Điều 28.2 Luật Giáo dục đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, mônhọc, bồi d
Trang 1B Phần nội dung
I Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong phần “địa lý
địa phương” - Địa lý 12 nâng cao
1 Cấu trúc chương trình SGK Địa lý 12 - nâng cao
2 Khái niệm dự án và dạy học theo dự án
2.1 Khái niệm dự án
2.2 Dạy học theo dự án
3 Các bước tiến hành của dạy học theo dự án
4 Ưu điểm và nhược điểm của dạy học theo dự án
33344556666677183
C Phần kết luận
1 Kết luận
2 Kiến nghị
202020
4 Phụ lục
Tài liệu tham khảo
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một trong những nhiệm vụquan trọng của cải cách giáo dục nói chung cũng như cải cách cấp trung họcphổ thông nói riêng Mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học mới đòi hỏiviệc cải tiến PPDH và sử dụng những PPDH mới
Định hướng đổi mới PPDH được xác định trong Nghị quyết Trungương 4 khoá VII (1- 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII (12- 1996)được thể chế hoá trong Luật Giáo dục (2005) Điều 28.2 Luật Giáo dục đã ghi
“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, mônhọc, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh”
Trong một số năm gần đây, các trường phổ thông đã có những cố gắngtrong việc đổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huytính tích cực của học sinh Để phát huy tính tích cực học tập của học sinh luôncần người giáo viên phải đặt ra những câu hỏi như: hình thức dạy học như thếnào, phương pháp gì, kỹ thuật ra sao? ở bài nào, tiết học nào? cho hiệu quả
Trong dạy học môn Địa lý ở trường THPT nói chung, địa lý 12 nóiriêng, những nội dung kiến thức khá nhiều, rộng; nó là bức tranh toàn cảnh về
tự nhiên, kinh tế - xã hội của các lãnh thổ khác nhau Nó nghiên cứu các vấn
đề rất phức tạp về mặt không gian lãnh thổ, trong đó các yếu tố thành phầngắn bó chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau Trong quá trình học tập địa lý,học sinh luôn phải tìm hiểu mối liên hệ giữa những sự vật, hiện tượng trongquá trình phát triển và biến đổi không ngừng của chúng Tuy nhiên, những nộidung kiến thức ấy thường là những vấn đề liên quan đến thực tế địa phương,đất nước, đến những vấn đề toàn cầu Vì vậy, nếu chỉ dạy học theo cáchtruyền thụ kiến thức một chiều thì không đủ về số lượng và cũng không tốt vềchất Việc lựa chọn những hình thức, phương pháp dạy học tích cực như thế
Trang 3nào đối với từng tiết dạy, bài dạy nhằm nâng cao hiệu quả dạy học là điều hếtsức cần thiết đối với mỗi giáo viên.
Vì những lí do trên, tôi xin trình bày đề tài sáng kiến kinh nghiệm là:
Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong phần “ Địa lý địa phương” - Địa lý 12 - nâng cao.
2 Mục đích
Vận dụng PPDH theo dự án trong phần địa lý địa phương - Địa lý 12 –nâng cao theo hướng tích cực là quan điểm dạy học hiện đại, nhằm phát huyvai trò của phương pháp dạy học tích cực Đồng thời, phát triển năng lực tựlập kế hoạch khoa học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo cho họcsinh và các năng lực xã hội khác như: năng lực giao tiếp, phát biểu trước đámđông và tinh thần trách nhiệm với tập thể từ đó đem lại niềm vui, hứng thúhọc tập cho học sinh
3 Giới hạn đề tài
Đề tài tập trung khai thác, vận dụng PPDH theo dự án trong dạy họcđịa lý ở trường PT và được cụ thể hoá trong dạy học phần địa lý địa phương -Địa lý 12 – nâng cao
4 Giả thuyết khoa học
Nếu biết vận dụng PPDH theo dự án thông qua phần địa lý địa phương
- Địa lý 12 – nâng cao một cách hợp lý thì có thể nâng cao được chất lượnggiảng dạy, tạo được niềm say mê, hứng thú học tập cho học sinh khi tìm hiểu
về quê hương và con người địa phương mình Đặc biệt phát triển ở các emtính tích cực, khả năng làm việc cá nhân với tập thể để tạo nên hiệu quả củasản phẩm
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong phần “địa lý địa phương” - Địa lý 12 nâng cao
1 Cấu trúc chương trình sách giáo khoa Địa lý 12 nâng cao
Sách giáo khoa Địa lý 12 nâng cao được biên soạn theo chương trình giáo dụcphổ thông địa lý, đã được bộ trưởng Bộ GD và ĐT ký ban hành kèm theoQuyết định số 16/ 2006/ QĐ - Bộ Giáo dục và đào tạo, ngày 5/5/2006
Sách giáo khoa Địa lý 12 nâng cao gồm 62 bài, trong đó có 45 bài lý thuyết
và 17 bài thực hành phân bố theo các đơn vị kiến thức như sau:
104
143
83
52
21
26255410
8
111
5
2 Khái niệm dự án và dạy học theo dự án
2.1 Khái niệm dự án
Thuật ngữ dự án trong tiếng Anh là “ project”, có nguồn gốc từ tiếng
La tinh và ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dựthảo hay một kế hoạch Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hấtcác lĩnh vực kinh tế - xã hội: trong sản xuất, doanh nghiệp, trong nghiên cứukhoa học cũng như trong quản lý xã hội
Trang 5Dự án là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điều kiệnthời gian, phương tiện tài chính nhân lực, vật lực xác định nhằm đạt đượcmực đích đã đề ra Dự án có tính phức hợp, tổng thể, được thực hiện tronghình thức tổ chức dự án chuyên biệt.
Một dự án nói chung có những đặc điểm cơ bản sau:
Có mục tiêu xác định rõ ràng
Có thời gian quy định cụ thể
Có nguồn tài chính, vật chất, nhân lực giới hạn
Mang tính chất duy nhất (phân biệt với các dự án khác)
là sản phẩm cụ thể, được trình bày rõ ràng, có thể giới thiệu được.
Quan điểm đào tạo hiện nay là tăng tính hành động, vận dụng kiến thứcgiải quyết những vấn đề thực tiễn, DHDA là một trong những hình thức thựchiện được quan điểm này
Phần “ Địa lý địa phương” trong chương trình Địa lý 12 là phần mà nộidung chương trình gắn bó chặt chẽ với thực tiễn địa phương Đó là bức tranhtổng thể về vị trí địa lý, tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, đặc điểm kinh tế - xãhội, một số ngành kinh tế nổi bật của tỉnh (thành phố) nơi mà các em đangsinh sống, hiện thực bức tranh đó đã, đang và sẽ được tô điểm bằng chính suynghĩ, hành động của các em Từ đặc trưng nội dung phần học cho thấy hìnhthức dạy học theo dự án có thể sử dụng được và sử dụng có hiệu quả trongdạy học
3 Các bước tiến hành của dạy học theo dự án
Dạy học theo dự án được thực hiện theo 5 bước sau:
Trang 6Bước 2: Các nhóm hình thành đề cương và lập kế hoạch thực hiện:
- Xác định mục tiêu dự án
- Hình dung nội dung chi tiết và các công việc cụ thể, cách thức thựchiện, các điều kiện cần thiết, kinh phí, người tham gia Dự kiến thời gian, địađiểm triển khai công việc, phân công người thực hiện, dự kiến sản phẩm cầnđạt Tất cả các vấn đề trên được trình bày trong đề cương hoạt động và kếhoạch thực hiện
- Khơi gợi sự hứng thú: Tập thể nhóm phải động viên, khích lệ thể hiện
sự say mê, hứng khởi trong việc nhận nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ
- Xây dựng sản phẩm: tập hợp các kết quả thành sản phẩm cuối cùng
Bước 4: Giới thiệu sản phẩm dự án trước tập thể
Trình bày, giới thiệu sản phẩm bằng các cách: Bài viết, pwerpoint, bản
đồ, tranh ảnh, mô hình, kể cả việc đóng kịch, kể truyện
Bước 5: Đánh giá kết quả đạt được so với mục đích xác định
- Học sinh tự rút ra những bài học từ việc học theo dự án: đã học đượcgì? Hình thành được những thái độ tích cực nào? Có hài lòng với kết quả đạtđược không? Đã gặp những khó khăn gì và đã giải quyết như thế nào? Nhữngcảm nhận của cá nhân sau khi thực hiện xong một dự án?
- GV: đánh giá chất lượng sản phẩm giới thiệu, kết quả tự đánh giá,phương pháp làm việc
4 Ưu điểm và nhược điểm của dạy học theo dự án
4.1 Ưu điểm
Dạy học theo dự án tạo cơ hội cho học sinh thực hiện nghiên cứu Họcsinh được khám phá các ý tưởng theo sở thích và khả năng, phát triển tư duysáng tạo và niềm đam mê trong học tập, nghiên cứu
- Học sinh tự lực tìm hiểu và kiến tạo kiến thức
- Có sự hợp tác với các bạn trong nhóm, tạo cơ hội để phát triển khảnăng trình bày, giao tiếp
- Rèn luyện kỹ năng tự học, tự nghiên cứu
Trang 74.2 Nhược điểm
- Việc xác định chủ đề hoặc nhiệm vụ học tập là bước đầu tiên, nhưngthường gặp nhiều khó khăn Nếu không xác định đúng chủ đề thì nội dungcủa dự án tiến triển theo hai hướng bất lợi: Một là không có nhiệm vụ tìmhiểu vì chủ đề quá đơn giản, hai là nhiệm vụ quá khó vượt quá khả năng chophép vì chủ đề quá lớn, quá sâu
- Nếu sự quản lý và điều hành nhóm không tốt thì việc thực hiện kếhoạch không đều tay, chỉ tập trung vào một, hai cá nhân thực hiện còn cácthành viên khác “ăn theo” kết quả thu được sẽ không cao
- Việc thực hiện kế hoạch đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phùhợp
- Không phải nội dung nào, phần học nào cũng sử dụng được dạy họctheo dự án DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyếtmang tính hệ thống cũng như rèn luyện kỹ năng cơ bản
II Thực nghiệm
1 Bài thực nghiệm
Bài 60, 61, 62: Tìm hiểu địa lý tỉnh, thành phố
Nội dung: Tìm hiểu và trình bày địa lý tỉnh (thành phố) nơi học sinhđang sinh sống
2 Đối tượng thực nghiệm
có dịp đi tham quan ngoại khoá
- Phân bố thời gian thực hiện bài học
Bài học theo phân phối chương trình gồm 3 tiết được phân bố như sau:
+ Tiết 1 (Tuần 1): Thực hiện theo các bước 1, 2 của tiến trình dạy học
theo dự án
+ Tiết 2 (Tuần 2): Thực hiện theo bước 3 của tiến trình dạy học theo dự án.
Trang 8+ Tiết 3 (Tuần 3): Thực hiện theo các bước 4,5 của tiến trình dạy học theo
dự án
4 Đánh giá kết quả thực nghiệm
Sau thực nghiệm, tôi tiến hành kiểm tra chất lượng học tập của học sinhbằng các phiếu kiểm tra Nội dung của các phiếu kiểm tra cả phần kiến thức
và kỹ năng, đặc biệt kèm theo phiếu kiểm tra, thăm dò tâm lý của học sinh saukhi được thực hiện dự án
- Về mặt kiến thức: Mục đích của bài kiểm tra là củng cố những nộidung cơ bản sau bài học để đánh giá được hiệu quả và mức độ đạt được củamục tiêu bài học
- Về mặt kỹ năng: Thông qua bài kiểm tra đồng thời cũng đánh giáđược kỹ năng của học sinh làm việc theo nhóm chủ đề
- Về thái độ, tình cảm: Thông qua phiếu thăm dò, kiểm tra để biết họcsinh có hứng thú với phương pháp học này hay không, ý thức xây dựng vàbảo vệ quê hương của các em như thế nào?
5 Giáo án thực nghiệm
Địa lý địa phương
Bài 60, 61, 62 : Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố
(Nội dung: Tìm hiểu địa lí tỉnh Thanh Hoá)
I Mục tiêu bài học
Sau bài học học sinh cần:
1 Về kiến thức
- Hiểu và nắm vững một số đặc điểm nổi bật về vị trí địa lý, đặc điểm
tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, đặc điểm kinh tế – xã hội, một số ngànhkinh tế chính của tỉnh Thanh Hoá
- Biết hợp tác nhóm để tạo ra sản phẩm, giới thiệu sản phẩm
- Bước đầu biết tổ chức hội nghị khoa học
Trang 9- Máy chiếu projector
- Các tư liệu có liên quan (tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ về Thanh Hóa)
III Phương pháp dạy học
- Phương pháp chủ đạo là phương pháp dạy học theo dự án
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp thuyết trình
IV Hoạt động dạy học
GV mở bài: Trong toàn bộ chương trình nội dung Địa lí 12 các em đãđược đi du lịch, khám phá, nghiên cứu các đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiênnhiên, kinh tế – xã hội của cả nước cũng như các vùng lãnh thổ Vậy em đãbiết những gì về địa lí tỉnh Thanh Hoá nơi các em sinh sống > bài học
Chủ đề 4: Đặc điểm kinh tế – xã hội của Thanh Hóa
Chủ đề 5: Địa lí một số ngành kinh tế chính của Thanh Hóa
Bước 2: Xây dựng đề cương, lập kế hoạch thực hiện
1 GV phân lớp làm 5 nhóm tương ứng với 5 chủ đề mà học sinh đã đưa ra:
Mỗi nhóm cử nhóm trưởng, thư ký, các thành viên của nhóm
a Mục tiêu chung: Thông qua tìm hiểu địa lí Thanh Hóa nhằm:
- Học sinh hiểu và nắm vững một số đặc điểm nổi bật về vị trí địa lí,đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội, một sốngành kinh tế chính của tỉnh
- Học sinh đánh giá được những thế mạnh và hạn chế về tự nhiên, tàinguyên thiên nhiên, đặc điểm phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Từ đó các
Trang 10em có thể tìm ra nguyên nhân, tìm ra biện pháp khắc phục nhằm góp phầnnâng cao ý thức, trách nhiệm của bản thân góp phần xây dựng quê hương
- Rèn luyện kỹ năng phân tích bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê Biếtthu thập, xử lí các thông tin để hoàn thành dự án, bước đầu tổ chức hội nghịkhoa học
- Ý nghĩa của vị trí, lãnh thổ đối với phát triển kinh tế - xã hội
* Chủ đề 2: Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên tỉnh Thanh Hóa
- Những đặc điểm nổi bật nhất về tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên củatỉnh
- Đánh giá những đặc điểm về tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đó đốivới phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh
- Vấn đề bảo vệ môi trường, đặc biệt những vấn đề môi trường nổi cộmnhư: rừng, biển, đất
* Chủ đề 3: Đặc điểm dân cư và lao động của tỉnh Thanh Hóa
- Đặc điểm chính về dân cư và lao động
- Những thuận lợi và khó khăn của dân cư và lao động đối với pháttriển kinh tế - xã hội
- Hướng giải quyết các vấn đề dân cư và lao động
* Chủ đề 4: Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa
- Những đặc điểm nổi bật và kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa:
+ Sơ lược quá trình phát triển kinh tế, trình độ phát triển kinh tế
+ Vị trí về kinh tế của tỉnh so với cả nước
+ Cơ cấu kinh tế
- Thế mạnh về kinh tế
- Hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh
* Chủ đề 5: Địa lí một số ngành kinh tế chính của tỉnh
- Điều kiện phát triển
- Tình hình phát triển và phân bố của một số ngành kinh tế chính
+ Các ngành của trung ương đóng tại tỉnh
Trang 11+ Các ngành của địa phương
- Hướng phát triển một số ngành kinh tế
C Kế hoạch thực hiện
* Đối với giáo viên
- Phổ biến cho các em tiến trình thực hiện dự án:
+ Địa chí Thanh Hóa (Ban biên tập khoa học tỉnh)
+ Việt Nam các tỉnh và thành phố (Lê Thông chủ biên)
+ Niên giám thống kê của cục thống kê Thanh Hóa hoặc tổng cục thống
kê các năm gần đây
+ Trang Web www.thanhhoa.gov.vn
+ Trang Web google.com.vn
- Yêu cầu các nhóm phân công nhiệm vụ cho các thành viên
- Giúp các nhóm thu thập, phân loại, xử lý các tư liệu
+ Tiết 2: (Tuần 2)
GV hướng dẫn, giám sát và kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của mỗinhóm và giúp các em tháo gỡ những khó khăn khi làm việc
+ Tiết 3: (Tuần 3) Trình bày dự án và đánh giá dự án
* Đối với học sinh
- Những việc cần làm:
+ Nhóm họp bàn và phân công nhiệm vụ cho các thành viên
+ Xác định các nguồn thông tin và thu thập thông tin từ các nguồn+ Tập hợp thông tin và xử lý thông tin
+ Họp nhóm để đánh giá nguồn tư liệu
+ Viết báo cáo, xây dựng sản phẩm
- Thời gian: 3 tuần
- Phương pháp tiến hành
+ Thu thập tư liệu và phân tích trong phòng
+ Phân tích bản đồ hành chính Thanh Hoá, bản đồ du lịch Thanh Hóa
Trang 12+ Khảo sát thực tế 1 số điểm danh lam thắng cảnh, lịch sử văn hoá hoặcmột số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh.
+ Xây dựng báo cáo
Bước 3: Thực hiện dự án
- Từng thành viên trong nhóm theo kế hoạch đã lập để thực hiện
- Thảo luận giữa các thành viên trong nhóm để giải quyết các vấn đềkhó khăn và kiểm tra tiến độ
- Thảo luận đợt cuối để xây dựng sản phẩm, tập hợp, kiểm duyệt cáckết quả thành một sản phẩm cuối cùng
- Viết báo cáo toàn văn và bài để báo cáo
Bước 4: Trình bày và giới thiệu sản phẩm
- Bài viết toàn văn của dự án
- Các sản phẩm kèm theo:
+ Các bản đồ hành chính, phân bố dân cư Thanh Hóa
+ Các biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử
và một số hoạt động kinh tế - xã hội khác của Thanh Hóa
+ Bài báo cáo bằng giấy khổ lớn hoặc PowerPoint (nếu có)
1 Vị trí địa lí phạm vi lãnh thổ và sự phân chia hành chính
- Toạ độ địa lí: Điểm cực Bắc 20o40'B (Thành Sơn - Quan Hóa)
Điểm cực Nam 19o18'B (Hải Hà - Tỉnh Gia)Điểm cực Đông 106o05'Đ (Nga Điền - Nga Sơn)Điểm cực Tây 104o22'Đ (Quang Chiểu - MườngLát)
- Tiếp giáp: Các tỉnh Ninh Bình, Hoà Bình & Sơn La (P.Bắc)
Nghệ An (Phía Nam), tỉnh Hủa Phăn Nước Lào (Phía Tây), phía đông là VịnhBắc Bộ
- Là một tỉnh lớn nằm ở phía bắc của Bắc Trung Bộ
diện tích: 11.168,33Km2 (đứng thứ 5 trong 63 tỉnh thành phố)
- Gồm 27 huyện, thị xã, thành phố
2 Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
* Thế mạnh:
