

4 Ý nghĩa của việc xây dựng và sử dụng graph 3

II Xây dựng và sử dụng graph trong bài ôn tập chương địa lí nông nghiệp 3

1 Khả năng của chương địa lí nông nghiệp 3

3 Xây dựng một số graph trong bài ôn tập chương địa lí nông nghiệp 4Nhóm 1: Vai trò, đặc điểm của nông nghiệp 4

Nhóm2: Các nhân tố ảnh hưởng đến nông nghiệp 7Các nhân tố ảnh hưởng đến nông nghiệp 8

Nhóm 6: Địa lí ngành nuôi trồng thuỷ sản 16

4 Phương pháp sử dụng gaph trong dạy học Địa lí 17

5 Khi sử dụng gaph trong dạy học Địa lí cần lưu ý 17

PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ

I - LỜI NÓI ĐẦU

Đổi mới phương pháp dạy và học đang là một vấn đề được các cấp học, các bậc học quan tâm Thực tế nó đã tác động rất lớn đối với giáo viên và học sinh ởcác môn học trong đó có cả Địa lí

Hiện nay trong nhà trường phổ thông, môn địa lí ít được học sinh quan tâmchọn khối thi và chú ý học Do đặc trưng của môn học là kiến thức rộng, trừutượng nhất là trong phần địa lí kinh tế- xã hội đại cương Vì vậy trong quá trìnhgiảng dạy nếu giáo viên không chủ động khai thác và sử dụng phương pháp phùhợp để lôi cuốn, gây hứng thú đối với học sinh thì sẽ dẫn tới tiết học nhàm chán,học sinh học theo kiểu thụ động thầy giảng giải, trò ghi chép

Hơn nữa đối tượng học sinh mà tôi đang dạy là học sinh của vùng nôngthôn, nhiều xã vùng biển nên điều kiện học tập gặp rất nhiều khó khăn, chấtlượng học tập thấp, thậm chí nhiều học sinh còn có tư tưởng đến trường đi học

là do sự ép buộc của gia đình Chính vì vậy khả năng tiếp thu kiến thức của các

em hạn chế, việc tự học và khái quát kiến thức hầu như không thể thực hiệnđược Để khắc phục tình trạng trên, đồng thời lôi cuốn và phát huy được tư duy

và sáng tạo của học sinh tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Xây dựng và sử dụng một

số graph trong dạy bài ôn tập chương địa lí nông nghiệp” lớp 10- ban cơ bản chosáng kiến kinh nghiệm của mình

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Tình hình của việc xây dựng và sử dụng graph trong dạy học địa lí trong các bài ôn tập chương địa lí nông nghiệp

Bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Địa lí, tôi luôn ý có thức đổi mới phương pháp dạy học nhằm kích thích hứng thú và cải thiện kết quả học tập của học sinh

Tuy nhiên những năm trước đây tôi chưa thực sự mạnh dạn xây dựng và

sử dụng graph trong dạy học bộ môn, đặc biệt đối với bài “Ôn tập chương địa lí nông nghiệp” lớp 10- ban cơ bản

3

Vì vậy giờ học diễn ra một cách nặng nề, học sinh không có hứng thú đối với tiết học Đặc biệt là học sinh không hệ thống được kiến thức cả chương “Địa

lí nông nghiệp” Bản thân giáo viên cũng cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng mỗi khi dạy bài ôn tập này Kết quả kiểm tra của học sinh không cao

2 Kết quả của hiện trạng trên

Trong quá trình dạy bài “Ôn tập chương Địa lí nông nghiệp” khi chưa sử dụng graph tại 2 lớp 10A1 và 10A2 Trường trung học phổ thông Đặng Thai Maitôi đã thu được kết quả như sau

*Kết qủa kiểm tra

10A1 2 4,5 8 18,2 23 52,3 9 20,5 2 4,510A2 1 2,3 6 13,6 21 47,7 12 27,3 4 9,1Qua bảng số liệu trên ta thấy việc sử dụng các phương pháp truyền thống khi dạy bài “Ôn tập chương Địa lí nông nghiệp” đạt kết quả chưa cao Điều đó thể hiện chưa tạo được sự hứng thú trong học tập của học sinh

3 - Nguyên nhân của thực trạng trên

- Học sinh có quan niệm đây là môn học phụ, nên thường có tâm lí xem nhẹ ít được học sinh quan tâm để ý

- Giáo viên chưa thực sự mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, còn mang nặng dạy học theo các phương pháp truyền thống

- Điều kiện dạy và học chưa đảm bảo

- Thực tế ở trường cơ sở vật chất cũng như thiết bị, đồ dùng dạy học phục

vụ cho môn học còn thiếu

PHẦN HAI : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GRAPH

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ

1 Khái niệm

Graph được hiểu là mô hình kiến thức dưới dạng đi từ lo gíc của một vàiđơn vị kiến thức của một bài hay vài bài hay cả chương

5

2 Dấu hiệu của graph

+ Thể hiện cấu trúc của các sự vật hiện tượng

+ Thể hiện mối quan hệ giữa các bộ phận của sự vật, hiện tượng

+ Thể hiện những điểm mấu chốt và quan trọng nhất

+ Thể hiện sự tác động của các đối tượng

3 Bản chất của graph trong dạy học

Chính là việc xây dựng các sơ đồ hoá một cách trực quan khái quát nộidung tài liệu sách giáo khoa Từ đó giúp giáo viên và học sinh hệ thống kiếnthức trọng tâm các bài học trên lớp

4 Ý nghĩa của việc sử dụng graph trong dạy học địa lí

a Đối với giáo viên

- Giáo viên cần phải nghiên cứu thật kĩ tài liệu, xác định mục tiêu, yêu cầucủa bài học Trên cơ sở đó xác định kiến thức cơ bản, xác định mối quan hệ giữakiến thức với nhau và thể hiện bằng sơ đồ Từ đó cấu trúc lại cho hợp lí phù hợpvới trình độ lĩnh hội kiến thức của học sinh

- Graph giúp giáo viên nâng cao chất lượng giảng dạy bởi nó có tính kháiquát cao, tăng cường tính gợi mở kích thích tư duy cho học sinh

b Đối với học sinh

- Giúp các em nâng cao chất lượng tự học, đem lại hứng thú trong học tập

Từ đó giúp các em sử dụng tài liệu sách giáo khoa có hiệu quả hơn

II XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GRAPH TRONG BÀI ÔN TẬP CHƯƠNG ĐỊA LÍ NÔNG NGHIỆP - LỚP 10 CƠ BẢN

1 Khả năng của chương địa lí nông nghiệp trong việc xây dựng và sử dụng Graph trong dạy học

Trong chương địa lí nông nghiệp, các bài được thể hiện cấu trúc ngang Thời gian dành cho tiết ôn tập không nhiều đòi hỏi phải có tính khái quátcao, nên dạng bài ôn tập thường phù hợp với việc xây dựng sơ đồ lôgic trong

dọc-quá trình hệ thống hoá kiến thức.Nhưng trong dọc-quá trình giảng dạy, để đạt đượchiệu quả cao giáo viên phải kết hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau.

2 Phương pháp xây dựng Graph trong dạy học địa lí

a Phương hướng chung để xây dựng và sử dụng Graph trong dạy học địa lí

- Dựa vào đặc điểm nội dung của bài

- Dựa vào cấu trúc của bài

- Xuất phát từ đối tượng học sinh (giỏi, khá, trung bình, yếu)

b Nguyên tắc xây dựng

* Cần phải - Có lời dẫn

- Có mục đích yêu cầu thực hiện

- Có nội dung cần thực hiện

- Yêu cầu thực hiện : Hãy hoàn thành sơ đồ

- Nội dung thực hiện: Hãy điền vào các ô trống có nội dung sao cho phùhợp

- Có định hướng: Dựa vào đâu

* Xây dựng graph phải phù hợp với nội dung

c Các bước xây dựng graph trong dạy học địa lí

Bước 1: Giáo viên xác định kiến thức trọng tâm của bài.

Bước 2: Sắp xếp trình tự một cách hợp lí.

Bước 3: Xây dựng các mũi tên để diễn tả mối liên hệ.

Bước 4: Hoàn thiện sơ đồ (sắp xếp bổ sung, sửa đổ sơ đồ).

7

3 Xây dựng một số graph trong bài ôn tập chương Địa lí nông nghiệp - Lớp

10 ban cơ bản

Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm Mỗi nhóm nghiên cứu 1 nội dung Bước 2: Giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm

Dựa vào kiến thức đã học hãy điền vào các ô trống sau sao cho thích hợp

Nhóm 1: Vai trò và đặc điểm của sản xuất nông nghiệp

Nhóm 2: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố ngành nông

nghiệp

Nhóm 3: Ngành trồng cây lương thực.

Nhóm 4: Ngành trồng cây công nghiệp và ngành trồng rừng.

Nhóm 5: Vai trò, đặc điểm ngành chăn nuôi.

Nhóm 6 : Ngành nuôi trồng thuỷ sản.

Bước 3: Các nhóm thảo luận và trình bày kết quả.

Bước 4: Học sinh nhận xét, bổ sung Giáo viên tổng kết vấn đề.

Nhóm 1: Vai trò và đặc điểm của nông nghiệp

Yêu cầu: Học sinh nắm vững vai trò và đặc điểm của nông nghiệp

Nhóm 1: VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NÔNG NGHIỆP

Công nghiệp chếbiến LT - TP

Tạo hàng xuất khẩuĐảm bảo nguyên liệuTăng thêm ngoại tệ

Khai thác tốt tiềm năng tự nhiên

Đảm bảo an ninh lương thực

Cây trồng vật nuôi làđối tượng lao động

Sản xuất nông nghiệp

- Xây dựng cơ cấu NN hợp lý

- Tăng vụ, xen canh gối vụ

Nhóm 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NÔNG NGHIỆP

11

Nhóm 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NÔNG NGHIỆP

Phát triển và phân bố nông nghiệp

Thị trường tiêuthụ

Các quan hệ sởhữu ruộng đất

Tiến bộ khoahọc kỹ thuật

Đường lối chínhsách

Sinh vật

Nhóm3: ĐỊA LÍ NGÀNH TRỒNG TRỌT

Yêu cầu: Học sinh nắm vững được vai trò, cơ cấu, đặc điểm sinh thái, tình hình

sản xuất và phân bố của ngành trồng cây lương thực

13

Nhóm3: ĐỊA LÍ NGÀNH TRỒNG TRỌT

Cây lương thực

thực khác Lúa mì

Vai Trò

- Cung cấp cho con người -Nguyên liệu cho công nghiệp

- Nguồn

- Cung cấp cho con người -Nguyên liệu cho công nghiệp

- Nguồn

-Thức ăn cho chăn nuôi-Nguyên liệu cho côngnghiệp

- Thức ăn cho chăn nuôi-Nguyên liệu nấu

Đặc điểm sinh

thái

- Nhiệt đới gió mùa

- Cận nhiệt

-Vùng thảonguyên ôn đới

- Cận nhiệt

- Thảo nguyên nhiệt đới

- Cận nhiệt

và ôn đới

- Vùng đồng cỏ và nửa hoang mạc

Tình hình sản

Xuất -Sản lượng

-Năng Xuất

-Sản lượng-Năng Xuất

-Sản lượng-Năng Xuất

-Sản lượng-Năng Xuất

Phân bố

Nước cósản lượnglớn: Hoa

Kì, TháiLan , ViệtNam

Nước cósản lượnglớn: Trungquốc, ấn

Độ, Hoa Kì

Nước cósản lượnglớn: Trungquốc,Braxin,Mêhicô

Nước cósản lượnglớn: Châuphi, Nam á

Nhóm 4: Vai trò, cơ cấu, đặc điểm sinh thái, tình hình sản xuất và phân bố của ngành trồng cây trồng cây công nghiệp

1 - Cây công nghiệp CÂY CÔNG NGHIỆP

Cơ cấu Cây lấy đường Cây lấy

sợi

cây lấy dầu cây cho chất kích thích

cây lấy nhựa

Mía Củ cải

đường

bông, đay, cói

Đậu tương, lạc, dừa

Nóng, áng sáng

ẩm, tơi, xốp

Nhiệt độ

ôn hoà ẩm, tơi xốp

Ưa nhiệt,

ẩm, không chịu bão Đất phù sa

mới

Có chăm sóc đầy đủ

Đất tốt, phân bón

Thoát nước

Mưa nhiều quanh năm

Đất ba gian

Đất ba gian

Phân bố Nước có Nước có Nước có Nước có Nước có Nước có Nước có

17

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

sản lượng lớn:

Ấn Độ, Trung Quốc

Pháp, Hoa

Kì, CH LB Đức

Trung Quốc, Hoa Kì

Hoa Kì, Braxin,

Trung Quốc, Việt Nam

Braxin, Việt Nam

Đông Nam

á, Nam á

2 NGÀNH TRỒNG RỪNG Yêu cầu: Nắm vững vai trò, tình hình sản xuất và phân bố ngành trồng rừng

2 Ngành trồng rừng

2 Ngành trồng rừng Ngành trồng rừng

Vai trò Tình hình sản

- Quan trọng với môi trường

của con người

- Lá phổi xanh của trái đất

- Hình thành bảo vệ đất

- Bảo tồn gen quý giá

- Cung cấp lâm, đặc sản

- Diện tích rừng đang có nguy cơ suy giảm

- Trữ lượng rừng suy giảm

- Nuớc có diệntích lớn:Trung Quốc,Nga, Hoa Kỳ,

Ấn Độ

19

Nhóm 5: ĐỊA LÍ NGÀNH CHĂN NUÔI

Yêu cầu: Học sinh nắm vững được vai trò, đặc điểm của ngành chăn nuôi

a Vai trò:

b Đặc điểm: Quyết định sự phát triển và phân bố chăn nuôi

Cơ sở chăn nuôi Trồng trọt Công nghiệp chế biến

- Đồng cỏ tự nhiên

- Cây thức ăn cho gia súc

- Hoa màu, cây lương thực

- Thức ăn chế biến trồng trọt

Phụ phẩm công nghiệp chế biến

Thúc đẩy ngành trồng trọt và công nghiệp chế biến thức ăn

Nhóm 5: ĐỊA LÍ NGÀNH CHĂN NUÔI

a Vai trò:

21

- Cung cấp thực phẩm có dinh dưỡng cho con người

+ Thịt+ Trứng+ Sữa

- Nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất

+ Sản xuất hàng tiêu dùng + Chế biến thực phẩm+ Dược phẩm

Vai trò

b - Đặc điểm: Quyết định sự phát triển và phân bố chăn nuôi

Cơ sở chăn nuôi

Trồng trọt Công nghiệp chế biến

- Đồng cỏ tự nhiên

- Cây thức ăn cho gia súc

- Hoa màu, cây lương thực

- Thức ăn chế biến trồng trọt

Phụ phẩm công nghiệp chế biến

Thúc đẩy ngành trồng trọt và công nghiệp chế biến thức ăn

Nhóm 6 : ĐỊA LÍ NGÀNH NUÔI TRỒNG THUỶ SẢN

- Nguồn hàng xuất khẩu

- Cung cấp sức kéo phân bón

- Tạo nền nông nghiệp phát triển bền vững

Chăn nuôi

- Ở biển, Đạidương chiếm4/5 Thuỷ sảnTG

- Ở ao hồ, nước ngọt

- Nguồn thực phẩmcao cấp, đặc sản

Sản lượng

Sảnlượng Sản phẩmphong phú23

Nước có sảnlượng lớn:

Nhật Bản, …

Sản lượnglớn:

Pháp, …

4 Phương pháp sử dụng graph trong dạy học địa lí

Việc sử dụng graph trong dạy học địa lý có nhiều cách khác nhau tuỳ theo nộidung bài mà giáo viên có thể sử dụng theo các hướng khác nhau

* Giáo viên vừa giảng bài vừa tổ chức cho học sinh tìm ra kiến thức, vừa xây dựng sơ

đồ Kết thúc bài học thì việc xây dựng sơ đồ cũng hoàn thành và nội dung bài họcđược thể hiện một cánh trực quan bằng sơ đồ

Ví dụ: Trong nội dung các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố ngành

nông nghiêp

Giáo viên đưa ra câu hỏi để từng bước học sinh xây dựng sơ đồ

Ví dụ: Có mấy nhóm nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố ngành nông

nghiệp

Học sinh trả lời

Giáo viên vẽ sơ đồ lên bảng

Nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố nông nghiệp bao gồmnhững nhân tố nào ?

Học sinh trả lời, giáo viên vẽ tiếp sơ đồ

Đất đai có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển và phân bố nông nghiệpHọc sinh trả lời, giáo viên chuẩn kiến thức

* Giáo viên có thể xây dựng trên giấy Roky đưa sơ đồ trước Theo cách này giáo viên

hướng dẫn học sinh phân tích các mối liên hệ trên sơ đồ Học sinh phân tích, giải thíchnắm vững nội dung bài hoc

Ví dụ: Vai trò và đặc điểm của ngành nông nghiệp

Giáo viên đưa ra câu hỏi: sản xuất nông nghiệp gồm những đặc điểm nào?

* Trong quá trình ôn tập giáo viên có thể vẽ lên bảng một số dấu hiệu tiêu biểu (trong

từng ô) để trống một số ô Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách giáo khoa và tài liệu đểhoàn thành sơ đồ

Ví dụ: Địa lí ngành trồng cây lương thực

* Graph không những dành cho ôn tập mà còn được sử dụng để giảng bài mới, kiểm

tra bài cũ và ra bài tập về nhà

5 – Khi sử dụng Graph trong dạy học địa lí cần chú ý

- Do sử dụng Graph có tính khái quát cao nên khi sử dụng, giáo viên khôngphân tích giảng giải đầy đủ học sinh sẽ nhận thức vấn đề không trọn vẹn, kiến thức cóthể bị lệch lạc, phiến diện Do vậy giáo viên phải phân tích liên hệ thực tế để cho họcsinh hiểu một cách hoàn chỉnh

- Sử dụng Graph cần phải kết hợp với nhiều phương pháp khác trong dạy họcnhư: thảo luận nhóm, đàm thoại gợi mở, nghiên cứu

PHẦN BA - KẾT LUẬN

1 Kết quả

Năm học 2011- 2012 tôi đã sử dụng graph trong dạy bài “Ôn tập chương Địa línông nghiệp” tại lớp 10A7 và lớp 10A9 kết quả thu được như sau:

 Về mức độ gây hứng thú cho học sinh trong qúa trình ôn tập

Lớp Hiệu quả Số ý kiến Tỷ lệ (%)

Qua bảng số liệu trên cho thấy sử dụng Graph trong ôn tập nhìn chung là cóhiệu quả gây hứng thú cho học sinh thể hiện ở lớp 10 A7chiếm 75% và lớp 10A9chiếm tới 65,9%.

Còn học sinh lớp 10A1 và 10A2 tôi đã dạy theo phương pháp truyền thốngkhông gây hứng thú cho học sinh, không phát huy được tính tích cực, tư duy sáng tạocủa học sinh

Như vậy việc sử dụng Graph trong ôn tập chương địa lí nông nghiệp đã lôicuốn, gây hứng thú, phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh Đây cũng là phươngpháp dạy học theo hướng tích cực, lấy học sinh làm trung tâm

 Về kết qủa kiểm tra sau khi dạy xong chương trình địa lí nông nghiệp.Tôi đã tiến hành kiểm tra đối với 02 lớp trên được kết quả như sau:

Cần tăng cường đầu tư hơn nữa về cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho học tập

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 PGS Đặng Văn Đức Kỹ thuật dạy học Địa lí ở trường Trung học phổ thông.Nhà XB Giáo dục năm 1999.

2 Nguyễn Dược( chủ biên) Tài liệu giáo khoa thí điểm Địa lí 10 NXB Giáodục năm1995

3 Nguyễn Dược- Nguyễn Trọng Phúc Lí luận dạy học Địa lí NXB Giáo dụcnăm 1993

4 PGS - TS Nguyễn Trọng Phúc Lí luận dạy học Địa lí NXB Giáo dục 1993,NXB Đại học Sư phạm 2004

5 PGS- TS Nguyễn Trọng Phúc Phương pháp sử dụng các phương tiện dạyhọc Địa lí Đại học Huế 1996

6 Phạm Thị Sen( chủ biên) Giới thiệu giáo án Địa lí 10 NXB Hà Nội năm2006

7 GS - TS Lê Thông( Tổng chủ biên) SGK Địa lí 10 NXB Giáo dục năm2006

8 GS - TS Lê Thông( Tổng chủ biên) SGV Địa lí 10 NXB Giáo dục năm2006

27