Nghiên cứu điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai

Trong những năm gần đây, chính quyền và cơ quan quản lý du lịch tại địa phương đã đánh giá và xác định du lịch cộng đồng nói chung và du lịch homestay nói riêng là loại hình du lịch thế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HIỀN THANH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH

HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI)

Chuyên ngành: Du lịch học (Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS LÊ ANH TUẤN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HIỀN THANH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH

HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI)

Chuyên ngành: Du lịch học (Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS LÊ ANH TUẤN

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 4

3 Mục đích nghiên cứu đề tài 6

4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp và tiến trình nghiên cứu 7

7 Bố cục và nội dung chủ yếu của luận văn 10

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH HOMESTAY 12

1.1 Cơ sở lý luận về du lịch homestay 12

1.1.1 Sơ lược về sự hình thành của du lịch homestay 12

1.1.2 Khái niệm du lịch homestay 14

1.1.3 Đặc trưng của du lịch homestay 15

1.1.3.1 Nhận dạng loại hình du lịch homestay 15

1.1.3.2 Một số đặc trưng chủ yếu 16

1.1.4 So sánh giữa du lịch homestay với các loại hình du lịch khác 20

1.1.4.1 Du lịch homestay và du lịch sinh thái 20

1.1.4.2 Du lịch homestay và du lịch cộng đồng 21

1.1.4.3 Du lịch homestay và du lịch nông thôn 23

1.1.5 Vai trò của du lịch homestay 24

1.1.5.1 Góp phần đa dạng hóa các loại hình du lịch 24

1.1.5.2 Giáo dục hiệu qủa ý thức bảo tồn tài nguyên du lịch 24

1.1.5.3 Chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương 26

1.1.5.4 Tăng cường giao lưu văn hóa và nâng cao nhận thức cho

người dân địa phương 27

1.1.6 Điều kiện phát triển du lịch homestay 28

1.1.6.1 Điều kiện về chính sách, pháp luật 28

1.1.6.2 Điều kiện về không gian 29

1.1.6.3 Điều kiện về chủ thể tham gia 31

1.2 Cơ sở thực tiễn về du lịch homestay 34

1.2.1 Kinh nghiệm phát triển du lịch homestay của một số quốc gia và khu vực 34

1.2.1.1 Kinh nghiệm phát triển du lịch homestsay của vùng Wallonie - Bỉ 34

1.2.1.2 Kinh nghiệm phát triển du lịch homestay của Malaysia 37

1.2.2 Khái quát về du lịch homestay ở Việt Nam 40

1.2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của du lịch homestay ở Việt Nam 40

1.2.2.2 Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Việt Nam 41

Tiểu kết chương 1 49

CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI) 50

2.1 Khái quát về Sa Pa 50

2.1.1 Vị trí địa lý 50

2.1.2 Tên gọi 51

2.1.3 Lịch sử phát triển của Sa Pa 51

2.2 Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa 52

2.2.1 Điều kiện tài nguyên du lịch 52

2.2.1.1 Điều kiện khí hậu 52

2.2.1.2 Một số điểm du lịch nổi tiếng 53

2.2.1.3 Văn hóa tộc người 58

2.2.2 Điều kiện cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ du lịch 66

2.2.2.1 Điều kiện cơ sở hạ tầng 66

2.2.2.2 Điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ du lịch 67

2.2.3 Điều kiện nguồn nhân lực 68

2.2.4 Điều kiện hỗ trợ của các chủ thể tham gia 70

2.2.4.1 Chính quyền địa phương 70

2.2.4.2 Khách du lịch 71

2.2.4.3 Công ty du lịch 72

2.2.4.4 Cộng đồng địa phương 73

2.3 Đánh giá điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa 75

2.3.1 Thuận lợi 75

2.3.2 Khó khăn 76

Tiểu kết chương 2 78

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KHAI THÁC ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI) 79

3.1 Sơ lược về hoạt động du lịch Sa Pa 79

3.1.1 Lịch sử phát triển của hoạt động du lịch Sa Pa 79

3.1.2 Thực trạng hoạt động kinh doanh du lịch ở Sa Pa 81

3.2 Thực trạng hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa 88

3.2.1 Sự hình thành và phát triển của hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa 88

3.2.2 Không gian cho hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa 90

3.2.2.1 Không gian vùng 90

3.2.2.2 Không gian nhà 91

3.2.3 Phương thức của hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa 92

3.2.3.1 Phương thức kinh doanh 92

3.2.3.2 Phương thức tổ chức 94

3.2.4 Chủ thể tham gia hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa 97

3.2.4.1 Người dân địa phương 97

3.2.4.2 Khách du lịch 98

4.2.4.3 Công ty du lịch 100

4.2.4.4 Chính quyền địa phương 101

3.2.5 Một số tác động của hoạt động du lịch homestay tới địa phương 101

3.2.5.1 Tác động tới môi trường tự nhiên 101

3.2.5.2 Tác động tới kinh tế 102

3.2.5.3 Tác động tới xã hội 103

3.2.5.4 Tác động tới văn hóa 105

Tiểu kết chương 3 107

CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM KHAI THÁC HIỆU QỦA ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở SA PA (LÀO

CAI) 108

4.1 Định hướng phát triển du lịch homestay ở Sa Pa 108

4.2 Giải pháp nhằm khai thác hiệu qủa điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa 109

4.2.1 Tạo lập cơ chế chính sách quản lý phù hợp 109

4.2.2 Xây dựng quy hoạch hợp lý 111

4.2.3 Đầu tư cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch phục vụ cho phát triển du lịch homestay 113

4.2.4 Xây dựng sản phẩm du lịch homestay đặc thù và đa dạng 115

4.2.5 Tăng cường hoạt động xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch homestay 116

4.2.6 Đào tạo nguồn nhân lực 118

4.2.7 Chia sẻ lợi ích giữa các bên tham gia 119

4.2.8 Khai thác k ết hợp b ảo tồn tài nguyên du lịch 120

4.2.9 Đảm bảo an ninh, an toàn 123

4.3 Một số kiến nghị 124

4.3.1 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch 124

4.3.2 Kiến nghị đối với chính quyền địa phương 125

4.3.3 Kiến nghị đối với công ty lữ hành 126

4.3.4 Kiến nghị đối với các hộ dân kinh doanh du lịch homestay 126

4.3.5 Kiến nghị đối với cộng đồng địa phương 127

4.3.6 Kiến nghị đối với khách du lịch 127

Tiểu kết chương 4 129

KẾT LUẬN 130

TÀI LIỆU THAM KHẢO 132

PHỤ LỤC 135

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

SNV Tổ chức phát triển Hà Lan

IUCN Tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Bảng mô tả loại hình du lịch homestay 19

Bảng 1.2 Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch sinh thái 20

Bảng 1.3 Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch cộng đồng 22

Bảng 1.4 Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch nông thôn 23

Bảng 1.5 Bảng phân tích SWOT đối với du lịch homestay ở Việt Nam 47

Bảng 2.1 Thành phần dân tộc tại huyện Sa Pa 59

Bảng 2.2 Bảng phân bố các dân tộc huyện Sa Pa 59

Bảng 3.1 Lượng khách đến Sa Pa hàng năm 83

Bảng 3.2 Lượng khách quốc tế đi tham quan các tuyến du lịch làng bản 84

Bảng 3.3 Phân loại cơ sở lưu trú trên địa bàn huyện Sa Pa 85

Bảng 3.4 Lượng khách tới tham quan trung tâm thông tin du lịch Sa Pa 87

Những nhu cầu trên đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho loại hình du lịch homestay ra đời và phát triển Du lịch homestay là một loại hình du lịch mà khách

du lịch được “ba cùng”: cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa Du lịch homestay phát triển dựa vào cộng đồng địa phương và gắn bó chặt chẽ với loại hình du lịch cộng đồng

Tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế IUCN (1998) khuyến cáo khách du lịch

rằng: Thay vì tìm kiếm “thiên đường”, hãy phát hiện tính đa dạng bằng cách cố gắng biết một số lối sống khác qua các con mắt khác và Nếu bạn muốn tận hưởng kinh nghiệm đi du lịch như “một quê hương xa nơi quê hương” thì thực là điên rồ khi phung phí tiền bạc để đi du lịch [7, tr.84]

Khách du lịch khi tham gia du lịch homestay không còn là khách thể mà thực

sự trở thành chủ thể của môi trường tự nhiên và văn hóa nơi đến Cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với người bản địa, nhập vai trở thành một người bản địa với cuộc sống sinh hoạt của một người bản địa

Loại hình du lịch này ngay từ khi ra đời đã phổ biến rộng rãi, thu hút một lượng đông đảo khách du lịch tham gia bởi du lịch homestay không chỉ đem lại cảm giác thú vị, độc đáo cho khách du lịch khi khám phá và hòa nhập vào một nền văn hóa mới mà còn mang tính nhân văn sâu sắc khi góp phần chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương

Tại nhiều quốc gia và địa phương, khi du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn thì lợi ích chủ yếu thuộc về nhà cung ứng du lịch và chính quyền địa phương Còn dân cư địa phương - một mắt xích không thể thiếu trong hoạt động du lịch, chủ nhân của tài nguyên du lịch nhân văn và cũng là người bảo vệ, gìn giữ tài nguyên du lịch tự nhiên lại hưởng lợi không nhiều từ hoạt động du lịch Du lịch homestay với đặc trưng loại hình đã khắc phục được hạn chế đó, đặc biệt là với những gia đình tổ chức đón khách lưu trú Việc chia sẻ này là sự tái phân chia lợi ích một cách hợp lý cho các bên tham gia, điều hòa mâu thuẫn giữa các nhóm quyền lợi, đảm bảo một sự công bằng trong phát triển Những lợi ích thiết thực đó sẽ góp phần nâng cao ý thức bảo tồn của cộng đồng và nhờ đó tài nguyên du lịch của địa phương sẽ được bảo vệ từ chính những người dân địa phương

Trong quá trình phát triển chung của du lịch homestay trên thế giới, du lịch homestay ở Việt Nam tuy mới được quan tâm phát triển nhưng đã báo hiệu một triển vọng to lớn tại nhiều địa phương Nhiều địa phương đã bước đầu tổ chức và tổ chức thành công loại hình du lịch này như Mai Châu, Ba Bể, Huế, Hội An, đồng bằng sông Cửu Long Nhiều chương trình du lịch homestay được triển khai phổ biến ở các địa phương này và thu hút đông đảo khách du lịch tham gia Trong số các địa phương phát triển du lịch homestay, Sa Pa (Lào Cai) hội đủ những điều kiện phát triển để du lịch homestay trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương

Sa Pa là một điểm du lịch nổi tiếng thuộc vùng núi Tây Bắc có lịch sử phát triển hơn 100 năm với khí hậu mát mẻ, trong lành; với đỉnh Phan Xi Păng được mệnh danh là “nóc nhà Đông Dương”; với khung cảnh thiên nhiên nguyên sơ, kỳ vĩ

và đặc biệt vùng đất này là vùng đất đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số với những bản làng đặc trưng, kiến trúc nhà ở độc đáo, trang phục sặc sỡ và phong

tục tập quán hấp dẫn Hơn nữa, con người nơi đây chăm chỉ, chất phác, hiền hậu và hiếu khách Đó chính là những điều kiện quan trọng thúc đẩy du lịch homestay phát triển trên vùng đất này

Trong những năm gần đây, chính quyền và cơ quan quản lý du lịch tại địa phương đã đánh giá và xác định du lịch cộng đồng nói chung và du lịch homestay nói riêng là loại hình du lịch thế mạnh trong tương lai, có vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao hình ảnh của Sa Pa trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế, góp phần chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương nhằm đảm bảo sự công bằng về lợi ích giữa các bên tham gia hướng tới sự phát triển bền vững Chính quyền và cộng đồng địa phương đã chú trọng đầu tư, học hỏi kinh nghiệm tổ chức quản lý và tranh thủ sự hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước để phát triển loại hình du lịch homestay tại nhiều bản làng của Sa Pa Hiện tại chúng ta có thể khẳng định du lịch homestay đã bước đầu được tổ chức ở Sa Pa Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, chính quyền và cộng đồng địa phương đã gặp phải một số khó khăn nhất định

Thứ nhất, các điều kiện cho du lịch homestay dù đa dạng nhưng vẫn chưa được khai thác một cách đúng mức, thậm chí ở nhiều nơi du lịch homestay vẫn được thực hiện một cách manh mún, tự phát không những nảy sinh những hạn chế

về hiệu quả kinh doanh mà còn tác động tiêu cực tới nguồn tài nguyên du lịch của địa phương

Thứ hai, tài nguyên phát triển du lịch homestay ở Sa Pa rất phong phú, đặc sắc nhưng những sản phẩm, dịch vụ vẫn sơ sài, nghèo nàn, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng của một loại hình du lịch và đáp ứng tối thiểu các nhu cầu của khách du lịch, đặc biệt là khách du lịch quốc tế

Thứ ba, việc bảo tồn các điều kiện phát triển du lịch homestay như môi trường tự nhiên và đặc biệt là bản sắc văn hóa trong đó có lối sống, phong tục tập quán là việc cần làm và phải làm của tất cả các chủ thể tham gia nhưng hiện tại nhiệm vụ này vẫn chỉ dừng lại ở chủ trương, chính sách còn trên thực tế vẫn chưa được chú trọng triển khai bằng những hành động cụ thể Nhiều nét văn hóa đã bị tác

động, bị lu mờ, lai căng và thương mại hóa Điều này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển lâu dài của một loại hình du lịch mà còn ảnh hưởng đến tương lai bền vững của địa phương

Thứ tư, mặc dù du lịch homestay đã được địa phương đánh giá và xác định là sản phẩm du lịch thế mạnh của Sa Pa nhưng thông tin về du lịch homestay ở Sa Pa đến khách du lịch còn nghèo nàn và hoạt động quảng bá, xúc tiến cho du lịch homestay còn rời rạc, sơ sài, chưa đem lại hiệu quả tương xứng với tiềm năng phát triển của loại hình du lịch này

Tình hình thực tế đòi hỏi phải có những công trình nghiên cứu một cách tổng thể và khoa học về những điều kiện phát triển du lịch du lịch homestay ở Sa Pa nhằm đánh giá đúng mức để khai thác các điều kiện một cách tối ưu hướng tới sự phát triển bền vững, đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội, văn hóa cho các chủ thể tham gia, đặc biệt là cộng đồng địa phương

Xuất phát từ những lý do thực tiễn trên đây, tác giả đã chọn đề tài “Nghiên cứu điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai)” cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Dưới góc độ khoa học, nghiên cứu điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa

Pa (Lào Cai) là một đề tài mới Tuy nhiên, Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu những vấn đề về liên quan đến du lịch homestay và những vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa du lịch với cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa

Thứ nhất là những công trình nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến du lịch homestay:

Tổng cục Du lịch Việt Nam đã có một đề tài khoa học cấp bộ nghiên cứu về du lịch homestay với nội dung chủ yếu là thu thập, tổng hợp một số kinh nghiệm phát triển loại hình du lịch homestay của một số quốc gia và khu vực trên thế giới, cả kinh nghiệm thành công và chưa thành công, trên cơ sở đó, lựa chọn những điểm phù hợp của mỗi nước để đề xuất, vận dụng vào điều kiện và hoàn cảnh thực tế của Việt Nam

Tác giả Võ Quế trong “Du lịch cộng đồng - lý thuyết và vận dụng” (năm 2006) đã phân tích, nghiên cứu lý thuyết phát triển du lịch dựa vào cộng đồng với

khái niệm, mục tiêu, ý nghĩa, điều kiện, nguyên tắc và tiêu chí tham gia phát triển

du lịch dựa vào cộng đồng Từ đó, tác giả nghiên cứu về mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng của khu vực châu Á và một số khu sinh thái trong nước

“Du lịch bền vững” (năm 2001) của hai tác giả Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu khi phân tích nguyên tắc của quan điểm phát triển bền vững đã nhận định: du lịch bền vững chỉ thực sự được thực thi khi và chỉ khi cộng đồng địa phương được tham gia vào lĩnh vực du lịch Và trong định hướng phát triển du lịch bền vững ở miền núi, các tác giả đã đánh giá: vai trò và vị trí của cộng đồng bản địa trong du lịch miền núi là vấn đề quan trọng hàng đầu

Thứ hai là những công trình nghiên cứu mối quan hệ giữa hoạt động du lịch với cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa:

Năm 1998, Dự án du lịch bền vững của IUCN tại Việt Nam với mục tiêu tiến hành nghiên cứu sâu tại Sa Pa đã tập hợp thành báo cáo và đưa ra mục tiêu phát triển bền vững là: Bảo tồn và phát huy các nguồn tài nguyên, đặc biệt khai thác các nền văn hóa dân tộc truyền thống; bảo đảm quyền lợi kinh tế cho cộng đồng địa phương; thu hút sự tham gia tối đa của cộng đồng vào hoạt động du lịch

Một số công trình nghiên cứu của các học giả phương Tây về du lịch Sa Pa trong đó có “Sự tăng trưởng và ảnh hưởng của du lịch ở Sa Pa” của Michael Dirgegorio năm 1996, “Nghiên cứu ban đầu về du lịch trong vùng và vùng xung quanh thị trấn Sa Pa” của Mark Grindley năm 1997 và “Các quan sát về du lịch ở huyện Sa Pa, đặc biệt chú ý đến dân tộc thiểu số” của Jean Michaud năm 1998 đều

có chung nhận định về những đóng góp của các tộc người thiểu số vào sự phát triển

du lịch tại Sa Pa nhưng các tộc người đang nhận được lợi ích hạn chế từ du lịch Các tác giả cùng đưa ra những giải pháp cho hiện trạng này đó là cộng đồng địa phương phải được quyền kiểm soát việc tham gia vào hoạt động du lịch của họ cũng như kiểm soát việc khách du lịch vào thăm làng bản, thăm cuộc sống và các lễ nghi của họ Từ đó, các nghiên cứu đưa ra mô hình du lịch bền vững dựa vào cộng đồng nhằm đem lại lợi ích công bằng cho người dân địa phương

“Du lịch với dân tộc thiểu số ở Sa Pa” của hai tác giả Phạm Thị Mộng Hoa

và Lâm Thị Mai Lan (năm 2000) nghiên cứu phạm vi không gian ảnh hưởng của du lịch trên địa bàn huyện Sa Pa và đặc biệt là những tác động của hoạt động du lịch

đến cộng đồng dân tộc thiểu số Từ đó, các tác giả đề xuất những giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực và tăng cường lợi ích cho cộng đồng dân tộc thiểu số trong hoạt động du lịch

Như vậy, những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến những vấn đề liên quan đến du lịch homestay nhưng chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) Một số công trình nghiên cứu cũng đã nghiên cứu

về mối quan hệ giữa cộng đồng dân tộc thiểu số với hoạt động du lịch tại Sa Pa (Lào Cai), các tác giả đều kết luận để phát triển bền vững phải có sự chia sẻ lợi ích thỏa đáng từ du lịch đối với cộng đồng địa phương nhưng các tác giả chưa đưa ra một loại hình du lịch cụ thể để giảm thiểu tính bất bình đẳng tại địa phương Thực tế này đòi hỏi phải nghiên cứu về loại hình du lịch homestay cho điều kiện phát triển của Sa Pa (Lào Cai) nhằm đáp ứng nhu cầu của khoa học và thực tiễn

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Luận văn có một số mục đích sau đây:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về du lịch homestay

- Phân tích những điều kiện và thực trạng khai thác các điều kiện phát triển

du lịch homestay ở Sa Pa

- Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm phát triển du lịch homestay ở Sa Pa

4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài

Ý nghĩa khoa học: Luận văn đã tập hợp và hệ thống hóa lý luận về du lịch homestay, đây là một sự đóng góp mới cho ngành khoa học du lịch và là cơ sở tham khảo và vận dụng đối với các đề tài nghiên cứu có liên quan

Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trở thành một tài liệu tham khảo thiết thực và hữu ích cho các cơ quan quản lý về du lịch, chính quyền địa phương và cộng đồng địa phương ở Sa Pa và một số địa phương khác có điều kiện tương đương đã và đang phát triển du lịch homestay nhằm đưa ra một định hướng đúng đắn và những giải pháp cụ thể cho tất cả các đối tượng tham gia nhằm hướng đến một sự phát triển bền vững

5 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là loại hình du lịch homestay và những điều kiện để phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) Sa Pa tập trung nhiều điều kiện để phát triển nhiều loại hình du lịch nhưng luận văn chỉ chú trọng vào việc nghiên cứu, đánh giá các điều kiện để phát triển loại hình du lịch homestay

Thời gian nghiên cứu:

+ Thời gian nghiên cứu tài liệu: từ năm 2003 đến tháng 9/2008

+ Thời gian nghiên cứu thực địa: từ tháng 7/2007 đến tháng 9/2008

Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu tại huyện Sa Pa cụ thể là thị trấn Sa Pa

là điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa Những thông tin này được thu thập

từ năm 2003 đến hết tháng 9/2008 và là dữ liệu phục vụ cho việc phân tích và dẫn luận tại chương 1 và chương 2

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn:

- Sách, giáo trình

- Báo, tạp chí chuyên ngành và báo, tạp chí có nội dung liên quan

- Công trình khoa học như báo cáo, luận văn…

- Văn bản pháp luật như Luật du lịch

- Báo cáo của chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhà nước về du lịch tại Sa Pa

- Các thông tin, bài báo trên internet

6.2 Phương pháp điều tra xã hội học

6.2.1 Phương pháp quan sát

Phương pháp này sẽ được thực hiện thông qua những chuyến điền dã từ tháng 7/2007 đến hết tháng 9/2008 Các chuyến điền dã bao gồm bốn đợt:

Đợt 1: 25/07/2007 - 29/07/2007

Đợt 2: 11/06/2008 - 16/06/2008

Đợt 3: 20/07/2008 - 27/07/2008

Đợt 4: 19/09/2008 - 25/09/2008

Phương pháp quan sát gồm hai hình thức là phương pháp quan sát tham dự

và phương pháp quan sát không tham dự:

Quan sát tham dự là người quan sát trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa để từ đó đưa ra những cảm nhận, ý kiến cá nhân về đối tượng nghiên cứu Phương pháp này được thực hiện tại một số nhà dân ở Sa Pa có tổ chức hoạt động du lịch homestay cho khách du lịch Trong các chuyến thực tế, tác giả đã tiến hành phương pháp quan sát tham dự nghĩa là tham gia chương trình du lịch homestay tại nhà của bác Hoàng Mục ở thôn Tả Van Giáy, xã Tả Van trong khoảng thời gian hai ngày hai đêm 13 - 15/06/2008 và nhà bác Đào A Vinh ở thôn Bản Dền,

xã Bản Hồ trong khoảng thời gian hai ngày một đêm 25 - 26/07/2008

Quan sát không tham dự là quan sát hiện trạng, biểu hiện của đối tượng nghiên cứu để từ đó đưa ra những nhận xét định tính Phương pháp này được thực hiện trong các chuyến điền dã tại một số nhà dân có tổ chức hoạt động homestay cho khách du lịch ở bốn xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, San Xả Hồ Đồng thời, phương pháp này cũng được tiến hành tại các điểm du lịch ở Sa Pa, cơ quan quản lý

du lịch địa phương, chính quyền địa phương tại bốn xã và các công ty lữ hành có chương trình du lịch liên quan đến du lịch Sa Pa và du lịch homestay ở Sa Pa

Bảng hỏi dành cho khách du lịch (khách du lịch quốc tế và nội địa) đi du lịch

Sa Pa nhằm nghiên cứu nhu cầu về du lịch homestay ở Sa Pa bao gồm 60 bản trong

đó 40 bản điều tra về khách du lịch quốc tế, 20 bản điều tra về khách du lịch nội địa

Bảng hỏi dành cho công ty du lịch ở Hà Nội và Sa Pa bao gồm 20 công ty Các bảng hỏi được tiến hành điều tra tại Sa Pa và Hà Nội từ tháng 6/2008 đến tháng 9/2008

6.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn là công cụ điều tra, nghiên cứu hiệu quả nhằm thu thập những thông tin mong muốn và phù hợp với từng đối tượng phỏng vấn mà bảng hỏi chưa đáp ứng được Phương pháp này được áp dụng với cộng đồng địa phương, cơ quan quản lý về du lịch, chính quyền địa phương, công ty lữ hành, hướng dẫn viên du lịch và khách du lịch Mỗi đối tượng được phỏng vấn đều được xác định những tiêu chí đầy đủ và phù hợp để phục vụ yêu cầu điều tra

Phương pháp phỏng vấn được chính thức tiến hành bao gồm:

Hai cuộc phỏng vấn đại diện cơ quan quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện

là cuộc phỏng vấn đối với ông Hoàng Mạnh Dũng, trưởng phòng Văn hóa - Du lịch

Sa Pa và ông Phạm Tiến Dũng, phó phòng Văn hóa - Du lịch Sa Pa

Hai cuộc phỏng vấn dành cho chính quyền địa phương là cuộc phỏng vấn đối với ông Giàng A Giang - phó chủ tịch xã Tả Van và ông Đào A Son - bí thư Đảng

Phương pháp này được tiến hành tại Sa Pa và Hà Nội trong khoảng thời gian

6.4 Phương pháp khác

Phương pháp chuyên gia, phương pháp tham chiếu, phương pháp dự báo… được sử dụng chủ yếu trong quá trình hoàn thành luận văn nhằm kiểm tra tính logic

và chính xác của kết quả điều tra và tính khả thi của định hướng và giải pháp

7 Bố cục và nội dung chủ yếu của luận văn

Luận văn bao gồm 4 chương với nội dung chính như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch homestay

Chương 1 trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch homestay trong đó trọng tâm là trình bày khái niệm, đặc trưng loại hình và điều kiện phát triển của du lịch homestay Đồng thời, chương 1 cũng tập hợp kinh nghiệm tổ chức du lịch homestay của hai quốc gia và vùng lãnh thổ từ đó kết hợp với những điều kiện cụ thể, đưa ra khả năng áp dụng tại Việt Nam

Chương 2: Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai)

Chương 2 trình bày điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) bao gồm điều kiện tài nguyên du lịch, điều kiện cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ du lịch, điều kiện nguồn nhân lực và những điều kiện hỗ trợ từ chính quyền, cộng đồng địa phương, công ty lữ hành và khách du lịch Từ đó, luận văn đưa ra những đánh giá về yếu tố thuận lợi và yếu tố khó khăn trong việc khai thác điều kiện để phát triển du lịch homestay ở Sa Pa

Chương 3: Thực trạng khai thác điều kiện phát triển du lịch homestay ở

Sa Pa (Lào Cai)

Chương 3 trình bày thực trạng khai thác điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) trong đó chú trọng phân tích không gian hoạt động, phương thức hoạt động, chủ thể tham gia và tác động nhiều mặt của du lịch homestay tới địa phương

Chương 4: Định hướng và giải pháp nhằm khai thác hiệu quả điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai)

Chương 4 trình bày định hướng, giải pháp và một số kiến nghị nhằm khai thác hiệu quả điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai) Du lịch homestay được xác định phát triển theo hướng bền vững Các giải pháp và kiến nghị

là sự cụ thể hóa nhiệm vụ của từng chủ thể tham gia nhằm hướng đến sự bền vững cho loại hình du lịch homestay tại địa phương

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ

DU LỊCH HOMESTAY

1.1 Cơ sở lý luận về du lịch homestay

1.1.1 Sơ lược về sự hình thành của du lịch homestay

Trong từ điển tiếng Anh (Oxford), “homestay” chỉ người từ nơi khác, vùng khác đến ở tại nhà người dân nơi mình đến học tập, tìm hiểu văn hóa, lối sống của vùng đất mới

Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục trở nên cấp thiết và vấn đề du học trở nên phổ biến Bên cạnh việc các lưu học sinh, sinh viên ở ký túc xá của nhà trường thì người ta nhận thấy hiệu quả của việc đưa lưu học sinh, sinh viên mới nhập học đến ở tại các gia đình người bản xứ và được đối xử như một thành viên của gia đình họ Phương thức lưu trú như vậy giúp học sinh tiếp cận và hòa nhập dễ dàng vào một nền văn hóa mới, đặc biệt thuận lợi trong việc học ngôn ngữ bản địa Hơn nữa, những người dân bản địa cũng có cơ hội tiếp xúc, giao lưu với những nền văn hóa mới và có điều kiện tăng thêm thu nhập cho gia đình Từ đó trở đi, thuật ngữ homestay được phổ biến rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là những nước có nền giáo dục phát triển như Pháp, Mỹ, Nga…

Năm 1980, một tổ chức phi lợi nhuận về trao đổi giáo dục có tên gọi

“Cultural Homestay International” được thành lập để giúp những người có nhu cầu, đặc biệt là các lưu học sinh đến được với các gia đình ưng ý và qua đó xúc tiến, thúc đẩy tình đoàn kết, tăng cường sự hiểu biết quốc tế thông qua các chương trình homestay của họ Tổ chức này đã đưa ra các slogan ấn tượng như: “Open your home to the world anh the world become your home” (Hãy mở cánh cửa nhà bạn ra với thế giới và thế giới sẽ trở thành ngôi nhà của bạn) hay “Become part of my family” (Hãy là thành viên của gia đình chúng tôi nhé) [36]

Sau khi đã rất phổ biến trong lĩnh vực giáo dục thì thuật ngữ “homestay” cũng xuất hiện trong một số lĩnh vực khác, trong đó có lĩnh vực du lịch Nếu như trước đây, homestay đơn thuần để chỉ một hoạt động lưu trú ở - nhà - dân thì trong lĩnh vực du lịch, hoạt động này không chỉ là một phương thức lưu trú mà phát triển trở thành một loại hình du lịch Và loại hình du lịch này tuy mới được hình thành nhưng đã hấp dẫn và thu hút đông đảo khách du lịch

Homestay với tư cách là một loại hình du lịch mới ra đời nhưng hình thức sơ khai của nó đã xuất hiện từ thời cổ đại Thời kỳ đó, tuy du lịch chưa phải là hoạt động dành cho đại bộ phận quần chúng nhân dân nhưng việc đi du lịch xa nhà và ở lại nơi đến là phổ biến Các cung điện, khách sạn, biệt thự hay nhà nghỉ dành cho du lịch nghỉ dưỡng mà đối tượng khách chủ yếu là tầng lớp vua chúa, qúy tộc hay những người giàu có Du lịch hành hương, du lịch tôn giáo là một trong những loại hình du lịch chính trong giai đoạn này Những chuyến hành hương về thánh địa, nhà thờ diễn ra một cách rầm rộ Khách hành hương thường nghỉ tại các nhà dân ven đường Chủ nhà phục vụ khách ăn nghỉ tận tình không phải vì mục đích kinh tế mà chủ yếu là xuất phát từ bổn phận của các con chiên với đấng toàn năng Khách trước khi đi có tặng chủ nhà một hiện vật hay một khoản tiền tượng trưng như một sự tỏ lòng biết ơn [16, tr.25 - 26]

Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu đi du lịch hàng ngày càng nhiều, lượng khách ngày càng tăng và mong muốn về cơ sở vật chất ngày càng cao thì việc ở lại nhà dân không còn là sự lựa chọn được ưa thích Hệ thống cơ sở lưu trú phát triển, các khách sạn, nhà nghỉ, nhà trọ trở nên phổ biến, phục vụ đông đảo tầng lớp khách bình dân Việc ở tại nhà dân dần bị lấn át, mờ nhạt, chỉ còn dành cho đối tượng khách lỡ độ đường

Hiện nay, du lịch đã và đang trở thành một nhu cầu không thể thiếu của nhiều người, đặc biệt những con người của thế giới hiện đại và xã hội văn minh Họ muốn thoát khỏi cuộc sống bận rộn và những căn phòng đầy ắp tiện nghi để đi, đến

và khám phá những vùng đất mới lạ với những nền văn hóa đậm đà bản sắc Không chỉ dừng lại ở sự gặp gỡ hay tiếp xúc mà khách du lịch còn muốn trải nghiệm bằng

cách hòa nhập vào nền văn hóa đó, gắn bó với những con người bản xứ để được làm người bản xứ trong khoảng thời gian của chuyến đi Nhu cầu trên đã mở đường cho một loại hình du lịch ra đời và phát triển, đó chính là du lịch homestay Đặc biệt, sau chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu, nhiều người mong muốn được sống những ngày tháng yên bình ở vùng nông thôn, xa rời cuộc sống thành phố và những

áp lực của quá khứ chiến tranh Và việc ở nhà dân, trải nghiệm cuộc sống đích thực

ở nông thôn với mức giá thấp hơn dịch vụ lưu trú khác là sự lựa chọn của ngày càng nhiều người Áo là nước đầu tiên ở châu Âu đưa ra chương trình kỳ nghỉ tại các ngôi nhà xây trong trang trại Nhiều nước sau đó đã áp dụng sáng kiến này và tổ chức các chương trình du lịch tương tự Khi đó loại hình du lịch này được mô tả và xác định bằng các khái niệm như: nhà ngủ qua đêm có ăn sáng (best and breakfast houses), nhà ở xây trong trang trại (farmhouses), nhà khách (gesthouses) hay nghỉ tại nhà dân (homestay houses) [18, tr.10]

1.1.2 Khái niệm du lịch homestay

Du lịch homestay là một khái niệm mới Không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới, khái niệm này vẫn đang trong quá trình tranh luận để đi đến thống nhất vì nó

đã và đang được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau và nghiên cứu với nhiều tên gọi khác nhau như du lịch nghỉ tại gia hay du lịch ở nhà dân Một số ý kiến cho rằng du lịch homestay chỉ đơn giản là một phương thức lưu trú nhưng cũng có những nghiên cứu cho rằng đó là tên gọi cho một loại hình du lịch Trong lĩnh vực du lịch, homestay không chỉ là một phương thức lưu trú mà đã phát triển trở thành một loại hình du lịch Nếu như homestay - phương thức lưu trú nghĩa là nhà dân chỉ đơn giản

là cơ sở lưu trú, khách du lịch đến tham quan các điểm du lịch sau đó nghỉ đêm tại nhà dân, có thể sử dụng một số dịch vụ như ăn uống, giải trí thì loại hình du lịch homestsay lại là sự phát triển và mở rộng ở mức toàn diện hơn của phương thức lưu trú homestay Loại hình du lịch homestay nghĩa là mục đích chính trong chuyến đi của khách du lịch là được ở nhà người dân bản địa để thông qua đó tìm hiểu, khám phá những nét văn hóa độc đáo, đặc sắc của địa phương Vì vậy, loại hình du lịch này được hình thành dựa trên phương thức lưu trú, trong đó, phương thức lưu trú ở -

nhà - dân (homestay) là đặc trưng loại hình và cũng là điểm hấp dẫn nổi trội và mục tiêu cơ bản của mỗi chương trình du lịch theo loại hình này Nhà dân không chỉ là

cơ sở lưu trú mà trở thành một tài nguyên du lịch nhân văn hấp dẫn và độc đáo Khách du lịch đến nghỉ tại nhà người dân không chỉ vì hình dáng kiến trúc ngôi nhà

mà vì lối sống, phong tục tập quán, không khí gia đình giữa các thành viên bên trong mỗi ngôi nhà Việc khám phá, tìm hiểu những nét văn hóa đó chính là mục tiêu của mỗi chương trình du lịch theo loại hình này Vì vậy, du lịch homestay là loại hình du lịch gắn với văn hóa bản địa mà mục đích chính của khách du lịch là tham quan, tìm hiểu, khám phá những giá trị văn hóa bản địa thông qua việc sinh sống với gia đình người dân bản địa trong một khoảng thời gian nhất định

Ở một số nước mà loại hình du lịch này tương đối phát triển như Ai Len hay Thái Lan, khái niệm du lịch homestay được hiểu như sau:

Du lịch homestay là một loại hình du lịch cộng đồng, dành cho các đối tượng khách thích được trải nghiệm cuộc sống cùng với các hộ gia đình tại nhà của họ, nhằm tìm hiểu về cộng đồng và phong cách sống của người dân địa phương cũng như nâng cao hiểu biết về điều kiện tự nhiên và những nét văn hóa đặc sắc thông qua các hộ gia đình đó [18, tr.10]

Trong phạm vi luận văn, tác giả đã chọn lọc và đưa ra khái niệm du lịch homestay dưới góc độ và tên gọi cho một loại hình du lịch Khái niệm du lịch homestay có thể được hiểu như sau:

Du lịch homestay là một loại hình du lịch mà khách du lịch đến sinh sống tạm thời và tham gia trực tiếp vào một số hoạt động hàng ngày của gia đình người dân bản địa trong thời gian chuyến du lịch để thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, khám phá giá trị văn hóa bản địa

1.1.3 Đặc trưng của du lịch homestay

1.1.3.1 Nhận dạng loại hình du lịch homestay

Loại hình du lịch homestay được nhận dạng dựa trên các tiêu chí sau:

- Theo tiêu chí môi trường tài nguyên bao gồm loại hình du lịch dựa trên yếu

tố tài nguyên du lịch văn hóa và loại hình du lịch dựa trên yếu tố tài nguyên du lịch

tự nhiên:

Du lịch homestay thuộc loại hình du lịch văn hóa vì hoạt động du lịch homestay diễn ra chủ yếu trong môi trường nhân văn và khai thác các tài nguyên du lịch nhân văn, đặc biệt là văn hóa bản địa của cộng đồng địa phương

- Theo tiêu chí mục đích chuyến đi:

Du lịch homestay là loại hình du lịch tham quan, khám phá những nét văn hóa độc đáo của cộng đồng địa phương thông qua những hoạt động cùng ăn - cùng

ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa tại điểm đến giúp khách du lịch

mở rộng hiểu biết, nâng cao nhận thức về thế giới xung quanh

- Theo tiêu chí loại hình lưu trú:

Du lịch homestay là loại hình du lịch ở nhà dân nghĩa là nhà người dân chính

là cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch trong chuyến du lịch Việc nhà dân chính là

cơ sở lưu trú cho khách du lịch không chỉ góp phần đa dạng hóa các loại hình lưu trú mà ngôi nhà với những nét sinh hoạt của các thành viên chính là tài nguyên du lịch nhân văn vô giá mà khách du lịch muốn khám phá trong chuyến du lịch

- Theo tiêu chí đặc điểm địa lý của điểm du lịch:

Khó có thể xác định du lịch homestay thuộc loại hình du lịch nông thôn như cách hiểu của nhiều người trước đây Vì khái niệm du lịch homestay không phải để chỉ đặc điểm địa lý của một điểm du lịch mà đơn giản để chỉ nhà người dân bản địa;

vì vậy, du lịch homestay hoàn toàn có thể được tiến hành ở địa bàn thành phố nếu nhà tổ chức đáp ứng đầy đủ các điều kiện cho hoạt động du lịch homestay

1.1.3.2 Một số đặc trưng chủ yếu

Du lịch homestay có ba đặc trưng chủ yếu, đó là du lịch homestay phát triển dựa trên những giá trị hấp dẫn của thiên nhiên và đặc biệt là văn hóa bản địa, du lịch homestay góp phần chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương và du lịch homestay được tổ chức theo phương thức “ba cùng”: cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt

Đặc trưng thứ nhất, du lịch homestay phát triển dựa trên những giá trị hấp dẫn của thiên nhiên và đặc biệt là văn hóa bản địa Bản sắc văn hóa của mỗi một vùng đất luôn là những ẩn số hấp dẫn, trở thành động cơ để khách du lịch đến tìm

hiểu, khám phá Đó là những nét văn hóa độc đáo của các tộc người như phương thức sản xuất, kiến trúc nhà ở, trang phục, lễ hội, lối sống, phong tục tập quán, tính cách… Tạp chí Người đưa tin UNESCO (12/1989) đã viết: “Cuộc phiêu lưu giờ đây không còn chân trời địa lý, không còn những lục địa trinh bạch (…) Vậy mà, về nhiều mặt, các dân tộc vẫn còn xa lạ với nhau và những phong tục, những niềm hi vọng ẩn giấu, những xác tin sâu kín của mỗi dân tộc vẫn tiếp tục là những thứ mà các dân tộc khác chẳng mấy biết đến…” [20, tr.72]

Đặc trưng thứ hai, du lịch homestay chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương, đảm bảo sự phân chia công bằng cho các bên tham gia, đóng góp cho những nỗ lực bảo tồn các giá trị tài nguyên và phát triển cộng đồng Cộng đồng địa phương là chủ nhân của vùng đất và là người sáng tạo, duy trì và bảo tồn văn hóa bản địa Tuy nhiên, khi hoạt động du lịch phát triển ở địa phương thì đối tượng hưởng lợi nhiều nhất chính là công ty lữ hành và chính quyền địa phương Người dân đứng ngoài hoạt động kinh doanh du lịch và không được hưởng nhiều lợi ích từ hoạt động du lịch Du lịch cộng đồng nói chung và du lịch homestay nói riêng là những loại hình du lịch hướng đến lợi ích của cộng đồng địa phương, ưu tiên chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương nhằm đảm bảo sự công bằng trong phát triển du lịch và góp phần bảo tồn các giá trị tài nguyên

Đặc trưng thứ ba, du lịch homestay được tổ chức theo phương thức “ba cùng”: cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt Khách du lịch đến sinh sống tạm thời, được coi như một thành viên chính thức và tham gia trực tiếp vào một số hoạt động hàng ngày của gia đình người dân bản địa Đây chính là đặc trưng nổi bật nhất của loại hình du lịch homestay Khách du lịch được ở cùng gia đình người dân bản địa

để thông qua đó tìm hiểu, khám phá văn hóa bản địa Khách du lịch không còn là khách thể, đứng từ xa ngắm nhìn mà đã trở thành chủ thể của tự nhiên và văn hóa nơi đến Trải nghiệm cuộc sống của một người dân bản địa trong thời gian của chuyến du lịch, đó chính là con đường ngắn nhất và cũng dễ dàng nhất để khách du lịch có thể thâm nhập vào không gian văn hóa bản địa

Như vậy, loại hình du lịch homestay được phát triển chủ yếu dựa vào giá trị của tài nguyên du lịch văn hóa bản địa trong đó đối tượng tham quan chính là nhà dân và một phần tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa tại điểm đến Khách du lịch sẽ trải nghiệm cuộc sống của một người dân bản địa thông qua hoạt động “ba cùng”: cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa để từ đó tìm hiểu và khám phá những giá trị văn hóa bản địa Địa điểm tổ chức loại hình du lịch homestay có thể ở cả thành thị và nông thôn Bên cạnh những điều kiện chung cho phát triển du lịch thì du lịch homestay đòi hỏi một số điều kiện cụ thể, đó là chính sách phát triển và hệ thống luật pháp thuận lợi hỗ trợ cho sự phát triển, không gian vùng và không gian nhà đặc trưng, phong phú về tài nguyên du lịch Ngoài ra, du lịch homestay muốn phát triển cần phải có sự chấp thuận của chủ nhà và sự ủng hộ của cộng đồng địa phương Đây là một điều kiện quan trọng vì trong du lịch homestay, chủ thể tham gia chính là chủ nhà và cộng đồng địa phương Du lịch homestay có vai trò góp phần đa dạng hóa các loại hình du lịch, giáo dục hiệu quả ý thức bảo tồn tài nguyên du lịch, chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương, tăng cường giao lưu văn hóa và nâng cao nhận thức cho người dân địa phương Tuy nhiên du lịch homestay cũng tạo ra một số tác động tới địa phương, đó là những tác động về môi trường, kinh tế, xã hội, văn hóa như ô nhiễm môi trường, lạm phát cục bộ, hiện tượng phân hóa giàu nghèo trong cộng đồng địa phương, sự xói mòn các giá trị văn hóa truyền thống

Đặc trưng của loại hình du lịch homestay có thể được mô tả thông qua bảng sau:

Bảng 1.1 Bảng mô tả loại hình du lịch homestay

1 Tài nguyên Tài nguyên chủ yếu dựa vào văn hóa bản địa

2 Mục đích Tìm hiểu và khám phá văn hóa bản địa

3 Điều kiện phát triển - Chính sách phát triển và hệ thống luật pháp đảm

4 Địa điểm Thành thị và nông thôn

5 Đối tượng tham quan Nhà dân và một phần tài nguyên du lịch tự nhiên và

văn hóa tại điểm đến

6 Chủ thể tham gia Chủ nhà và cộng đồng địa phương

7 Phương thức tổ chức Khách du lịch cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với

gia đình người dân bản địa

8 Vai trò - Góp phần đa dạng hóa các loại hình du lịch

- Giáo dục hiệu quả ý thức bảo tồn tài nguyên du lịch

- Chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương

- Tăng cường giao lưu văn hóa và nâng cao nhận thức cho người dân địa phương

9 Tác động - Ô nhiễm môi trường

1.1.4 So sánh giữa du lịch homestay với các loại hình du lịch khác

1.1.4.1 Du lịch homestay và du lịch sinh thái

* Du lịch sinh thái:

- Khái niệm về du lịch sinh thái:

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương (Hội thảo về du lịch sinh thái ở Việt Nam, 1999)

- Đặc trưng của du lịch sinh thái:

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch được phát triển dựa vào những giá trị của thiên nhiên và văn hóa bản địa, được quản lý bền vững về môi trường sinh thái,

có giáo dục và diễn giải về môi trường và có đóng góp cho những nỗ lực bảo tồn và phát triển cộng đồng [9, tr.7 - 11]

- Điều kiện phát triển du lịch sinh thái:

Du lịch sinh thái chỉ được phát triển trong điều kiện điểm đến có sự tồn tại của các hệ sinh thái điển hình với tính đa dạng sinh thái cao, đồng thời yêu cầu đội ngũ hướng dẫn viên hiểu biết, người điều hành nguyên tắc và du lịch sinh thái chỉ được tổ chức với sự tuân thủ chặt chẽ các quy định về sức chứa [9, tr.21 - 23]

* So sánh giữa du lịch homestay và du lịch sinh thái:

Bảng 1.2 Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch sinh thái

Tài nguyên Chủ yếu dựa vào tài nguyên

du lịch văn hóa

Chủ yếu dựa vào tài nguyên

du lịch tự nhiên Mục tiêu Nhấn mạnh khai thác và bảo

tồn các giá trị văn hóa bản địa

Nhấn mạnh khai thác và bảo tồn các giá trị sinh thái Đối tượng tham quan Văn hóa bản địa Khu vực sinh thái tự nhiên

Hướng dẫn viên Chủ nhà có vai trò như một

hướng dẫn viên không chuyên

Vai trò của hướng dẫn viên đặc biệt quan trọng

Du lịch cộng đồng là một quá trình tương tác giữa cộng đồng (chủ) và khách

du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía mang lại các lợi ích kinh tế, bảo tồn cho cộng đồng và môi trường địa phương [13, tr.46]

Du lịch cộng đồng là phương thức phát triển du lịch trong đó cộng đồng dân

cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên [13, tr.51]

- Ý nghĩa phát triển du lịch cộng đồng:

Đối với du lịch, du lịch cộng đồng góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, thu hút khách du lịch và bảo vệ tài nguyên du lịch

Đối với cộng đồng, du lịch cộng đồng phân chia một cách công bằng lợi ích

từ hoạt động du lịch cho các chủ thể tham gia, trong đó có cộng đồng địa phương

Du lịch cộng đồng mang lại lợi ích kinh tế cho các thành viên cộng đồng tham gia trực tiếp cung cấp các dịch vụ cho khách du lịch, đồng thời cả cộng đồng cũng được hưởng lợi từ sự đóng góp của hoạt động du lịch vào môi trường, kinh tế - xã hội và văn hóa địa phương [13, tr.54 - 56]

- Nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng:

Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch phát triển dựa vào tài nguyên du lịch

tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn của địa phương Cộng đồng địa phương là chủ thể quan trọng có vai trò chủ động và tích cực trong việc cung cấp các sản phẩm

du lịch đáp ứng nhu cầu của khách du lịch Du lịch cộng đồng phải đảm bảo lợi ích cho cộng đồng địa phương trong tất cả các lĩnh vực môi trường, kinh tế - xã hội và văn hóa

- Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng:

Du lịch cộng đồng chỉ được phát triển trong điều kiện điểm đến có tài nguyên du lịch tự nhiên phong phú, nguyên sơ và tài nguyên du lịch nhân văn độc đáo, đặc sắc Đồng thời, cộng đồng địa phương phải sở hữu những giá trị văn hóa truyền thống đậm đà đặc trưng tộc người và đặc biệt họ phải có nhận thức trách nhiệm đúng đắn về phát triển du lịch và bảo tồn tài nguyên Bên cạnh đó, để phát triển du lịch cộng đồng thì sự hỗ trợ của chính phủ, tổ chức phi chính phủ về tài chính và kinh nghiệm, sự hỗ trợ của các công ty lữ hành trong vấn đề tuyên truyền quảng cáo thu hút khách du lịch là rất quan trọng

Mục tiêu Nhấn mạnh khai thác và bảo tồn

các giá trị văn hóa bản địa

Khai thác và bảo tồn các giá trị tự nhiên và văn hóa bản địa Đối tượng

tham quan

Nhà dân và một phần tài nguyên

du lịch tự nhiên và văn hóa của điểm đến

Tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa của điểm đến

Hướng dẫn

viên

Chủ nhà có vai trò như một hướng dẫn viên không chuyên

Vai trò của hướng dẫn viên rất quan trọng

đồng thì du lịch homestay là loại hình du lịch khai thác một phần giá trị của cộng đồng nhưng đảm bảo lợi ích cho một bộ phận cộng đồng về mặt kinh tế và đảm bảo lợi ích cho cả cộng đồng về mặt môi trường, văn hóa, xã hội Như vậy, du lịch homestay là một bộ phận của du lịch cộng đồng

1.1.4.3 Du lịch homestay và du lịch nông thôn

* Du lịch nông thôn:

- Khái niệm:

Du lịch nông thôn là loại hình du lịch diễn ra trên địa bàn nông thôn và khai

thác các tài nguyên du lịch tự nhiên và/hoặc văn hóa ở vùng nông thôn

- Đặc trưng của du lịch nông thôn:

Du lịch nông thôn được phát triển dựa vào việc khai thác những giá trị của tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa tại vùng nông thôn, khách du lịch được giao lưu với người dân địa phương, trực tiếp trải nghiệm cuộc sống nông thôn và tiêu dùng các sản phẩm và dịch vụ do người dân địa phương cung cấp

- Điều kiện phát triển du lịch nông thôn:

Du lịch nông thôn chỉ được phát triển trong điều kiện tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, độc đáo, mang nét đặc trưng của vùng nông thôn điển hình và có sự ủng hộ của cộng đồng địa phương [19]

* So sánh giữa du lịch homestay và du lịch nông thôn:

Bảng 1.4 Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch nông thôn

Tài nguyên

Chủ yếu dựa vào tài nguyên

du lịch văn hóa

Dựa vào tài nguyên du lịch

tự nhiên và/hoặc tài nguyên

du lịch văn hóa

Mục tiêu Nhấn mạnh khai thác và bảo

tồn các giá trị văn hóa bản địa

Khai thác và bảo tồn các giá trị tự nhiên và/hoặc văn hóa Địa điểm tham quan Nông thôn, thành thị Nông thôn

Lợi ích Chủ nhà và một phần lợi ích

cộng đồng

Lợi ích dành cho tất cả các chủ thể tham gia

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

1.1.5 Vai trò của du lịch homestay

1.1.5.1 Góp phần đa dạng hóa các loại hình du lịch

Tại nhiều quốc gia, nhiều địa phương, tài nguyên du lịch phong phú, đặc sắc nhưng lượng khách du lịch tham quan ít ỏi, mà nếu có thì thời gian lưu trú không lâu Nguyên nhân không phải do độ hấp dẫn của tài nguyên du lịch hay sự tiện nghi của cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật du lịch mà là do khách du lịch chưa được tạo các điều kiện tốt nhất để tìm hiểu, khám phá những tài nguyên du lịch đó Các loại hình du lịch còn nghèo nàn, đơn điệu, chưa xứng tầm với tài nguyên du lịch và càng không đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch Làm thế nào để đa dạng hóa các loại hình du lịch, khai thác tối ưu và thể hiện trọn vẹn độ hấp dẫn của các tài nguyên

du lịch để thu hút khách du lịch là một bài toán không đơn giản và cũng không phải địa phương nào cũng làm được và làm tốt

Du lịch homestay ra đời và phát triển đã góp phần đa dạng hóa các loại hình

du lịch, góp phần tạo ra những sản phẩm du lịch đặc thù cho địa phương Không chỉ dừng lại ở đó, homestay còn là một loại hình du lịch hấp dẫn đông đảo khách du lịch Theo số liệu điều tra của Tổ chức Du lịch thế giới, ngày nay có trên 80% số khách đi du lịch nhằm mục đích hưởng thụ các giá trị tự nhiên đa dạng và giá trị văn hóa độc đáo, khác biệt với nền văn hóa của dân tộc họ [1, tr.248 - 249]

Du lịch homestay gắn kết những con người khác nhau về không gian hay văn hóa, giúp con người thêm gắn bó, gần gũi nhau để từ đó hiểu mình và hiểu người hơn Khách du lịch sẽ tự mình khám phá những điều tưởng như giản dị mà thú vị trong một cuộc sống thường nhật mà hướng dẫn viên không phải lúc nào cũng có cơ hội giúp họ tìm hiểu Họ sẵn sàng sống trong những gia đình bản địa để khám phá

về lối sống, phong tục tập quán mới lạ, thú vị, độc đáo của nơi đến

1.1.5.2 Giáo dục hiệu quả ý thức bảo tồn tài nguyên du lịch

Cơ cấu kinh tế của nhiều quốc gia đang chuyển dịch từ kinh tế nông nghiệp, công nghiệp sang kinh tế dịch vụ Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, tỷ lệ dân thành thị tăng lên hàng ngày Điều này khiến chất lượng cuộc sống được cải thiện

và nâng cao Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là không gian xanh ngày càng bị

thu hẹp, môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề, tiềm ẩn những nguy cơ, hậu quả khó lường Không chỉ có vậy, quá trình toàn cầu hóa cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho truyền thống bị mai một, bản sắc văn hóa bị phai mờ, những phong tục, tập quán tốt đẹp được gìn giữ bao đời có nguy cơ biến mất

Bên cạnh đó, do những lợi nhuận trước mắt mà các tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn bị khai thác một cách cạn kiệt mà không có kế hoạch phục hồi, tôn tạo hợp lý Việc xây dựng và phát triển những loại hình du lịch mang tính bền vững là một yêu cầu cấp thiết Bên cạnh du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn, du lịch sinh thái thì du lịch homestay là một loại hình du lịch vừa mang lại hiệu quả kinh tế vừa đảm bảo tính bền vững cho tài nguyên du lịch

Du lịch homestay là loại hình du lịch tạo ra công ăn việc làm và nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương nên để thu lợi từ du lịch homestay họ phải hạn chế những hoạt động kinh tế cùng khai thác một loại tài nguyên Bên cạnh đó, du lịch homestay phát triển tác động đến nhận thức của chính quyền và cộng đồng địa phương về việc bảo tồn tài nguyên du lịch vì yếu tố hấp dẫn khách du lịch không phải là những tiện nghi hiện đại mà chính là môi trường tự nhiên trong lành, môi trường văn hóa đậm đà bản sắc truyền thống Những lợi ích cụ thể và thiết thực mà

du lịch đem lại đã thúc đẩy người dân địa phương bảo vệ, gìn giữ những tài sản qúy giá đó bởi đó chính là thu nhập, là tương lai của họ Họ ý thức hơn trong việc khai thác hay tôn tạo các tài nguyên du lịch vì nó sẽ mang lại lợi ích trước hết cho chính bản thân họ

Đối với khách du lịch thì việc cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa giúp họ cảm nhận sâu sắc những giá trị của tài nguyên Khách du lịch không còn là khách thể mà đã trở thành chủ thể của môi trường tự nhiên và môi trường văn hóa - xã hội của nơi đến Đó là con đường ngắn nhất và đơn giản nhất để khách du lịch tìm ra chìa khóa giải mã các nền văn hóa mới lạ của những vùng đất

họ đã đến và đã qua Những hiểu biết đó sẽ giúp khách du lịch trân trọng và bảo tồn các giá trị tài nguyên

1.1.5.3 Chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương

Du lịch đã và đang trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia

và nhiều địa phương Theo nguyên tắc, lợi ích từ du lịch phải được phân chia công bằng cho các bên tham gia là nhà cung ứng du lịch, chính quyền địa phương và dân

cư địa phương Tuy nhiên, trên thực tế, lợi nhuận chủ yếu thuộc về nhà cung ứng du lịch và một phần thuộc về chính quyền địa phương Còn dân cư địa phương lại nhận được không nhiều từ du lịch, nếu có thì cũng chỉ là những chiếu cố không đáng kể Nhìn chung, cuộc sống sản xuất, sinh hoạt và thu nhập của họ không có nhiều thay đổi khi du lịch phát triển

Du lịch homestay với đặc trưng loại hình đã khắc phục được hạn chế đó, đặc biệt là đối với những gia đình chấp nhận khách lưu trú Du lịch homestay tạo cơ hội cho cộng đồng trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch và trực tiếp hưởng lợi từ hoạt động du lịch, trở thành chủ thể của hoạt động du lịch Khách du lịch ăn nghỉ tại nhà dân, tiêu dùng những sản phẩm dịch vụ do chủ nhà cung ứng, tham gia trải nghiệm một số hoạt động hàng ngày để qua đó khám phá về một nét văn hóa mới

Và chủ nhà là đối tượng được nhận thù lao cho những dịch vụ đó Việc chi trả này mang tính kinh tế vì nó đem lại một khoản thu đáng kể cho chủ nhà mà nếu không

có khách du lịch thì không có khoản thu này Nhưng nó cũng mang tính nhân văn vì

nó góp phần bảo vệ bản sắc văn hóa và là sự thể hiện lòng cảm kích về tấm lòng và cách ứng xử của gia chủ đối với họ

Du lịch homestay không chỉ tạo ra công ăn việc làm và thu nhập cho chủ nhà

mà còn đem lại doanh thu cho những người dân khác với những dịch vụ bổ sung phục vụ khách du lịch Bên cạnh đó, cộng đồng địa phương cũng được hưởng lợi từ những dự án bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên du lịch và xây dựng, nâng cấp

cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động du lịch và hơn hết là phục vụ cuộc sống của cộng đồng Vì vậy, lợi ích từ du lịch homestay không chỉ dành cho chủ nhà mà một phần cho cả cộng đồng

Việc chia sẻ lợi nhuận này đem lại sự công bằng cho dân cư địa phương - những người đã tạo ra và giữ gìn các tài nguyên du lịch hữu thể và vô thể qúy giá

Đó cũng là việc tái phân chia lợi nhuận một cách hợp lý cho các bên tham gia, điều hòa mâu thuẫn về quyền lợi giữa các nhóm chủ thể

Do những lợi ích thiết thực mà du lịch mang lại, dân cư địa phương ý thức sâu sắc trong việc khai thác, bảo tồn các tài nguyên du lịch của địa phương mà họ biết rằng nó sẽ đem lại lợi ích trước hết cho bản thân họ Từ đó, tài nguyên du lịch địa phương sẽ được bảo vệ từ chính những người dân địa phương

1.1.5.4 Tăng cường giao lưu văn hóa và nâng cao nhận thức cho người dân địa phương

Với đặc trưng loại hình, khách du lịch khi tham gia du lịch homestay được cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa Khoảng cách giữa chủ và khách trở nên gần gũi, gắn bó Khách du lịch không còn là khách thể mà thật

sự được nhập vai trở thành một thành viên của gia đình chủ nhà và hòa nhập vào nền văn hóa của nơi đến để khám phá những giá trị truyền thống mang nét bản sắc đặc trưng của dân cư bản địa

Tuy nhiên, đây không phải là một quá trình tiếp xúc một chiều mà là một mối quan hệ tương tác hai chiều Chủ nhà trong quá trình đón khách cũng tiếp cận

và học hỏi được những nét văn hóa của khách du lịch Mỗi khách du lịch đến từ các quốc gia khác nhau lại có những nét văn hóa khác nhau và đó trở thành một kho tàng để chủ nhà và các thành viên trong cộng đồng có cơ hội học hỏi và khám phá

Như vậy, du lịch homestay gắn kết những con người với những nền văn hóa khác biệt thành một sự thống nhất trong đa dạng Trong quá trình giao lưu, chủ và khách cùng thể hiện những nét bản sắc mang đặc trưng văn hóa tộc người, từ đó, mỗi bên lại học hỏi được những nét văn hóa khác của các tộc người khác nhằm làm phong phú thêm vốn văn hóa truyền thống

Cộng đồng địa phương trong quá trình tiếp xúc với khách du lịch không chỉ giao lưu về văn hóa mà còn tiếp cận được cuộc sống văn minh, học hỏi được những kinh nghiệm từ khách du lịch Bên cạnh đó, cộng đồng cũng tranh thủ và kế thừa được lợi ích và tri thức từ những chương trình hỗ trợ nhằm phát triển du lịch homestay của các tổ chức chính phủ và phi chính phủ về môi trường, vệ sinh, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, chuyên môn nghiệp vụ Nhận thức của cộng đồng địa

phương được cải thiện và nâng cao Những vấn đề về môi trường, sức khỏe, giáo dục ngày càng được cộng đồng coi trọng và quan tâm đầu tư Chất lượng cuộc sống cũng được nâng cao khiến cuộc sống của cộng đồng ngày càng được cải thiện

1.1.6 Điều kiện phát triển du lịch homestay

1.1.6.1 Điều kiện về chính sách, pháp luật

Chính trị có ảnh hưởng lớn đến hoạt động du lịch nói chung và du lịch homestay nói riêng Bất cứ một sự xáo trộn chính trị nào, dù lớn hay nhỏ cũng là vấn đề rất nhạy cảm đối với hoạt động du lịch Chính trị là một trong những yếu tố khách du lịch quan tâm hàng đầu khi đến tham quan một đất nước, đặc biệt là đối với loại hình du lịch homestay khi khách du lịch không chỉ tham quan một đất nước, một vùng đất mà còn cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người bản địa

Vì vậy, khách du lịch yêu cầu một môi trường chính trị ổn định, xã hội an toàn và

họ chỉ đi du lịch khi thật sự an tâm rằng mình được bảo vệ Một quốc gia hay một vùng muốn phát triển du lịch homestay thì trước hết phải chứng minh và khẳng định

sự ổn định về chính trị, an toàn về xã hội mới có thể thu hút được khách du lịch

Hệ thống chủ trương, chính sách tạo nên những tiền đề vững chắc để định hướng sự phát triển bền vững của du lịch homestay Ngay cả giai đoạn đầu khi du lịch homestay mới chỉ dừng lại ở những hoạt động mang tính riêng lẻ, tự phát hay giai đoạn sau khi du lịch homestay đã được định hình rõ nét thì một chính sách phát triển phù hợp sẽ tạo động lực mạnh mẽ để du lịch homestay phát triển đúng hướng, đem lại những hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường bền vững cho cộng đồng địa phương và các chủ thể khác Một chính sách phù hợp là một chính sách định hướng

du lịch homestay phát triển theo hướng thúc đẩy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực, khai thác tối ưu các tài nguyên du lịch và đem lại lợi nhuận tối ưu cho tất cả các chủ thể tham gia

Hệ thống pháp luật là yếu tố quan trọng để phát triển du lịch nói chung và du lịch homestay nói riêng tạo thuận lợi cho các chủ thể tham gia vào hoạt động này

Để hoạt động du lịch homestay đạt hiệu quả cao về nhiều mặt cần một hệ thống pháp luật kiểm soát và hỗ trợ phát triển Du lịch homestsay do đặc thù riêng nên

mối quan hệ giữa khách du lịch và cộng đồng địa phương khá gần gũi Vì vậy, việc xây dựng hệ thống pháp luật để duy trì an ninh, an toàn trong du lịch homestay là một yêu cầu cần thiết nhằm tạo ra những chuẩn mực hành vi để các bên tham gia tự điều chỉnh cho phù hợp với khuôn phép đảm bảo một sự phát triển bền vững

1.1.6.2 Điều kiện về không gian

Để du lịch homestay phát triển thì phải có không gian để tổ chức thực hiện Không gian của du lịch homestay bao gồm không gian vùng và không gian nhà Hai không gian này có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau Không gian vùng bao hàm không gian nhà hay nói cách khác, không gian nhà là yếu tố cấu thành không gian vùng Hai không gian này bổ trợ và làm nổi bật giá trị của nhau Du lịch homestay phát triển phải có sự kết hợp hài hòa của hai không gian này Nếu không gian vùng hấp dẫn mà không gian nhà đơn điệu hay ngược lại, không gian nhà độc đáo mà không gian vùng sơ sài thì rất khó thu hút khách du lịch

* Không gian vùng

Trước hết, vùng phải là môi trường sống an toàn, không tiềm tàng các nguy

cơ, sự cố thiên tai như lũ quét, nhiễm xạ… Bên cạnh đó, không khí trong lành cũng

là một trong những điều kiện quy định cho không gian vùng Môi trường sống phải đảm bảo yếu tố vệ sinh môi trường thể hiện ở nguồn nước sạch, chuồng trại gia súc

xa nhà…

Thứ hai, cảnh quan sạch đẹp, mang đậm sắc thái vùng Thành thị phải khác với nông thôn, làng đồng bằng phải khác với làng miền núi, làng người Thái phải khác làng người Mông Cảnh quan phải có những đặc trưng riêng Đặc trưng này được thể hiện ở cấu trúc không gian vật chất của vùng: đường xá, không gian ở, không gian sản xuất (nương rẫy, cánh đồng lúa…)

Thứ ba, vùng phải có hệ thống cơ sở hạ tầng thuận tiện cho việc đi lại của khách du lịch: giao thông trong vùng và giao thông từ vùng này đến vùng khác Du lịch ngày nay phát triển một phần cũng là do khoảng cách giữa các vùng miền ngày càng được rút ngắn với sự thuận lợi về giao thông và các phương tiện vận chuyển Đây là yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách

Thứ tư, vùng phải chứa đựng tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, độc đáo, hấp dẫn khách du lịch Tài nguyên du lịch tự nhiên đối với du lịch homestay không phải là điều kiện tiên quyết nhưng cũng là yếu tố bổ trợ nhằm thúc đẩy, lôi cuốn khách du lịch để họ quyết định tham gia hoạt động du lịch homestay Hoạt động tham quan thắng cảnh, khám phá những thành tạo của thiên nhiên sẽ làm chuyến du lịch phong phú và thú vị hơn bên cạnh hoạt động ở nhà dân của khách du lịch

Tài nguyên du lịch nhân văn, đặc biệt là truyền thống văn hóa bản địa là chìa khóa quan trọng nhất để phát triển loại hình du lịch homestay Văn hóa bản địa bao gồm cả văn hóa vật thể và văn hóa vô thể là hệ thống những giá trị vật chất và tinh thần được sáng tạo và tích lũy bởi một tộc người nhất định tại một vùng đất nhất định trải dài trong suốt quá trình sinh hoạt và sản xuất như: công trình sinh hoạt, công trình tôn giáo, lễ hội, trang phục, ẩm thực, phong tục tập quán… Văn hóa bản địa mang tính đặc trưng vùng và đặc trưng tộc người, là một vệt màu riêng biệt trong bức tranh văn hóa đa sắc màu Đó là nguyên liệu chính tạo nên sự thành công của hoạt động du lịch homestay, là điểm hấp dẫn của chuyến đi, là mục đích của khách du lịch khi tham gia chương trình du lịch này Thông qua việc ở nhà dân, cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với gia đình người dân bản địa để tìm hiểu, khám phá những nét văn hóa đặc sắc của tộc người đó tại vùng đất đó Văn hóa bản địa chính là cái đích cuối cùng mà khách du lịch muốn khám phá Vì vậy, văn hóa bản địa càng độc đáo thì càng thu hút và hấp dẫn được đông đảo khách du lịch tham gia

du lịch homestay

* Không gian nhà

Trước hết đó phải là những ngôi nhà mang nét đặc trưng của vùng về cảnh quan, kiến trúc Cảnh quan và kiến trúc của ngôi nhà phải mang đậm tính văn hóa truyền thống của cộng đồng và là hình ảnh đại diện của vùng

Thứ hai, ngôi nhà phải đảm bảo yếu tố an ninh và vệ sinh Yếu tố độc đáo trong kiến trúc, xây dựng phải được bổ sung bởi yếu tố an toàn, thuận tiện cho khách du lịch trong ăn ở, sinh hoạt Đặc biệt, vấn đề vệ sinh phải được quan tâm và đầu tư đúng mức như vấn đề nước sạch hay thiết bị vệ sinh… Dù kiến trúc nhà có

độc đáo, văn hóa nhà có hấp dẫn nhưng không có nước sạch hay không có nhà vệ sinh tiện nghi thì cũng không thể níu chân khách du lịch, càng không thể kéo dài thời gian lưu trú Vì vậy, muốn tổ chức du lịch homestay thì chủ nhà và chính quyền địa phương trước hết phải chú trọng đến vấn đề vệ sinh cho không gian nhà

Thứ ba, không gian nhà phải mang đậm nét văn hóa bản địa Văn hóa bản địa được thể hiện từ nội thất, cách bài trí, ẩm thực đến trang phục, cách ứng xử, sinh hoạt hàng ngày của các thành viên trong gia đình Mỗi một tộc người lại có những phong tục tập quán và hành vi ứng xử khác nhau, tùy thuộc vào quan niệm của họ

về thế giới và con người xung quanh Đó chính là văn hóa bản địa được thể hiện trong không gian nhà Những nét văn hóa bản địa này là tài sản vô giá của cộng đồng và là tài nguyên du lịch tiên quyết để tạo nên sức hấp dẫn của một điểm du lịch Văn hóa bản địa càng độc đáo thì càng có giá trị và thu hút khách du lịch tham gia du lịch homestay

Thứ tư, không gian nhà nên có những khoảng không riêng biệt dành cho khách du lịch Đặc trưng của loại hình du lịch homestay là khách du lịch cùng ăn - cùng ở - cùng sinh hoạt với chủ nhà nhưng một không gian riêng tư sẽ tạo cho khách du lịch cảm giác thoải mái, đặc biệt là đối với khách du lịch có tập quán sinh hoạt trái ngược với chủ nhà

Như vậy, không gian dành cho du lịch homestay đòi hỏi những điều kiện riêng mang tính độc đáo, truyền thống mà không phải không gian nào cũng đủ tiêu chuẩn đáp ứng Việc tổ chức không gian này cần có sự phối kết hợp của các bên tham gia nhằm đem lại hiệu quả môi trường, kinh tế - xã hội cho vùng và cho nhà

1.1.6.3 Điều kiện về chủ thể tham gia

* Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức phi chính phủ

Cơ quan quản lý nhà nước bên cạnh việc ban hành hệ thống luật pháp và chủ trương chính sách cần có những hành động cụ thể nhằm hỗ trợ và kiểm soát hoạt động du lịch homestay hướng tới sự phát triển bền vững Cơ quan quản lý nhà nước cần có những hoạt động kiểm tra, phân cấp các cơ sở lưu trú nhà dân theo những tiêu chuẩn, thứ hạng cụ thể; phải có những hoạt động giám sát thực trạng của hoạt

động du lịch này nhằm kịp thời đưa ra những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn Các

cơ quan quản lý cũng phải có sự hợp tác với các tổ chức phi chính phủ để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ và tranh thủ vốn đầu tư để đem lại nguồn lợi tối ưu cho các chủ thể tham gia Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước cũng cần hợp tác với các chủ thể khác để nghiên cứu thị trường nguồn khách nhằm mục đích giới thiệu, quảng bá hiệu quả sản phẩm du lịch homestay

* Chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương phải xây dựng những chủ trương, chính sách phù hợp tạo điều kiện thuận lợi cho du lịch homestay phát triển

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương phải thúc đẩy, phát huy các nguồn lực sẵn có của vùng nhằm phục vụ hoạt động du lịch homestay Hoạt động chính của du lịch homestay là ở nhà dân để tìm hiểu, khám phá những nét văn hóa bản địa nhưng bên cạnh đó, để đa dạng hóa hoạt động du lịch homestay, tạo ra sự hấp dẫn hơn cho loại hình du lịch này thì chính quyền địa phương cần và phải tổ chức các hoạt động

bổ trợ như lễ hội, các buổi sinh hoạt văn hóa, biểu diễn văn nghệ dân gian vùng luôn có sức cuốn hút đối với khách du lịch tham gia du lịch homestay

Với chức năng quản lý nhà nước, chính quyền địa phương cũng phải kiểm tra, giám sát hoạt động du lịch homestay tại từng hộ gia đình và đại diện cho các hộ tham gia kinh doanh đề đạt nguyện vọng, ý kiến với các ban ngành có liên quan

Chính quyền địa phương cũng hợp tác với các tổ chức để tranh thủ nguồn lợi

từ bên ngoài trong việc khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên du lịch, xây dựng

và cải tạo cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, nâng cao trình độ hiểu biết

và nghiệp vụ cho các hộ dân tham gia kinh doanh du lịch homestay…

* Công ty du lịch

Công ty du lịch phải nhận thức vai trò của mình là đồng lợi ích với cộng đồng trong hoạt động du lịch nói chung và hoạt động du lịch homestay nói riêng Lợi ích của cộng đồng là lợi ích của công ty và ngược lại Công ty có chức năng sản xuất, kinh doanh các sản phẩm du lịch homestay phục vụ nhu cầu của khách du lịch Bên cạnh đó, công ty du lịch còn đảm nhiệm thêm chức năng kích thích nhu cầu của