Nghiên cứu hoạt động du lịch biên mậu tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh

Được xác định là một trong những trung tâm kinh tế trọng tâm của vùng duyên hải Bắc bộ, Móng Cái nơi địa đầu của Tổ Quốc cách TP Hạ Long 158 km về phía đông bắc, được đánh giá là rất thu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Mục đích và nội dung nghiên cứu 9

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

4 Phương pháp nghiên cứu 10

5 Bố cục luận văn 11

6 Đóng góp của luận văn: 11

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH BIÊN MẬU VÀ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIÊN MẬU Ở THÀNH PHỐ MÓNG CÁI 12

1.1 Một số vấn đề lý luận về du lịch biên mậu 12

1.1.1 Khái niệm biên mậu 12

1.1.2 Hoạt động kinh tế biên mậu 14

1.1.3 Du lịch biên mậu 16

1.2 Điều kiện phát triển du lịch biên mậu ở thành phố Móng Cái 18

1.2.1 Điều kiện tự nhiên và xã hội của TP Móng Cái 18

1.2.2 Tài nguyên du lịch ở TP Móng Cái 25

1.2.3 Những nhân tố bên ngoài tác động đến du lịch biên mậu ở

TP Móng Cái 40

Tiểu kết chương 1 45

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH BIÊN MẬU Ở THÀNH PHỐ MÓNG CÁI 46

2.1 Khách du lịch biên mậu ở TP Móng Cái 46

2.1.1 Nguồn khách 47

2.1.2 Mục đích, nhu cầu của khách du lịch 51

2.1.3 Khách đi du lịch biên mậu thuần túy 53

2.1.4 Khách đi du lịch biên mậu kết hợp 53

2.1.5 Cơ cấu nghề nghiệp của khách 54

2.1.6 Lứa tuổi, giới tính 55

2.1.7 Chi phí của khách 56

2.2 Các sản phẩm du lịch biên mậu chủ yếu ở Móng Cái 56

2.2.1 Du lịch mậu dịch biên giới 56

2.2.2 Du lịch quá cảnh ở Móng Cái 63

2.2.3 Du lịch biên mậu kết hợp với du lịch lễ hội, du lịch tâm linh và tham quan di tích, danh thắng 65

2.2.4 Du lịch biên mậu kết hợp du lịch nông thôn 71

2.2.5 Du lịch biên mậu kết hợp du lịch biển đảo, du lịch văn hóa và sinh thái biển 72

2.3 Các chương trình - tuyến du lịch biên mậu ở Móng Cái 75

2.3.1 Các chương trình - tuyến du lịch biên mậu thuần túy ở Móng Cái 75

2.3.2 Các chương trình – tuyến du lịch biên mậu kết hợp 76

2.4 Công tác tổ chức, quản lí hoạt động du lịch biên mậu ở Móng Cái 78 2.4.1 Các hình thức tổ chức, quản lí của Nhà nước 78

2.4.2 Công tác tổ chức, quản lí của doanh nghiệp 88

2.5 Nhận xét chung về hoạt động du lịch biên mậu ở Móng Cái 97

2.5.1 Những thuận lợi trong hoạt động du lịch 97

2.5.2 Những khó khăn trong hoạt động du lịch 101

2.5.3 Những thành tựu đạt được trong hoạt động du lịch 103

2.5.4 Những hạn chế trong hoạt động du lịch biên mậu ở Móng Cái 105

Tiểu kết chương 2 .109

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIÊN MẬU Ở THÀNH PHỐ MÓNG CÁI 110

3.1 Căn cứ đề xuất 110

3.1.1 Định hướng phát triển du lịch Móng Cái 110

3.1.2 Mục tiêu của ngành du lịch Móng Cái 111

3.1.3 Thực trạng hoạt động du lịch biên mậu ở Móng Cái 112

3.2 Đề xuất một số giải pháp góp phần phát triển du lịch biên mậu ở Móng Cái 113

3.2.1 Giải pháp về khai thác và bảo vệ tài nguyên du lịch biên mậu 114

3.2.2 Giải pháp về xây dựng sản phẩm du lịch biên mậu 115

3.2.3 Giải pháp về đầu tư phát triển du lịch biên mậu 120

3.2.4 Giải pháp về phát triển nhân lực du lịch biên mậu 123

3.2.5 Giải pháp về tuyên truyền quảng bá du lịch biên mậu 123

3.2.6 Giải pháp về tổ chức, quản lý, quy hoạch du lịch biên mậu 125

3.2.7 Giải pháp về giữ gìn bản sắc văn hóa, môi trường sinh thái trong du lịch biên mậu 130

3.2.8 Giải pháp về đảm bảo an ninh, quốc phòng, bảo vệ chủ quyền quốc gia trong du lịch biên mậu ở Móng Cái 131

Tiểu kết chương 3 .134

KẾT LUẬN 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 138 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Văn hóa thể thao và du lịch VHTT&DL

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Số lượng khách du lịch đến Móng Cái (2005 - 2012) 47

Bảng 2.2: Doanh nghiệp kinh doanh lưu trú tại Móng Cái năm 2011 92

Bảng so sánh tăng trưởng cơ sở lưu trú ở TP Móng Cái 93

Bảng 2.3: Doanh nghiệp quản lí chợ, trung tâm thương mại phục vụ du lịch ở

TP Móng Cái 96

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Quảng Ninh, du lịch đang là một ngành mũi nhọn, đem lại nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội Đối với thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, ngoài những lợi ích kinh tế, xã hội mà

du lịch đem lại, nó còn góp phần quan trọng vào việc bảo vệ văn hóa dân tộc, bảo vệ an ninh biên giới và chủ quyền quốc gia Trong đó, du lịch biên mậu có vai trò đặc biệt quan trọng, cần phải tiến hành nghiên cứu nghiêm túc

Nhu cầu đi du lịch đã trở thành thói quen tất yếu của cuộc sống con người trong xã hội phát triển hiện nay Trên thế giới, các nước phát triển không những coi ngành du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, mà còn được xác định ngành du lịch như một vị cứu tinh của nền kinh tế quốc gia Với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam ngành du lịch đặc biệt được coi trọng được thể hiện và cụ thể hóa qua các văn kiện của các kỳ Đại hội trong việc chỉ đạo đường lối chính sách của Nhà nước Thời gian mấy năm gần đây ngành du lịch Việt Nam đã có những bước tiến phát triển đáng khích lệ, số lượng du khách quốc tế không ngừng gia tăng, đặc biệt nhu cầu đi nhu lịch của

du khách trong nước tăng đột biến Suy thoái toàn cầu đã khiến khách du lịch quốc tế thận trọng hơn trong việc lựa chọn các phương án đi du lịch Do đó, khách du lịch nội địa sẽ là đối tượng khách hàng mang lại nguồn thu quan trọng cho các doanh nghiệp du lịch Năm 2012 khách du lịch nội địa được coi

là thăng hoa, nếu như con số 23 triệu lượt khách nội địa của năm 2011, thì 11 tháng của năm 2012 con số đã lên đến 26 triệu lượt Ngành du lịch Việt Nam

đã góp phần không nhỏ cho nền kinh tế nước ta phát triển và đã từng bước làm cải thiện đời sống của nhân dân, doanh thu từ các hoạt động kinh doanh du lịch

và dịch vụ đã góp phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội

của đất nước Hoạt động du lịch không chỉ thể hiện mình như một ngành kinh

tế năng động, hay đặc tính xã hội sâu rộng, mà còn bao hàm những ảnh hưởng

và tác động đa chiều Trước tình hình thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, tuy nhiên hoà bình, ổn định và hợp tác phát triển vẫn là xu thế chủ đạo được chính phủ các nước đặc biệt quan tâm

Việt Nam luôn là điểm đến an toàn, của du khách Quốc tế và có lợi thế

đa dạng về tài nguyên du lịch, những điều kiện thuận lợi để thu hút khách du lịch trong nước và nước ngoài Du lịch không những đem lại lợi ích kinh tế,

mà còn đem lại nhiều lợi ích văn hóa, xã hội, lợi ích về quan hệ đối ngoại với các nước trên thế giới và trong khu vực Thị trường du lịch Việt Nam là mối quan tâm của nhiều nước trên thế giới, Sự phát triển du lịch trong khu vực, thì

du lịch giữa Việt Nam với các nước láng giềng như Trung Quốc, Lào, Campuchia là rất đáng cần quan tâm

Là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hoá, tỉnh Quảng Ninh với nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng, nổi bật là danh thắng nổi tiếng Vịnh Hạ Long đã được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên Thế giới và di sản Thế giới bởi giá trị địa chất địa mạo, hơn thế nữa vịnh Hạ Long cũng đã được

tổ chức OpenWoden chính thức công nhận vào danh sách là một trong bảy Kì quan nhiên nhiên mới của Thế giới Cũng là tỉnh có 132 km đường biên giới nằm ở phía Đông Bắc tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây - nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, giữ một vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng Thành phố Móng Cái là đầu mối giao thương giữa hai nước Việt Nam – Trung Quốc và các nước trong khu vực Với những hội tụ và điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đất nước Được xác định là một điểm của vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, là cửa ngõ quan trọng của hành lang tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, có hệ thống cảng biển, cảng nước sâu có năng lực bốc

xếp cho tàu hàng vạn tấn, đã tạo ra nhiều thuận lợi cho ngành vận tải đường biển giữa nước ta với các nước trên thế giới, Quảng Ninh có hệ thống cửa khẩu phân bố trên dọc tuyến biên giới, đặc biệt cửa khẩu Quốc tế Móng Cái là nơi hội tụ giao lưu thương mại, du lịch, dịch vụ và thu hút các nhà đầu tư, là cửa ngõ giao dịch xuất nhập khẩu với Trung Quốc và các nước trong Đông Nam Á

Được xác định là một trong những trung tâm kinh tế trọng tâm của vùng duyên hải Bắc bộ, Móng Cái nơi địa đầu của Tổ Quốc cách TP Hạ Long 158

km về phía đông bắc, được đánh giá là rất thuận lợi cho mạng lưới giao thông

cả về đường bộ (quốc lộ 18A) và đường biển, ngay tại trung tâm TP Móng Cái tiếp giáp biên giới với TP Đông Hưng Quảng Tây - Trung Quốc, cho nên Móng Cái chiếm giữ vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển thương mại,

du lịch Tại TP Móng Cái có một cửa khẩu quốc tế Móng Cái, hai cửa khẩu khác là cửa khẩu Ka Long, cửa khẩu Vạn Gia và một cửa khẩu tiểu nghạch Lục Lầm, có 9 chợ biên giới có quy mô lớn và 3 trung tâm thương mại hoạt động tấp nập với bạn hàng Trung Quốc và khách du lịch, các trung tâm thương mại, các chợ biên giới chính là một trong những lợi thế lớn tạo nên như một điểm nhấn đối với sự phát triển du lịch nói chung và hoạt động du lịch biên mậu nói riêng tại TP Móng Cái

Khả năng khai thác các thế mạnh của TP Móng Cái – Quảng Ninh chính

là động lực phát triển được xem là đầy triển vọng, nhất là việc tăng cường giao lưu hợp tác qua biên giới thông qua hoạt động thương mại, du lịch, song lại

không tách rời các vấn đề chủ quyền quốc gia dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ Hoạt

động du lịch gắn liền với phát triển kinh tế ở tại biên giới chính là những nhịp nối mang tính quyết định để tạo nên chiếc cầu gắn kết mối quan hệ với Trung Quốc Để có thể xây dựng nên chiếc cầu nối đó, đòi hỏi không chỉ ở sự nỗ lực rất lớn của các cộng đồng dân cư vùng lãnh thổ tiếp giáp, các cấp chính quyền địa phương; các lực lượng phối hợp liên quan, mà còn ở sự xác định đúng đắn

các chiến lược để tận dụng hiệu quả vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, văn hoá - xã hội, du lịch, cũng như về chính trị, an ninh quốc phòng của tỉnh Quảng Ninh nói chung và TP Móng cái nói riêng

Tuy nhiên, hiện nay, việc nghiên cứu du lịch tại thành phố Móng Cái nói chung, nghiên cứu du lịch biên mậu ở thành phố Móng Cái nói riêng, vẫn chưa được đặt ra một cách đầy đủ, cách trực tiếp, toàn diện và cụ thể Vì vậy,

chúng tôi xin lựa chọn “Nghiên cứu hoạt động du lịch biên mậu tại thành

phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh ” làm đề tài luận văn Thạc sĩ ngành Du

lịch học của mình, nhằm góp phần nghiên cứu phát triển du lịch của thành phố Móng Cái nói riêng, của tỉnh Quảng Ninh nói chung

2 Mục đích và nội dung nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của đề tài:

Từ việc tìm hiểu đặc điểm của hoạt động du lịch biên mậu ở TP Móng Cái, địa bàn sôi động của du lịch biên mậu đang đứng đầu về chỉ số thương mại và du lịch trong các khu biên mậu của 7 tỉnh phía Bắc Nước ta, luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm từ hoạt động du lịch nơi đây, góp phần nghiên cứu phát triển loại hình du lịch này ở Móng Cái, cũng như tại các địa phương khác có nhiều tiềm năng và thế mạnh cho phát triển du lịch biên mậu

- Nhiệm vụ của luận văn nhằm nghiên cứu một số nội dung cơ bản sau: Thứ nhất, căn cứ hoạt động du lịch và hoạt động biên mậu thực tiễn tại

TP Móng Cái, khái quát một số vấn đề lí luận liên quan đến đề tài như: du lịch,

hoạt động biên mậu, du lịch biên mậu và thành phố Móng Cái

Thứ hai, nghiên cứu thực trạng hoạt động du lịch biên mậu ở TP Móng

Cái dựa trên sự tổng hợp, phân tích thông tin về hình thức tổ chức, quản lí hoạt động du lịch biên mậu, sản phẩm du lịch biên mậu, khách du lịch biên mậu qua đó đưa ra đánh giá về những thành tựu, hạn chế, thuận lợi, khó khăn trong

sự phát triển du lịch biên mậu ở thành phố Móng Cái – Quảng Ninh

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Du lịch biên mậu ở thành phố Móng Cái

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các vấn đề tổng quan về TP Móng Cái như tự nhiên, kinh tế, văn hoá - xã hội, an ninh quốc phòng, thực trạng phát triển của ngành du lịch và hoạt động du lịch biên mậu tại thành phố Móng Cái – Quảng Ninh, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động du lịch biên mậu ở TP Móng Cái

* Phạm vi nghiên cứu

 Về không gian:

Phạm vi nghiên cứu trọng tâm của đề tài chính là thành phố cửa khẩu Móng Cái nơi có hoạt động du lịch biên mậu diễn ra rất sôi động và một số địa bàn có sức hút về tài nguyên du lịch tại phạm vi TP Móng Cái như: biển Trà

Cổ, Sân Golf Vĩnh thuận – Trà Cổ, điểm địa đầu Tổ Quốc - Mũi Trà Vĩ, các

di tích lịch sử văn hóa, danh thắng ở trung tâm TP Móng Cái và phụ cận

 Về thời gian:

Đề tài nghiên cứu, sử dụng thông tin sơ cấp và thứ cấp về các lĩnh vực kinh tế - xã hội, văn hóa, và hoạt động du lịch trên địa bàn thành phố Móng Cái trong thời gian từ năm 2006 đến năm 2012

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu:

 Phương pháp điền dã, khảo sát thực tế

 Phương pháp thu thập thông tin (qua sách báo, các phương tiện thông tin, phỏng vấn)

 Phương pháp tổng hợp, thống kê, phân tích, đối chiếu, xử lý thông tin

5 Bố cục luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận, gồm 3 chương sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về du lịch biên mậu và điều kiện phát

triển du lịch biên mậu ở Móng Cái

Chương 2: Thực trạng hoạt động du lịch biên mậu ở TP Móng Cái

Chương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch biên mậu ở TP Móng Cái

6 Đóng góp của luận văn:

Đây là một luận văn được thực hiện bởi người trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch biên mậu tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh gần 20 năm qua Những kết quả nghiên cứu của luận văn này đều được rút ra từ các bài học thực tiễn của chính tác giả và các đồng nghiệp trong ngành du lịch tại thành phố Móng Cái Luận văn này xin được đóng góp một số kết quả sau:

- Hoàn thiện một số vấn đề lý luận về du lịch biên mậu

- Xác định những điều kiện phát triển du lịch biên mậu ở Móng Cái

- Phân tích thực trạng hoạt động du lịch biên mậu ở Móng Cái

- Đề xuất giải pháp phát góp phần triển du lịch biên mậu ở Móng Cái Những kết quả đó đều là nghiên cứu trực tiếp của tác giả trong quá trình tham gia vào hoạt động biên mậu tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, với hy vọng được góp phần công sức của chính tác giả vào việc thúc đẩy sự phát triển du lịch tại thành phố địa đầu Tổ quốc

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH BIÊN MẬU VÀ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIÊN MẬU Ở THÀNH PHỐ MÓNG CÁI

1.1 Một số vấn đề lý luận về du lịch biên mậu

Luận văn này tập trung chủ yếu vào việc nghiên cứu những điều kiện phát triển du lịch biên mậu ở Móng Cái, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho du lịch biên mậu Móng Cái Những vấn đề lý luận chung về du lịch biên mậu đã được trình bày trong các nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Phạm Hùng và Ths Nguyễn Thị Thu Thủy[10 - 36], vì vậy trong luận văn này, về mặt lý luận, chúng tôi lựa chọn tìm hiểu và hoàn thiện thêm một số vấn đề cho

phù hợp với điều kiện thực tế tại TP Móng Cái, đó là những vấn đề biên mậu,

hoạt động kinh tế biên mậu, và du lịch biên mậu

1.1.1 Khái niệm biên mậu

Vấn đề du lịch biên mậu đã được đặt ra trong một số nghiên cứu gần đây, các khái niệm, thuật ngữ chuyên môn về du lịch biên mậu trong luận văn này sẽ tiếp tục phát triển trong khuôn khổ cho phép Những đóng góp mới của luận văn này, chủ yếu là những kết quả nghiên cứu thực tiễn du lịch biên mậu tại TP Móng Cái, mà người viết luận văn trực tiếp tham gia Những phân tích thực tiễn, những đề xuất giải pháp hoàn toàn được rút ra từ những khảo sát và quan sát trực tiếp của người trọng cuộc

Du lịch biên mậu là một loại hình hoạt động du lịch đã xuất hiện và tồn tại khá lâu ở Việt Nam, tại các vùng mậu dịch biên giới với các nước bạn có chung đường biên như: Trung Quốc, Lào, Campuchia, sau khi có các hiệp định bình thường hóa quan hệ hay các hiệp định thương mại giữa nước ta với các nước này Việc nghiên cứu, tìm hiểu về mậu dịch biên giới đã bắt đầu được

quan tâm từ nhiều năm nay Tuy nhiên, việc nghiên cứu du lịch biên mậu vẫn còn là vấn đề rất mới

Biên mậu là thuật ngữ được ghép từ hai cụm từ “biên giới” và “mậu

dịch” Thuật ngữ này được sử dụng để chỉ các hình thức, hoạt động thương

mại biên giới Theo Công pháp quốc tế, thuật ngữ “biên giới” chỉ mới có từ đầu thế kỉ XX, được hiểu như là: “Vỏ bao bọc liên tục của một tập hợp không

gian một quốc gia”, “điểm chấm dứt chủ quyền thuộc về lãnh thổ” Theo Từ

điển Tiếng Việt, thì “biên giới” được giải nghĩa là “Chỗ hết phần đất của một

nước và giáp với nước khác” Ở Việt Nam cũng đã có quan niệm về biên giới

rất sớm, tương đối rõ ràng và khá phù hợp với khái niệm biên giới của Công

pháp quốc tế Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì: “Biên giới quốc gia là

đường xác định giới hạn phạm vi chủ quyền của một quốc gia đối với vùng đất

và lòng đất phía dưới; vùng biển, lòng đất dưới đáy vùng biển đó và khoảng không chiếu thẳng từ vùng đất, vùng biển đó Biên giới quốc gia bao gồm biên giới trên đất liền, biên giới trên biển và biên giới trên không”.“Mậu dịch”,

theo Từ điển Tiếng Việt được chú giải bằng nghĩa với từ “mua sắm”, được giải nghĩa là “sự trao đổi, mua bán hàng hóa” Còn theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “mậu dịch” được chú giải bằng nghĩa với từ “thương mại”, và như vậy đó là “hoạt động trao đổi hàng hóa thông qua mua và bán các hàng hóa,

dịch vụ, các chứng từ có giá trong xã hội”[10, 36, 10 – 12]

Qua nghiên cứu thực tiễn hoạt động mậu dịch ở Móng Cái nhiều năm qua, tác giả cho rằng, hoạt động biên mậu không chỉ thuần túy là các hoạt động trao đổi hàng hóa, mà còn thể hiện nhiều giá trị văn hóa, nhiều tập quán văn hóa, nhiều sinh hoạt xã hội có liên quan của cư dân hai bên biên giới với nội dung như sau:

Biên mậu là các hoạt động mua, bán trao đổi hàng hoá ở khu vực biên giới với nước láng giềng, bao gồm, mua bán hàng hóa chính ngạch, mua bán

hàng hóa tiểu ngạch, mua bán ở chợ biên giới, mua bán hàng hóa của cư dân biên giới, cùng các hoạt động văn hóa xã hội khác được hình thành và tương tác trong các hoạt động đó

1.1.2 Hoạt động kinh tế biên mậu

Sau gần 7 năm khi đã có chính sách mở cửa biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc, Chính phủ Việt Nam đã chính thức tiến hành cho thí điểm xây dựng khu kinh tế tại biên giới năm 1996, phê duyệt một số cơ chế ưu đãi mà

cụ thể là khu kinh tế cửa khẩu Móng cái Sau hai năm Chính phủ tiếp tục cho thí điểm ở quy mô rộng rãi hơn với việc phê duyệt chính sách ưu đãi cho các khu kinh tế như: cửa khẩu Mộc Bài – Tây Ninh, cửa khẩu Lao Bảo – Quảng Trị Năm 2002, Chính phủ đã khẳng định: „các khu kinh tế cửa khẩu biên giới

đã thực sự phát triển làm sống động cuộc sống tại các khu vực cửa khẩu, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh có cửa khẩu, thúc đẩy một số ngành sản xuất phát triển đồng thời góp phần tăng thu ngân sách, tạo kết cấu hạ tầng cho khu kinh tế cửa khẩu và các vùng liên quan Về xã hội đã tạo thêm công

ăn việc làm cho người lao động, từng bước nâng cao đời sống dân cư trong khu vực và tạo ra diện mạo mới cho vùng biên cương trước đây là vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn nay đã trở thành vùng sôi động, thúc đẩy rõ dệt quá trình đô thị hóa tại nơi đó‟

Như vậy hoạt động biên mậu là thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại ở khu vực biên giới, bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội Hành vi thương mại gồm: mua bán hàng hóa, môi giới thương mại, đại diện cho thương nhân, ủy thác bán hàng hóa, đại lí mua bán hàng hóa, gia công trong thương mại, đấu giá và đấu thầu hàng hóa, dịch vụ giao nhận hàng hóa, dịch vụ giám định hàng hóa, khuyến mại, quảng cáo thương mại, giới thiệu, triển lãm, hội chợ

Các hoạt động mậu dịch chính ngạch rất phát triển ở những cửa khẩu lớn như Móng Cái, Tân Thanh, Lào Cai… Nhưng xét về tác động văn hóa, xã hội, lại không có dấu ấn mạnh mẽ bằng mậu dịch tiểu ngạch tại các khu vực cửa khẩu biên mậu Nó không góp phần tạo thành những giá trị văn hóa độc đáo và sống động của những vùng này bằng mậu dịch tiểu ngạch

Trong khi đó, hoạt động kinh tế mậu dịch tiểu ngạch lại có vai trò rất to lớn tạo nên nét riêng văn hóa những vùng này Mậu dịch tiểu ngạch là hoạt động buôn bán nhỏ giữa nhân dân các nước láng giềng ở những khu vực biên giới Các mặt hàng mua bán chủ yếu là những sản phẩm sản xuất tại địa phương, nhằm đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt với số lượng và giá trị không hạn chế Tuy có quy mô nhỏ, nhưng mậu dịch tiểu ngạch lại là một hình thức trao đổi hàng hóa rất phong phú và sôi động giữa hai quốc gia có chung đường biên giới Các sản phẩm hàng hóa của hai nước liên quan, những phương thức mua bán, những sinh hoạt văn hóa thương trường vùng biên thường rất sôi động tại các chợ biên giới mà hàng hóa chủ yếu do mậu dịch tiểu ngạch cung

cấp Văn hóa biên mậu chủ yếu được hình thành nhờ vào trao đổi giao lưu qua

đường mậu dịch tiểu ngạch này

Do đó, nói tới hoạt động kinh tế biên mậu cũng cần chú ý tới văn hóa

biên mậu Hoạt động kinh tế biên mậu luôn gắn liền với hoạt động văn hóa, xã hội, với giao lưu văn hóa xã hội, hay với văn hóa biên mậu giữa các dân tộc,

các vùng miền, để tạo nên nét riêng biệt, độc đáo của vùng biên mậu Điều này được thể hiện rõ trong các hoạt động mậu dịch tiểu ngạch ở các vùng biên Vì

thế, du lịch biên mậu cần có thêm những mối quan tâm mới, đó là việc du

khách không chỉ được tham quan, tìm hiểu và mua sắm tại các chợ biên giới, các trung tâm thương mại vùng biên, được thưởng thức những đặc sắc văn hóa và thiên nhiên vùng biên giới, mà có thể còn được chứng kiến, hay được

tham gia vào chính các hoạt động mậu dịch biên giới tiểu ngạch đó như những sinh hoạt văn hóa đặc thù - văn hóa biên mậu

1.1.3 Du lịch biên mậu

Du lịch biên giới là một hình thức du lịch được phân loại dựa theo đặc điểm của địa lí điểm du lịch Du lịch biên giới vẫn mang bản chất của hoạt động du lịch, tuy nhiên điểm khác là nơi để triển khai các hoạt động du lịch ở đây lại là các khu vực gần với điểm chấm dứt chủ quyền về mặt lãnh thổ của một quốc gia có hoạt động thương mại biên giới sôi động Thông thường, khu

vực biên giới mang tính chất “nhạy cảm” cao về chính trị và an ninh - quốc

phòng, vì vậy trên thực tế có thể thấy tài nguyên du lịch ở các khu vực biên giới rất độc đáo, hấp dẫn nhưng khả năng để khai thác phục vụ phát triển du lịch luôn gặp nhiều trở ngại

Du lịch mậu dịch hiểu nôm na là du lịch mua sắm, du lịch đi chợ, chơi

chợ, xem chợ Trên thực tế, không có tên gọi cho loại hình du lịch mậu dịch,

mà thuật ngữ “du lịch mua sắm” được sử dụng phổ biến hơn, mặc dù bản chất của “mậu dịch” hay “mua sắm” không có sự khác nhau Theo Từ điển Tiếng Việt, thì “mậu dịch” và “mua sắm” được giải nghĩa là “sự trao đổi, mua bán

hàng hóa” Như vậy, loại hình du lịch mậu dịch hay mua sắm về bản chất

không tách rời bản chất của hoạt động du lịch, nhưng xét cụ thể theo mục đích của chuyến đi du lịch kết hợp với mua bán hàng hóa là mục đích mà khách du lịch hướng tới Những điểm đến có thể thỏa mãn nhu cầu này của khách du lịch thông thường ở các thành phố, khu trung tâm thương mại sầm uất, các chợ, những tụ điểm diễn ra hoạt động trao đổi hàng hóa đông đúc, nhộn nhịp Đồng thời, chúng ta cũng thấy rằng, trong các chuyến đi đó, du khách còn được thưởng thức nhiều sản phẩm du lịch khác của điểm đến như các sản phẩm du lịch văn hóa hay du lịch tự nhiên khác

Thực tế đã cho thấy loại hình du lịch mua sắm đã được xây dựng và triển khai nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch Hoạt động mua sắm ở đây không chỉ mang ý nghĩa như một hành vi chi tiêu, tiêu dùng ở góc độ kinh

tế đơn thuần, mà còn thể hiện như một hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, khám phá vùng đất mới, những phong tục tập quán, những kiến trúc mĩ thuật, hay những cảnh đẹp thiên nhiên của nới đến Hoạt động biên mậu được hiểu như một sinh hoạt văn hóa đặc trưng của một vùng, một điểm du lịch Nó

là sản phẩm du lịch có tính tổng hợp nhằm thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, thưởng thức của du khách đối với một địa danh mới với những sự khác biệt và khác lạ

so với các vùng khác

Du lịch biên mậu ở Việt Nam xuất hiện tại nhiều địa phương có khả năng thỏa mãn nhu cầu du lịch kết hợp với mục đích mua sắm của khách du lịch tại biên giới như ở cửa khẩu Lào Cai (Lào Cai), cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh), cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị), TP Móng Cái (Quảng Ninh), khu cửa khẩu Tân Thanh – Pò Chài(Lạng Sơn), cửa khẩu Cầu Treo (Hà Tĩnh), Thanh Thủy (Hà Giang)… Với các điểm du lịch đặc thù này, du khách được thỏa mãn nhiều mong muốn: không chỉ được tham quan các danh lam thắng cảnh ở nơi đến, mà còn được thỏa mãn thú vui mua sắm khi đã một lần đặt chân tới đó

Ngày càng có nhiều du khách tham gia các chương trình du lịch biên mậu Và sản phẩm du lịch biên mậu cũng ngày càng được bổ sung, hoàn thiện cho thêm sự phong phú, đa dạng, sinh động hơn, nhằm thu hút nhiều hơn sự quan tâm của du khách

Qua nghiên cứu thực tiễn, luận văn này tiếp tục hoàn thiện khái niệm du

lịch biên mậu với nội dung sau:

Du lịch biên mậu là hoạt động du lịch tại các khu vực mậu dịch biên giới, kết hợp mua sắm, tham quan, trải nghiệm tại những khu vực mậu dịch biên giới với việc tham quan, tìm hiểu, thưởng thức văn hóa biên mậu, văn hóa

truyền thống và cảnh đẹp thiên nhiên vùng biên, được tổ chức bởi các công ty

du lịch hoặc do du khách tự tổ chức

Du lịch biên mậu có vai trò quan trọng tại những địa phương có đường biên giới với nước ngoài, với các hoạt động trao đổi mua bán tại vùng biên giới tấp nập và có nhiều tài nguyên văn hóa và thiên nhiên đặc thù Đây là những điểm du lịch ngày càng thu hút nhiều du khách, như Lạng Sơn, Móng Cái, Lào Cai, Tây Ninh… Và đặc biệt, như đã nói, biên mậu không chỉ là một

hoạt động kinh tế, mà còn là một hoạt động văn hóa – xã hội đặc thù ở vùng

biên giới, du khách có thể được chứng kiến, hay được tham gia vào chính các hoạt động văn hóa – xã hội đó thông qua việc trực tiếp với các hoạt động mậu

dịch biên giới tiểu ngạch tại các điểm du lịch vùng biên

1.2 Điều kiện phát triển du lịch biên mậu ở thành phố Móng Cái

1.2.1 Điều kiện tự nhiên và xã hội của TP Móng Cái

1.2.1.1 Lịch sử hình thành

Móng Cái xưa gọi là Múng Cỏi Ngay từ đầu thế kỷ XIX, Móng Cái chính là tổng Vạn Ninh, tổng Bát Tràng và một phần tổng Hà Môn thuộc châu Vạn Ninh, phủ Hải Đông, trấn An Quảng, cũng từng là thủ phủ của xứ Nùng

tự trị Trước đây Móng Cái còn bao gồm cả 2/3 diện tích của huyện Phòng Thành Cảng (Trung Quốc), sau khi hiệp ước Pháp – Thanh, năm 1887 thì diện tích Móng Cái còn như ngày nay, như vậy đã bị mất đi phần đất của khu Bạch Long – Giang Bình, thị xã Đông Hưng, xã Thượng Tư và một số đảo khác Thời gian này Móng Cái là tỉnh lỵ của tỉnh Hải Ninh từ năm 1906 Trong những năm chống Pháp, thị xã Móng Cái bị giải thể

Đến tháng 2 năm 1955, thị xã Móng được tái thiếp lập và trở thành tỉnh

lị tỉnh Hải Ninh, nhưng sau đó cũng trong thời gian này, thị xã Móng Cái bị hạ cấp xuống thành thị trấn Móng Cái thuộc huyện lị của huyện Hải Ninh

Năm 1963, tỉnh Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở hợp nhất của tỉnh Quảng Yên, khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh

Từ cuối năm 1978 đến hết năm 1979, xảy ra chiến tranh biên giới, thị trấn Móng Cái bị tàn phá nặng nề, hầu hết các cơ sở văn hóa, chính trị, kinh tế

bị phá hủy hoàn toàn, đặc biệt là khu phố cổ nằm dọc theo bờ sông Ka Long không còn nữa Nhiều cư dân gốc Hoa cũng bị trục xuất ra khỏi thị trấn này, khiến cho kinh tế tại địa phương trở nên trì trệ

Trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 1979 đến tháng 5 năm 1991 thị trấn Móng Cái được đổi tên thành thị trấn Hải Ninh

Từ năm 1991, sau khi hai nước Việt – Trung trở lại bình thường hóa quan hệ thì sự trao đổi giao lưu buôn bán qua lại tại cửa khẩu Bắc Luân ngày càng nhộn nhịp hơn

Đến ngày 20 tháng 7 năm 1998, thủ tướng Chính phủ ra quyết định số 52/1998/NĐ-CP, thành lập lại thị xã Móng Cái trên cơ sở huyện Hải Ninh cũ trực thuộc tỉnh Quảng Ninh và được tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho thị xã Móng Cái hiện đại trở thành một trung tâm thương mại lớn ở phía Đông Bắc

Đến ngày 25 tháng 9 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã ra nghị định số 03/NĐ-CP thành lập Thành phố Móng Cái trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Móng Cái cũ

1.2.1.2 Điều kiện tự nhiên:

Móng Cái là một thành phố biên giới nằm ở vị trí phía Đông Bắc của tỉnh Quảng Ninh với độ địa lý từ 21010o đến 21039o vĩ độ Bắc; từ 107043o

đến

108040o kinh độ Đông, ranh giới của thành phố Móng Cái tiếp giáp với: phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Tây nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa; phía Đông và Đông Nam tiếp giáp với Biển Đông; phía Tây Bắc giáp huyện Hải Hà

Phía Bắc thành phố Móng Cái với địa hình là đồi núi, địa hình thoải dần

ra biển Diện tích tự nhiên của Móng Cái phần trên đất liền và đảo là 516,55

km2 , chiếm 8,49% diện tích tự nhiên của toàn tỉnh Quảng Ninh Thành phố có đường biên giới trên đất liền là 72 km và trên 50km đường biển tiếp giáp với thành phố Đông Hưng vùng duyên hải rộng lớn của miển nam Trung Quốc, có một cửa khẩu quốc tế Móng Cái và hai cửa khẩu quốc gia là cửa khẩu Ka Long

và cửa khẩu Vạn Gia Dân số xấp xỉ 120.000 nhân khẩu, bao gồm 5 tộc người anh em cùng chung sống là: Kinh, Dao, Tày, Hoa và tộc người Sán Dìu Móng Cái gồm 17 đơn vị hành chính cấp xã (tróng đó có 7 phường và 10 xã), thành phố Móng Cái cách thành phố Hạ Long thủ phủ tỉnh Quảng Ninh 158 km đường bộ, 132 km đường biển

Địa hình thành phố Móng Cái có các dạng địa hình đồi núi, trung du và ven biển, địa hình bị chia cắt khá khá phức tạp, được hình thành 3 vùng rõ rệt: vùng núi cao ở phía Bắc, vùng trung du ở ven biển và vùng hải đảo Móng Cái có khí hậu nhiệt đới gió mùa do chịu ảnh hưởng của Biển nên nóng ẩm và mưa nhiều

Hệ thống sông suối của thành phố Móng Cái gồm có hai sông chính: sông Ka Long bắt nguồn từ Trung Quốc ở độ cao 700m có chiều dài 700km chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam rổi đổ ra Biển Đông, sông Tràng Vinh (hay còn gọi là sông Thín Coong) có chiều dài 20km bắt nguồn từ các ngọn núi cao chảy qua hồ Tràng Vinh rồi đổ ra biển

Tài nguyên đất với diện tích tự nhiên là: 51.654,76ha được chia thành

10 nhóm đất chính: đất cát, đất mặn, đất phèn, đất phù sa, đất có tầng sét, đất xám, đất nâu tím, đất vàng đỏ, đất tầng mỏng, đất nhân tác

Tài nguyên nước gồm nguồn nước ngầm với tổng trữ lượng có khoảng 1500m3/ngày và phân bố đều trong thành phố, đảm bảo chất lượng cung cấp nước sinh hoạt cho cộng đồng dân cư Nguồn nước mặn với lượng nước các

Tài nguyên rừng: hiện có khoảng 18431,71 ha đất lâm nghiệp, phong phú về chủng loại chiếm 35,68% diện tích tự nhiên của thành phố

Khoáng sản: trên địa bàn thành phố Móng Cái có các loại khoáng sản như: Đá Granit (lục phủ), cao lanh (Vĩnh thực), Titan (Trà cổ, Bình ngọc, Vĩnh thực) và nguồn cát sỏi phong phú đáp ứng cho xây dựng

Tài nguyên Biển: với chiều dài bờ biển 50km, có vùng biển rộng, diện tích bãi triều lớn rất thuận lợi cho việc phát triển nghề đánh bắt và nuôi trồng, chế biến thủy, hải sản Nằm trong quần thể du lịch sinh thái Hạ Long, Cát Bà, Trà Cổ, với bãi cát trắng mịn, sóng được gió lớn mang từ biển vào một nét riêng biệt, độc đáo đã tạo nên tài nguyên biển ở thành phố Móng Cái hứa hẹn nhiều tiềm năng cho phát triển các điểm du lịch văn hóa biển lý tưởng

Thiên nhiên đã ban tặng cho thành phố Móng Cái nhiều phong cảnh đẹp,

ở địa đầu tổ quốc có nhiều di tích lịch sử, văn hóa, hơn nữa lại nằm trong địa bàn trọng điểm phát triển du lịch của cả nước Nhân dân Móng Cái có đa dạng

về thành phần Tộc người mang đậm nét văn hóa đặc sắc, có đức tính cần cù, đoàn kết và mến khách Điều này đã làm phong phú tài nguyên du lịch và nhân văn của nơi địa đầu tổ quốc biên cương này

1.2.1.3 Điều kiện kinh tế xã hội

Đến nay, Móng Cái có rất nhiều tiềm năng để phát triển cho nền kinh tế tổng hợp với mũi nhọn là du lịch và dịch vụ, với cửa khẩu quốc tế Bắc Luân và một số cửa khẩu quốc gia như: Vạn Gia; Ka Long; Lục Lầm; quốc lộ 18A nối liền với TP Hạ Long và cả nước, nhiều cảng biển cho tàu hàng vạn tấn neo đậu, bãi biển Trà Cổ trải dài 17km với phong cảnh tự nhiên vào loại đẹp nhất Việt Nam; mũi Sa Vĩ – điểm khởi đầu hình chữ S trên bản đồ Việt Nam từ lâu đã trở nên nổi tiếng và một số hồ nước có phong cảnh hữu tình như: hồ Tràng Vinh; Đoan Tĩnh; Kim Tinh, mở ra nhiều triển vọng lớn để phát triển ngành du lịch Đồng thời, Móng Cái còn là mảnh đất có truyền thống lịch sử văn hóa từ

lâu đời, các di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia đó là: Đình Trà Cổ, chùa Vạn Linh Khánh, chùa Xuân Lan, đền Xã tắc, đình Vạn Ninh cùng với nhiều danhh thắng khác tạo nên một quần thể du lịch độc đáo, đa dạng mà ít nơi có thể sánh kịp Lịch sử của nhân dân Móng Cái là lịch sử đấu tranh anh hùng bền bỉ, dẻo dai, kiên cường để chinh phục thiên nhiên, chiến thắng kẻ thù Trải qua hơn 50 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân các dân tộc thành phố Móng Cái đã có nhiều đóng góp xứng đáng vào cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và xây dựng xã hội chủ nghĩa, được Đảng, Nhà nước tặng thưởng danh hiệu: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới và nhiều huân chương, huy chương cao quý khác

Từ khi thực hiện thông báo 118 của Ban Bí Thư Trung ương ngày 2/5/1989 về chủ trương „mở cửa Biên giới‟ nhất là từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định 675/TTg năm 1996 về một số chính sách áp dụng thí điểm đối với cửa khẩu quốc tế Móng Cái, kinh tế - xã hội Móng Cái phát triển nhanh và trở thành một trong hai trung tâm kinh tế lớn của tỉnh Quảng Ninh

Từ một nền kinh tế thuần nông trước năm 1989, cơ cấu kinh tế Móng Cái đã được xác định lại là: „thương mại – du lịch – dịch vụ‟ là ngành kinh tế mũi nhọn và chiếm tới 75% GDP Tiếp theo năm 2001 sau khi được Chính phủ tổng kết và cho áp dụng chính thức chính sách ưu đãi với các khu kinh tế cửa khẩu qua quyết định 53/QĐ-TTg kinh tế của Móng Cái có sức bật mạnh mẽ, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn đạt 2 con số, giai đoạn năm 2003 – 2006 trung bình đạt tới 17% và tiếp tục duy trì tốc độ phát triển cho đến nay, bất chấp sự biến động kinh tế, chính trị trên thế giới và hiện tượng lạm phát trong nước ở cuối năm 2007 và cả năm 2008

Phải nói rằng, thành tựu nổi bật nhất của kinh tế Móng Cái thời gian qua

là luôn duy trì được tốc độ tăng trưởng và tương đối bền vững, tổng kim ngạch

trong đó năm 2010 đạt 5,1 tỷ USD, chiếm 25% tổng kim ngạch hàng hóa 2 chiều của 2 nước Về du lịch, giai đoạn 2001 – 2005, mỗi năm có khoảng 2,5 triệu lượt khách qua cửa khẩu tham quan du lịch, làm ăn buôn bán và tìm kiếm

cơ hội hợp tác đầu tư Tuy nhiên, từ năm 2006 đến nay, khách du lịch Trung quốc tham quan Móng Cái và nối tour vào các tuyến bên trong giảm đáng kể

do phía Trung quốc thay đổi chính sách xuất nhập cảnh đối với nhân thân của từng du khách Dịch vụ du lịch phát triển mạnh, đặc biệt trong giai đoạn 5 năm qua, 2006 – 2011, mỗi năm trên địa bàn có thêm 20 – 25 khách sạn nhà nghỉ Đến nay đã đạt đến hơn 3000 phòng nghỉ với trên 6000 giường Hiê ̣n ta ̣i trên địa bàn có 2 khách sạn 5 sao đã đi vào hoạt động, và trên 10 khách sạn đạt tiêu chuẩn 2 sao Dịch vụ vui chơi giải trí được đầu tư đa dạng, trong đó khu vui chơi giải trí dành cho người nước ngoài bước đầu được hình thành và hoạt động khá hiệu quả, sân Golf Vĩnh Thuận 18 lỗ tại Trà Cổ đạt tiêu chuẩn quốc

tế được đông đảo các tầng lớp thượng lưu quan tâm tham gia sử dụng dịch vụ Nhìn chung về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất ngành du lịch đã đáp ứng được yêu cầu của một trung tâm thương mại – du lịch – dịch vụ lớn Dịch vụ ngân hàng phát triển mạnh mẽ, từ năm 2001 đến nay tốc độ bình quân luôn đạt 30% năm, nay đã có 11 chi nhánh ngân hàng cấp 1 được thành lập tại Móng Cái Dịch vụ viễn thông phát triển mạnh, tỷ lệ máy điện thoại đạt 78 máy/100 dân, cao gấp 5 lần tỷ lệ chung của cả nước Dịch vụ giao thông vận tải tuy có gặp khó khăn về hạ tầng kỹ thuật song hàng năm vẫn đáp ứng vận chuyển với khối lượng hàng hóa trên 25 triệu tấn và vận chuyển được trên 2 triệu lượt hành khách

Công tác quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội luôn được đảm bảo, tạo môi trường thuận lợi cho kinh tế - xã hội phát triển Đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao Giai đoạn 2006 – 2007, GDP bình quân đầu người đạt 1400 USD/năm, giai đoạn

2008 – 2010 đạt 1900 USD/người/năm, giải quyết việc làm trên 2000 lao động,

nếu như năm 2008 tỷ lệ thất nghiệp là 1,9% thì năm 2010 tỷ lệ thất nghiệp trên toàn địa bàn chỉ còn là 1,4% và năm 2011 là 1,1%

Thực hiện đường lối – chính sách “mở cửa” của Đảng và Nhà nước, thành phố Móng Cái đã và đang phát huy rất tốt giá trị tiềm năng lợi thế để phát triển Với lợi thế về vị trí địa lý, giao thông thủy – bộ thuận lợi, các lợi thế về phát triển các ngành dịch vụ (thương mại – du lịch – dịch vụ), nông – lâm – ngư nghiệp Lợi thế của Móng Cái đã và đang có sức hấp dẫn để thu hút đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước Hiện nay Móng Cái đã trở thành một trong những trung tâm kinh tế của Quảng ninh, có vị trí quan trọng trong trục kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh Cửa khẩu Móng Cái được xác định là cửa khẩu quan trọng nhất trên biên giới bộ của Việt Nam – là cửa ngõ quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế giữa các nước trong khu vực, là cửa ngõ quan trọng trong tự do hóa mậu dịch ASEAN – Trung Quốc, đặc biệt trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Trung Quốc và Móng Cái có

vị trí đặc biệt trong 2 hành lang kinh tế (hành lang kinh tế động lực Lào Cai –

Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và Côn Minh Trung Quốc), hành lang kinh

tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và Quảng Tây Trung Quốc) và một vành đai kinh tế quanh vịnh Bắc Bộ (Quảng Đông, Quảng Tây và Việt Nam) Trong nghị quyết số: 19/NQ-TU năm 2004, Ban thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh đã khẳng định về phát triển Thành phố Móng Cái đến năm 2015, trong đó đã đề

ra các mục tiêu nhiệm vụ, giải pháp cụ thể “phải tạo cho Móng Cái có bước phát triển nhanh, toàn diện, vững chắc, trên cơ sở phát huy đồng bộ lợi thế của một thành phố biên giới cửa khẩu quốc tế, quốc gia, xây dựng Móng Cái trở thành thị trường có sức cạnh tranh lớn để thu hút hoạt động sản xuất kinh doanh, phát triển dịch vụ, trở thành thị trường có tính chất quốc tế, phát triển kinh tế đi đôi với giải quyết các vấn đề xã hội, tạo bước phát triển đồng đều

giữa các khu vực, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định để phát triển nhanh và phát triển bền vững”

1.2.2 Tài nguyên du lịch ở TP Móng Cái

12.2.1 Tài nguyên du lịch tự nhiên

Tài nguyên du lịch tự nhiên là các toàn bộ hệ tự nhiên bao gồm: tài nguyên đất (địa hình, địa mạo, địa chất, địa dư, địa giới…), tài nguyên nước (các loại nước mặn, nước ngọt, các sông, hồ, suối, biển cả…), tài nguyên khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, lượng mưa, sức gió…) và tài nguyên sinh vật (động vật, thực vật) Nhưng không phải tài nguyên tự nhiên nào cũng là tài nguyên du lịch tự nhiên, mà phải là tài nguyên tự nhiên có thể khai thác và trở thành sản phẩm du lịch

Tại thành phố Móng cái, tài nguyên du lịch tự nhiên khá đa dạng, phong phú, có sự kết hợp hài hòa của các yếu tố tự nhiên trên đất liền và tự nhiên biển đảo, tự nhiên sông nước và tự nhiên đối núi, ruộng đồng, rừng ngập mặn ven biển, tạo nên sức hấp dẫn, có khả năng khai thác phục vụ cho sự phát triển

du lịch Tuy nhiên, có ý nghĩa hơn cả đối với sự phát triển du lịch ở Móng Cái

là sự đa dạng của kiểu địa hình giáp biển, từ độ cao vừa phải thoải dần ra biển

là sự hình thành đã tạo hóa các con sông, suối và nhiều hồ nước, rừng ngậm

mặn “ Từ Trà Cổ rừng dương đến Cà Mau rừng đước” … Nghe có vẻ như

mang đậm nét của cả vùng sơn lâm một dải, nhưng nó lại có yếu tố vị trí địa lí đặc biệt, sự phân hóa đa dạng rõ nét của địa hình đồi núi, trung du và đặc biệt kiều địa hình đa phần là biển đã góp phần làm nên sự phong phú và đặc sắc cho tài nguyên du lịch rất đặc trưng của TP Móng Cái

Kiểu địa hình bán sơn địa là dạng địa hình phổ biến, núi thấp rồi thoải dần đều ra biển, với độ cao trung bình 32m so với mực nước biển Tuy địa hình không quá phức tạp, nhưng điều kiện tự nhiên nơi đây vẫn tạo ra những cảnh quan thiên nhiên rất sống động như: sông, hồ, đảo, đầm và rừng ngập

mặn, phía gần giáp bờ biển có nhiều bãi đá tự nhiên rất đẹp và đặc biệt hơn cả

là bãi cát Trà Cổ trải dài 17km cùng với vùng khí hậu gió biển rất tốt cho sức khỏe, có khả năng khai thác tốt loại hình du lịch sinh thái nghỉ dưỡng lí tưởng

Là điểm cực Đông Bắc của Tổ quốc, Móng Cái có khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, nhiệt độ trung bình năm là 22 - 24oC là điều kiện cho một số thảm thực vật phát triển, điển hình là cả một rừng phi lao “hay còn gọi là rừng dương” ngút ngàn nằm ngay sát bờ biển rất thích hợp cho việc phát triển các loại hình du lịch như: nghỉ dưỡng, thể thao, tắm biển và thưởng thức các loại hải sản được coi là rất phong phú nơi đây như ghẹ, sam, tôm, cá, ngêu, ốc Móng Cái là một địa phương có nhiều danh thắng đã và đang được khai thác phục vụ phát triển du lịch Tiêu biểu trong số đó phải kể đến:

* Hồ Tràng Vinh

Tại khu vực miền núi phía Tây Bắc của TP Móng Cái có nhiều hồ nước trong xanh cùng với hàng trăm ốc đảo, cảnh quan tuyệt đẹp, những cánh rừng nguyên sinh, các khe suối nước chảy quanh năm, hệ thống hồ nước ngọt khá dày với trữ lượng nước ngọt dồi dào bốn mùa trong xanh Tiêu biểu là các hồ như: hồ Tràng Vinh, hồ Quất Đông, hồ Kim Tinh, hồ Đoan Tĩnh, hồ Phình Hồ trong đó nổi bật nhất được nằm ngay trên ngang chừng đồi thuộc xã Quảng Nghĩa TP Móng Cái, cách trung tâm TP Móng Cái 13km dọc theo quốc

lộ 18A về hướng Tây Nam, hồ Tràng Vinh được ví như lá Phổi lớn của TP Móng Cái Với diện tích gần 10 ha có kiểu hình lục giác, đây cũng là hồ chứa nước ngọt lớn nhất của khu vực miền Đông Bắc, xung quanh hồ có hệ thống cây xanh khá dày và phong phú chủng loại như: Thông; Bạch đàn; Muối; Trai; Vông và một số loại cây gỗ quý như: Táu; Lim Hệ thống lưu thông nước được thường xuyên với sông Tràng Vinh, cho nên nước hồ luôn được trong sạch cho môi trường sinh thái của hồ, rất thích hợp cho phát triển các tuor du

của hồ Tràng Vinh đang được các nhà quản lý nghiên cứu và xây dựng đường ống dẫn để làm nguồn cung cấp nước sạch lâu dài cho Nhân dân của TP Móng Cái

* Sông Ka Long

Đây là một dòng sông bắt nguồn từ khu vực vùng núi có tên Thập Vạn Đại Sơn thuộc TP Phòng Thành Cảng – Trung Quốc, chảy theo hướng Đông Nam tới Thị xã Đông Hưng – Trung Quốc với tổng chiều dài là 110 km, đoạn bắt đầu đến Việt Nam và đổ ra biển khu vực đảo Vĩnh Thực của Việt Nam là

60 km Theo truyền thuyết, tên của dòng sông này được vua Gia Long thời nhà Nguyễn do khẳng định chủ quyền, lãnh thổ, ông đã lấy chính tên mình để đặt tên cho dòng sông này Tại thời điểm đó cư dân nơi đây phần lớn đều là người Hoa sử dụng tiếng Kinh - Việt không được rõ ràng, cho nên cái tên KALONG cho dòng sông này được cư dân gọi như một thói quen vốn có của nó, một điều đặc biệt hơn, dòng sông này chảy cắt giữa lòng TP Móng Cái tạo nên nét phong thủy như một Minh Đường của Thành Phố Chiếc cầu cũng mang tên KALONG nối hai bờ Nam và Bắc TP Móng Cái do một nhà nữ kiến trúc sư người Pháp thiết kế và do Trung Quốc và Việt Nam cùng xây dựng từ những năm 50 đến năm 1960 thì hoàn thành, vật liệu xây dựng 100% là đá xanh nguyên khối được chồng lên nhau theo hình cánh cung, dưới thân cầu là hàng chữ “ tình hữu nghị Việt Nam – Trung Hoa đời đời trường tồn”

Ngày nay, sông KALONG như một huyết mạch giao thông thủy trọng yếu của khu kinh tế cửa khẩu trong việc vận chuyển xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, mỗi ngày có hàng nghìn tàu thuyền tấp lập qua lại, do vậy dòng sông này đang bị ô nhiễm rất nặng, ảnh hưởng đến môi trường

và đời sống sinh hoạt của không ít cư dân trong Thành phố

* Bãi Đá Đen

Tọa lạc ở đoạn cuối bãi biển Trà Cổ thuộc xã Bình Ngọc đối diện với đảo Vĩnh Thực khoảng 1,5 km, cách TP Móng Cái 15km về phía Đông Nam,

với diện tích khoảng gần 1ha là một bãi đá hình khối tự nhiên, điều đặc biệt tất

cả các khối đá nơi đây đều mang màu sắc là đen tuyền rất kỳ bí, mỗi khối đá rù lớn hay nhỏ đều có hình thù riêng biệt muôn hình vạn trạng được mệnh danh như một “Cung đình dưới hạ giới” Do quá trình hàng nghìn năm có sự bào mòn của nước biển, cho nên các phiến đá đều nhẵn bóng trơn tru rất lạ mắt, rất thích hợp cho các loại hình du lịch thể thao, thiền, dã ngoại

* Mũi Sa Vĩ

Hay còn gọi là Mũi Gót chính là điểm đầu cực Đông Bắc Việt Nam ở tọa độ 21o 29‟33” Bắc và 108o4‟5” Đông thuộc phường Trà Cổ TP Móng Cái – Quảng Ninh, phía Bắc là cửa sông Bắc Luân đổ ra biển rộng 5km nhìn ra hòn Dậu Gót đối diện đất Vạn Vỹ của Trung Quốc Nơi đây chính là nơi đặt nét bút đầu tiên cho hình chữ S của bản đồ Việt Nam và ai ai cũng phải cảm nhận được một sự thật thiêng liêng cho Tổ quốc mình mỗi khi đặt chân đến đây tận mắt chứng kiến với câu thơ của nhà thơ Tố Hữu “ Từ Trà Cổ Rừng Dương Đến Cà Mau Rừng Đước” Ở nơi đầu sóng ngọn gió, mũi Sa Vĩ thật thiêng liêng và uy nghi, trải qua bao thăng trầm cùng với các Dân tộc nơi đây, điểm đầu Sa Vĩ vẫn hiên ngang như một minh chứng trường tồn trước thời gian đồng thời cũng là minh chứng cho chủ quyền của Đất nước Việt Nam

Hiện nay tại cụm Mũi Sa Vĩ với gần 5ha đã được cho thi công công trình Quảng Trường Sa Vĩ gồm: kiến trúc là 8 ngọn Dương cao vút trên nền vành Trống Đồng Ngọc Lũ, được ghép bằng tranh gốm với hình ảnh họa tiết văn hóa truyền thống tiêu biểu được dán trên bề mặt cốt thép hình tròn đường kính 16m, chiều cao 6m đặt trên giá đỡ bê tông cốt thép tạo hình ở độ cao 27m Vốn đầu tư gần 80 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và một phần từ ngân sách tỉnh, ngoài ra TP Móng cái cũng đã huy động xã hội hóa để góp phần cho hoàn thiện công trình này Công trình được xây dựng trên diện tích 16.000 m2, các

hạng mục gồm: cụm công trình chính; Quảng Trường; khu vực dạo trơi, Vọng Đài để chiêm ngưỡng phong cảnh; khu vực dịch vụ tham quan; hệ thống đường dạo; cây xanh Công trình không những là biểu tượng của sự khẳng định văn hóa Việt, góp phần đảm bảo an ninh Quốc gia, vẹn toàn lãnh thổ mà còn là biểu tượng của Việt Nam nơi địa đầu Đất nước

* Rừng ngập mặn

Rừng ngập mặn ở Móng Cái là một trong những hệ sinh thái quan trọng trong hệ thống đất ngập nước đồng thời cũng là tài nguyên vô cùng quý giá đóng vai trò quan trọng trong hệ thống rừng, nằm ngay khu vực bờ biển Trà

Cổ, nơi cửa của các con sông đổ ra, gọi là vùng bùn lầy Rừng ngập mặn không những có vai trò to lớn trong việc hạn chế thiên tai, bảo vệ đường bờ biển mà còn đem lại nguồn lợi lớn về kinh tế cho người dân nơi đây

Rừng ngập mặn Móng Cái là hệ sinh thái trung gian giữa hệ sinh thái thủy vực với hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái nước ngọt với hệ sinh thái nước mặn Nó có vị trí và vai trò quan trọng đối với TP Móng Cái trong việc điều hòa khí hậu, bảo vệ bờ biển, hạn chế thiên tai và nó được xem là “lá phổi xanh” của TP Móng Cái Cho đến nay diện tích rừng ngập mặn của Móng Cái

có trên 25.000ha, hệ thực vật cũng rất đa dạng chủ yếu là Sú, Chang, Vẹt, Sậy Địa hình tương đối bằng phẳng do đất phù sa bồi tụ, bị phân cách bởi một số các con sông, cao độ dao động trong khoảng từ 0,0m đến 2,0m Theo mức độ ngập triều, địa hình chia thành 3 mức độ cao: ngập 2 lần trong ngày ở

độ cao 0,0 - 0,2m; ngập 1 lần trong ngày ở độ cao 0,2-0,7m; ngập theo chu kỳ tháng ở độ cao 0,7 – 1,2m Thổ nhưỡng của rừng ngập mặn Móng Cái chủ yếu

là sự tổng hợp bởi quá trình lắng tụ trầm tích sét, quá trình phèn hóa, quá trình

nhiễm mặn, biết rằng thổ nhưỡng có phần giới hạn trong việc sử dụng của con người, tuy nhiên nguồn lợi tự nhiên của rừng ngập mặn rất đa dạng và phong phú

* Biển Trà Cổ

Nói tới du lịch ở Móng Cái thì phải nói tới du lịch bãi biển Trà Cổ, một trong những bãi biên đẹp nhất của Việt Nam Trà Cổ nằm ở cực Đông Bắc đất nước thuộc TP Móng Cái – Quảng Ninh, kề sát biên giới Trung Quốc, cách trung tâm TP Móng Cái và cửa khẩu quốc tế Móng cái 10 km, cư dân bán đảo nhỏ này vốn gốc ở Đồ Sơn di cư đến sinh sống và lập nghiệp Bằng tàu thủy chạy từ Hải phòng đến Móng cái với quãng đường 175 km hoặc từ TP Hạ Long đến Móng cái bằng đường bộ với quãng đường 132 km, ta sẽ đến TP Móng Cái Hiện nay đường ra bãi biển Trà Cổ đã có hệ thống đê ngăn và đường đi được mở rộng làm mới rất thuận lợi

Bãi biển Trà Cổ được mệnh danh là “bãi biển trữ tình nhất Việt Nam” với bãi tắm rộng và bằng phẳng có chiều dài đến hơn 17 km, nền cát trắng mịn hòa trong nền nước biển xanh biếc suốt bốn mùa Bởi Trà Cổ là rìa bên ngoài của một đảo bồi tự nhiên do tác động của sóng và dòng biển ven bờ tạo thành, nên bên bờ biển là những cồn cát cao từ 3 đến 4 m, có làng ấp và dân cư trú đông đúc, chủ yếu sống bằng nghề nông và chài lưới Sát bờ biển là dải rừng phi lao dài thăm thẳm thẳng tắp, mát rượi chắn gió như ôm chặt lấy bãi biển, càng làm tăng thêm vẻ quyến rũ của nàng thôn nữ quê ngây thơ, hoang dã, gần

đó còn có hệ thống sinh thái rừng ngập mặn rộng bao la Mặc dù tốc độ đô thị hóa nhanh, các khu công nghiệp, khu chế biến, bến cảng được đầu tư xây dựng liên tiếp trong nhiều năm trở lại đây Trà cổ được nằm cách biệt nơi trung tâm

và các khu công nghiệp, cho nên khí hậu tại bãi biển luôn ôn hòa mát mẻ vẫn luôn giữ được sự nồng nàn của hương biển, với không gian tĩnh mịch, đặc biệt còn mang đậm nét hoang sơ, nơi đây hoàn toàn chưa có sự hiện diện của một

bãi biển thương mại, rất ít hàng quán, cò mồi, các tệ nạn mời chào, hay bán hàng rong Nếu muốn thưởng thức hải sản có thể trực tiếp mua của các ngư dân đánh bắt ngoài khơi về, điều đặc biệt là một số nhà hàng tại đây hoàn toàn

là người dân bản địa làm chủ, họ không có những đầu bếp giỏi về chế biến những món ăn, mà chỉ có một số cách chế biến đơn giản như: luộc, nướng, hay nấu canh Bãi biển nơi đây, do chiếm một hàm lượng xinic và titan lớn, cho nên cát nơi đây rất trắng và mịn chắc, có thể thoải mái đi xe môtô hay ôtô hàng giờ đồng hồ trên bãi biển mà không hề bị sụt, lún hay trơn trượt Nếu như biển Nha Trang dược ví như “Cô gái tân thời” thì Trà Cổ được ví như “Một nàng thiếu nữ thôn quê còn e ấp” sẽ vô cùng ấn tượng sâu đậm với tất cả những ai

đã từng đến bãi biển Trà Cổ, với một bờ cát dài miên man, trắng mịn và dịu dàng như cô gái với đôi chân mịn màng, thon dài cùng suối tóc mềm và mượt

mà, nhưng lại rất hoang dại, ngọt ngào, nước trong xanh vô cùng, sạch sẽ, không vướng bận bụi trần, và vì thế mới nói, Trà Cổ đẹp lắm, đẹp mộc mạc, không bon chen, không xô đẩy, không ồn ào của sự tác động nào bên ngoài, không mất đi vẻ đẹp vốn có của biển Hơn thế nữa, biển Trà Cổ còn là nơi đón Bình minh hoặc Hoàng hôn cực kỳ lãng mạn, ngồi trên những hòn đá to, lắng nghe những con sóng bạc đầu ri rào vỗ về đá và xung quanh hoàn toàn vắng vẻ,

có cảm giác như mình được hòa tan cùng thiên nhiên, tự do, thư thái và tĩnh tại Điểm đầu của bãi biển Trà Cổ chính là mũi Sa Vĩ, nét bút đầu tiên tạo hóa vẽ nên chữ S của Việt Nam Phóng tầm mắt ra xa là đất nước Trung Quốc, một khung cảnh thật thanh bình, cũng thật khó để người ta có thể liên tưởng đến những năm tháng diễn ra cuộc chiến tranh biên giới dù vẫn còn sót lại một vài dấu tích đó là những căn hầm trú ẩn nằm ngay dọc hai bên đường Trà Cổ Với nhiệt độ trung bình hàng năm rất lý tưởng tại Trà Cổ là 22,7oC, có 4 tháng nhiệt độ xuống tới 20oC (vào tháng 12 – tháng 3 năm sau) tháng nóng nhất nhiệt độ cũng chỉ ở mức 26oC – 27oC Đặc biệt song song với chiều dài hơn 17

km của bờ biển, ngay trên đường giao thông của các phương tiện và của người dân địa phương qua lại được làm mới trải nhựa đẹp rất rộng rãi, là các di tích lịch sử và Đình, Đền, Miếu như: Chùa Linh Khánh cổ kính hay còn gọi chùa Nam Thọ; Đình Trà Cổ đã có gần 700 năm thời gian; Đền Thánh mẫu cầu bình an; Nhà thờ Trà Cổ - một kiến trúc uy nghi và cổ kính rất độc đáo mang đậm phong cách phương Tây, Sân Gol 18 lỗ đạt tiêu chuẩn Quốc tế với thảm cỏ xanh mướt nằm ngay sát bờ biển cùng nhiều di tích lịch sử đã tạo nên cho cả vùng này như một quần thể đồ sộ bề thế được hòa quện giữa hai tác phẩm tạo hóa của Thiên nhiên và tạo hóa của con người các Dân tộc nơi đây mang tính Nhân văn đặc sắc, trở thành một tác phẩm khổng lồ tuyệt mỹ đang hiện hữu như đã được tự nhiên sắp đặt tự bao giờ

Tuần lễ biển và hải đảo Việt Nam diễn ra từ ngày 5 đến ngày 8 tháng 6 năm 2012 tại tỉnh Bà rịa – Vũng tàu, được sự hộ trợ của Tổng cục Biển và Hải đảo Việt nam, nhằm quảng bá các đặc trưng, sản vật, sản phẩm của biển đảo Việt nam đến người dân trong nước và bạn bè quốc tế Sau một thời gian tìm kiếm và đề xuất, bên cạnh việc Tổ chức Kỷ lục Việt Nam chính thức công bố 8

kỷ lục Việt nam trong lĩnh vực biển và hải đảo đó là: Vịnh Hạ long – Vịnh có nhiều đảo nhỏ nhất; Tam Giang-Cầu Hai – địa danh có Đầm phá lớn nhất; quần đảo Cát Bà – quần đảo có nhiều đảo nhất; quần đảo Trường Sa – quần đảo xa bờ nhất; cụm đảo Hòn Khoai – cụm đảo gần đường xích đạo nhất; đảo Phú Quốc – hòn đảo lớn nhất; khu bảo tồn biển Nam Yết – khu bảo tồn biển Việt nam lớn nhất; huyện đảo Lý Sơn – huyện đảo có mật độ dân số lớn nhất, thì Trà Cổ lại được vinh danh là bãi biển dài nhất Việt Nam Biển Trà Cổ đến nay được các nhà chuyên môn đánh giá có 6 cái nhất đó là:

1 Bãi biển được đặt nét bút đầu tiên trên bản đồ đất nước

2 Bãi biển dài nhất Việt Nam

3 Bãi biển gần biên giới nhất

4 Bãi biển có nhiều địa danh du lịch nhất

5 Bãi biển nguyên sơ nhất

6 Bãi biển đẹp, thơ mộng và lãng mạn nhất

Đến nay, với tốc độ phát triển nhanh, bãi biển Trà Cổ cũng như toàn khu

du lịch Trà Cổ từ mũi Sa Vĩ đến mũi Ngọc, đã được Chính quyền Tp Móng Cái chủ trương giao nhà đầu tư là công ty EACOM lập quy hoạch phát triển, loại hình chủ yếu là du lịch biển, du lịch văn hóa đển tạo thành trung tâm du lịch biển Hiện tại khu du lịch cao cấp tại Trà Cổ đã được UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng một khu chức năng với các loại hình nghỉ dưỡng chất lượng cao gắn với sinh thái biển với tiềm năng, lợi thế sẵn có cùng với sự đầu tư của tỉnh về cơ sở hạ tầng phục vụ cho ngành du lịch, nhất là giao thông và sự thay đổi linh hoạch trong Chính sách, đặc biệt đường quốc lộ 18A đoạn từ Hạ Long – Móng Cái đã được nâng cấp hoàn thành, chắc chắn TP Móng Cái sẽ ngày càng hấp dẫn du khách mọi nơi

Tài nguyên du lịch tự nhiên của Móng Cái khá sinh động, hấp dẫn du khách, với nhiều cảnh quan đẹp của rừng, của biển và sông nước Trên cơ sở của tài nguyên du lịch đó, Móng Cái có thể phát triển một số loại hình du lịch phù hợp như du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch thể thao, du lịch tham quan nghiên cứu khoa học Đây là những hình thức kết hợp quan trọng của

du lịch biên mậu, một hình thức du lịch đang thu hút nhiều du khách nơi đây

Hiện nay Móng Cái đã trở thành thành phố cửa khẩu đầu tiên của Việt Nam, là tâm điểm phát triển thương mại – du lịch và dịch vụ của cả tỉnh Quảng Ninh, cũng là nơi cư trú của nhiều dân tộc anh em Kinh, Tày, Sán dìu, Hoa, Dao… Sự đa dạng của tài nguyên tự nhiên kết hợp với sự độc đáo của tài nguyên văn hóa, sự đa dạng về bản sắc văn hóa các dân tộc, cùng với hàng trăm di tích lịch sử văn hóa chính là điều kiện để phát triển du lịch biên mậu nơi đây

1.2.2.2 Tài nguyên du lịch văn hóa

Tài nguyên du lịch văn hóa của Móng Cái cũng khá phong phú Là một mảnh đất cổ xưa, có hàng nghìn năm phát triển, lại luôn gắn bó với mối quan

hệ thân thuộc giữa các dân tộc hai nước Việt Nam và Trung Quốc, nên Móng Cái đã hình thành nên những truyền thống văn hóa đặc sắc của riêng mình Đó

là những phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống, là những công trình kiến trúc, mĩ thuật tiêu biểu, hay những di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng… Du khách có thể được chiêm ngưỡng những ngôi nhà thờ cổ, hay những mái đình

cổ có tuổi hàng nhiều trăm năm Đặc biệt, là môi trường buôn bán tấp nập của cửa khẩu hàng hóa vào loại lớn nhất cả Nước

Móng Cái là một thành phố mậu dịch biên giới sầm uất Nhưng trước hết nó là thành phố trẻ và đẹp Móng Cái từ lâu đã đi vào thơ ca nhạc họa Như một lời mời gọi tha thiết mặn nồng những ai chưa một lần đặt chân tới miền cực Đông Bắc thơ mộng của Tổ quốc, và ai đã đến rồi thì lại mong có lần được trở lại Điều đó khẳng định tiềm năng du lịch của TP trẻ Móng cái có sức hấp dẫn đối với bất cứ ai đã một lần đến với nơi đây

Là một thành phố cửa khẩu Quốc tế duy nhất của vùng cực Đông Bắc

Tổ quốc, TP Móng Cái có trên 100km đường biên giới với Trung Quốc, cách Vịnh Hạ Long 158 km, có đường bộ và đường thủy đi lại rất dễ dàng, thuận lợi Với một cửa khẩu quốc tế nằm ngay trong thành phố, hai cửa khẩu quốc gia, 9 chợ liền kề và các trung tâm thương mại hoạt động đông đúc, nhộn nhịp, với các chợ và các trung tâm thương mại nằm ngay trong lòng thành phố đều giáp biên giới, đã tạo thành chuỗi hệ thống chợ liên hoàn, chính là điều kiện hiếm

có so với các tỉnh biên giới khác để phát triển thương mại gắn với du lịch kết hợp giao dịch mua sắm Từ TP Móng Cái, khách du lịch có thể dùng CMND làm thủ tục xuất cảnh ngay sang Trung Quốc và ngược lại Các chương trình

của Trung Quốc như: tham quan và mua sắm tại thị xã Đông Hưng trong ngày, tham quan kết hợp mua sắm tại thủ phủ tỉnh Quảng tây - TP Nam Ninh, TP Bắc Hải, TP Quế Lâm thuộc tỉnh Quảng Tây, đang hoạt động thường xuyên, đồng thời các chương trình du lịch được tổ chức từ thị xã Đông Hưng giáp với cửa khẩu TP Móng Cái – Việt Nam và một số tỉnh phía trong sâu của nước bạn

đi các địa danh của Việt Nam như: TP Móng Cái trong ngày, hoặc hai ngày, chương trình tham quan Vịnh Hạ Long, thủ đô Hà nội và các tỉnh phía trong nội địa của Việt Nam, cũng đang hoạt động rất nhộn nhịp

Nếu như hình dung tỉnh Quảng Ninh là đất nước Việt Nam thu nhỏ, thì

TP Móng Cái chính là tâm điểm đặc biệt của bức tranh ấy Nằm ở vị trí đắc địa

về giao lưu thương mại – du lịch giữa Việt nam với Trung quốc và các nước Asian, Móng Cái được biết đến là địa phương có bề dày truyền thống lịch sử, giữ một vị thế đặc biệt, trở thành phên dậu bảo vệ cho cả một dải quê hương đất nước Nơi đây đã chứng kiến nhiều sự kiện và chiến công hiển hách của dân tộc trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm qua các thời kì, và cũng có thể nói mỗi tấc đất của mỗi địa danh nơi đây đều là những di tích lịch sử, là niềm

tự hào của dân tộc Việt Nam

Với nhiều loại hình văn hoá nghệ thuật; có 18 di tích được lập hồ sơ quản lý, trong đó có 5 di tích được xếp hạng quốc gia, 13 di tích được xếp hạng cấp tỉnh, cùng nhiều di tích được khoanh vùng quản lí So với các tỉnh miền núi biên giới phía Bắc khác thì mật độ các di tích kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng ở Móng Cái là khá dày Ngoài ý nghĩa là nơi sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng cho nhân dân, những di tích này còn là những di sản văn hoá, những công trình nghệ thuật có giá trị được sáng tạo nên bởi bàn tay, tâm huyết của người dân lao động nơi đây Các danh lam thắng cảnh cùng với nhiều di tích lịch sử, văn hóa có sức cuốn hút kỳ lạ là những tiềm năng to lớn cho việc phát triển du lịch của nơi địa đầu Đất nước

Với 5 tộc người anh em cùng chung sống đoàn kết nên Móng Cái cũng

là mảnh đất hội tụ những tập quán sinh hoạt mang nét đặc trưng riêng biệt, những phong tục hội hè, nhiều lễ hội như: các lễ hội Đính làng, chùa miếu, lễ hội cầu an của ngư dân, lễ ra khơi hàng năm cùng những trang phục truyền thống, những làn điệu dân ca, những điệu hò biển đặc sắc, hát đối trên sông, hát nhà tơ hát múa cửa đình rất độc đáo Ngoài ra, do có sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và Trung hoa, miền cực Đông Bắc nơi đây còn có những nét văn hoá ẩm thực đặc sắc mang đậm những phong vị riêng của miền Đông như: cháo thập cẩm, cháo khoai, vịt quay, khau nhục, cùng nhiều chủng loại đồ nướng mang đậm phong cách Trung Hoa Hơn thế nữa, thiên nhiên còn ban tặng cho Móng Cái cả một vùng biển rộng lớn, với một nguồn Hải sản phong phú dồi dào nhiều chủng loại như: Ghẹ, Tôm, Sam, Mực, nhiều loại Cá, hàng trăm loại ốc biển và Ngao, Sò Sự đa dạng và độc đáo của các sản phẩm ẩm thực của Móng Cái sẽ luôn là những sản vật thật sự gây nhiều ấn tượng sâu sắc đối với du khách sau mỗi lần đến thăm, tìm hiểu và thưởng thức tại nơi đây

Với quy hoạch phát triển 2 hành lang kinh tế (hành lang kinh tế động lực Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và Côn Minh Trung Quốc), hành lang kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và Quảng Tây Trung Quốc) và một vành đai kinh tế quanh vịnh Bắc Bộ (Quảng Đông, Quảng Tây

và Việt Nam), đặc biệt là cửa ngõ quan trọng của hành lang tam giác kinh tế

Hà nội – Hải phòng Quảng ninh, vị trí của TP Móng Cái không chỉ trở nên quan trọng cho ngành du lịch của riêng tỉnh Quảng ninh mà còn đối với ngành

du lịch của cả nước Từ khi Đảng và Nhà nước thực hiện đường lối chính sách đổi mới và hội nhập, các hệ thống trung tâm thương mại, khu kinh tế cửa khẩu

và chợ biên giới tại TP Móng Cái đã được xây dựng và nâng cấp, các thủ tục hành chính được cải cách thuận tiện… Hệ thống các chợ Trung Tâm, chợ 1,

chợ 2, chợ 3, chợ 4, chợ TOGI, chợ KaLong các trung tâm thương mại tại khu kinh tế cửa khẩu này đã được đầu tư kể cả về hạ tầng lẫn đa dạng các chủng loại hàng hóa được nhập về thị trường này và đã trở thành điểm du lịch mua sắm vô cùng hấp dẫn Với các chính sách đầu tư mở rộng, cơ chế quản lý năng động và thuận tiện nên việc giao lưu buôn bán và tham quan du lịch ngày càng diễn ra sôi động, từng bước đưa TP Móng Cái trở thành một trong những trung tâm kinh tế lớn của tỉnh Quảng ninh nói riêng và của cả nước sánh tầm khu vực, đồng thời cũng là đầu mối giao lưu buôn bán, tham quan quan du lịch trọng yếu giữa Việt Nam và Trung Quốc với các nước Asian

* Chùa Xuân Lan

Là một công trình kiến trúc cổ nơi địa đầu Tổ quốc đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ VHTT&DL) cấp bằng công nhận là Di tích Nghệ thuật số

02 QĐ/BVHTT ngày 26/1/1999 Tọa lạc trên một khu đất cao thuộc thôn Trung, xã Hải Xuân, TP Móng Cái, có tên chữ là: “Linh Quang Tự” (sự linh thiêng sáng sủa) Chùa được xây dựng từ thế kỷ XVII với qui mô lớn, bao gồm chùa chính, nhà tổ, nhà mẫu, nhà giải vũ, nhà tăng , nhìn bề ngoài tuy có dáng vẻ đơn sơ nhưng bên trong lại là một công trình kiến trúc độc đáo mà không ngôi chùa nào ở Quảng ninh có được Đó là sự kết hợp hài hòa giữ các cấu kiện đá, gỗ cùng với các mảng chạm khắc trên vì kèo đã tạo cho chùa một thế vững chắc và rất riêng biệt

Chùa Xuân Lan với kiến trúc kiểu chữ đinh, gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung, kết cấu vì kèo cột đá, gỗ theo kiểu ván mê, với tổng số 32 cột

đá xanh được gọt đẽo công phu tỷ mỷ hình bát giác Ngoài hệ thống cột đá chùa Xuân Lan còn lưu giữ được nguyên vẹn các bộ vì kèo gỗ với các mảng đề tài chạm khắc được trang trí ở đây chủ yếu là hình rồng, tứ linh, tứ quí, cùng các họa tiết được các nghệ nhân thể hiện một cách mềm mại, sắc nét, tạo thành

bức tranh phong phú sinh động, mang vẻ đẹp cả về tạo hình và tâm linh có giá trị mang đậm dấu ấn thời Lê Với 37 pho tượng cổ được bài trí đúng ngôi vị, càng làm tăng thêm vẻ linh thiêng cổ kính vốn có của chùa, đặc biệt chùa Xuân Lan còn giữ được quả chuông đúc năm Cảnh Thịnh thứ 8, mở đầu văn chuông khắc: “Phật vốn vô danh nhưng chiếu sáng mọi tấm lòng, Chuông chỉ

là đồ tế khí nhưng nghe tiếng ngân vang cũng thấy giác ngộ thanh thản”

Ngày hội chính của chùa là 25 tháng chạp bằng lễ dựng cây Nêu và kết thúc vào ngày 28 tháng chạp hàng năm bằng lễ hạ cây Nêu

* Đền Xã Tắc

Nằm ngay bên bờ sông Ka Long là khu đền Xã Tắc, với diện tích trên 20.000 m2 bao gồm đền chính, các công trình như: cổng nghi môn ngoại, cổng nghi môn nội, nhà tả vu, hữu vu, lầu chuông, lầu trống, bình phong bằng đá, miếu thờ thần linh và một số công trình khác Đền Xã Tắc là một di tích lịch

sử lâu đời nhất của TP Móng Cái, được UBND tỉnh Quảng Ninh xếp hạng năm

2005 và hiện nay đang được Bộ VHTT&DL xem xét để xếp hạng cấp Quốc gia Với 3 văn bia cổ còn lưu lại đã được các nhà nghiên cứu của Viện Hán Nôm Việt Nam xác định, đền Xã Tắc được xây dựng từ khoảng cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV thờ thành Hoàng châu Móng Cái, xưa gọi là Xã Tắc Đại Vương Thờ thần Đất và thần Nông, theo nghĩa rộng là giang sơn Đất nước, tự hào hơn khi một ngôi đền như vậy lại được ông cha ta xây dựng tại vùng đất biên giới, chính là ý thức để khảng định chủ quyền, lãnh thổ, cột mốc văn hóa của dân tộc, là nếp sinh hoạt không thể thiếu trong đời sống văn hóa tâm linh của các tầng lớp nhân dân, khi mà con người sinh ra ai ai cũng nhờ Đất mà sinh sống và mong ước về một Đất nước hòa bình, thịnh vượng Bao đời nay tầng lớp người dân nơi đây tôn thờ thần Đất, thần Lúa, coi trọng đền Xã Tắc