Nghiên cứu phát triển sản phẩm quà lưu niệm nhằm phục vụ khách du lịch ở Hạ Lon

Trong khi đó ở Việt Nam, việc sản xuất và kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm cho du khách còn nhiều hạn chế bởi những lý do sau: Việt Nam có lợi thế về các làng nghề thủ công truyền thống

Đại học quốc gia hà nội tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

NGUYỄN THỊ MAI PHƯƠNG

NGHIấN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM QUÀ LƯU NIỆM NHẰM PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH Ở HẠ LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội - 2013

tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

NGUYỄN THỊ MAI PHƯƠNG

NGHIấN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM QUÀ LƯU NIỆM NHẰM PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH Ở HẠ LONG

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 6

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích của đề tài 10

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 10

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 11

5 Phương pháp nghiên cứu 11

5.1 Phương pháp phân tích tổng hợp dữ liệu 11

5.2 Phương pháp thống kê 11

5.3 Phương pháp khảo sát, điều tra xã hội học 11

5.4 Phương pháp nghiên cứu, so sánh 12

5.5 Phương pháp dự báo 12

5.6 Phương pháp chuyên gia 12

6 Bố cục của luận văn 12

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM QUÀ LƯU NIỆM TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH 13

1.1 Tổng quan nghiên cứu về sản phẩm quà lưu niệm 13

1.1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu đề tài 13

1.1.2 Những đóng góp mới của luận văn cho đề tài sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam 15

1.2 Khái niệm về sản phẩm quà lưu niệm 15

1.2.1 Định nghĩa về sản phẩm quà lưu niệm 15

1.2.2 Đặc điểm của sản phẩm quà lưu niệm 18

1.2.3 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm 19

1.2.3.1 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm theo chất liệu 19

1.3 Giá trị của sản phẩm lưu niệm 30

1.3.1 Giá trị về mặt kinh tế 30

1.3.2 Giá trị về mặt văn hóa, tinh thần, giáo dục 32

1.4 Vai trò của sản phẩm quà lưu niệm đối với điểm đến du lịch 33

1.4.1 Vai trò chung của sản phẩm quà lưu niệm 33

1.4.2 Sản phẩm quà lưu niệm và vấn đề xây dựng hình ảnh điểm đến 34

1.4.3 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du lịch 35

1.4.4 Kinh nghiệm trong nước về phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du lịch 37

1.5 Thị hiếu và xu hướng mua sắm sản phẩm quà lưu niệm của du khách hiện nay 38

1.5.1 Thị hiếu mua sắm của các nhóm du khách phổ biến ở Việt Nam 38

1.5.2 Xu hướng mua sắm các sản phẩm quà lưu niệm của du khách 40

Tiểu kết chương 1 41

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM QUÀ LƯU NIỆM Ở HẠ LONG 42

2.1 Các loại hình sản phẩm quà lưu niệm tại Hạ Long 42

2.1.1 Nhóm văn hóa phẩm 42

2.1.2 Nhóm sản phẩm vật dụng 46

2.1.3 Nhóm hàng trang sức, phục sức 47

2.2 Đánh giá chất lượng sản phẩm quà lưu niệm tại Hạ Long 48

2.3 Đặc điểm các thị trường khách du lịch mua sắm sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long 50

2.4 Phương thức tổ chức sản xuất các sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du lịch Hạ Long ở Quảng Ninh 52

2.4.1 Thực trạng các nghề thủ công mỹ nghệ chủ đạo của Quảng Ninh liên quan đến sản phẩm quà lưu niệm Hạ Long 54

2.4.2 Các chính sách đối với phát triển các làng nghề truyền thống ở Quảng Ninh59 2.5 Thực trạng kinh doanh sản phẩm lưu niệm quà ở Hạ Long hiện nay 64

2.5.1 Thực trạng hệ thống bán sản phẩm quà lưu niệm tại Hạ Long 64

2.5.2 Thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh doanh bán hàng quà lưu niệm tại

Hạ Long 69

2.6 Đánh giá chung 71

Tiểu kết chương 2 74

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM QUÀ LƯU NIỆM Ở HẠ LONG 75

3.1 Những định hướng cơ bản trong việc phát triển sản phẩm quà lưu niệm cho Hạ Long 75

3.1.1 Định hướng thị trường mục tiêu và thị trường tiềm năng cho sản phẩm quà lưu niệm Hạ Long 75

3.1.2 Định hướng phát triển sản phẩm quà lưu niệm cho Hạ Long 76

3.2 Các giải pháp phát triển sản phẩm quà lưu niệm Hạ Long 78

3.2.1 Nhóm giải pháp về chính sách 78

3.2.1.1 Mục đích của giải pháp 78

3.2.1.2 Nội dung của giải pháp 78

3.2.1.3 Lợi ích của giải pháp 82

3.2.2 Giải pháp xây dựng sản phẩm hình ảnh biểu trư ng cho du lịch Hạ Long 83

3.2.2.1 Mục đích của giải pháp 83

3.2.2.2 Nội dung của giải pháp 83

3.2.2.3 Lợi ích của giải pháp 84

3.2.3 Giải pháp đầu tư nghiên cứu xây dựng bộ sản phẩm quà lưu niệm đặc thù cho du lịch Quảng Ninh nói chung, Hạ Long nói riêng, kết hợp đa dạng hóa hệ thống sản phẩm 85

3.2.3.1 Mục đích của giải pháp 85

3.2.3.2 Nội dung giải pháp 85

3.2.3.3 Lợi ích của giải pháp 95

3.2.4 Giải pháp quy hoạch các làng nghề truyền thống gắn với sản xuất các sản

3.2.4.2 Nội dung của giải pháp 96

3.2.4.3 Lợi ích của giải pháp 97

3.2.5 Giải pháp về đào tạo bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực 98

3.2.5.1 Mục đích của giải pháp 98

3.2.5.2 Nội dung của giải pháp 98

3.2.5.3 Lợi ích của giải pháp 99

3.2.6 Giải pháp về tổ chức hoạt động quản lý, kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long 100

3.2.6.1 Mục đích của giải pháp 100

3.2.6.2 Nội dung của giải pháp 100

3.2.6.3 Lợi ích của giải pháp 109

3.2.7 Một số giải pháp xúc tiến quảng bá 109

3.2.7.1 Mục đích của giải pháp 109

3.2.7.2 Nội dung của giải pháp 110

3.2.7.3 Lợi ích của giải pháp 113

Tiểu kết chương 3 113

KẾT LUẬN 114

TÀI LIỆU THAM KHẢO 117 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTCN- TTCN

Liên minh châu Âu

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội

Hợp tác xã Doanh nghiệp ngoài quốc doanh Lao động nông thôn

Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Thành phố

Ủy ban nhân dân United States Dollar

Đô la Mỹ

Việt Nam

Việt Nam đồng

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

1 Bảng 2.1: Số lượng các cơ sở Công nghiệp- TTCN ngoài Quốc

2 Bảng 2.2: Số lượng các cơ sở ngành nghề chế biến các địa phương

3 Bảng 2.3: Giá trị sản xuất công nghiệp làng nghề- TTCN ngoài

4 Bảng 2.4: Các doanh nghiệp gốm sứ có vốn kinh doanh khá trong

8 Sơ đồ 2.8: Hệ thống bán sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long 64

9 Sơ đồ 3.1: Mô phỏng quá trình phục vụ khách du lịch chụp ảnh in

10 Sơ đồ 3.2: Mối quan hệ giữa công ty du lịch, du khách và công ty

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong mỗi chương trình đi tham quan, du lịch của du khách, bên cạnh các yêu cầu chính về ăn nghỉ, đi lại và tham quan tìm hiểu, nhu cầu mua sắm, đặc biệt là mua sắm các sản phẩm quà lưu niệm tại mỗi một quốc gia, một địa phương là không thể thiếu Sản phẩm quà lưu niệm có một vai trò hết sức quan trọng trong mỗi chuyến đi của du khách, là vật lưu giữ kỷ niệm giúp khách du lịch nhớ lại mỗi khi nhìn thấy, thể hiện rằng họ đã tới nơi đó [10, tr 4], giúp cho du khách có nhận thức về văn hóa của điểm đến [10, tr 5] Bên cạnh đó, sản phẩm quà lưu niệm còn

+ Quà lưu niệm đáp ứng được nhu cầu thị trường, giúp giữ gìn bản sắc văn hóa, các làng nghề thủ công truyền thống, lôi kéo những thợ lành nghề trở lại làm việc…

+ Việc sản xuất quà lưu niệm giúp tận dụng khai thác nhiều nguyên liệu thiên nhiên, thậm chí phế liệu, giúp bảo vệ môi trường [10, tr 5]

Từ đó đóng góp cho việc phát triển du lịch bền vững của điểm đến

Việc sản xuất và bán các sản phẩm quà lưu niệm được hầu hết các quốc gia trên thế giới tổ chức bài bản từ lâu Các nước châu Á cũng không phải là ngoại lệ, trong đó tiêu biểu phải kể đến Thái Lan, Singapore, Malaysia, Trung Quốc Chương trình shopping là một phần không thể thiếu trong tour và họ làm rất tốt Nguồn doanh thu từ bán các sản phẩm quà lưu niệm như ở Thái Lan thậm chí chiếm từ 50-55% tổng chi phí cho chuyến đi của du khách và ở nhiều nước đây là nguồn thu chính của

du lịch Ngay tại khách sạn, du khách có thể mua mặt hàng lưu niệm với các chủng

loại, mẫu mã đa dạng và phong phú Trong khi đó ở Việt Nam, việc sản xuất và kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm cho du khách còn nhiều hạn chế bởi những lý do sau:

Việt Nam có lợi thế về các làng nghề thủ công truyền thống như lụa Hà Đông, tranh Đông Hồ, sơn mài Tương Bình Hiệp, gốm Bình Dương, Bát Tràng, Bàu Trúc, chạm gỗ Kim Bồng, chạm đá Non Nước, chạm đồi mồi Phú Quốc song các cơ sở sản xuất còn nhỏ hẹp, mang tính tự phát, thiếu đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp, thiếu đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang thiết bị, cũng chưa nhận được sự

hỗ trợ đúng mức của nhà nước về đầu tư vốn, kỹ thuật, tiếp thị sản phẩm và đặc biệt

là hướng đầu ra cho sản phẩm Dẫn đến chất lượng sản phẩm lưu niệm của Việt Nam còn chưa cao, nghèo nàn về kiểu dáng, mẫu mã, giá thành làm ra sản phẩm cao Seagames 22, các cửa hàng lưu niệm tại Việt Nam đã tung ra sản phẩm biểu tượng là con trâu vàng nhồi bông, được bán với giá cao cho du khách nước ngoài khiến họ không khỏi phàn nàn Chất lượng thấp nhưng giá đắt nếu so sánh với cùng một sản phẩm quà lưu niệm tương tự của Trung Quốc Các sản phẩm võng, nón lá Việt Nam cũng khá được ưa chuộng song khách nước ngoài thường xuyên phải mua với giá quá cao so với thực tế Điều này làm hạn chế rất nhiều khả năng tiêu thụ sản phẩm lưu niệm của Việt Nam so với các nước bạn lân cận như Thái Lan, Singapore, Malaysia [2, tr 58]

Hầu hết du khách nước ngoài đều thích mua những mặt hàng thủ công mỹ nghệ làm quà tặng, nhưng thị hiếu du khách mỗi nước lại khác nhau Do chưa nắm vững nhu cầu, thị hiếu của từng nhóm khách hàng, sản phẩm quà lưu niệm làm ra chưa phù hợp, khiến họ ưng ý mua ngay Những sản phẩm lưu niệm Việt Nam còn khá đơn điệu và đã quen thuộc, ví dụ như cô gái Việt Nam đội nón lá, quân rối nước khiến du khách ít có nhiều lựa chọn để mua.[2, tr 58]

Bên cạnh đó, sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam đang bị dần trở nên đại trà, thiếu nét đặc trưng của văn hóa địa phương Trong khi hiện nay xu hướng khách hàng khi đi du lịch là muốn mua về những sản phẩm quà lưu niệm độc đáo mang

những nét bản địa, đại diện cho điểm đến lại không được chúng ta chú trọng và làm tốt

Sản phẩm quà lưu niệm của Việt Nam chưa xây dựng được thương hiệu cũng như nét độc đáo riêng cho sản phẩm Một số sản phẩm lưu niệm của Việt Nam được chế tác tỉ mỉ dễ bị du khách nhầm là sản phẩm Trung Quốc như sản phẩm chạm khảm, hộp con dấu, khay ấm chén, hộp giấy, hộp đũa, hộp name card, sản phẩm lụa

Hà Đông, gốm sứ Đông Triều

Các làng nghề dần mai một do sản phẩm làm ra mất nhiều công sức song không tìm được đầu ra Khu vực Thường Tín, Phú Xuyên, Thạch Thất (Hà Nội) đều có những làng nghề nổi tiếng: đan lát, thêu thùa, làm gỗ dần biến mất Thợ nghề cũng bỏ việc vì thu nhập thấp

Sản phẩm thời trang chưa được quan tâm đúng mức Một trong những ưu thế của Việt Nam là các sản phẩm quần áo thời trang Nhưng hàng thời trang cao cấp thương hiệu Việt Nam như Mahattan, Sanciro còn quá ít và không được quảng cáo đúng tầm, nên khách du lịch không biết đến sản phẩm Những chiếc áo thun in hình bản đồ Việt Nam, hình ngôi sao, phong cảnh có chất lượng kém, dễ bay màu

và biến dạng, tạo ấn tượng không tốt trong lòng du khách Tại khu chợ đêm Bến Thành có nhiều quần áo thời trang Việt Nam ghi nhãn mác ngoại, vì thế khó bán cho du khách Trang phục áo dài truyền thống cũng không thể phát triển thành mặt hàng lưu niệm Du khách Nhật, Hàn Quốc và Pháp rất thích áo dài Việt Nam, họ thường mua hàng may sẵn Thế nhưng, nhiều nơi lại giới thiệu kiểu áo kiểu cổ thắt nút Tàu, nên nhiều du khách lầm tưởng đó là áo dài của Việt Nam

Đã đến lúc chúng ta phải đưa ra một chiến lược phát triển sản phẩm quà lưu niệm cùng với chiến lược phát triển du lịch một cách hiệu quả Muốn hấp dẫn và thu hút khách du lịch, quà lưu niệm bên cạnh mẫu mã đẹp, đa dạng và chất lượng tốt cần mang tính bản địa độc đáo, giúp gợi nhớ về điểm đến, đại diện cho điểm đến

Hạ Long là khu du lịch nổi tiếng được nhiều du khách trong và ngoài nước

và sẽ còn tăng hơn nữa khi hiện nay Hạ Long đã trở thành một trong bẩy kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới Khách du lịch khi đến đây ngoài thăm thú đều muốn tìm cho mình những sản phẩm quà lưu niệm về làm quà

Quảng Ninh là một vùng đất có nhiều nghề thủ công lâu năm như nghề làm gốm, mỹ nghệ than đá, nuôi cấy ngọc trai, đan lát, thêu thùa…đặc biệt nghề làm gốm, mỹ nghệ than đá và nuôi cấy ngọc trai là những nghề mang đến các sản phẩm

có giá trị cao, đem lại thu nhập lớn cho người lao động, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống và được du khách trong ngoài nước hết sức ưa chuộng

Tuy nhiên một thực trạng hiện nay là các sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long chưa hấp dẫn và độc đáo, đặc biệt chưa có nhiều sản phẩm mang tính địa phương, đại diện cho văn hóa Hạ Long Nhiều du khách đến đây muốn tìm một sản phẩm mang tính bản địa nhưng hầu như rất ít nơi có thể đáp ứng, trong khi thị trường khách có nhu cầu lại cao Đây là lý do tại sao luận văn lại chọn đề tài nghiên cứu phát triển sản phẩm quà lưu niệm Hạ Long phục vụ khách du lịch

2 Mục đích của đề tài

Đề tài này được thực hiện nhằm nghiên cứu tổng quan thực trạng hệ thống sản xuất, phân phối của sản phẩm quà lưu niệm phục vụ khách du lịch ở Hạ Long, qua đó đề xuất những hướng cơ bản cũng như những giải pháp cần thiết cho việc tổ chức sản xuất, phân phối các sản phẩm quà lưu niệm phục vụ khách du lịch ở Hạ Long, góp phần xây dựng hình ảnh điểm du lịch Hạ Long- một di sản thiên nhiên hàng đầu thế giới

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu là điểm du lịch di sản Hạ Long, trong đó tập trung nghiên cứu các khu vực bán sản phẩm quà lưu niệm chính của Hạ Long là chợ đêm, Trung tâm thương mại Hạ Long, các cửa hàng bán sản phẩm quà lưu niệm cho du khách trong thành phố, điểm bán lưu niệm trên vịnh Hạ Long, các khách sạn có bán sản phẩm quà lưu niệm

Nhóm đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ hệ thống bán sản phẩm quà lưu niệm cho khách du lịch ở Hạ Long, cũng như hệ thống tổ chức quản lý sản xuất, phân phối và tiêu thụ chúng bao gồm du khách trong và ngoài nước

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Bao gồm ba nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về sản phẩm quà lưu niệm

- Đánh giá thực trạng thị trường và kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm Hạ Long

- Đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long, đáp ứng nhu cầu của khách du lịch

5 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

5.1 Phương pháp phân tích tổng hợp dữ liệu

Dựa trên những nguồn số liệu sơ cấp có được qua khảo sát và những số liệu thứ cấp từ các nguồn thông tin trên website để tổng hợp các thông tin về nhu cầu mua sắm quà lưu niệm của khách du lịch

5.2 Phương pháp thống kê

Phương pháp này được áp dụng nhằm thống kê các mặt hàng sản phẩm quà lưu niệm khác nhau hiện được bán ở Việt Nam, giúp cho việc nghiên cứu so sánh, đánh giá để có được những nhận định chính xác

5.3 Phương pháp khảo sát, điều tra xã hội học

Nhằm thu nhận những thông tin nhận xét, đánh giá của các đối tượng nghiên cứu của luận văn Phương pháp này được thực hiện bằng cách khảo sát các đối tượng sau:

Chủ cửa hàng và người bán hàng nhằm nắm được các thông tin về: Nhu cầu

Khách du lịch trong và ngoài nước về các thông tin: Nhu cầu mua sắm giữa các nhóm khách du lịch có quốc tịch, độ tuổi, giới tính khác nhau Đánh giá của du khách về sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long

5.4 Phương pháp nghiên cứu, so sánh

Sử dụng phương pháp nghiên cứu, so sánh nhằm làm rõ sự khác biệt giữa hình thức sản xuất và bán các sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long với các vùng miền, địa phương khác

5.5 Phương pháp dự báo

Dựa trên các nguồn số liệu đã có và những yếu tố liên quan để dự báo về sự phát triển của sản phẩm quà lưu niệm tại Hạ Long trong tương lai

5.6 Phương pháp chuyên gia

Bằng việc lấy ý kiến các chuyên gia để dự báo về sự phát triển của sản phẩm quà lưu niệm tại Hạ Long

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung chính của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Một số vấn đề cơ sở lý luận về sản phẩm quà lưu niệm trong phát triển du lịch

Chương 2: Thực trạng sản xuất và kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long

Chương 3: Đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm quà lưu niệm ở Hạ Long

CHƯƠNG 1:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM QUÀ

LƯU NIỆM TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH

1.1 Tổng quan nghiên cứu về sản phẩm quà lưu niệm

1.1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu đề tài

Từ lâu trên thế giới đã quan tâm tới nghiên cứu phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục vụ khách du lịch Có thể kể đến các sách “Souvenirs: The Material Culture of Tourism” do Michael Hitchcock và Ken Teague biên soạn, xuất bản 01/08/2000; “Shopping tourism, retailing and leisure” của tác giả Dallen J.Timothy xuất bản 1/1/2005; “Tourism and souvenirs glocal perspectives from the magins” do Jenny Cave, Lee Jolliffe và Tom Baum biên soạn, phát hành 08/07/2013; “Tourism Arts and Souvenirs the material culture of tourism” bởi tác giả David L.Hume, xuất bản 04/09/2013 Các bài báo trên các tạp chí nghiên cứu như tạp chí Jounal of Vacation Marketing với các bài “Shopping as a destination attraction: An empirical examination of the role of shopping in tourists’s destination choice and experience” trên số 10 phát hành 01/10/2004; “Souvenirs: What and Why we buy” trên số 50 phát hành 01/05/2011; Tạp chí Annals of Tourism Research với các bài viết “The Israeli souvenir” số 20 phát hành năm 1993; “Souvenir-purchase behaviour of women tourists” số 22 phát hành năm 2005; Ngoài ra còn có các bài nghiên cứu học thuật như khóa luận tốt nghiệp đại học “Souvenir purchase patterns of domestic tourists- case study of Takayama city, Japan” của tác giả Miki Nomura trường Đại học Wisconsin- Stout tháng 04 năm 2002; dự án nghiên cứu “Direct Marketing of Crafts and Souvenirs to Vladimir Visitors” của nhóm dự án Vladimir gồm các thành viên Kyungrok Do, Pei-Chun Hsieh, Amy Komorowskki, Kelly Martin, Xiaofan Qiu, Melissa Rimdzius, Marianna Strzelecka, Kathryn Wade, Gongmei Yu; luận văn tốt nghiệp cao học“An Investigation on Influencing Factors on Tourists Shopping- Attitude of Iranian Handmade Carpet in Isfahan” của tác giả Marzieh

Mặc dù đề tài “sản phẩm quà lưu niệm” không mới song ở Việt Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu cũng như đề ra chiến lược cụ thể cho việc sản xuất sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du khách Các ấn phẩm sách chủ yếu chuyên sâu về các vấn đề khôi phục, phát triển làng nghề truyền thống như “Nghề cổ nước Việt” của

Vũ Từ Trang nhà xuất bản Văn hóa dân tộc năm 2001, “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam” của thạc sĩ Bùi Văn Vượng nhà xuất bản Văn hóa năm 2001 Cũng đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đề tài này có thể kể đến là khóa luận “Đồ lưu niệm đối với sự phát triển du lịch tại Đà Lạt” của tác giả Nguyễn Thị Cúc năm 2006; khóa luận “Vai trò của sản phẩm quà lưu niệm trong phát triển du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Châu Thị Phượng năm 2010; “Tìm hiểu sản phẩm lưu niệm tại một số tuyến điểm du lịch ở Hải Phòng” của tác giả Phạm Thị Thanh Thủy năm 2012 Với các khóa luận trên các tác giả đã đưa ra những khái niệm về sản phẩm quà lưu niệm bao gồm định nghĩa, đặc điểm và ý nghĩa của sản phẩm quà lưu niệm, quy trình sản xuất một số sản phẩm quà lưu niệm truyền thống, giá trị về mặt kinh tế cũng như văn hóa, tinh thần của sản phẩm quà lưu niệm, vai trò của sản phẩm quà lưu niệm trong phát triển du lịch, đánh giá về sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam nói chung, đánh giá về nhu cầu cũng như những sản phẩm quà lưu niệm du khách ưa thích Từ đó đề xuất một số giải pháp xây dựng sản phẩm quà lưu niệm biểu trưng, nâng cao chất lượng sản phẩm quà lưu niệm tại điểm tham quan, áp dụng công nghệ vào sản xuất sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm, đầu

tư các trung tâm nghiên cứu, tư vấn và thiết kế sản phẩm, các trung tâm triển lãm, đào tạo nguồn lao động, quy hoạch điểm bán sản phẩm, xây dựng thương hiệu cũng như bảo vệ bản quyền sản phẩm Tuy các giải pháp chỉ mang tính chất nói chung, chưa đi sâu cụ thể chi tiết song đã mang tính tham khảo nhất định

Bên cạnh đó có những bài báo viết về thực trạng sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam song phần chung đánh giá sản phẩm chưa độc đáo, chưa đa dạng và đại trà đâu cũng giống nhau, có thể kể đến một số bài viết trên tạp chí như “Buồn như xú vơ nia” tạp chí Tư vấn và Tiêu dùng số 11 (140) 05/06/2005, “Bao giờ sản phẩm thủ công truyền thống trở thành hàng hóa” tạp chí Du lịch Việt Nam số tháng

03/2013 Hay trên các trang báo mạng như “Tìm sản phẩm lưu niệm đặc trưng cho

du khách”, “Bỏ ngỏ quà lưu niệm”, “Quà lưu niệm cho du khách- không phải chuyện nhỏ” Cũng có một số bài báo giới thiệu về sản phẩm quà lưu niệm độc đáo

ở các vùng miền, cũng như là đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm quà lưu niệm, song hầu hết chỉ mang tính chất tham khảo, chưa có sự chắt lọc, tổng hợp thành tài liệu chung

1.1.2 Những đóng góp mới của luận văn cho đề tài sản phẩm quà lưu niệm ở Việt Nam

Có thể nói, đề tài là một nghiên cứu mới, đóng góp cho việc phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du khách cũng như quảng bá du lịch ở Hạ Long- Quảng Ninh

Dựa trên những nghiên cứu về sản phẩm quà lưu niệm đã có, luận văn tiếp tục khẳng định và nhấn mạnh vai trò của sản phẩm quà lưu niệm với phát triển du lịch Luận văn cũng bổ sung thêm lịch sử nghiên cứu đề tài, những lý luận mới về sản phẩm quà lưu niệm, định hướng thị trường và sản phẩm; khai thác sâu hơn những giải pháp đã được các bài nghiên cứu trước đây đề xuất như xây dựng sản phẩm quà lưu niệm biểu trưng, đa dạng hóa sản phẩm, đầu tư các trung tâm nghiên cứu, tư vấn, triển lãm và thiết kế sản phẩm, đào tạo nguồn lao động, quy hoạch điểm bán sản phẩm, xây dựng thương hiệu cũng như bảo vệ bản quyền sản phẩm; đồng thời cũng như đưa ra những giải pháp mới bao gồm giải pháp về chính sách, quy hoạch làng nghề, xây dựng biểu tượng đặc trưng, xây dựng bộ sản phẩm quà lưu niệm, giải pháp quản lý và kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm

1.2 Khái niệm về sản phẩm quà lưu niệm

1.2.1 Định nghĩa về sản phẩm quà lưu niệm

Đã từ lâu sản phẩm quà lưu niệm được biết như những vật người ta mua tặng nhau hoặc giữ làm kỷ niệm trong những chuyến đi, trong những sự kiện đặc biệt, trong lần đầu tiên gặp mặt Đó có thể đơn giản là một bức ảnh, một bức tượng, một

sử của địa phương đó hoặc những dấu ấn về con người, sự kiện mà khi nhìn vào nó người ta sẽ nhớ đến những kỷ niệm liên quan đến

Có rất nhiều định nghĩa về sản phẩm quà lưu niệm Một số định nghĩa về sản phẩm quà lưu niệm như sau: [43]

- Sản phẩm quà lưu niệm là một vật gợi lại về một địa điểm nhất định, một dịp hoặc một người; một vật kỷ niệm

- Sản phẩm quà lưu niệm là thứ có giá trị tình cảm

- Sản phẩm quà lưu niệm là một vật gợi nhớ về những sự kiện trong quá khứ

- Sản phẩm quà lưu niệm là vật (được mua, giữ hoặc được tặng) gợi nhớ về một địa điểm, người hay dịp kỷ niệm chuyến tham quan của một người nào đó

- Sản phẩm quà lưu niệm là vật bạn mua trong kỳ nghỉ hoặc là tại một sự kiện đặc biệt để nhắc bạn sau này nhớ về nơi đó [42]

Trong từ điển bách khoa toàn thư Wikipedia sản phẩm quà lưu niệm được viết như sau:

Sản phẩm quà lưu niệm là vật mà một người có những ký ức liên quan đến

nó Cụm từ “sản phẩm quà lưu niệm” mang đến ý nghĩ về những sản phẩm kém chất lượng được sản xuất hàng loạt, là những mặt hàng chính trong những cái bẫy khách du lịch ở khắp thế giới của các cửa hàng lưu niệm Nhưng một sản phẩm quà lưu niệm còn có thể là bất cứ vật phẩm nào được khách du lịch sưu tầm, mua và mang về nhà Bản thân vật đó không có ý nghĩa thực sự hơn những kết nối về tâm

lý người sở hữu có với vật đó như là một biểu tượng cho những trải nghiệm trong quá khứ Không có những gì cung cấp cho người chủ sở hữu, ý nghĩa của vật đó không thấy được và không thể khớp nối

Sản phẩm quà lưu niệm như những đồ vật:

Ngành công nghiệp du lịch thiết kế những sản phẩm quà lưu niệm du lịch như hàng kỷ niệm tương ứng với một địa phương, thường bao gồm những thông

tin về địa lý và thường được sản xuất theo cách mà khuyến khích việc sưu tầm sản phẩm quà lưu niệm Trên khắp thế giới, buôn bán sản phẩm quà lưu niệm là một phần quan trọng của ngành công nghiệp du lịch phục vụ hai vai trò, đầu tiên là giúp phát triển kinh tế của địa phương, và thứ hai là để du khách mang theo họ một vật kỷ niệm tại nơi họ tham quan, sau cùng cũng để khuyến khích họ quay lại, hoặc để quảng bá đến những du khách khác theo cách truyền mồm Có lẽ sản phẩm quà lưu niệm được sưu tập nhiều nhất bởi khách du lịch là những bức ảnh như là một phương tiện để dẫn chứng bằng tài liệu những sự kiện và địa điểm đặc biệt cho sự tham khảo trong tương lai Sản phẩm quà lưu niệm như những đồ vật bao gồm các sản phẩm sản xuất hàng loạt như quần áo: áo phông và mũ; những vật sưu tầm: bưu ảnh, nam châm dán dủ lạnh, bức tượng người nhỏ; sản phẩm gia dụng: chén, bát, đĩa, khay, đồng hồ bấm giờ quả trứng, thìa, giấy nhắn và nhiều thứ khác Sản phẩm quà lưu niệm cũng bao gồm những sản phẩm được làm với số lượng ít như nghệ thuật dân gian, thủ công mỹ nghệ, tác phẩm mỹ thuật cổ, và những thứ phi thương mại như những vật thuộc về tự nhiên, và những thứ khác mà một người gắn liền với những giá trị hoài cổ và sưu tập trong số những gì thuộc về

cá nhân người đó

Sản phẩm quà lưu niệm như là những món quà:

Ở Nhật Bản, sản phẩm quà lưu niệm được biết đến như là meibutsu (Sản phẩm của một vùng cụ thể); và omiyage (Những món quà nhỏ tặng mọi người khi mới đi xa về hoặc thăm hỏi ai đó), kẹo và những thứ có thể ăn được để chia sẻ với những đồng nghiệp Kinh doanh Omiyage là ngành kinh doanh lớn tại các điểm du lịch Nhật Bản Du khách có thể mua sản phẩm quà lưu niệm như những món quà cho những người không đi tham quan [44]

Như vậy có thể tóm lại như sau:

Sản phẩm quà lưu niệm là vật mà phản ánh được phần nào đặc trưng văn

một sự kiện nào đó Sản phẩm quà lưu niệm thường nhỏ, gọn, dễ mang theo người,

có mẫu mã đa dạng và được sản xuất trên nhiều chất liệu khác nhau

1.2.2 Đặc điểm của sản phẩm quà lưu niệm

Sản phẩm quà lưu niệm có những đặc điểm sau:

Sản phẩm quà lưu niệm là những sản phẩm nhỏ gọn, nhẹ, dễ mang theo người Điều này bắt nguồn từ việc khách du lịch thường đi tham quan trong một

khoảng thời gian, có khi chỉ một ngày, có khi hàng tháng Tại mỗi điểm tham quan

có thể có những sản phẩm quà lưu niệm đặc trưng riêng khiến du khách không khỏi muốn để lưu lại dấu ấn từng nơi họ đi qua Do đó sản phẩm quà lưu niệm thường được làm nhỏ gọn, bằng những vật liệu nhẹ, có thể không dễ gãy, vỡ và tiện mang theo trong quá trình di chuyển

Sản phẩm quà lưu niệm thường mang tính đặc trưng của khu vực, phản ánh được phần nào hình ảnh thiên nhiên, con người cũng như các đặc trưng lịch sử văn hóa của địa phương mà qua đó người ta sẽ nhớ đến những con người, đến sự kiện lịch sử, văn hóa của địa phương đó Đó có thể là hình tượng tháp Effen của Pháp,

chuột Mickey, tượng nữ thần tự do của Mỹ, sư tử biển của Singapore, tháp đôi của Malaysia, chùa Vàng của Thái Lan, hòn gà chọi của Hạ Long, rùa vàng hồ Gươm

Hà Nội Sản phẩm quà lưu niệm chính là những tác phẩm nghệ thuật biểu trưng của một nền văn hóa xã hội, thể hiện được mức độ phát triển kinh tế, trình độ dân trí của một dân tộc Qua những sản phẩm quà lưu niệm về tôn giáo, tín ngưỡng, con người, thiên nhiên, lễ hội truyền thống, sinh hoạt hàng ngày du khách càng thêm hiểu biết, càng thêm yêu mến đất nước, con người nơi họ đã đi qua

Sản phẩm quà lưu niệm thường giữ được phong cách truyền thống do phương thức, quy trình, kỹ thuật sản xuất phần nhiều do hình thức truyền nghề hoặc cha truyền con nối, đặc biệt là những sản phẩm thủ công [10, tr 8] Khác với

những sản phẩm được sản xuất hàng loạt bằng dây chuyền máy móc, không bao giờ

có hai sản phẩm thủ công giống hệt nhau Và để làm ra một sản phẩm thủ công phải

mất rất nhiều thời gian, công sức cũng như trí óc của người thợ Đó cũng là những

lý do sản phẩm thủ công luôn được du khách ưa chuộng

Sản phẩm quà lưu niệm khá phong phú và đa dạng về kiểu loại, chất liệu, từ đơn giản đến phức tạp, từ rẻ đến đắt [10, tr 9] Điều quan trọng là những chất

liệu làm ra sản phẩm thường giữ được lâu dài

1.2.3 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm

Có thể phân loại sản phẩm quà lưu niệm theo ba cách là phân loại theo chất liệu, theo mục đích sử dụng và phân loại theo tính chất sản phẩm

1.2.3.1 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm theo chất liệu

Đây là cách phân loại sản phẩm quà lưu niệm phổ biến Chất liệu làm ra sản phẩm quà lưu niệm rất đa dạng, từ các chất liệu thông dụng như gỗ, kim loại, vải, gốm sứ, thủy tinh, nhựa, đá, than đá, giấy, vỏ sò, ốc cho đến đá quý, ngọc, vàng, bạc, kim cương,

a Sản phẩm lưu niệm làm từ gỗ: Việt Nam có lợi thế nằm trong vành

đai nhiệt đới gió mùa ẩm, và có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các cây lấy

gỗ Tính đến năm 2009 toàn bộ độ che phủ rừng là 13.358.843 ha, chiếm 39,5% [15] Gỗ cũng là chất liệu phổ biến đối với các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Các làng nghề gỗ nổi tiếng ở Việt Nam như Làng nghề gỗ Đồng Kỵ, Tam Sơn (Bắc Ninh), làng nghề gỗ Vân Hà, Thiết úng (Đông Anh), La Xuyên (Nam Định), Chàng Sơn (Thạch Thất, Hà Tây), Phú Xuyên (Thường Tín), Nhạn Tháp (Bình Định) Các sản phẩm gỗ của Việt Nam rất được ưa chuộng bởi độ tinh xảo, có hồn và được xuất khẩu đi các nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc

Đặc điểm chung của các loại gỗ dùng để sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ: [15]

+ Bền: ít co dãn, không mối mọt, nếu được bảo quản trong nhà có thể tồn tại nguyên vẹn hàng trăm năm

+ Lành: không ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt một số loại có tinh dầu tốt cho sức khỏe như gỗ sưa, gỗ trắc

+ Đẹp: Vân, thớ, màu rất đẹp, có loại gỗ vân nổi như một bức tranh thiên nhiên, dùng càng lâu màu gỗ càng sẫm và đẹp

+ Quý: Các loại gỗ này càng ngày càng quý hiếm và đắt

Các loại gỗ cơ bản dùng trong sản phẩm mỹ nghệ: [15]

+ Gỗ sưa: còn gọi là trắc thối, huê mộc vàng, huỳnh (hoàng) đàn Gỗ vừa cứng vừa dẻo, chịu được mưa nắng; gỗ có màu đỏ, màu vàng, vân đẹp, thớ mịn, mùi thơm mát thoảng hương trầm Có hai loại sưa trắng và sưa đỏ Sưa đỏ đẹp và hiếm hơn sưa trắng, hiếm nhất là sưa đen, còn gọi là tuyệt gỗ Gỗ sưa chỉ dùng phần lõi những cây trên trăm tuổi Gỗ sưa hiện nay rất đắt và hiếm

+ Gỗ trắc: Thuộc cây gỗ lớn, rất nặng, cứng, thớ mịn có mùi chua, trong gỗ

có tinh dầu, gỗ bền không mối mọt, cong vênh Sản phẩm lưu niệm bằng gỗ trắc như các loại tượng, tranh khắc

+ Gỗ gụ: Hay còn gọi là gõ dầu, gõ sương Thuộc họ gỗ lớn, thớ thẳng, vân đẹp mịn, màu vàng trắng để lâu chuyển màu nâu sẫm Gỗ quý, bền, dễ đánh bóng, không bị mối mọt, ít cong vênh Gỗ có mùi chua nhưng không hăng Sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ như các loại tranh khắc

+ Gỗ dổi: Gỗ có màu vàng sáng, khi tươi nặng nhưng khi khô thì nhẹ Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ dổi là các loại tranh khắc

+ Gỗ vàng tâm: Hay cây mỡ Gỗ mỡ mềm, thớ thẳng, mịn, dễ gia công, khó

bị mối mọt Gỗ lõi cây mỡ lâu năm rất quý được gọi là gỗ vàng tâm, đường kính hơn 1 mét Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ mỡ như câu đối, đồ khảm trai, tranh sơn mài

+ Gỗ sơn huyết: Là loại cây gỗ lớn, thớ gỗ mịn, màu đẹp, dùng lâu ngày gỗ xuống màu đen rất đẹp Gỗ có giá trị cao Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ sơn

huyết như các loại lục bình trưng bày, các sản phẩm tượng, sản phẩm khảm trai, ốc Nhựa cây còn được dùng trong kỹ nghệ sơn mài, gắn gỗ

+ Gỗ mun: Là loại cây gỗ trung bình, quý hiếm Lõi gỗ mun khi khô có màu đen bóng, cứng và bền nên khó gia công Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ mun như lục bình, sản phẩm tượng, đũa gỗ

+ Gỗ lũa: Là phần lõi cứng nhất còn sót lại của các gốc cổ thụ khô của các cây gỗ quý sau khi cây bị chết nên gỗ lũa rất cứng, không bị mối mọt, mục nát Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ lũa như các loại tượng, tranh khắc [19]

+ Ngoài ra còn có các loại gỗ khác như giáng hương, cẩm lai, gõ sưa, gõ mật, lát hoa, pơ mu, trầm hương

Các sản phẩm quà lưu niệm bằng gỗ phổ biến nhất là:

Các sản phẩm tượng gỗ: Bao gồm các chủ đề: Chủ đề tôn giáo, tín ngưỡng như tượng phật, thần, thánh (Như Lai Phật Tổ, Bồ Tát, Phúc, Lộc, Tài, các vị La Hán, Quan Công, Bác Hồ ); tượng con người (cô gái Việt Nam ở 3 miền, đôi nam

nữ, mục đồng cưỡi trâu ); tượng linh vật (rồng, phượng, kỳ lân, tì hưu ); tượng con vật (đại bàng, cá chép, 12 con giáp ), sản phẩm linh vật bằng trầm như tượng trầm, vòng tay, cây trầm mỹ nghệ Giá thành các sản phẩm giao động từ khoảng 500.000 đến hàng chục triệu đồng Một số sản phẩm có giá cao hơn đến hàng trăm triệu dựa vào loại gỗ, độ tinh xảo, độ lớn

Các sản phẩm tranh gỗ, phù điêu: Sản phẩm tranh có các chủ đề tranh tứ linh, tranh tứ quý; thể loại hoành phi, câu đối, ngoài ra còn có các loại tranh khắc chữ kỷ niệm dành cho khách du lịch Sản phẩm phù điêu có chủ đề tôn giáo, linh vật, thiếu

nữ, sinh hoạt cộng đồng, hoa sen Giá của những sản phẩm này thường giao động

từ vài trăm nghìn đến hàng trăm triệu đồng

Các sản phẩm biểu trưng: Bao gồm các loại sản phẩm như lục bình trưng bày, mô hình tàu, thuyền, xe mô tô, máy bay, dụng cụ âm nhạc; bộ giá đũa sừng, bộ

giá giả ngà voi làm bằng sừng, bàn tay Phật Các sản phẩm này có giá từ vài chục nghìn đến hàng chục triệu đồng

Các sản phẩm gia dụng: Bao gồm các sản phẩm hộp đựng trang sức, đĩa đựng hoa quả, hộp đựng đũa, giá rượu, hộp đựng giấy ăn, đựng card, gạt tàn, bộ ấm chén, gương, lược, guốc gỗ, gậy massage, chân nến, giá nến Đa số các sản phẩm được khảm trai hoặc sơn mài Ngoài ra còn có các sản phẩm làm từ trầm như nhang trầm, trầm se, móc hồ lô điện thoại hoặc chìa khóa, nước hoa, tinh dầu thơm Giá của sản phẩm thường giao động từ vài chục đến hàng triệu đồng

b Sản phẩm lưu niệm làm từ gốm sứ: Nghề làm gốm sứ là một trong

những nghề có niên đại lâu nhất ở Việt Nam Từ cách đây hàng nghìn năm con người đã biết sử dụng đất sét làm ra các sản phẩm để chứa, đựng với các hoa văn từ đơn giản đến cầu kỳ Ngày nay sản phẩm gốm sứ Việt Nam ngày càng có tên tuổi trên thị trường Quốc Tế, đặc biệt sản phẩm được xuất nhiều sang khu vực châu Âu, Nga, Trung Quốc Các làng nghề gốm sứ nổi tiếng của Việt Nam như Bát Tràng, Phù Lãng, Đông Triều, Hương Canh, Bàu Trúc, Đồng Nai, Bình Dương Những sản phẩm quà lưu niệm phổ biến được làm từ gốm sứ bao gồm:

Các sản phẩm tượng: Gồm các chủ đề: Tôn giáo (Tượng phật, thánh thần như Như Lai Phật Tổ, Bồ Tát, Phật Di Lặc, Bác Hồ ); con người (cô gái Việt Nam, tượng thần vệ nữ, tượng thần Hi Lạp, chú Tễu ); linh vật (kỳ lân, tì hưu, nghê ); các loại con giống, nhân vật hoạt hình Giá thành các sản phẩm này giao động từ vài chục nghìn đến hàng chục triệu đồng

Các sản phẩm tranh, tranh ghép, phù điêu, đĩa trang trí: Chủ đề chính là dòng tranh phong cảnh như phố cổ Hà Nội, hồ Gươm, Tây Bắc, làng quê Việt Nam Ngoài ra còn có các loại tranh phong thủy, tích cổ, tĩnh vật, tranh tứ quý Sản phẩm đĩa trang trí có các chủ đề: đĩa tranh sứ dân gian, đĩa tranh sứ về địa danh (Hà Nội,

Hạ Long), đĩa trang trí đặt làm theo sự kiện, đĩa cảnh trang trí men rạn, đĩa sứ in hình ảnh tự chọn (Khách có thể in hình mình hoặc bất cứ ai lên đĩa) Giá những sản phẩm này thường giao động từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng

Các sản phẩm lọ, bình, chum, vại: Gồm có các sản phẩm trang trí hoa văn, sản phẩm sơn mài, sản phẩm trang trí tứ quý, tùng hạc, mai điểu Kiểu loại sản phẩm rất đa dạng như miệng cá thấp vẽ, lọ miệng cá, dẹt vẽ, lọ bầu vẽ, lọ túm vẽ, soài thấp vẽ, soài cao vẽ, ống nhớ vẽ, bom vẽ, ống bươu vẽ, giọt lệ vẽ, lọ vai vuông,

củ tỏi vẽ, lọ bút vẽ, lu vẽ, trứng vẽ, bình bóng vẽ, vò túm vẽ, vò không miệng vẽ, vò tròn vẽ, vò to vẽ, lọ đùi dế vẽ, lọ tì bà vẽ Giá các sản phẩm giao động từ hàng trăm nghìn đến hàng trăm triệu đồng

Các sản phẩm ấm chén sứ: Khá đa dạng về kiểu dáng, mẫu mã, loại men Gồm các thể loại: ấm chén in theo yêu cầu (đặt in làm quà tặng), ấm chén tử sa, ấm chén in hoa văn nghệ thuật hoặc phong thủy, ấm chén giả cổ, ấm chén Decal (Chủ yếu là decal hoa) Giá thành sản phẩm giao động từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng

Các sản phẩm cốc, ly sứ, gạt tàn: Gồm các sản phẩm cốc sứ đặt in theo yêu cầu, cốc tách uống cafe, cốc cafe kèm theo phin, cốc sứ in họa tiết, cốc đôi, cốc có nắp, cốc men màu Sản phẩm gạt tàn có các loại: Men màu, men trắng, vẽ hoa, kiểu dáng độc đáo Giá sản phẩm giao động từ vài chục nghìn đến trăm nghìn đồng

Các sản phẩm đồ sứ dùng trong nhà bếp: Gồm có bát, đĩa sứ, âu, thổ tiềm, tô, hộp đựng gia vị Kiểu cách: hiện đại, truyền thống, phong cách Giang Tây, phong cách Nhật Bản Các loại men được dùng: men rạn, men màu, men giả cổ Giá của sản phẩm giao động theo số lượng khách đặt mua (đơn lẻ hay theo bộ)

Các sản phẩm đèn đốt tinh dầu, trầm hương: Gồm các kiểu dáng trang trí màu hoặc giả Nhật cổ Giá sản phẩm từ vài trăm nghìn đồng

Các sản phẩm bình, nậm rượu: Gồm các loại bình rượu (trang trí ngũ say, thủy mặc), nậm rượu men đen, nậm rượu hồ lô hai bầu men trắng trang trí Giá khoảng vài chục nghìn đến hàng triệu đồng

Các sản phẩm khác: Gồm các sản phẩm chuông gió nhiều kiểu dáng, ống heo tiết kiệm, sản phẩm thờ cúng (ấm chén, chân đèn, chân đế nến), các loại hộp, tráp bằng gốm Giá sản phẩm giao động từ vài chục đến hàng chục triệu đồng

c Sản phẩm lưu niệm làm từ vải vóc, thêu ren, len: Đây cũng là thế

mạnh của Việt Nam bởi chúng ta có các sản phẩm tơ lụa, thổ cẩm được du khách ưa chuộng Một số làng nghề dệt lụa nổi tiếng ở Việt Nam như làng nghề Vạn Phúc, làng nghề Nha Xá, làng nghề Vân Phương, làng nghề Lục Nam, làng nghề La Khê Các làng nghề dệt thổ cẩm nổi tiếng ở Đắc Lắc, Ninh Thuận, Quỳ Châu Các sản phẩm quà lưu niệm làm từ vải vóc, thêu ren, len gồm có:

Các sản phẩm may mặc: Gồm sản phẩm quần, áo mặc nhà, váy, áo dài, áo ngủ Ki, áo sơ mi bằng tơ, lụa Các sản phẩm váy, áo thổ cẩm Sản phẩm quần áo bằng len, da, nỉ Các sản phẩm áo phông in/thêu hình hoặc chữ (quảng bá điểm tham quan du lịch)

Các sản phẩm phụ kiện: Gồm có khăn quàng, túi xách, ví cầm tay, mũ, giầy (hài) Chất liệu tơ, lụa (thêu hoặc không thêu), thổ cẩm, len; các sản phẩm ô dù bằng vải nhựa

Các sản phẩm đồ chơi: Gồm các loại thú bông, búp bê bằng bông, nỉ, vải Các sản phẩm tranh thêu: Gồm các chủ đề thiên nhiên cây cối hoa lá, phong cảnh làng quê Việt Nam, phong cảnh vịnh Hạ Long, phố cổ Hà Nội

Các sản phẩm lụa thêu khác: Gồm các sản phẩm như khăn trải bàn, vỏ gối thêu, đèn lồng, túi thơm, hoa lụa Chủ đề về hoa văn các loại

Các sản phẩm ren: Gồm các sản phẩm ren lót bàn, lót đĩa, cốc tách, lót bình hoa

d Các sản phẩm quà lưu niệm bằng mây, tre đan, bèo tây, cỏ tế, cói:

Giống như gỗ, điều kiện khí hậu ở Việt Nam rất thích hợp cho các giống cây này phát triển Các làng nghề mây, tre đan truyền thống của Việt Nam như làng

nghề Phú Vinh, Ninh Sở, Tăng Tiến, Hiền Dương Các sản phẩm quà lưu niệm được làm từ mây, tre đan, bèo tây, cỏ tế, cói như sau:

Các sản phẩm mây tre đan: Khá đa dạng về thể loại và phong phú về kiểu dáng, gồm có các loại túi xách, túi cầm tay, túi thơm; trang sức (hoa tay, vòng tay); các sản phẩm khay, bát, giỏ, đĩa, hộp, giỏ hoa; bình hoa; các sản phẩm biểu trưng hình con giống, hình xe đạp ; các loại tranh tre; mành lót bàn ăn; gối tựa, gối ngủ Ngoài ra còn có các sản phẩm làm từ mây kết hợp với sứ như khay, đĩa, âu, bát, tranh bằng sứ có viền mây bên ngoài

Các sản phẩm từ bèo tây, cỏ tế, cói: Chủ yếu là những sản phẩm túi, giỏ, khay, đĩa

e Các sản phẩm quà lưu niệm từ dừa: Giống như các loại mây, tre, cói

kể trên, dừa cũng là một loại cây được trồng nhiều ở Việt Nam, nhất là ở vùng Bến Tre Đặc biệt có thể dùng nhiều bộ phận trên cây dừa để tạo ra những loại sản phẩm quà lưu niệm khác nhau Có thể kể đến các sản phẩm làm từ dừa như:

Các sản phẩm làm từ gỗ dừa: Gồm có sản phẩm trang trí- trưng bày (mô hình

xe kéo, xe xích lô, xe đạp, xe máy, ô tô, máy bay, thuyền, đao, đồng hồ, trái bí đựng

đồ, Miss Việt Nam, ), đồ trang sức (lắc tay, vòng, kẹp tóc, nhẫn, dây chuyền ), sản phẩm gia dụng (bộ ấm chén, hộp đựng tăm, chặn giấy, hộp đựng card, lược, gạt tàn, cây massage, cạo gió, đĩa, giá đũa, đũa, muỗng, nĩa, bát, ly, lót ly, bình hoa )

Các sản phẩm làm từ gáo dừa: Gáo dừa có thể làm ra nhiều loại sản phẩm quà lưu niệm đẹp mắt như mô hình nhà sàn, cây dừa, 12 con giáp, sản phẩm hình động vật ngộ nghĩnh, đèn ngủ, ví (bóp), giỏ xách, thú bỏ ống, đĩa, gạt tàn, mặt nạ

Các sản phẩm làm từ chà dừa: các loại đèn lồng, giỏ xách, giỏ hoa, đế cắm hoa, rổ

Các sản phẩm làm từ lá dừa: các sản phẩm giỏ hoa, giỏ đồ, giỏ rượu

Các sản phẩm làm từ xơ dừa: các loại thảm lót bàn, lót ly với nhiều hình thù khác nhau

f Các sản phẩm quà lưu niệm sơn mài, khảm trai, ốc:

Người Việt Nam cổ từ lâu đã biết dùng nhựa cây sơn để phủ lên đồ vật nhằm giữ cho đồ vật được bền chắc Sau này người Việt đã sáng chế ra sơn, tuy mới đầu chỉ có một số màu đơn giản, thuần túy Việc phát triển ngành nghệ thuật hội họa từ sơn ta sang sơn mài là một quá trình lâu dài Tranh sơn mài trở thành chất liệu của hội họa xảy ra trong trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương, một

số sinh viên đã nghiên cứu tìm tòi, thử nghiệm và nắm bắt được kỹ thuật sử dụng các chất liệu sơn, sử dụng vàng, bạc quỳ được rây nhỏ thành bột, pha trộn vào sơn cánh gián được pha nhựa thông hoặc dầu trẩu Với cách pha chế mới này có thể vẽ nhiều lớp sơn màu chồng lên nhau, sau mỗi lớp sơn lại mài nhiều lần trong nước sạch, tạo ra nhiều màu sắc Ngoài ra với kỹ thuật sử dụng tài tình chất liệu dân dã như vỏ trứng, vỏ trai các họa sĩ đã tạo được nhiều hòa sắc trắng với dạng một nền men rạn hấp dẫn, hoặc ánh sắc muôn màu của xà cừ rất phong phú Kỹ thuật sơn mài đã tạo ra một nét đột phá cho ngành mỹ thuật Việt Nam Trải qua giai đoạn chiến tranh nhiều thăng trầm, sau giải phóng nghệ thuật sơn mài lại tiếp tục được phát triển mạnh mẽ [24]

Việc làm sơn mài thích hợp vào mùa xuân và những ngày mưa đầu hạ Sự phân bố làm nghề sơn mài không những chia theo khu vực sản phẩm mà còn có các yếu tố liên kết phục vụ lẫn nhau Như làng nghề sơn mài Phù Lào (Tiên Sơn- Bắc Ninh) thường lấy quỳ vàng, quỳ bạc của làng Kiêu Kị (Gia Lâm), giấy dó của làng Đông Cao, vải màn của làng Đình Cả, vóc hoặc sản phẩm chạm khắc của làng Phù Khê, nguồn sơn thô của Phú Thọ, Yên Bái và lấy nguồn dầu trẩu, dầu tràm của Lạng Sơn, Cao Bằng Hà Nội là đầu mối tập trung nguyên liệu và các bậc thầy chế tác nghệ thuật sơn mài nổi tiếng Nhược điểm của tranh sơn mài là phụ thuộc vào thời tiết, kỹ thuật khó và rất ngẫu nhiên Chính vì thế sản phẩm làm ra đôi khi độc đáo đến bất ngờ Ưu điểm của tranh sơn mài đó là màu sắc đặc biệt và hình ảnh có

chiều sâu.Hiện nay tranh sơn mài thường dùng sơn công nghiệp do có nhiều ưu điểm, dễ dàng sản xuất tranh và màu sắc phong phú Các làng nghề sơn mài nổi tiếng của Việt Nam như làng nghề ở Bình Dương, làng nghề Hạ Thái (Hà Nội), Cát Đằng (Nam Định) [38] Các làng nghề khảm trai, ốc nổi tiếng như Chuyên Mỹ, Chuôn Ngọ, ứng Cử, Thôn Trung, Bối Khê

Các sản phẩm quà lưu niệm sơn mài: Sản phẩm tranh sơn mài, gốm sơn mài (bình hoa, lọ trang trí, bát, khay, âu ), gỗ sơn mài (hộp trang sức, hộp đựng giấy

ăn, guốc gỗ, hộp name card ), giá rượu, chân nến Chủ đề phổ biến là thiên nhiên hoa lá, hoa văn đối xứng, chủ đề con người, sinh hoạt cộng đồng

Các sản phẩm quà lưu niệm khảm trai, ốc: Sản phẩm tranh khảm trai, ốc có các chủ đề chính: tôn giáo, phong cảnh thiên nhiên, sinh hoạt cộng đồng, tranh tứ quý, tranh tứ bình, tranh khảm đốc lịch, tranh chữ giả cổ , sản phẩm lọ hoa (gỗ hoặc gốm sứ) khảm, các loại khay, hộp khảm trai

g Các sản phẩm quà lưu niệm bằng đá: Việt Nam có nhiều làng nghề

khai thác và điêu khắc đá với những sản phẩm tinh tế được khách du lịch trong và ngoài nước ưa chuộng Làng nghề nổi tiếng với sản phẩm điêu khắc đá như mỹ nghệ Non Nước và Ninh Bình Sản phẩm quà lưu niệm bằng đá có thể chia thành hai nhóm: sản phẩm quà lưu niệm đá mỹ nghệ và sản phẩm quà lưu niệm đá phong thủy

Các sản phẩm quà lưu niệm đá mỹ nghệ: Gồm có

+ Tượng tròn như tượng người, tượng chân dung, tượng nhân vật lịch sử, tượng tôn giáo và tượng nghệ thuật Chăm pa

+ Sản phẩm vật dụng nghệ thuật như chân đèn, hộp đá (Loại: hộp nữ trang, hộp tráp, hộp chè, hộp tang, hộp đám cưới, hộp phỗng, hộp lư, hộp dẹt, hộp tăm, hộp tròn Chủ đề thiên nhiên hoa lá, con người Việt Nam, côn trùng, động vật );lọ hoa (Loại: lọ bầu, lọ vuông, bình, hũ bầu, hũ vuông, hũ lục giác Chủ đề: thiên nhiên hoa lá, tứ linh (rồng phượng, hạc, rùa), côn trùng, động vật, thiếu nữ,

+ Sản phẩm tranh điêu khắc đá (Chủ đề thiên nhiên, cuộc sống con người, tranh chữ ); các loại phù điêu (Chủ đề con người, thiên nhiên, linh vật )

+ Các sản phẩm khác (hộp đũa, giá kiếm, tranh đĩa, gốc cắm bút, thuyền buồm, ly, thẻ ly, quả cầu, điếu

+ Sản phẩm biểu trưng mô phỏng (chùa một cột, bảo tháp, trống đồng, chùa cầu Nhật Bản ), bát xông hương, ấm chén, bàn cờ ;

Các sản phẩm quà lưu niệm đá phong thủy: Gồm có đá tự nhiên, đá chế tác phong thủy (như hòn non bộ), con vật đá (tượng linh vật), tranh đá quý (Chủ đề thiên nhiên, con người, phong cảnh, tôn giáo, tín ngưỡng, tứ quý, tứ bình )

h Các sản phẩm quà lưu niệm sắt, đồng nghệ thuật: Mặc dù có mặt chưa

lâu nhưng những sản phẩm sắt, đồng nghệ thuật đã có sự phát triển mạnh mẽ trong khâu thiết kế Các sản phẩm quà lưu niệm từ sắt, đồng như: Các loại giá, giỏ (giá rượu, giá nến, giá để hoa, giỏ hoa quả ); lọ hoa đồng; sản phẩm tranh sắt, khung tranh sắt; chân nến, chân đèn, chặn giấy, sản phẩm trang trí- trưng bày (hình động vật, con người, khung đồng hồ, mô hình xe đạp, xe máy, xích lô ); hộp name card; móc treo chìa khóa

i Các sản phẩm quà lưu niệm bằng giấy: Ngoài các sản phẩm tranh vẽ trên

giấy, các loại thiếp, bưu ảnh, tạp chí, sách báo, truyện, các nghệ nhân còn sử dụng giấy cuộn để làm ra các tác phẩm quà lưu niệm độc đáo Sản phẩm tranh bằng giấy cuộn có các chủ đề: Tranh dân gian, tranh chùa chiền, tranh hoa lá, chim muông, tranh thiếu nữ, tranh phố, tranh linh vật, tranh giấy cuộn kết hợp in, tranh logo câu lạc bộ bóng đá Các sản phẩm quà lưu niệm bằng giấy cuộn khác như: thiệp, con thú, lọ hoa, hộp cắm bút

j Các sản phẩm quà lưu niệm làm từ chất liệu quý: Sử dụng các chất liệu

quý như vàng, bạc, ngọc trai, ngọc, kim cương, đá quý sản phẩm chủ yếu là các loại trang sức, tranh, quần áo, phụ kiện Làng nghề chế tác vàng bạc truyền thống

có thể kể đến làng Châu Khê Làng nghề nuôi trồng ngọc trai có thể kể đến các làng nghề ở Phú Quốc, Vân Đồn, Khánh Hòa

k Các sản phẩm quà lưu niệm làm từ chất liệu khác: Sản phẩm quà lưu

niệm làm từ nhựa, cao su (Chủ yếu là các sản phẩm đồ chơi trẻ em); sản phẩm quà lưu niệm làm từ thủy tinh, pha lê (Các sản phẩm bình, lọ, bát, đĩa, âu, cúp ); sản phẩm quà lưu niệm làm từ than đá (Chỉ có ở Quảng Ninh Chủ đề sản phẩm rất đa dạng về thiên nhiên động thực vật, con người, linh vật, lọ hoa trang trí, cảnh Vịnh

Hạ Long ); sản phẩm quà lưu niệm làm từ xương, sừng (chủ yếu làm các sản phẩm như đũa, giá đũa, giả ngà voi ); sản phẩm quà lưu niệm làm từ trai (Các sản phẩm khay, đĩa, nĩa ăn hoa quả ); sản phẩm quà lưu niệm sử dụng nhiều nguyên liệu (Như các sản phẩm công nghệ, điện tử); sản phẩm quà lưu niệm là đĩa CD, DVD, VCD

1.2.3.2 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm theo mục đích sử dụng

Có thể phân sản phẩm quà lưu niệm theo những mục đích khác nhau là: mục đích trưng bày và mục đích mặc, phục sức

a Theo mục đích trưng bày: Gồm có sản phẩm trưng bày trong nhà và sản

phẩm trưng bày ngoài trời

Sản phẩm trưng bày trong nhà: sản phẩm treo tường như: Các loại tranh, đồng hồ treo tường, quạt giấy hay phù điêu ; sản phẩm trưng bày (trên bàn, kệ hay tủ) như: Chặn giấy, lục bình, sản phẩm mỹ nghệ đá, than đá, gốm sứ, mỹ nghệ sắt, bưu ảnh, sách,

Sản phẩm trưng bày ngoài trời như: con vật bằng đá, gốm sứ; hòn non bộ (Chủ yếu với mục đích phong thủy)

b Theo mục đích mặc hay phục sức: Sản phẩm may mặc (Quần áo các

loại), mỹ phẩm (phấn, son, nước hoa, mỹ phẩm các loại), các loại phụ kiện (Mũ, khăn, trang sức, thắt lưng, ví, túi xách, kính ), sản phẩm giầy dép

1.2.3.3 Phân loại sản phẩm quà lưu niệm theo tính chất của sản phẩm

a Nhóm văn hóa phẩm

Các sản phẩm sách, báo, tạp chí, tranh, ảnh, lịch, các tác phẩm Những sản phẩm quà lưu niệm này thường bán tại những điểm tham quan du lịch hoặc tại các địa điểm tổ chức sự kiện Khách du lịch khi đến những điểm tham quan này thường thích thú khi mua những quyển sách về lịch sử hình thành, phát triển, những giá trị của điểm tham quan, hoặc những bức tranh, ảnh, lịch, các tác phẩm độc đáo vừa với mục đích trau dồi kiến thức, vừa là kỷ niệm cho chuyến đi thú vị

Các sản phẩm nghe nhìn như phim ảnh (Phim truyện, phim tài liệu, phim khoa học, hoạt hình ), âm nhạc ghi trên mọi chất liệu: Nhóm sản phẩm này thông thường cũng thể hiện những nội dung liên quan đến điểm du lịch hay lịch sử, văn hóa địa phương Ví dụ các đĩa ghi phong cảnh quê hương, các di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng trong vùng, các đĩa giới thiệu về âm nhạc dân tộc, nhất là các làn điệu dân ca truyền thống

Các sản phẩm quà lưu niệm là các tác phẩm mỹ thuật: Các tác phẩm mỹ thuật được chào bán tại tất cả các điểm mua sắm dành cho khách du lịch với mục đích trưng bày Đây là những sản phẩm đa dạng về thể loại (tranh, tượng, phù điêu, sản phẩm biểu trưng mô phỏng ), phong phú về chủ đề (phong cảnh thiên nhiên, phong thủy, tôn giáo, tín ngưỡng, con người, động vật ), chất liệu (gỗ, đá, vải, sắt, gốm sứ ), kiểu dáng độc đáo, được nhiều du khách ưa chuộng

b Nhóm vật dụng:

Nhóm vật dụng gồm có các sản phẩm sau: Sản phẩm gia dụng (bát, đĩa, bình,

lọ, giỏ, ấm chén, hộp giấy ăn ), sản phẩm may mặc (quần áo các loại), sản phẩm phụ kiện (trang sức, giày dép, túi xách, khăn ), sản phẩm mỹ phẩm (nước hoa, xà phòng, tinh dầu ), sản phẩm văn phòng (chặn giấy, bút viết, hộp card ), sản phẩm

đồ chơi, sản phẩm khác (móc khóa, chuông gió, )

1.3 Giá trị của sản phẩm lưu niệm

1.3.1 Giá trị về mặt kinh tế

a Ổn định cuộc sống và kinh tế của địa phương [9, tr 6]: Sản phẩm quà lưu

niệm là phương tiện để quảng cáo cho một điểm đến, một địa phương, vùng du lịch hay một quốc gia mà thông qua đó khách du lịch sẽ nhớ đến những kỷ niệm trên

hành trình tham quan mỗi khi nhìn thấy Đó cũng là khoảng thời gian để thư giãn và chi tiêu, vì thế sản phẩm quà lưu niệm càng thu hút khách du lịch, càng kích thích

họ chi tiêu mua sắm Nhiều địa phương đã giữ được nghề truyền thống, kinh tế ngày một phát triển nhờ sản xuất và bán các sản phẩm lưu niệm như làng lụa Hạ Đông, gốm sứ Bát Tràng, Đông Triều, gốm sứ Bình Dương Bên cạnh đó việc sản xuất sản phẩm lưu niệm có thể tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhiên liệu, vật tư, thậm chí cả phế liệu, phế thải, tránh lãng phí Qua việc sản xuất đồ lưu niệm cũng giữ được mối liên kết hợp tác giữa thành thị và nông thôn, giữa sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, thúc đẩy phát triển nền kinh tế hàng hóa ở khu vực nông thôn

b Làm tăng doanh thu cho ngành du lịch và nền kinh tế [9, tr 6]: So với

các ngành nghề kinh tế, sản xuất khác, du lịch được coi là ngành có tốc độ tăng trưởng tương đối ổn định và bền vững Nhiều quốc gia còn coi du lịch là ngành kinh

tế mũi nhọn và là công cụ cứu cánh, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, kích thích các ngành kinh tế khác phát triển Đặc biệt là hiện nay, nhu cầu đi lại, giao lưu văn hóa, đầu tư thương mại ngày càng tăng cao, du lịch lại càng khẳng định được vị thế của mình Theo công bố mới đây tại Hội nghị Bộ trưởng du lịch G20 diễn ra ngày 16/05/2012 tại Mexico, ngành du lịch chiếm 9% thu nhập GDP thế giới Du lịch cũng là ngành kinh tế có tốc độ phát triển nhanh nhất Năm 2011, mặc dù trong bối cảnh nền kinh tế thế giới tăng trưởng không lấy gì làm tốt đẹp và ổn định, ngành du lịch toàn thế giới vẫn tăng 4,6%, đón được 982 triệu lượt khách và thu nhập du lịch tăng 3,8% Dự báo du lịch thế giới sẽ tiếp tục tăng trưởng một cách bền vững trong những năm tới, đạt 1 tỷ lượt khách trong năm 2012 và 1,8 tỷ lượt năm 2030 Theo

dự báo của Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới, năm 2012, giá trị đóng góp trực tiếp vào GDP của ngành du lịch Việt Nam sẽ tăng 6,6% so với năm 2011 và tăng bình quân 6,1% hàng năm tính đến năm 2022; tổng giá trị đóng góp của toàn ngành vào GDP tăng 5,3% năm 2012 và sẽ tăng bình quân 6,0% tới năm 2022 [25]

Trong du lịch doanh thu từ dịch vụ bổ sung thường rất cao, thậm chí cao hơn các dịch vụ cơ bản như lưu trú, ăn uống, vận chuyển (tỷ lệ trung bình là 3/2, ở nhiều nơi tỷ lệ này còn lên đến 3/7) Sự hấp dẫn của các dịch vụ bổ sung cũng góp phần quyết định đến việc khách du lịch có quay trở lại hay không Trong dịch vụ bổ sung không thể không kể đến đóng góp của bán sản phẩm quà lưu niệm (Chiếm khoảng 1/3-2/3) Như vậy có thể thấy vai trò của sản phẩm quà lưu niệm đối với ngành du lịch là vô cùng quan trọng

c Tạo ra công ăn việc làm cho người dân địa phương [9, tr 6]: Ngành sản

xuất các sản phẩm quà lưu niệm phục vụ cho du lịch đã giúp khôi phục các làng nghề truyền thống, tạo điều kiện cho các thợ gắn bó với nghề, tận dụng được nhiều nguồn lao động ở địa phương, đặc biệt là phụ nữ, người già, người tàn tật, trẻ em và tận dụng được những khoảng thời gian nông nhàn giữa các vụ mùa Từ đó giúp xóa đói giảm nghèo, giữ đất giữ làng, giảm tệ nạn, tránh tình trạng di dân ra thành phố

và những hệ lụy theo đó Hiện nay các làng nghề truyền thống đã tạo việc làm cho khoảng 24% lao động nông thôn Đã có 28,2% làng nghề có công việc ổn định liên tục suốt 12 tháng trong năm Kết quả khảo sát các làng nghề trong những năm qua cho thấy, 69,52% làng nghề hiện đang gia tăng số lượng lao động qua từng năm, 12,86% làng nghề có số lượng lao động ổn định [17]

1.3.2 Giá trị về mặt văn hóa, tinh thần, giáo dục

Thông qua các mặt hàng lưu niệm, du khách phần nào thấy được hình ảnh con người, đất nước Việt Nam nói chung và bản sắc văn hóa của người Việt Nam nói riêng [10, tr 6].Từ những hình ảnh bình dị, đơn giản mà đậm đà Việt Nam trong tranh Đông Hồ như: đám cưới chuột, táo ông táo bà, đấu vật, hai bà Trưng, Ngô Quyền đánh giặc, thi đua cày bừa, hội đu đến những tấm khăn thổ cẩm, những bưu ảnh ruộng bậc thang Sapa, hồ Gươm Hà Nội, vịnh Hạ Long du khách thêm hiểu và thêm yêu truyền thống Việt Nam 4000 năm đa dạng màu sắc mà chắt lọc tinh hoa, thêm yêu con người Việt Nam hiền lành, dung dị mà sâu sắc, yêu phong cảnh đất nước Việt Nam hiền hòa, trong sáng mà cũng đẹp ngỡ ngàng

Qua những bức tượng, những sản phẩm sách, ảnh lưu niệm về vua Hùng, hai

bà Trưng, Quang Trung, Nguyễn Trãi, chủ tịch Hồ Chí Minh du khách càng thêm hiểu biết về những công lao đóng góp của các vị anh hùng với đất nước Việt Nam, thêm ngưỡng mộ, tôn kính, thêm yêu và tự hào về lịch sử nước nhà, từ đó giáo dục thế hệ con cháu thêm hiểu biết và tự hào về đất nước Việt Nam [10, tr 7]

Qua những sản phẩm quà lưu niệm về tôn giáo, tín ngưỡng, du khách thêm hiểu biết về vai trò của tôn giáo với cuộc sống con người, những giá trị cao đẹp của mỗi một tôn giáo, những mong ước của con người gửi gắm trong đời sống tín ngưỡng Từ đó con người thêm lương thiện hơn, tâm hồn tình cảm cũng dạt dào phong phú

Mỗi khi nhìn những sản phẩm quà lưu niệm mua về, du khách sẽ nhớ đến hình ảnh một Hạ Long với những núi đá sống động trên mặt biển lung linh, một Hồ Gươm trong xanh nơi tháp rùa soi bóng, một cố đô Huế bình dị và hoài cổ trong một thành phố ngày một năng động, một Sapa rực rỡ với những tấm váy thổ cẩm nhảy múa trong tiếng khèn từ đó du khách không khỏi nhung nhớ, mong mỏi được dịp trở lại tham quan

Quà lưu niệm thể hiện sự sáng tạo, tâm huyết của người nghệ nhân, qua đó thấy được tài năng, khiếu thẩm mĩ cũng như trình độ của họ Du khách nước ngoài cũng thấy được sự phát triển của văn hóa, xã hội, trình độ dân trí, đặc điểm nhân văn của điểm tham quan, của dân tộc thể hiện trên sản phẩm quà lưu niệm [10, tr 8]

1.4 Vai trò của sản phẩm quà lưu niệm đối với điểm đến du lịch

1.4.1 Vai trò chung của sản phẩm quà lưu niệm

Sản phẩm quà lưu niệm mang thông điệp đặc trưng văn hóa của nơi sản xuất

ra nó Mà thông qua đó người mua sẽ hiểu được phần nào những giá trị về mặt văn hóa, tinh thần, giáo dục mà sản phẩm quà lưu niệm mang lại

Sản phẩm qùa lưu niệm làm người mua nhớ đến những kỷ niệm của chuyến

đi, của một sự kiện, là món quà ý nghĩa dành cho những người thân, làm người nhận nhớ người tặng quà, nhớ đến những tình cảm họ dành cho

Thông qua những sản phẩm quà lưu niệm, khách hàng sẽ biết đến hình ảnh, biểu tượng, khẩu hiệu của một thương hiệu (Đó có thể là thương hiệu của một doanh nghiệp, một địa phương, hoặc thậm chí cả một quốc gia)

1.4.2 Sản phẩm quà lưu niệm và vấn đề xây dựng hình ảnh điểm đến

Sản phẩm quà lưu niệm có vai trò hết sức quan trọng trong việc tuyên truyền, quảng bá hình ảnh, tiềm năng du lịch của điểm đến Do đó bản thân sản phẩm quà lưu niệm phải thể hiện được bản sắc văn hóa, lịch sử, đặc trưng của địa phương đó

Trong bài viết “On the symbolic meanings of souvenirs for children”, tác giả viết như sau:

Khi mọi người đến tham quan Grand Canyon, Paris, Bahamas, Disneyland, hoặc bất cứ nơi nào giữa chúng, họ thường tìm kiếm những thứ hữu hình liên quan đến nơi đó mà nhắc họ nhớ đến Du khách muốn “đặt tay họ” lên những thứ mà cho

họ những trải nghiệm du lịch thực sự và chứng minh rằng họ đã ở đó Là một vật có thực, sản phẩm quà lưu niệm cụ thể hóa hoặc làm hữu hình những thứ mà nếu không chỉ là trạng thái vô hình Như vậy vai trò của sản phẩm quà lưu niệm là để nắm bắt được bản chất của sự trải nghiệm đặc biệt và mang những phẩm chất thiêng liêng nơi

du khách tham quan trở về nhà họ [41, tr.214]

Du khách luôn muốn mang về cho mình một sản phẩm thực sự từ vùng đất

mà họ đã đi qua, để lại trong họ những ấn tượng, những cảm xúc, hoặc chỉ là để chứng minh họ đã từng đến đó Trên thế giới từ lâu đã quan tâm đến vai trò của sản phẩm quà lưu niệm gắn với phát triển du lịch và đưa ra những giải pháp phát triển các sản phẩm quà lưu niệm độc đáo, phong phú, mang tính đặc trưng Ví dụ như Singapore với biểu tượng nhân sư, Malaysia với biểu tượng tháp đôi, Trung Quốc

có Vạn Lý Trường Thành, Pháp có tháp Effel, Nga có lật đật Petrushka Trong mỗi vùng miền của một Quốc Gia lại có những sản phẩm lưu niệm đặc trưng riêng Mỗi

nơi đều có những biểu tượng đặc trưng của quốc gia, vùng miền mà khách du lịch khi đến đều muốn mua về làm kỷ niệm, gợi nhớ về vùng đất mình đã đi qua Ngay cạnh Việt Nam, đất nước Campuchia cũng rất chú trọng đến sản phẩm lưu niệm với hình tượng đặc trưng nét văn hóa Khmer của họ, đó là tháp Angkor Wat, nụ cười Bayon

Như vậy vai trò của quà lưu niệm là gợi nhớ cho du khách về những nơi họ

đã đi qua, những ấn tượng mà họ đã trải nghiệm Nói cách khác nó là hình ảnh thu gọn của điểm đến và có vai trò vô cùng quan trọng trong một hành trình của mỗi du khách Phát triển sản phẩm đặc trưng cho điểm đến chính là góp phần xây dựng và quảng bá cho hình ảnh điểm đến trong lòng du khách

1.4.3 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục vụ du lịch

Từ lâu trên thế giới đã rất quan tâm đến việc xây dựng hình ảnh sản phẩm quà lưu niệm đặc trưng cho điểm đến Ví dụ khi đến Nga, du khách không khỏi bị hấp dẫn bởi những con búp bê Matryoska với nhiều kích cỡ, hình dáng, vẽ họa tiết trang phục truyền thống của các cô gái Nga với nhiều mẫu khác nhau Hình ảnh búp

bê Matryoska còn được in trên rất nhiều sản phẩm quà lưu niệm khác như bưu thiếp, kẹp tóc, móc chìa khóa Với nước Anh đó là hình ảnh đặc trưng taxi đen và thùng thư đỏ mà không nơi nào có Pháp có tháp Effel, Australia có Kanguru, Hà Lan có guốc gỗ, tượng cô gái vắt sữa bò, cối xay gió, Italia có đấu trường La Mã, tượng nữ thần vệ nữ, hai chú bé bú sói, nhà thờ Duomo, thần David; Nhật Bản có tượng cô gái mặc Kimono, búp bê Daruma, chuông gió, mèo dụ khách, kimono, kiếm tanaka

Thái Lan đã dùng quà lưu niệm để quảng bá hình ảnh du lịch địa phương hết sức hữu hiệu bằng cách đề ra chiến lược “Mỗi làng nghề một sản phẩm du lịch” nhằm làm khách du lịch nhớ lâu và chi tiêu mạnh Tại các chuyến khảo sát du lịch

được làm từ cói Dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân Thái, các sản phẩm thủ công làm từ cói như: chiếu, thảm, hộp đựng khăn giấy, hộp đựng đồ trang sức mang đặc trưng truyền thống của Thái Lan và đang trở thành những món quà lưu niệm được khách yêu thích Tại các điểm đến, đại diện du lịch địa phương Thái Lan luôn chú trọng đồ lưu niệm mang tính truyền thống và giới thiệu chi tiết trong tờ rơi về ý nghĩa, tạo sức hấp dẫn thu hút với du khách [16]

Nhật Bản là một đất nước có nền văn hóa độc đáo, đặc sắc với những sản phẩm văn hóa được yêu thích trên toàn thế giới, trong đó phải kể đến truyện tranh

và nghệ thuật ẩm thực Nhật Không chỉ đưa những hình ảnh văn hóa đó đến với thế giới, Nhật Bản còn kết hợp chúng với nghệ thuật sản xuất quà lưu niệm của mình để tạo ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm phong cách Nhật Bản, có thể kể đến như sản phẩm búp bê truyền thống Nhật khi kết hợp với phong cách manga Nhật sẽ tạo

ra những con búp bê xinh xắn, mắt to tròn như các nhân vật truyện tranh Độc đáo hơn người chơi có thể thay đổi quần áo, đầu tóc, trang điểm cho búp bê bằng các phụ kiện thời trang đi kèm theo sản phẩm Manga Nhật Bản khi kết hợp với nghệ thuật làm diều Nhật sẽ cho ra đời những con diều độc đáo hình nhân vật truyện tranh như Maruko, Doraemon Du khách khi đến Nhật cũng rất thích thú với nghệ thuật làm bánh và trình bày món ăn của người Nhật Bản Thậm chí với người Nhật, cơm hộp cũng là một nghệ thuật Người Nhật Bản đã rất khôn khéo khi tạo ra các sản phẩm quà lưu niệm bản sao bằng nhựa những món ăn Nhật Bản, được làm bằng tay, điêu khắc và sơn phết tỉ mỉ như thật (còn gọi là Sampuru), sản phẩm có thể to như bản gốc, hoặc có thể nhỏ bé như móc chìa khóa, đính tủ lạnh Ngoài ra, hiểu được tâm lý du khách, Nhật Bản đã đem những sản phẩm thường dùng hàng ngày của họ trở thành sản phẩm quà lưu niệm cho khách du lịch, được du khách vô cùng yêu thích, trong đó phải kể đến Bento (hộp cơm), đũa Nhật, gốm sứ Nhật, quạt giấy, wagasa (dù Nhật), guốc gỗ Nhật, đèn lồng giấy, chuông gió furin, khăn Nhật tenugui

1.4.4 Kinh nghiệm trong nước về phát triển sản phẩm quà lưu niệm phục

vụ du lịch

Nếu trước kia khi đến Sapa, du khách chỉ biết đến các sản phẩm quà lưu niệm như thổ cẩm, trà, cây thuốc, vòng bạc thì hiện nay du khách còn được biết thêm hai sản phẩm lưu niệm độc đáo khác như tranh đốt cháy và sản phẩm từ gỗ lũa Tranh đốt cháy hiện đang được sản xuất và bày bán bởi cơ sở đồ gỗ Quang Vinh Bằng cách tận dụng các cành, rễ và những miếng gỗ thừa được thu mua từ các cơ sở sản xuất gỗ hay dân địa phương, thiết bị sản xuất đơn giản nhưng qua bàn tay khéo léo và óc sáng tạo của người thợ đã tạo ra những sản phẩm tranh đốt cháy

vô cùng đặc sắc mang vẻ đẹp của núi rừng Sapa như Sapa mùa thu, thác bạc, chợ tình Giá cả mỗi sản phẩm dao động từ 60.000-70.000, phù hợp với nhu cầu mua về làm quà của khách du lịch Xưởng cũng có những sản phẩm cao cấp hơn giá từ vài trăm đến hàng triệu đồng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng Ngoài ra khi đến Sapa hiện nay khách du lịch không khỏi thích thú trước những sản phẩm gỗ lũa đẹp mắt, ấn tượng, có hồn và mang tính nghệ thuật cao như: bát mã, ông Di lặc ngồi gốc đào, tứ linh, tứ quý Mỗi sản phẩm được bán với giá từ vài trăm nghìn đến hàng trăm triệu đồng Hiện nay cơ sở Quang Vinh đang thử nghiệm gắn đá trên gỗ lũa để tăng thêm sự độc đáo của sản phẩm, đáp ứng thị hiếu khách hàng Có thể thấy rằng từ sự cần cù, óc sáng tạo, những nghệ nhân đã thổi hồn vào các sản phẩm lưu niệm, mang lại thu nhập đáng kể cho người lao động, đồng thời làm phong phú thêm cho sản phẩm du lịch Sapa [11]

Hiểu và đáp ứng được nhu cầu mua sắm sản phẩm quà lưu niệm của du khách không đơn giản Có du khách thích mua sản phẩm quà lưu niệm nổi tiếng tại mỗi địa phương đến tham quan, người lại thích những sản phẩm đặc biệt, có thể không nổi tiếng, không đẹp bằng nhưng họ lại thấy được trong đó bản sắc văn hóa nơi họ tham quan Làng đá mỹ nghệ Non Nước nổi tiếng với các sản phẩm đá phong thủy, trang trí, điêu khắc tỉ mỉ, đẹp mắt, nhiều sản phẩm mang vẻ đẹp văn hóa Việt Nam như cô

sản phẩm đá sa thạch được điêu khắc dưới bàn tay nghệ nhân như nghệ nhân Lê Bền lại được khách vô cùng ưa chuộng, đặc biệt là những pho tượng Phật theo phong cách điêu khắc Chăm pa thế kỷ XIV-XV Quỹ phát triển văn hóa Thụy Điển đã đầu tư cho nghệ nhân Lê Bền thực hiện những tác phẩm trên đá sa thạch suốt ba năm gần đây, một dự án nhằm khuyến khích các nghệ nhân trẻ khai thác chất liệu truyền thống này tại miền Trung Những tác phẩm của ông đắt gấp nhiều lần so với nhiều sản phẩm đá Non Nước nhưng vẫn chinh phục được du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài Qua đó có thể thấy điểm thu hút khách du lịch là những dư âm, chiều sâu văn hóa bản địa được du khách thẩm thấu rất nhanh và họ sẵn sàng bỏ tiền ra để có món quà lưu niệm thực sự mang dấu ấn của vùng đất họ mới đến [23]

Trên đây là một số kinh nghiệm của Việt Nam và Thế Giới về sản xuất, kinh doanh sản phẩm quà lưu niệm phục vụ khách du lịch có thể dùng tham khảo để tạo

ra những sản phẩm quà lưu niệm mới, hình thức kinh doanh mới đáp ứng nhu cầu mua sắm của du khách, phục vụ cho du lịch điểm đến

1.5 Thị hiếu và xu hướng mua sắm sản phẩm quà lưu niệm của du khách hiện nay

1.5.1 Thị hiếu mua sắm của các nhóm du khách phổ biến ở Việt Nam

a Khách nội địa

Khách nội địa thường quan tâm đến những sản phẩm đặc trưng của địa phương, có kích thước nhỏ gọn, có giá trị trưng bày (sản phẩm từ dừa, vỏ ốc, con giống bằng tre, nứa, đá ), hoặc giá trị sử dụng (áo dài, lụa, khăn, túi thổ cẩm, guốc

gỗ, đèn lồng ), kiểu cách hiện đại, giá cả vừa phải giao động từ vài chục nghìn đến vài triệu đồng Nhóm khách này thường không có yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm Giá cả là điều du khách quan tâm đầu tiên, sau đó đến nét đặc trưng văn hóa địa phương của sản phẩm và mẫu mã, chất lượng sản phẩm

b Khách nước ngoài

Khách Mỹ, Mỹ La Tinh: Nhóm khách này thích những sản phẩm quà lưu niệm mang tính mỹ thuật và nét đặc trưng văn hóa của điểm đến Bên cạnh chất lượng, mẫu mã, kiểu dáng, sản phẩm phải mang tính địa phương hoặc mang một