Hướng dẫn học sinh lớp 12 trường THPT 3 Cẩm Thủy một số phương pháp học tập môn Lịch sử có hiệu quả

Học tốt môn lịch sử giúp học sinh đạt kết quả cao trong các kỳ thi học sinh giỏi, đặc biệt là thi đại học, mở ra một tương lai tươi sáng cho các em.. Xuất phát từ những lý do trên, bản t

PHẦN I

ĐẶT VẤN ĐỀ

Lý do chọn đề tài

Lịch sử là khoa học nghiên cứu, tái hiện lại một cách chân thực quá khứ của xã hội loài người Trong phạm vi nhà trường , lịch sử là môn học có tác dụng tốt nhất trong việc giáo dục đạo đức, truyền thống yêu nước của dân tộc cho học sinh , hơn thế nữa là sự biết ơn , kính trọng không chỉ đối với cha ông, các vị anh hùng dân tộc mà còn là sự biết ơn , kính trọng đối với những người có cống hiến lớn cho nhân loại

Học tốt lịch sử giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về quá khứ , rút

ra được những kinh nghiệm quý báu cho hiện tại và từ đó đưa ra những dự báo chính xác cho tương lai Nhấn mạnh tầm quan trọng của môn lịch sử trong nhà trường , Tsec nư sepx ki nhà văn dân chủ Nga thế kỷ XIX đã nói : “ … Có thể không biết , không cảm thấy say mê học toán , tiếng Hi Lạp hoặc chữ La tinh , hóa học Có thể không biết hàng ngàn môn học khác nhưng dù sao đã là người

có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không phát triển đầy đủ về trí tuệ …”

Học tốt môn lịch sử giúp học sinh đạt kết quả cao trong các kỳ thi học sinh giỏi, đặc biệt là thi đại học, mở ra một tương lai tươi sáng cho các em

Xuất phát từ những lý do trên, bản thân tôi một người cũng từng là học sinh, sinh viên nghành lịch sử, yêu thích môn lịch sử và bây giờ là giáo viên môn lịch sử trường trung học phổ thông đã rút ra một số phương pháp học tập cùng với việc tham khảo kinh nghiệm từ các đồng nghiệp trên các diễn đàn và ở

các tài liệu khác để xây dựng đề tài này: “ Hướng dẫn học sinh lớp 12 trường

THPT 3 Cẩm Thuỷ một số phương pháp học tập môn lịch sử có hiệu quả”.

PHẦN II

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận.

Có thể nói kết quả học tập môn lịch sử của học sinh cao hay thấp phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: Thầy có nhiệt tình, tâm huyết hay không, trò có hứng thú, tích cực hay không và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường có đảm bảo hay không Tuy nhiên ngoài các yếu tố trên thì phương pháp, cách thức học tập bộ môn là rất quan trọng Không có cách thức phương pháp phù hợp thì trò có thể thấy học sử như lạc trong “mê cung” không lối ra vì sử có quá nhiều sự kiện, ngày tháng Vì vậy phương pháp học tập là một yếu tố hết sức quan trọng Có được phương pháp học tập phù hợp sẽ làm cho kết quả học tập cao hơn, từ đó học sinh sẽ có cái nhìn khác về bộ môn, không còn “sợ sử” nữa mà sẽ yêu thích

và hứng thú hơn với lịch sử Như vậy kết quả của môn sử sẽ không còn đáng lo nữa

2 Thực trạng vấn đề.

Có một thực tế những năm gần đây trong khi học sinh ở miền xuôi và thành phố không còn mặn mà với khối C nữa thì ở địa bàn miền núi số học sinh theo khối C vẫn nhiều Như trường THPT 3 Cẩm Thuỷ nhiều năm qua số học sinh theo khối C luôn đông ngang bằng thậm chí là đông hơn khối A và các khối khác Trong bối cảnh chất lượng môn lịch sử qua các kỳ thi đại học, cao đẳng trên cả nước những năm gần đây đang ở mức báo động thì việc học sinh ở trường theo khối C đông vừa là thời cơ vừa là thách thức đối với giáo viên bộ môn khối C nói chung và giáo viên môn lịch sử nói riêng Vấn đề đặt ra là trong

số các em theo khối C chỉ có một số em có khả năng thực sự, phần lớn còn lại là

vì không thể học được các môn tự nhiên để thi các khối A,B và các em gần như

là chưa có được những phương pháp học tập hiệu quả mà chỉ đơn thuần là học

thuộc lòng nhất là môn sử, nên kết quả thường không cao Do đó nhiệm vụ đặt ra cho giáo viên dạy lịch sử là phải hướng dẫn, cố vấn cho các em những phương pháp, những kinh nghiệm quý báu của bản thân, của đồng nghiệp mà mình tích luỹ được để các em có được kết quả tốt nhất trong học tập cũng như ở các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thi đại học Qua đó góp phần nâng cao chất lượng môn lịch sử đồng thời duy trì và phát triển và khối C vốn là một khối lớn trong nhà trường

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.

Trong thời gian công tác ở trường THPT 3 Cẩm Thuỷ chúng tôi đã đúc rút và tập hợp, hướng dẫn học sinh học tập môn lịch sử theo một số phương pháp sau( ngoài việc học sinh phải chăm chú và tích cực học tập ở trên lớp)

3.1 Một số phương pháp học tập

3.1.1 Học theo giai đoạn và lập thư mục.

Như chúng ta biết lịch sử là tất cả những gì đã trải qua trong quá khứ, nhưng không phải là một chuỗi dài triền miên, đều đều mà có sự thăng trầm của nó Căn

cứ vào đó các nhà sử học đã chia lịch sử thành các giai đoạn bao gồm cả lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Mỗi giai đoạn tương ứng với một nội dung nhất định, phát triển hoặc suy vong, chiến tranh hoặc hoà bình Vì vậy trong quá trình học cần học dứt điểm từng giai đoạn một Để có thể bao quát và dứt điểm từng giai đoạn thì nên lập thư mục kiến thức, hay là cây kiến thức

Ví dụ: Chương trình lịch sử lớp 12, phần lịch sử Việt Nam 1919 – 2000, sách giáo khoa đã chia ra các giai đoạn như sau: 1919 -1930, 1930 – 1945,

1945-1954, 1954- 1975, 1975 – 2000

Trước hết cần xác định nội dung của từng giai đoạn đó

1919 – 1930 quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

1930 - 1945 quá trình vận động, chuẩn bị và tiến hành cách mạng tháng Tám

1945 – 1954 công cuộc “kháng chiến kiến quốc” chống thực dân Pháp xâm lược

1954 – 1975 Xây dựng, bảo vệ chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và chống đế quốc

Mĩ xâm lược ở miền Nam

1975 – 2000 cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Mỗi giai đoạn hướng dẫn học sinh lập thành thư mục kiến thức như sau:

Hội VN CM TN

Việt Nam Quốc dân Đảng

Hoàn cảnh, nội dung,

ý nghĩa

sự ra đời của Đảng

-Ở Pháp -Ở Liên Xô -Ở TQ

- Vai trò đối với cmVN

GIAI ĐOẠN

1930 - 1945

GIAI ĐOẠN

1919 - 1930

Chương

trình khai

thác

thuộc địa

lần 2 của

thực dân

Pháp

Hoạt động đấu tranh của tư sản dân tộc và tiểu tư sản

và công nhân

Hoạt động của Nguyễn

Ái Quốc

Các tổ chức cách mạng

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

Chính

sách

khai

thác

của

Pháp

Tác

động

về

kinh

tế xã

hội

VN

Hoạt động đấu tranh của tsdt và tts

Hoạt động đấu tranh của công nhân

Nội dung của Cươn

g lĩnh chính trị

Phong trào

cách mạng

1930 -1931

Phong Trào giải Phóng dân tộc

1939 1945

Phong trào Dân chủ

1936 -1939

Xô Viết Nghệ

- Tĩnh

Hội nghị lần 1BCHTƯ Đảng tháng

10 -1930

và Luận cương chính trị

Tình hình thế giới và trong nước

Hội nghị TƯ tháng 7 – 1936 của Đảng

Hoàn

cảnh,

diễn

biến

chính, ý

nghĩa,

bài học

Phong trào cách mạng

1930 -1931

Phong trào Dân chủ

1936 -1939

Nét chính về diễn biến,ý nghĩa, bài học

Phong trào giải phóng dân tộc 1939 - 1945

Tình

hình

VN

trong

những

năm

1939

-1945

Hội nghị BCH TƯ tháng

11 năm 1939

Hội nghị BCH TƯ tháng 5 năm 1941

Quá trình chuẩn bị của Đảng từ sau Hội nghị TƯ 8

Cao trào kháng Nhật cứu nước

Cách mạng tháng Tám

GIAI ĐOẠN

1945 - 1954

Việt Nam trong

những năm

1945 - 1946

Việt Nam trong cuộc kháng chiến toàn quốc

1946 - 1954

Tình

hình

VN

trong

năm đầu

sau CM

Tháng

Tám

Chính sách , biện pháp khắc phục khó khăn của Đảng

Chủ trương biện pháp của Đảng trong việc đối phó với Pháp -Tưởng

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ

Chiến dịch Việt Bắc 1947

Chiến dịch Biên Giới 1950

Chiến cuộc Đông xuân

1953 – 1954

và CD Điện Biên Phủ

Hiệp định Giơ ne vơ

Hậu phương trong kháng chiến

Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử

GIAI ĐOẠN

1954 - 1975

Tình hình,

nhiệm vụ sau

hiệp định

Giơ ne vơ

Cách mạng miền Nam

Cách mạng miền Bắc

Đấu tranh ngoại giao và Hiệp định Pa

ri 1973

Trên đây là thư mục kiến thức ở dạng khái quát Từ các ý lớn của thư mục này

học sinh sẽ triển khai đến mức chi tiết hơn cho từng giai đoạn một Tất cả nội

dung một giai đoạn sẽ được xây dựng trên một tờ giấy khổ Ao và treo ở góc học

tập, hoặc một nơi nào dễ quan sát nhất trong nhà để có thể thường xuyên tiếp cận

kiến thức Khi đã nắm tương đối chắc kiến thức giai đoạn đó rồi thì sẽ đưa nội

dung giai đoạn khác lên Như vậy bằng cách này sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm

được kiến thức cơ bản ngay từ trong quá trình xây dựng thư mục kiến thức này

Cũng bằng phương pháp này, học sinh có thể chia và xây dựng thư mục phần

lịch sử thế giới 1945 - 2000 theo các nội dung lớn như sau:

Cách mạng miền Nam

1954 -1975

Phong

Trào

Đồng

Khởi

1959

-1960

Chống chiến lược chiến tranh đặc biệt

Chống chiến lược

“chiến tranh cục bộ”

Chống chiến lược

“Việt Nam hoá chiến tranh”

Cách mạng miền Bắc

1954 -1975

Đại Hội lần thứ

3 của Đảng và kế hoạch 5 năm

Chống chiến tranh phá hoại lần 1 và 2

Làm nghĩa

vụ hậu phương

và quốc tế

Tổng tiến công

và nổi dậy Xuân 1975

Thống nhất

đất nước về

mặt nhà nước

Công cuộc đổi mới của Đảng

từ 1986 GIAI ĐOẠN

1975 - 2000

- Sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh.

- Liên Xô, Đông Âu

- Các nước Á, Phi, Mĩ La tinh

- Mĩ, Tây Âu, Nhật Bản

- Quan hệ quốc tế

- Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hoá

3.1.2 Thường xuyên đọc và ghi chép.

Nhiều học sinh vẫn cho rằng để nhớ năm tháng diễn ra sự kiện, cách hữu hiệu nhất là đọc đi, đọc lại nhiều lần Đây là cách học khá phổ biến vì tính truyền thống và dễ thực hiện Tuy nhiên sẽ hiệu quả hơn nếu các em thường xuyên viết

ra những gì mình đã đọc, đã học

Mỗi ngày các em nên lựa chọn cho mình một bài tập được thầy , cô giao về nhà hay một câu hỏi trong đề thi đại học các năm trước để làm và củng cố kiến thức Hãy đặt mình vào tình huống đang ngồi trong phòng thi và cố động não để nhớ những gì mình đã học, đã đọc trước đó để viết ra Sau khi viết song nên đối chiếu với tài liệu chuẩn nhất để kiểm tra xem mình đã làm đúng, sai chỗ nào và

tự đánh giá bài làm của mình Các em còn có thể căn giờ xem mình làm câu hỏi

đó trong thời gian bao lâu Điều này giúp các em biết cách phân bố thời gian hợp lí khi vào phòng thi thực sự Thách thức này mặc dù là ảo nhưng chắc chắn

là cách rèn luyện có hiệu quả cho các em yêu thích môn lịch sử và nhất là các em thi đại học khối C

3.1.3 Học lịch sử “hai mình”.

Tức là cách học bài cặp đôi Đây là phương pháp rất dễ thực hiện và hiệu qủa cho các em học sinh trên địa bàn vì thường thì các em một buổi đi học trên lớp

và một buổi ở nhà “đi trâu”( đi chăn trâu) Khi học bài một mình, các em khó có thể phát hiện được những lỗ hổng trong kiến thức của mình đang có Do đó khi học cùng một người bạn thông qua các hình thức vấn đáp lẫn nhau, tức là một

người hỏi, một người trả lời, hoặc là trao đổi, đánh giá, hay tranh luận về một vấn đề nào đó Qua đó những sai sót xẽ được nhắc nhở kịp thời, các vấn đề kiến thức xẽ được sáng tỏ hơn

Ví dụ: Hai học sinh có thể vấn đáp nhau những câu hỏi đơn giản về một chủ

đề như sau:

- Hỏi : Hội Việt Nam Cách mạng Thanh Niên do ai sáng lập và vào thời gian nào?

- Trả lời: Do Nguyễn Ái Quốc sáng lập vào tháng 6 năm 1925

- Hỏi: Sau khi thành lập Hội có những hoạt động gì ?

- Trả lời: Mở các lớp huấn luyện bồi dưỡng cán bộ cách mạng, xuất bản báo Thanh Niên, xuất bản sách Đường Cách mệnh, thực hiện phong trào “ Vô sản hoá”

- Hỏi: Hội đã phân hoá như thế nào?

- Trả lời: Năm 1929 Hội phân hoá thành hai tổ chức Cộng sản là Đông Dương Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng

3.1.4 Nhớ một được hai.

Đây là cách liên kết các sự kiện để có thể nhớ được nhiều sự kiện có liên quân đến nhau

Ví dụ: Giữa hai sự kiện là ký kết Hiệp định Gơ ne vơ và Hiệp định Pa ri, ta thấy Hiệp định giơ ne vơ ký ngày 21 tháng 7 năm 1954, chỉ cần đảo lại ngày tháng ta sẽ có thời gian ký Hiệp định Pa ri 27 tháng 1 năm 1973

Ngày 2 tháng 9 năm 1945 Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập, đảo lại ngày 9 tháng 2 năm 1930 khởi nghĩa Yên Bái

Ngày 3 tháng 2 năm 1930 được coi là ngày thành lập Đảng, đảo lại ngày 2 tháng 3 năm 1946 Quốc hội khoá I họp phiên đầu tiên

Giữa các sự kiện có trùng ngày tháng:

Ví dụ: Ngày 19 tháng 12 năm 1946 kháng chiến toàn quốc bùng nổ Ngày

19 tháng 12 năm 1947 chiến dịch Việt Bắc kết thúc thắng lợi

Ngày 6 tháng 1 năm 1930 bắt đầu diễn ra Hội nghị thành lập Đảng Ngày 6 tháng 1 năm 1946 bầu cử Quốc hội đầu tiên

Như vậy bằng cách này, chỉ cần chú ý một chút các em sẽ dễ dàng nhớ được nhiều sự kiện ít nhiều có “liên quan “ đến nhau

3.1.5 Học lịch sử thông qua giải trí

Thông qua xem phim, có thể là phim tài liệu hoặc phim truyện có nội dung lịch sử.Những cuốn phim tài liệu về chiến tranh ở Việt Nam như “Cuộc chiến mười ngàn ngày”, Phim về chiến dịch Điện Biên Phủ, về chiến dịch Hồ Chí Minh và nhiều cuốn phim tài liệu cũng như phim truyện khác Đây là cách tiếp cận kiến thức thông qua hình ảnh trực quan sinh động và âm thanh Với cách này, vừa giúp các em có thể thư giãn, giải trí vừa làm cho lịch sử đi vào trí nhớ của các em một cách nhẹ nhàng nhưng có ấn tượng mạnh Vì khi xem phim, tâm trạng được thoải mái, não không phải căng thẳng sẽ tạo điều kiện để dễ dàng nhớ mọi thứ Đồng thời hình ảnh và âm thanh cũng sẽ là một kênh để khắc sâu kiến thức

Bên cạnh xem phim, các em có thể sưu tầm, tìm đọc các loại truyện tranh hoặc các truyện khác có nội dung lịch sử Đây cũng là phương pháp kết hợp giữa hình thức học và giải trí, giúp các em nắm bắt và mở rộng được kiến thức của mình

3.2 Phương pháp ôn và làm bài thi.

3.2.1 Phương pháp ôn.

Nên chọn và phân bố thời gian học ôn hợp lý nhằm giúp quá trình tự học đạt kết quả cao và làm cho trí óc bớt căng thẳng

Ví dụ: Buổi tối nên bắt đầu học từ 19h 30 tới 23h là đi ngủ Buổi sáng khoảng 5 giờ thức dậy và học khoảng 1 tiếng đến 6h thì nghỉ Đây là hai mốc

thời gian quan trọng mà các em dễ tự bổ sung kiến thức nhất Thời gian còn lại trong ngày, nếu học không vào thì nhất thiết phải thay đổi địa điểm, có thể tìm những nơi yên tĩnh để học hoặc thư giãn một chút cho khuây khoả rồi học tiếp Khi ôn cần bám sát sách giáo khoa, cấu trúc đề thi, chuẩn kiến thức kỹ năng của Bộ Giáo dục và bài giảng của thầy, cô trên lớp Hiện nay ngoài thị trường có nhiều loại sách ôn tập dành cho học sinh chuẩn bị thi tốt nghiệp và thi đại học Tuy nhiên có nhiều tài liệu khi tái bản đã không chỉnh sửa cho phù hợp với nội dung chương trình mới vì vậy nếu theo các tài liệu này các em sẽ rất dễ mất oan điểm

Ngoài việc ôn theo các tài liệu trên, đối với các em có điều kiện có thể dành thời gian ôn thi qua mạng Internet Đây là kênh ôn thi có nhiều thông tin phong phú, rất bổ ích nếu biết khai thác và tận dụng Qua kênh này có thể khai thác các

đề thi thử trực tuyến hoặc xem các cẩm nang hướng dẫn ôn tập và bí quyết thi đạt điểm cao của các thủ khoa hay giáo viên bộ môn chia sẻ trên trang mạng

3.2.2 Phương pháp làm bài.

Để bài thi sử đạt điểm cao, khi làm bài trước hết học sinh phải đảm bảo ba

nguyên tắc sau: một là đúng, hai là đủ và ba là rõ ràng.

Các bước tiến hành làm bài: Trước hết phải đọc và phân tích kỹ đề bài xem

đề yêu cầu như thế nào và yêu cầu những gì Sau khi phân tích kỹ đề học sinh cần làm dàn ý, tức là vạch ra những ý cơ bản cần trả lời sau đó mới bắt tay vào làm bài, như vậy sẽ không bị mất ý trong quá trình làm bài, đồng thời căn cứ số điểm của từng câu để phân bố thời gian cho hợp lý

Khi làm bài nên trả lời thẳng vào vấn đề, không nên mất nhiều thời gian suy nghĩ cho việc mở bài vì như vậy sẽ ảnh hưởng đến việc giải quyết vấn đề, hơn nữa một thực tế là kết quả của bài thi đó cao hay không, không phụ thuộc vào phần mở bài có hay hay không mà vấn đề là bài làm đó có đúng hay không

Về hình thức: Có thể chữ viết không đẹp, câu văn không hay nhưng hãy cố gắng