MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ÁP DỤNG QUY TRÌNH THỰC HÀNH SẢN XUẤT TỐT (GPPs) CÂY ĂN QUẢ AN TOÀN TẠI TỈNH TIỀN GIANG

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ---DỰ ÁN XÂY ---DỰNG VÀ KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG NÔNG SẢN THỰC PHẨM UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH TIỀN GIANG ---SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TIỀN

BỘ NÔNG NGHIỆP

VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

-DỰ ÁN XÂY -DỰNG VÀ KIỂM SOÁT

CHẤT LƯỢNG NÔNG SẢN THỰC PHẨM

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH TIỀN GIANG

-SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TIỀN GIANG

KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI

MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM ÁP DỤNG QUY TRÌNH THỰC HÀNH SẢN XUẤT TỐT (GPPs) CÂY ĂN QUẢ AN TOÀN TẠI TỈNH TIỀN GIANG

Đơn vị quản lý: Dự án Xây dựng và Kiểm soát chất lượng nông sản thực phẩm Đơn vị chủ trì: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang

Đơn vị tổ chức

thực hiện:

Chi cục Quản lý chất lượng Nông Lâm sản và Thủy sản Tiền Giang

Thời gian thực hiện: Tháng 12/2009 – tháng 12/2010

Tiền Giang, tháng 12 năm 2009

Tài trợ bởi

MỤC LỤC

Các từ viết tắt: 4

1 GIỚI THIỆU: 5

1.1 Bối cảnh: 5

1.2 Chiến lược tiếp cận: 6

1.3 Kết quả thảo luận để đi đến hợp tác: 7

2 MỤC TIÊU CỦA MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM: 7

3 ĐỊA ĐIỂM THỰC HIỆN DỰ ÁN: 8

3.1 Hợp tác xã Hòa Lộc, xã Hòa Hưng, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang: 8

3.2 Tổ sản xuất cam sành xã Mỹ Lợi A, huyện Cái Bè: 8

3.3 Chợ, cửa hàng kinh doanh trái cây an toàn: 8

4 TỔ CHỨC THỰC HIỆN MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM: 9

4.1 Cơ cấu thực hiện dự án: 9

4.2 Thời gian thực hiện: 9

5 CÁC HOẠT ĐỘNG TRONG MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM: 12

5.1 Hoạt động đánh giá điều kiện vùng sản xuất 12

5.2 Đào tạo, tập huấn 12

5.3 Hoạt động triển khai thực hiện VietGAP/SOP 12

5.4 Hoạt động nâng cấp điều kiện đảm bảo VSATTP 12

5.5 Hoạt động kiểm tra, thanh tra 12

5.6 Các hoạt động hỗ trợ tiếp cận thị trường/kênh phân phối 13

5.7 Hỗ trợ chứng nhận VietGAP cho các mô hình thí điểm 13

5.8 Các hoạt động giám sát 13

5.9 Hội thảo đánh giá thực hiện mô hình thí điểm 13

6 TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN THAM GIA 13

6.1 Trách nhiệm của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang: 13

6.2 Trách nhiệm của Dự án Xây dựng và kiểm soát chất lượng nông sản thực phẩm 14

6.3 Trách nhiệm củaBan quản lý Hợp tác xã/Nhóm nông dân tham gia mô hình thí điểm: 15

6.4 Trách nhiệm và quyền lợi của hộ nông dân tham gia mô hình thí điểm 15

6.5 Trách nhiệm của cơ sở vận chuyển, chợ đầu mối tham gia mô hình thí điểm 16

7 NGÂN SÁCH VÀ GIẢI NGÂN CHO MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM: 16

7.1 Ngân sách: 16

7.2 Giải ngân: 17

8 BÁO CÁO, GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ: 18

9 CÁC PHỤ LỤC: 18

Các từ viết tắt:

CCS Chuyên gia kỹ thuật ngành hàng của Việt Nam

CIDA Cơ quan phát triển quốc tế của Canada

DARD Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

FAPQDCP Dự án xây dựng và kiểm soát chất lượng nông sản

thực phẩm

GPPs Thực hành sản xuất tốt (bao gồm GAP và GMP)

VietGAP Thực hành sản xuất tốt của Việt Nam

1 GIỚI THIỆU:

1.1.Bối cảnh:

Thực tế trong thời gian qua tại Việt Nam nói chung và Tiền Giang nói riêng, các kỹ thuật sản xuất trái cây an toàn vẫn chủ yếu là nhằm nâng cao số lượng hơn là chất lượng sản phẩm, tập trung vào quy mô sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình

Tiền Giang là một trong những địa phương có diện tích sản xuất trái cây lớn nhất nước, với tổng diện tích trên 64.950 ha; phân bố ở 11 huyện, thị xã Tổng sản lượng trái cây của Tiền Giang trên 885.000 tấn/ha

Đã hình thành được các vùng sản xuất tập trung như:

+ Vùng khóm Tân Phước trên 11.000 ha;

+ Vùng thanh Long Chợ Gạo trên 1.700 ha;

+ Vùng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim Châu Thành trên 2.500 ha;

+ Vùng xoài cát Hoà Lộc ở Cái Bè, Cai Lậy trên 5.300 ha;

+ Vùng sầu riêng ở Cai Lậy trên 5.100 ha…

Xác định được tầm quan trọng trong việc quản lý chất lượng và đối với các sản phẩm nông, thủy sản an toàn vệ sinh thực phẩm Trong những năm qua tỉnh Tiền Giang đã tập trung chỉ đạo sản xuất theo hướng VSATTP nhằm đảm bảo sức khoẻ cho người tiêu dùng và tăng khả năng cạnh tranh của nông sản tỉnh nhà; cụ thể, nhiều tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất an toàn đã được chuyển giao

và được nông dân áp dụng một cách hiệu quả như: áp dụng quy trình thực hành sản xuất theo hướng GAP, ba giảm – ba tăng, khuyến cáo sử dụng phân hữu cơ, chương trình IPM trên cây trồng, áp dụng các biện pháp sinh học như các loại nấm ký sinh trên côn trùng để phòng trừ dịch hại trên cây ăn trái,…Việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, qui trình, tiêu chuẩn đã đem lại những kết quả khả quan về mặt kinh tế, chất lượng sản phẩm nông sản đặc biệt việc áp dụng

và đạt chứng nhận GlobalGAP đối với vú sữa, lúa,… đã tạo nên danh tiếng cho sản phẩm của tỉnh, xây dựng thương hiệu với thị trường thế giới

Trên địa bàn tỉnh có 4 chợ buôn bán trái cây ở các vùng nguyên liệu tập trung như chợ Vĩnh kim, chợ phường 4 TP Mỹ Tho, Chợ Long Trung và Trung tâm thương mại trái cây Hoà Khánh; các thương lái, chủ vựa thu mua, sơ chế và vận chuyển bằng xe lạnh để tiêu thụ ở các tỉnh phía Bắc và Trung Quốc

Ngoài việc tiêu thụ nội địa và xuất khẩu qua Trung Quốc bằng đường tiểu ngạch, trái cây Tiền Giang còn xuất sang một số thị trường như: Bỉ, Đức, Thụy

Sĩ, Mỹ,…và các nước trong khu vực như Singapore, Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản…

Bên cạnh đó, vẫn còn tiềm ẩn những tác nhân làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nông sản, các đối tượng dịch bệnh là vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay trên cây ăn trái, gây tổn thất không ít cho nông dân, làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng chất lượng trái Cơ sở hạ tầng kỹ thuật có đầu tư nhưng còn ít và chưa hoàn thiện, thiếu hệ thống thông tin giá cả, thị trường và sự liên kết của các hộ nông dân để hình thành nên các tổ hợp tác và hợp tác xã còn rời rạc, trình độ quản lý của lãnh đạo HTX còn yếu nên hoạt động chưa hiệu quả Mức độ liên kết từ khâu từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ của các của các tác nhân chưa chặt chẽ

Vì thế hỗ trợ để cải thiện điều kiện sản xuất trái cây an toàn tại Tiền Giang

là một yêu cầu cấp thiết Các vấn đề được đặt ra để cải thiện điều kiện ATVSTP trong sản xuất trái cây tại Tiền Giang là:

 Tăng cường áp dụng các Thực hành sản xuất tốt (GPPs) bao gồm Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và Qui trình thực hành chuẩn (SOP) áp dụng đối với sản xuất và sơ chế trái cây an toàn tại trang trại

 Mở rộng việc áp dụng các GPPs thực hành chế biến tốt (GMP) và Qui trình thực hành chuẩn (SOP) trong các khâu: sơ chế, vận chuyển, phân phối trái cây an toàn trong chuỗi cung ứng sản phẩm từ trang trại tới các chợ đầu mối bán buôn

 Tăng cường khả năng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm trái cây an toàn thông qua các hoạt động truyền thông, giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng

1.2 Chiến lược tiếp cận:

Chiến lược tiếp cận của Dự án xây dựng và kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm do CIDA (sau đây gọi là Dự án) tài trợ sẽ dựa trên:

i.) Xây dựng các thực hành sản xuất tốt mới (GPPs) cho toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm theo nguyên tắc “từ trang trại đến bàn ăn” bao gồm (VietGAP, GMP) và các Qui trình thực hành chuẩn (SOP) tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và kết hợp phương pháp phân tích mối nguy và kiểm soát theo nguyên tắc HACCP

ii.) Thử nghiệm và đánh giá tính phù hợp của các GPPs mới (VietGAP và GMP) theo từng chuỗi ngành hàng trong bối cảnh của Việt Nam thông qua các mô hình thí điểm

iii.) Hỗ trợ việc xây dựng và áp dụng hệ thống kiểm soát an toàn và chất

lượng phù hợp bằng các tài liệu hướng dẫn thanh tra, kiểm tra (ví dụ: Bảng kiểm tra đánh giá, v.v.) nhằm tăng cường Hệ thống kiểm soát thực phẩm quốc gia

iv.) Xây dựng kế hoạch hoạt động về khả năng tiếp cận thị trường của hàng

hoá nông sản có chất lượng áp dụng GPPs thông qua các chiến dịch tuyên truyền, nâng cao nhận thức của công chúng

Có thể thấy rằng xây dựng các mô hình thí điểm là cần thiết để đảm bảo các VietGAP, GMP mới và các quy trình SOP tương ứng thích ứng và áp dụng tốt trong bối cảnh của Việt Nam, nhằm làm giảm lượng ô nhiễm vi sinh vật và tồn

dư hóa chất độc hại một cách hiệu quả và có thể cung cấp cho người tiêu dùng những sản phẩm có chất lượng cao Mỗi một mô hình thí điểm sẽ bao gồm toàn

bộ một chuỗi công đoạn từ sản xuất đến lưu thông phân phối Tiền Giang là một trong 03 địa điểm trên toàn quốc được chọn để thực hiện mô hình thí điểm

1.3.Kết quả thảo luận để đi đến hợp tác:

Tại cuộc họp ngày 10/9/2009 giữa Ban Quản lý dự án và Sở NN&PTNT Tiền Giang và các bên liên quan với dự án, 02 bên đã thống nhất về các bước thực hiện mô hình thí điểm áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (GPPs) cho cây ăn quả an toàn tại Tiền Giang cụ thể như sau:

 Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Tiền Giang sẽ thành lập tổ công tác triển khai mô hình thí điểm đối với trái cây ở cấp tỉnh gồm những cán bộ kỹ thuật có chuyên môn phù hợp trong các các lĩnh vực khác nhau ở tất cả các khâu từ sản xuất, thanh tra, giám sát an toàn thực phẩm, Quá trình thực hiện mô hình thí điểm sẽ có sự tham gia phối hợp với Sở Y tế và các Ban ngành liên quan khác (nếu cần thiết)

 Dự án và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ thảo luận, ký kết Kế hoạch triển khai mô hình thí điểm áp dụng Quy trình Thực hành sản xuất tốt VietGAP cây ăn quả an toàn từ tháng 12/2009 đến tháng 12/2010

 Cơ chế thực hiện dự án: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ là cơ quan chủ trì thực hiện dự án và VPMU sẽ là cơ quan giám sát tiến độ thực hiện và hỗ trợ kỹ thuật

Dựa trên đề xuất của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và kết quả khảo sát, đánh giá trên thực tế của VPMU và nhóm tư vấn kỹ thuật gồm các chuyên gia Canada và Việt Nam, 02 bên nhất trí chọn 02 nhóm/HTX dưới đây

để triển khai mô hình thí điểm, gồm:

- Hợp tác xã Hòa Lộc, xã Hòa Hưng, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang;

- Nông dân xã Mỹ Lợi A, Mỹ Lợi B – huyện Cái Bè, Tiền Giang (Trước mắt Sở Nông nghiệp và PTNT sẽ chỉ đạo đơn vị chức năng vận động nông dân để thành lâp Tổ hợp tác sản xuất cam tại địa điểm thực hiện dự án và khi đủ điều kiện sẽ tiến hành thành lập Hợp tác xã)

2 MỤC TIÊU CỦA MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM:

Mục tiêu của mô hình thí điểm là nhằm đưa vào áp dụng thử nghiệm và đánh giá tính phù hợp của các thực hành sản xuất tốt (GPPs), Thực hành nông nghiệp tốt (GAP), Thực hành chế biến tốt (GMP) và các Qui trình thực hành chuẩn (SOP) tương ứng tại các mô hình thí điểm nhằm tìm ra phương thức phù hợp để đảm bảo tính khả thi, tính thực tế và khả năng đem lại hiệu quả kinh tế,

từ đó nhân rộng việc áp dụng GPPs tại các vùng trồng trái cây khác của tỉnh Kết quả mong muốn từ việc áp dụng GPPs trong Pha 1 như sau:

 3 SOP dưới GAP (bao gồm: SOP về nước trong nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch) và nhật ký theo dõi quá trình áp dụng được thực hiện;

 Tài liệu hướng dẫn GMP và SOP tương ứng, trong đó bao gồm nhật ký theo dõi quá trình áp dụng được thực hiện;

 Tất cả các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thực hiện thanh tra, kiểm tra theo đúng kế hoạch đề xuất và sử dụng các bảng kiểm tra đánh giá liên quan;

 Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiến hành lấy mẫu theo kế hoạch;

 Thanh tra, kiểm tra viên của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn lập hồ

sơ nếu có vấn đề hoặc tuân thủ không đúng trong quá trình thực hiện hướng dẫn GMP và SOP và lập hồ sơ về tất cả các biện pháp đã thực hiện;

 Việc tuân thủ các qui định của Việt Nam về hoá học và vi sinh vật trên trái cây phải đạt ít nhất 50% so với chỉ tiêu tham chiếu được xây dựng trong khảo sát đánh giá, và;

 Nước dùng pha chế thuốc bảo vệ thực vật và rửa trái cây phải đáp ứng được các qui định về tiêu chuẩn nước của Việt Nam

3 ĐỊA ĐIỂM THỰC HIỆN DỰ ÁN:

3.1 Hợp tác xã Hòa Lộc, xã Hòa Hưng, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang:

Hợp tác xã Hòa Lộc hiện đang sản xuất theo mô hình GAP khoảng 15 ha (Tổng diện tích của HTX 32 ha/74xã viên) Là vùng sản xuất chuyên canh, tập trung, chuyên sản xuất xoài cát Hòa Lộc Hợp tác xã có địa điểm sơ chế trái cây

an toàn với diện tích 200 m2 và có kho mát bảo quản trái cây (2 tấn) Hợp tác xã

đã hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với một số siêu thị, quầy hàng ở TP Hồ Chí Minh, tuy nhiên sản lượng trái cây tiêu thụ thông qua các hợp đồng này chỉ đạt 15-20% sản lượng trái cây

3.2 Tổ sản xuất cam sành xã Mỹ Lợi A, huyện Cái Bè:

Tổ sản xuất được hình thành từ các nông dân chuyên trồng cây cam sành, trên cơ sở hoạt động của Chi hội làm vườn Diện tích trồng cam sành của toàn

xã Mỹ Lợi A là 714 ha, diện tích của tổ sản xuất là 22,8 ha, các hộ nông dân nầy

đã được Hội làm vườn huyện Cái Bè tập huấn về kỹ thuật sản xuất theo VietGAP và hiện tại đang áp dụng tiêu chuẩn này vào quá trình sản xuất

3.3 Chợ, cửa hàng kinh doanh trái cây an toàn:

Trong khuôn khổ triển khai mô hình thí điểm áp dụng GMPs và SOPs, Dự

án sẽ chọn 1 -2 cửa hàng, chợ đầu mối bán trái cây an toàn tại địa bàn tỉnh để tham gia thực hiện mô hình thí điểm

Hiện tại sản phẩm trái cây của 02 mô hình thí điểm được tiêu thụ tại các cửa hàng, chợ đầu mối hiện đang phân phối trái cây an toàn cho người tiêu dùng Tiền Giang, gồm:

- Vựa trái cây Mười Hoà Khánh, Chợ đầu mối trái cây An Hữu, huyện Cái Bè

- Vựa trái cây Hùng Hai, xã An Hữu, huyện Cái Bè

4 TỔ CHỨC THỰC HIỆN MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM:

4.1 Cơ cấu thực hiện dự án:

Mô hình thí điểm sẽ được tiến hành trên tất cả các khâu trong chuỗi ngành hàng trái cây để thử nghiệm và đánh giá tính phù hợp của GPPs Tại mô hình thí điểm sẽ có một chuyên gia về chuỗi ngành hàng là cán bộ của Dự án chịu trách nhiệm hỗ trợ cho các bên tham gia trong việc thực hiện mô hình thí điểm và áp dụng GPPs Bên cạnh đó mô hình thí điểm cũng được sự hỗ trợ thường xuyên của các nhóm chuyên gia tư vấn kỹ thuật của Việt Nam và Canada

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang sẽ thành lập tổ công tác bao gồm đại diện của các Sở, Chi cục liên quan (Sở Y Tế, Sở Công Thương, Sở Khoa học Công nghệ, v.v.) để tham gia vào các hoạt động của mô hình thí điểm

Tổ Công tác sẽ tiến hành tổ chức các cuộc họp liên quan đến các hoạt động như: đào tạo tập huấn, lấy mẫu/thanh kiểm tra, thực hiện áp dụng SOP, theo dõi giám sát/đánh giá và hưởng thù lao theo quy định của Hướng dẫn quản lý thực hiện

mô hình thí điểm

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang chỉ định 3 cán bộ tham gia vào hoạt động của mô hình thí điểm như sau:

- Một Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang chịu trách nhiệm quản lý chung về các hoạt động thực hiện mô hình thí điểm tại địa phương, thời gian làm việc sẽ tính theo tháng và làm kiêm

nhiệm (xem phần trách nhiệm của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại mục 6.1).

- Một cán bộ kỹ sư bậc cao làm việc cho Chi Cục Quản lý chất lượng Nông Lâm sản và Thủy sản sẽ chịu trách nhiệm trong công tác phối hợp với các

Sở, Chi cục liên quan khác tại địa phương, thời gian làm việc tính theo tháng và làm kiệm nhiệm

- Một cán bộ làm chuyên trách chịu trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi giám sát các hoạt động thực tế thực hiện tại mô hình thí điểm

Ba cán bộ nói trên sẽ đóng vai trò nòng cốt của Tổ công tác và được hưởng thù lao theo quy định của Hướng dẫn quản lý thực hiện mô hình thí điểm

Đối với nguồn nhân lực bổ sung theo yêu cầu của công việc như: thanh tra viên, v.v sẽ được hưởng thù lao tính theo ngày làm việc dựa trên quy định của Hướng dẫn quản lý thực hiện mô hình thí điểm Thù lao đã bao gồm chi phí đi lại, ăn uống và chi phí liên lạc

4.2.Thời gian thực hiện:

Mô hình thí điểm thực hiện từ tháng 12 năm 2009 đến tháng 12 năm 2010 Sau thời điểm này, căn cứ theo tình hình thực tế triển khai, hai bên sẽ xem xét

đến khả năng gia hạn thời gian thực hiện các mô hình thí điểm trên địa bàn Tiền Giang

Ban Quản lý Dự án và đại diện Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tiền Giang có thể cùng thảo luận để tiếp tục thực hiện mô hình thí điểm cho ngành hàng nông sản khác trong thời gian thực hiện Thoả thuận này, tuy nhiên cần phải xây dựng mới kế hoạch và ngân sách chi tiết để thực hiện mô hình thí điểm cho ngành hàng nông sản mới