Cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại cho học sinh tiểu học ở Hà Nội

Việc chọn vùng Ba Vì cho nghiên cứu về hoạt động thu hút du lịch dã ngoại đồng quê đối với học sinh tiểu học ở Hà Nội là bởi nơi đây không chỉ tập trung được nhiều cơ sở thu hút khách du

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TrƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

1

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa MỤC LỤC 1 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU-ĐỒ THỊ 5 MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài 6 2 Mục đích nghiên cứu 7

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng nghiên cứu 8

5 Phạm vi nghiên cứu 8

6 Phương pháp nghiên cứu 9

7 Lược sử tài liệu 10

8 Bố cục của khóa luận 14

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH DÃ NGOẠI ĐỒNG QUÊ 1.1 Khái niệm và đặc trưng của du lịch dã ngoại đồng quê 15

1.1.1 Khái niệm 15

1.1.2 Những hình thức du lịch dã ngoại 19

1.1.3 Những hoạt động của du lịch dã ngoại đồng quê 21

1.1.4 Đặc trưng của sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê 23

1.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến du lịch dã ngoại đồng quê 25

1.2.1 Sự quan tâm và gắn kết vào chương trình học 25

1.2.2 Khả năng tiếp cận đến điểm thu hút 26

1.2.3 Mức độ chuyên nghiệp của điểm thu hút 26

2

Trang

1.2.4 Thời tiết bất thường 26

1.2.5 Dịch bệnh 27

1.2.6 Những yếu tố khác 27

1.3 Những điều kiện chủ yếu để tổ chức du lịch dã ngoại đồng quê 27

1.3.1 Sức hấp dẫn của điểm thu hút du lịch đồng quê 27

1.3.1.1 Tài nguyên du lịch tự nhiên 27

1.3.1.2 Tài nguyên du lịch nhân văn 28

1.3.2 Cơ sở hạ tầng 29

1.3.3 Cơ sở dịch vụ 29

1.3.4 Nguồn nhân lực du lịch 30

1.3.5 Những điều kiện khác 30

1.3.5.1 Cơ chế chính sách 30

1.3.5.2 Điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước 30

1.3.5.3 Sự quan tâm và thu hút đầu tư 31

1.4 Ý nghĩa của du lịch dã ngoại đồng quê đối với học sinh tiểu học Hà Nội 31

1.4.1 Cơ hội nâng cao hiểu biết kiến thức tự nhiên và xã hội thực tế 31

1.4.2 Giáo dục ý thức và cuộc sống lao động thôn quê cho học sinh 32

1.4.3 Góp phần tạo dựng và giáo dục ý thức tập thể và kỹ năng sống 33

1.4.4 Cơ hội vui chơi giải trí bổ ích, thiết thực và lành mạnh 33

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2: DU LỊCH DÃ NGOẠI ĐỒNG QUÊ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Ở HÀ NỘI VÀ THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG 2.1 Khái quát những đặc điểm của học sinh tiểu học Hà Nội 35

3

Trang

2.1.1 Khái quát chung về học sinh tiểu học 35

2.1.2 Đặc thù về học sinh tiểu học Hà Nội 37

2.2 Thực trạng và tiềm năng về cầu du lịch dã ngoại đồng quê ở các trường tiểu học Hà Nội 39

2.2.1 Những căn cứ tổng quan 39

2.2.2 Nghiên cứu nguồn cầu thực tế 42

2.2.3 Đánh giá nguồn cầu 46

2.3 Tiềm năng khai thác du lịch dã ngoại đồng quê ở Hà Nội – xét địa bàn vùng Ba Vì 49

2.3.1 Lý do chọn vùng Ba Vì 49

2.3.2 Những điều kiện tự nhiên của vùng Ba Vì phù hợp cho phát triển du lịch dã ngoại đồng quê 51

2.3.3 Những điều kiện nhân văn của vùng Ba Vì phù hợp cho phát triển du lịch dã ngoại đồng quê 52

2.3.4 Cơ sở hạ tầng của vùng Ba Vì 53

2.3.5 Cơ sở dịch vụ của vùng Ba Vì 55

2.3.6 Những điều kiện khác của vùng Ba Vì 56

2.4 Thực trạng về cung sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê 57

2.4.1 Thực trạng khai thác sản phẩm du lịch ở Ba Vì 57

2.4.2 Thực trạng hoạt động du lịch dã ngoại đồng quê ở Hà Nội 60

2.4.3 Thực trạng hoạt động kinh doanh du lịch dã ngoại đồng quê 62

2.5 Thực trạng về các điều kiện phát triển liên quan 64

2.5.1 Chính sách khuyến khích 64

2.5.2 Sự quan tâm của nhà đầu tư 66

2.5.3 Sự tham gia của cộng đồng địa phương 66

4

Trang

2.6 Những vấn đề đặt ra để phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học

sinh tiểu học ở Hà Nội 67

Tiểu kết chương 2 69

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH DÃ NGOẠI ĐỒNG QUÊ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Ở HÀ NỘI 3.1 Giải pháp tác động đối với cầu du lịch dã ngoại đồng quê 70

3.1.1 Xây dựng thành chương trình học hay sinh hoạt ngoại khóa 70

3.1.2 Khai thác vai trò giáo dục thực nghiệm của Du lịch dã ngoại đồng quê 71

3.1.3 Xây dựng tour dã ngoại đồng quê mang tính giáo dục cao 72

3.1.4 Tăng cường công tác quảng bá về Du lịch dã ngoại đồng quê 74

3.3 Giải pháp tăng cường cung du lịch dã ngoại đồng quê ở Hà Nội 76

3.3.1 Thu hút cộng đồng vào hoạt động du lịch 76

3.3.2 Tăng cường liên kết trong chuỗi cung dịch vụ du lịch nông thôn 77

3.3.3 Đào tạo nguồn nhân lực 78

3.3.4 Tăng cường thu hút đầu tư vào du lịch nông thôn 79

3.3.5 Bảo vệ môi trường tự nhiên và bảo tồn tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa lễ hội 79

3.3 Giải pháp về một cơ sở lý luận và pháp lý thống nhất 80

Tiểu kết chương 3 82

KẾT LUẬN 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC

ý thức lao động, ý thức về môi trường,

Hà Nội là Thủ đô của cả nước Tầm vóc phát triển của Thủ đô được thể hiện ở mức độ đô thị hóa và hiện đại hóa và đã mang được dáng dấp của một Thủ đô hiện đại Con người Hà Nội cũng được tiếng là hào hoa thanh lịch, luôn biết ‘ôn cố tri tân’ Cho nên, dẫu cuộc sống hiện đại có nhiều sự xô bồ, nhiễu động, thì sự quan tâm giáo dục các thế hệ trẻ theo cách ‘ôn cố tri tân’ vẫn được các gia đình và nhà trường chú trọng Những năm gần đây, nhiều trường tiểu học

Hà Nội, bên cạnh những chương trình giảng dạy mang tính mô phạm sư phạm của mình, cũng đã đưa vào cả những buổi học điền dã hay thăm quan dã ngoại thực địa Tức là các trường tiểu học Hà Nội đã chú ý tới góc độ trải nghiệm thực

tế cho học sinh của mình Điều trải nghiệm gần gũi và thân thuộc hơn cả ấy là sự trải nghiệm về cuộc sống, về nông thôn và đồng quê Việt Nam, chính xác là

7

đồng quê Bắc bộ Nhiều chuyến tour tự phát ra các vùng nông thôn ngoại ô Hà Nội đã được các gia đình, nhà trường hoặc thông qua các công ty du lịch tổ chức nhằm đáp ứng nhu cầu hiện hữu và đang có xu hướng ngày càng tăng cao

Có một thực tế là, loại hình du lịch dã ngoại nói chung và hoạt động dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học mới chỉ hình thành trong vài năm gần đây, nên cơ sở khoa học để phát triển khai thác các hoạt động du lịch này cho học sinh tiểu học còn rất thiếu và yếu kém Điều này khiến các nhà tổ chức tour chuyên nghiệp, các công ty du lịch gặp nhiều lúng túng và khó khăn trong việc

tổ chức những chuyến tour loại này Chính vì vậy, rất cần có một cơ sở lý luận làm nền tảng căn bản để phát triển du lịch dã ngoại lứa tuổi học sinh tiểu học

Với việc nhìn nhận một thực trạng như vậy, tác giả đã xác định đề tài

nghiên cứu cho mình là: “Cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học ở Hà Nội” Trong khóa luận này, tác giả tập trung nêu và

phân tích các cơ sở phát triển du lịch dã ngoại cho học sinh tiểu học ở Hà Nội

2 Mục đích nghiên cứu:

Thông qua việc nghiên cứu này, tác giả mong muốn góp phần xây dựng một cơ sở khoa học để phát triển khai thác hoạt động du lịch dã ngoại đồng quê dành cho lứa tuổi học sinh tiểu học

Việc tiến hành nghiên cứu trên địa bàn Hà Nội là mong muốn nghiên cứu thực tế về nhu cầu và khả năng đáp ứng cũng như thực trạng phát triển du lịch dã ngoại cho học sinh tiểu học ở thành phố Thủ đô vốn đã có lịch sử lâu đời về đô thị hóa và hiện đại hóa

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ cơ bản trước hết là phải nêu lên được những cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học Thứ hai là phải

8

đánh giá thực trạng phát triển du lịch dã ngoại đồng quê đối với học sinh tiểu học

ở Hà Nội Sau nữa là phải đưa ra giải pháp phát triển sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê đối với học sinh tiểu học Những nhiệm vụ này phải liên quan chặt chẽ với nhau, có tác dụng hỗ trợ nhau để cùng đưa đến một nhiệm vụ chung nhất ấy

là làm rõ cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học ở Hà Nội

4 Đối tượng nghiên cứu:

Để làm rõ được cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học, đối tượng được tác giả tập trung nghiên cứu đó là loại hình du lịch cho một phân khúc thị trường nhất định xét trên bình diện lý luận và bình diện thực tiễn Nói một cách cụ thể, đó chính là du lịch dã ngoại đồng quê với thị trường mục tiêu là nhóm lứa tuổi học sinh tiểu học ở Hà Nội

5 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi của đề tài: Nghiên cứu được tiến hành nhằm góp phần làm cụ thể

hóa loại hình du lịch dã ngoại đồng quê cho lứa tuổi học sinh tiểu học và trọng tâm nghiên cứu là cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học

sinh tiểu học ở Hà Nội

Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu được dựa trên sự phân tích tổng hợp các

số liệu, thông tin có liên quan từ năm 2008 cho đến nay

Việc khảo sát thực địa được tiến hành bằng quá trình nắm bắt và thu thập thông tin lâu dài kết hợp với những nhận định và trải nghiệm chủ quan tại các điểm du lịch nói chung và du lịch đồng quê nói riêng Tuy tính cập nhật không cao song tính thời sự vẫn rất nóng hổi;

Phạm vi về không gian: Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn Hà Nội -

là Thành phố Thủ đô của cả nước - nơi có trình độ đô thị hóa lâu đời và mức độ

9

phát triển công nghiệp và dịch vụ cao Vì thế, nhu cầu du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học cũng như các cơ sở khai thác hay các điểm thu hút du lịch đồng quê đang hiện hữu và có xu hướng ngày càng tăng

Khi xem xét và đánh giá về cung sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê, tác giả đã lấy địa bàn nghiên cứu là vùng núi Ba Vì Việc chọn vùng Ba Vì cho nghiên cứu về hoạt động thu hút du lịch dã ngoại đồng quê đối với học sinh tiểu học ở Hà Nội là bởi nơi đây không chỉ tập trung được nhiều cơ sở thu hút khách

du lịch mà còn đã có được mô hình hoạt động khai thác du lịch dã ngoại đồng quê khá hoàn chỉnh, chuyên nghiệp và bước đầu gặt hái được những thành công,

đó là Trang trại Du lịch Đồng quê Ba Vì của Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư, Chuyển giao Khoa học Kỹ thuật và Phát triển Du lịch Nông nghiệp

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tiếp cận hệ thống: Ngay khi xác định được vấn đề nghiên

cứu, tác giả đã thực hiện nghiên cứu các khía cạnh du lịch dã ngoại hay du lịch đồng quê, việc tổ chức đi du lịch dã ngoại đồng quê, nhu cầu du lịch dã ngoại của học sinh tiểu học ở Hà Nội, những vấn đề cần quan tâm khi thực hiện tour du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học, trong một chỉnh thể thống nhất

là cơ sở khoa học phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học

Phương pháp thu thập, tổng hợp và xử lý dữ liệu: Tổng hợp tài liệu cho

phép ta tiếp cận với những kết quả nghiên cứu trong quá khứ Việc phân loại, phân nhóm và phân tích dữ liệu giúp cho việc phát triển những vấn đề trọng tâm

và những khía cạch cần được tiếp cận của vấn đề Trên thực tế, tác giả đã thực hiện việc thu thập thông tin tại một số các cơ sở khai thác và điểm thu hút du lịch đồng quê trên địa bàn Hà Nội mở rộng thuộc huyện Ba Vì về nhu cầu du lịch dã ngoại cho học sinh nói chung và học sinh tiểu học nói riêng

10

Phương pháp điền dã, quan sát, tham dự: Các hoạt động chính trong khi

tiến hành phương pháp này gồm: quan sát, mô tả, điều tra, ghi chép, chụp ảnh tại các điểm nghiên cứu, gặp gỡ trao đổi các cơ quan quản lý chuyên ngành ở địa phương và cộng đồng sở tại nơi có điểm thu hút du lịch đồng quê

Việc tham gia và quan sát thực địa các tour du lịch dã ngoại được thực hiện cho học sinh tiểu học đôi khi cũng có những trở ngại nhất định, nhất là khi các trường tiểu học ở Hà Nội cũng thường xuyên có sự liên hệ trực tiếp với các điểm thu hút du lịch đồng quê để tự tổ chức và vì đây là một khúc đoạn thị trường mới, chưa có một công ty du lịch nào xây dựng loại hình này thành một sản phẩm chuyên nghiệp và chuyên biệt

Phương pháp thống kê: Tác giả đã tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi đối

với các trường tiểu học tại địa bàn trọng tâm là các quận nội thành cùng một số trường ở các quận lân cận những nơi có mức độ đô thị hóa cao Đồng thời cũng căn cứ vào các nguồn dữ liệu của Viện nghiên cứu Phát triển Du lịch, Sở giáo dục Hà Nội, các bài báo, bài viết về du lịch dã ngoại hay du lịch đồng quê, về du lịch học đường hoặc có liên quan, cùng các báo cáo lượng khách của một số điểm thu hút du lịch đồng quê

7 Lược sử tài liệu nghiên cứu

Cho đến nay, loại hình du lịch đầy tiềm năng này vẫn chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, đầy đủ để phát huy giá trị của nó Trong chương trình đào tạo về du lịch chưa hề có bộ môn du lịch dã ngoại Nếu có đề cập đến, chủ yếu chỉ là đề cập về các kỹ năng hoạt động dã ngoại như hoạt náo, trò chơi, lửa trại… và cũng chỉ là giờ học thêm hay ngoại khóa Hiện, chưa ai đúc kết những thực tiễn của du lịch dã ngoại thành lý luận làm cơ sở để mọi người công nhận

Nhu cầu về du lịch dã ngoại đồng quê cùng với nhiều hình thức hoạt động của nó như thăm quan, trải nghiệm trực quan, tham gia cấy hái, nuôi trồng, đánh

11

bắt đã hiển hiện và có xu hướng ngày càng tăng ở Hà Nội cũng như ở nhiều thành phố lớn khác trên cả nước Khó khăn về sự thiếu vắng các cơ sở khoa học làm định hướng căn bản phát triển sản phẩm du lịch dã ngoại cho học sinh tiểu học Điều này đã cho thấy sự tụt hậu của lý luận so với thực tiễn Mặt khác, liên quan đến phát triển du lịch trên địa bàn Hà Nội mở rộng, các nghiên cứu chủ yếu tập trung đối với du lịch văn hóa, du lịch sinh thái kết hợp vui chơi giải trí, du lịch cuối tuần Nghiên cứu về du lịch dã ngoại đồng quê hầu như còn thiếu vắng

Qúa trình nghiên cứu, tác giả đã chủ yếu tìm dịch và tham khảo các nguồn tài liệu của nước ngoài liên quan tới du lịch nông thôn hay du lịch đồng quê

Công trình mang tính ‘chỉ nam’ và có giá trị tham khảo nhất là bộ tài liệu

Kiến thức thực nghiệm qua các chương trình và sự kiện đồng quê của Ủy ban

Tuyển lọc Giáo dục, Vương quốc Anh Công trình nghiên cứu này đã đề cập và đưa ra những hướng dẫn rất cụ thể việc tổ chức, tham gia và hoạt động kinh doanh du lịch đồng quê, bao gồm: tài liệu hướng dẫn cho giáo viên-nhà trường

thực hiện các chương trình học nghiệm đồng quê; tài liệu hướng dẫn chủ cơ sở

du lịch đồng quê lập kế hoạch và tổ chức sự kiện đồng quê có gắn với chương trình học; và tài liệu hướng dẫn cho các nhà trưng bày-triển lãm khi tham gia vào

những chương trình và sự kiện hướng tới nhà trường Đáng chú ý hơn cả là Tài

liệu hướng dẫn cho giáo viên thực hiện các chương trình học nghiệm đồng quê,

được thiết kế nhằm giúp giáo viên nắm bắt được những ưu điểm của du lịch dã ngoại đồng quê Nội dung này được căn cứ theo những kiến nghị của chương trình giáo dục “Mang Lớp học về Đồng quê”, một chương trình hợp tác giữa Đại

lý lữ hành Đồng quê và Qũy Giáo dục Đồng quê Các danh mục kiểm tra, biểu mẫu và hướng dẫn chi tiết được đưa ra trong tài liệu này đã cung cấp những kiến thức thực nghiệm theo một trình tự chuẩn cho việc lên kế hoạch thăm quan dã ngoại của nhà trường, từ lúc đặt ra mục tiêu cho đến khi đánh giá sau chuyến đi

12

Một số nội dung trong đó có thể khá quen thuộc, hoặc không mấy phổ biến Tài liệu này được xây dựng nhằm giúp các giáo viên và nhà trường lựa chọn những mục tiêu thích hợp với nhu cầu và phù hợp với mức độ kiến thức và trải nghiệm

Đề cập du lịch nông thôn dưới góc độ là một loại hình du lịch đồng thời cũng làm rõ những tác động cả tích cực lẫn tiêu cực lên các cộng đồng nông thôn đã có công trình nghiên cứu Du lịch nông thôn - Tác động lên các Cộng

đồng Nông thôn ở Thái Lan, của Nuchnard Rattanasuwongchai – Cán bộ Sở

Khoa học Nghề nghiệp, Đại học Kasetsart, Bangkok, thực hiện năm 1998 Nghiên cứu này bên cạnh việc đưa ra một khái niệm về du lịch nông thôn dưới góc độ là một loại hình du lịch, đã tập trung đề cập tới cả những chương trình cấp nhà nước và của tư nhân ở Thái Lan nhằm phát triển du lịch ở các vùng nông thôn, và đưa ra một vài nghiên cứu riêng trong số những đề án thành công; hoặc

tiến hành xem xét theo hướng phát triển du lịch nông nghiệp như là một chính sách để thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn thì có công trình nghiên

cứu Du lịch nông nghiệp - Chiến lược phát triển nông thôn ở Hàn Quốc của Lee

Seong-Woo và Nam Sou-Yeon, Chương trình Thông tin Vùng, Viện Nghiên cứu Kiến trúc Cảnh quan và Quy hoạch Vùng, Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc,

được thực hiện năm 2007, và tài liệu Chính sách của EU đối với phát triển nông

thôn: Một số những Chỉ dẫn cho Du lịch nông nghiệp, Nhìn chung, những

nghiên cứu và tài liệu kể trên đều cho thấy rõ tầm quan trọng của những trình tự quy hoạch toàn diện, bao gồm đánh giá hiện trạng về tần suất khai thác, sức chứa môi trường, sự phát triển cơ sở hạ tầng, phân vùng, sự gắn kết người dân địa phương, và việc giáo dục cả người dân địa phương và du khách

Là một hình thức của du lịch nông thôn, du lịch nông nghiệp cũng được

nhiều tác giả tập trung nghiên cứu khá bài bản, như là: nhằm cung cấp những căn cứ khoa học cho việc tiếp cận du lịch nông nghiệp và trang bị những kiến

13

thức cần thiết để hoạt động kinh doanh trong ngành này thì có Du lịch nông

nghiệp: Những công cụ và phương cách làm nên thành công của Peter

W.Williams, Kathryn và Kim C.Smith, Hội đồng Quản lý Hoạt động kinh doanh

Trang trại Canada, thực hiện năm 2004; hay cung cấp thông tin giúp đỡ các chủ nông trại và trại chăn nuôi xác định tiềm năng du lịch cũng được bàn khá cụ

thể trong nghiên cứu Du lịch nông nghiệp và du lịch thiên nhiên ở Califorina của

Đại học Nông nghiệp và Tài nguyên Thiên nhiên California, Mỹ, thực hiện năm

2005; hoặc nhằm đưa ra những đề xuất hữu ích trong vấn đề bảo vệ sức khoẻ

và an toàn của trẻ em khi đi thăm quan các nông trại tổ chức hoạt động du lịch nông nghiệp, có công trình nghiên cứu Du lịch nông nghiệp – Những vấn đề

về an toàn và sức khỏe cho trẻ của Humann, MJ và Lee, BC Hướng dẫn An toàn

và Sức khoẻ Du lịch Nông nghiệp cho Trẻ em Marshfield, WI: Marshfield Clinic, Mỹ, được thực hiện năm 2007

Tài liệu Hoạt động giải trí với Du lịch nông thôn của Trung tâm Chuyển

giao Công nghệ Tương thích Khu vực Nông thôn –ATTRA, 2004, lại nghiên cứu gắn hoạt động du lịch nông nghiệp/ nông thôn với trẻ em nói chung và học sinh nói riêng như một cơ hội kinh doanh Mục tiêu là nhằm cung cấp

những thông tin về cách tổ chức và thực hiện các chuyến du lịch học tập, gắn các hoạt động giáo dục với việc thăm quan giải trí và vui chơi cùng thú cưng Hay

nhằm phác thảo những điều cần xem xét đánh giá và ý tưởng cho việc đăng ký hoạt động thăm quan nông trại dành cho học sinh Chương trình Giáo dục và

Nghiên cứu Nông nghiệp Bền vững, Đại học California cũng đã nghiên cứu và

đưa ra cẩm nang Hướng dẫn cho Chủ nông trại Đăng ký hoạt động Thăm quan

Nông trại dành cho Trẻ em Cũng hướng tới hoạt động kinh doanh giải trí nông

nghiệp cho các nhóm trường học đó là tài liệu khảo sát đánh giá của Đại học

Tennesses, (Mỹ) thực hiện năm 1998, Kinh doanh giải trí nông nghiệp hướng tới

từ thực tiễn hoạt động

8 Bố cục của khóa luận

Khoá luận bao gồm các phần mục lục, mở đầu, nội dung, tài liệu tham khảo và phụ lục Trong đó, phần nội dung gồm có 3 chương:

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về du lịch dã ngoại đồng quê

Chương 2 Du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học ở Hà Nội và

thực trạng của hoạt động;

Chương 3 Một số giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch dã ngoại đồng

quê cho học sinh tiểu học ở Hà Nội

Trên thế giới, đã có nhiều thuật ngữ khác nhau để diễn tả nội dung du lịch

dã ngoại đồng quê này, phổ biến là ‘farm excursion’ (dã ngoại ở nông trại),

‘farm day’ (ngày nghỉ ở nông trại), ‘agri-entertainment’ (giải trí nông nghiệp)

hay ‘rural recreation’ (giải trí ở nông thôn),“Rural-tourism” (Du lịch nông thôn), “Tourisme de verdure” (Du lịch với cỏ cây), v.v

Ở Việt Nam, không biết tự bao giờ cụm từ Hán Việt “dã ngoại” này lại được người Việt chúng ta ấn định cho một cái nghĩa nôm na đến vậy và lại trở nên phổ biến đến thế! Du lịch dã ngoại chỉ đơn thuần là chuyến thăm quan trong ngày ra khỏi một địa điểm sinh hoạt thường nhật trong phạm vi một khoảng cách ngắn Du lịch dã ngoại đồng quê là chuyến thăm quan trong ngày ra các vùng nông thôn, miền quê, tới những điểm thu hút du lịch nông nghiệp ở ngoại thành hay nằm cách không xa địa điểm sinh hoạt thường nhật

Trong nội dung nghiên cứu này, tác giả sử dụng thuật ngữ du lịch dã

ngoại đồng quê với tên tiếng Anh là rural excursion Nếu đem chiết tự thuật ngữ

này, nó đã có thể bao hàm gần trọn vẹn ý nghĩa của hoạt động du lịch mang tích chất thăm quan, khám phá và học hiểu hơn là mang tính nghỉ ngơi thuần túy Để bám sát mục đích nghiên cứu, các cụm từ “du lịch đồng quê”, “du lịch dã ngoại

16

nông thôn”, “du lịch nông thôn” và “du lịch dã ngoại đồng quê” sẽ được tác giả

sử dụng thống nhất trong khóa luận này

Khác với các hình thức du lịch khác, đây là một hình thức du lịch có không gian mở và sản phẩm mở vì không bị ràng buộc vào một không gian nhất định Loại hình này cho phép sự tự do lựa chọn đối tượng thăm viếng cho mình hơn Du lịch dã ngoại đồng quê không những được ngắm phong cảnh mà còn được thưởng thức và mua các đặc sản tại nơi sản xuất Và hơn tất cả là cơ hội được giao lưu trò chuyện, tham gia và thu nhận những kiến thức về cuộc sống đồng quê của những người dân lao động cần cù mộc mạc chân chất

Du lịch dã ngoại đồng quê thích hợp với các hoạt động thăm quan, trải nghiệm, khảo sát, nghiên cứu và khám phá Du lịch dã ngoại đồng quê cũng đem lại sự thỏa mãn các nhu cầu thuộc về tinh thần: thưởng ngoạn vẻ đẹp hùng vĩ hoang dã hay thơ mộng của cảnh vật thiên nhiên; tìm tòi mới lạ, sống gần với tự nhiên để có được những cảm xúc rạt rào, thư thái tâm hồn, với một thể chất được tập luyện và tái bồi dưỡng bằng không khí trong lành Ðặc biệt du lịch dã ngoại phát triển tinh thần cộng đồng giúp mọi thành viên tìm hiểu nhau hơn

Du lịch dã ngoại đồng quê có thể mang lại nhiều niềm vui cho con người, ngay cả với người già, và cả hứng thú về thăm chốn thôn quê dân dã nghèo nhưng êm đềm và nồng hậu, hay tham dự những buổi vui chơi tại các vạn chài rộn rã tiếng "hò dô ta" kéo lưới hừng hực khí thế, hoặc là những đêm lửa trại giữa núi rừng, đồi hoang, đảo vắng, ấm áp tình người với những trò chơi giản dị, hồn nhiên

Du lịch dã ngoại đồng quê không cung ứng cao lương mỹ vị, nhưng có khả năng cung cấp nhiều đặc sản tại chỗ Từ những củ khoai lang vùi, những bắp ngô nếp nướng cho đến những món thịt nướng tự phục vụ theo cách để nguyên con đem thui nướng trên than hồng luôn là những lựa chọn ưu tiên trong các

17

chuyến đi dã ngoại nơi đồng nội bởi cái không khí rộn ràng và quan trọng là nó cực kỳ hấp dẫn khứu giác và khoái khẩu Trong ánh sáng bập bùng đêm thâu, những giao lưu văn nghệ, những câu chuyện câu trò tâm tình khiến các thành viên khó có thể nào quên và cũng thật chẳng thể kiếm tìm lại được cái không khí như thế tại những đô thị cửa rộng nhà cao chen chúc

Du lịch dã ngoại đồng quê là gì?

Cho tới nay, chưa thể có được một định nghĩa về du lịch dã ngoại đồng quê bởi nó vẫn chưa được xem là một loại hình du lịch thực thụ dẫu nó đã bao hàm đầy đủ các đặc trưng và yếu tố để là một loại hình du lịch Do đó, cơ sở lý luận của du lịch dã ngoại đồng quê lại phải dựa chính vào du lịch nông thôn hay

du lịch đồng quê Tuy nhiên, bản thân loại hình du lịch nông thôn cũng có nhiều cách định nghĩa song chưa thể có được một cách định nghĩa nào mang tính chất chuẩn mực và bao quát Mỗi định nghĩa được đưa ra chỉ đáp ứng được ở góc độ nghiên cứu của nó với những hoàn cảnh và mục đích nghiên cứu cụ thể

Theo Nuchnard Rattanasuwongchai (1998) - chuyên gia nghiên cứu Sở Khoa học nghề Nghiệp Thái Lan, thì Du lịch nông thôn với cương vị là một loại hình khác của du lịch bền vững mà nó đang khai thác những tiềm năng của các vùng nông thôn, đang gây ra ít hoặc không có tác động nguy hại nào, và đang tạo

ra những lợi ích ngày càng lớn cho các khu vực nông thôn ấy về mặt năng lực sản xuất nông thôn, việc làm, phân bổ của cải, giữ gìn môi trường và văn hoá nông thôn, sự gắn kết của người dân địa phương, và cách thích ứng phù hợp với tín ngưỡng và giá trị truyền thống trong thời đại mới [15, 2]

Trung tâm Tiểu Nông trại của Trường Đại học California của Mỹ, với quan điểm của khách thăm quan du lịch đồng quê, đã đưa ra định nghĩa: hoạt động tới thăm một nông trại hay thăm quan bất kỳ một hoạt động canh tác, làm vườn hay thăm cơ sở kinh doanh nông nghiệp nào nhằm mục đích giải trí, giáo

Còn theo Ramiro Lobo – chuyên gia cố vấn nông trại, thì: Du lịch nông thôn là hoạt động giải trí có liên quan đến việc tới thăm quan những nơi có khung cảnh làng quê hay môi trường nông thôn vì mục đích tham gia hoặc trải nghiệm các hoạt động, sự kiện hoặc các điểm thu hút mà không sẵn có ở những vùng đô thị hóa Những hoạt động này không cần thiết phải diễn ra ở những vùng thuần túy tự nhiên(2)

Ban Nông nghiệp, Thực phẩm và Lâm nghiệp bang Oklahoma (Mỹ) trên trang web của mình (3), cũng đưa ra định nghĩa như sau: Du lịch nông thôn (rural tourism) là bất kỳ hoạt động du lịch nào nhằm giới thiệu cuộc sống, văn hóa, nghệ thuật và di sản của vùng quê, nhờ đó mang lại những lợi ích kinh tế-xã hộicho cộng đồng địa phương, đồng thời, làm tăng sự tiếp xúc, giao lưu giữa khách thăm quan với người dân bản địa thông qua các hoạt động đa dạng Du lịch nông thôn về cơ bản là những hoạt động diễn ra ở các làng quê Du lịch -

(1) http://www.agritourismworld.com/search/

(2) http://www.sfc.ucdavis.edu/AGRITOURISM/definition.html ;

(3) http://www.oklahomaagritourism.com/index.pph?/contact;

19

những nơi dân cư chủ yếu gần gũi với môi trường tự nhiên, hoạt động du lịch nông thôn thường theo mùa vụvà kết hợp với các sự kiện của địa phương trên cơ

sở bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, di dản và truyền thống”

Từ những cách hiểu trên, tác giả khóa luận có thể rút ra rằng du lịch dã

ngoại đồng quê có nghĩa là sự giao hòa về mặt tự nhiên, văn hóa và con người

giữa các vùng đô thị và các vùng nông thôn, vùng biển, người ta tiếp nhận chúng thông qua việc du lịch đến và thẩm nhận những nét đẹp tự nhiên và nhân văn cũng như là trải nghiệm cuộc sống sinh hoạt và công việc ở những vùng núi non, sông nước hay nông nghiệp và nông thôn

1.1.2 Những hình thức du lịch dã ngoại

Như đã diễn giải ở trên, du lịch dã ngoại đơn thuần là chuyến thăm quan trong ngày ra khỏi địa điểm sinh hoạt thường nhật trong phạm vi một khoảng cách ngắn Có nhiều hình thức du lịch dã ngoại tùy theo chủ thể thăm viếng

Du lịch dã ngoại thăm quan phố phường là chuyến đi thăm quan dạo

quanh phố phường, đi xem cuộc sống sinh hoạt, cảnh quan phố xá, công việc làm

ăn buôn bán, các mặt hàng bày bán, trên các tuyến phố, chẳng hạn như dã ngoại thăm quan phố phường, phố ẩm thực, phố đi bộ, và không thể bỏ qua cơ hội được tìm hiểu những nét văn hóa của phố cổ Hà Nội, hay cơ hội học hiểu về danh nhân, địa danh qua các tên phố, tên đường,

Du lịch dã ngoại thăm quan các điểm di tích, thắng cảnh là chuyến đi

thăm quan tới các điểm di tích, thắng cảnh để tìm hiểu về những cái hay cái đẹp cùng các giá trị của di tích và còn là để cảm nhận được những cảnh đẹp của địa phương, chẳng hạn như dã ngoại thăm quan chùa Kim Liên, Trấn Quốc, đền Trấn Vũ, quảng trường Ba Đình, lăng Bác, Văn Miếu-Quốc Tử giám,

20

Du lịch dã ngoại thăm quan bảo tàng là chuyến đi thăm quan tới các bảo

tàng để được nghe, được nhìn ngắm, được minh họa bằng những hiện vật lưu giữ, cũng có thể là cả sự mô phỏng, trình chiếu bằng phim ảnh về những nét sinh hoạt, nét văn hóa, nền văn minh, hay giai đoạn lịch sử, hoặc quá trình phát sinh phát triển của các tộc người trong đại gia đình dân tộc Việt Nam, Một số bảo tàng ở Hà Nội có sức hấp dẫn rất lớn đối với khách thăm quan như là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam,

Du lịch dã ngoại thăm quan công viên, vườn thú là chuyến đi thăm quan

tới các công viên hay vườn thú để được nghe, được nhìn ngắm về các loài cây, loài vật, để có cơ hội kiểm nghiệm sự hình dung của bản thân về các loài cây, loài vật đó trên thực tế, chẳng hạn là dã ngoại thăm quan Vườn thú Thủ Lệ, thăm quan công viên Cây Xanh hay công viên Bách Thảo,

Du lịch dã ngoại đồng quê là chuyến thăm quan trong ngày ra các vùng

nông thôn, miền quê, tới những điểm thu hút du lịch nông nghiệp ở ngoại thành hay nằm cách không xa địa điểm sinh hoạt thường nhật để được trải nghiệm về cuộc sống sinh hoạt nơi thôn dã, tham gia vào các hoạt động nông nghiệp và thưởng thức những thứ nông sản tại chỗ Đây là một hình thức còn mới mẻ ở Việt Nam nói chung và ở Hà Nội nói riêng, nên sự biết đến nó còn khiêm tốn, xét từ cả hai phía: phía cơ sở đón khách cùng các nhà tổ chức và phía kia là những người mong muốn được trải nghiệm du lịch dã ngoại đồng quê Tuy nhiên, nhiều quốc gia trên thế giới như Mỹ, Nhật, Italia lại rất coi trọng và quan tâm phát triển hình thức du lịch này, thậm chí còn đưa cả vào trong trường học

để học sinh có được những buổi học thú vị: học mà chơi-chơi mà học

Mỗi khu vực nông thôn của Việt Nam đều có được sự đa dạng đặc sắc về văn hoá, truyền thống và tài nguyên thiên nhiên, để có thể khiến cho những vùng

21

này trở thành những điểm đến có tính hấp dẫn du lịch rất lớn Năm chủ đề có thể được chọn lựa nhằm mang lại những lợi ích cho cả khách du lịch và người dân địa phương [15, 2]

 Du lịch khám phá tự nhiên, vốn là hình thức giải trí chính gây ít hoặc không có tác động sinh thái nào;

 Du khảo văn hoá, vốn là hình thức khám phá nền văn hoá, lịch sử và di tích khảo cổ học của người dân địa phương;

 Du lịch sinh thái, vốn là hình thức du lịch có trách nhiệm nhằm bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên cũng như duy trì những giá trị con người và xã hội của dân cư địa phương;

 Du lịch qua các làng quê, là hình thức mà với nó du khách được chia sẻ những hiểu biết về đời sống làng quê, và qua đó các ngôi làng nông thôn có thể được hưởng lợi ích kinh tế từ các hoạt động du lịch đó;

 Du lịch nông nghiệp, là hình thức mà với nó du khách được chiêm ngưỡng hay tham gia vào các phương thức canh tác nông nghiệp truyền thống mà không gây xáo động đến hệ sinh thái hay hiệu quả sản xuất của địa phương chủ quản

1.1.3 Những hoạt động của du lịch dã ngoại đồng quê

Trong quá trình đi du lịch dã ngoại đồng quê, việc hướng và khuyến khích học sinh tìm hiểu các nét sinh hoạt nông thôn, là một điều rất quan trọng Chẳng hạn, khi tìm hiểu về phương thức canh tác cây trồng và vật nuôi, học sinh có thể thấy được các loài vật nuôi và cây trồng sống cộng sinh với nhau Học sinh có thể thấy tầm quan trọng của chuỗi cộng sinh giữa các loài vật nuôi và cây trồng: Vật nuôi cung cấp phân bón cho các cây trồng và ngược lại, cây trồng là nguồn thức ăn cho các vật nuôi Đương nhiên, học sinh cũng được hiểu rằng con người

22

chúng ta sẽ được hưởng lợi ích từ việc canh tác các loài cây trồng và vật nuôi đó:

có thể sử dụng trứng, sữa, thịt từ các loài vật nuôi và thu hoạch lương thực cùng rau màu từ các cây trồng [1]

Điều quan trọng nhất là học sinh có thể biết được thực phẩm mà chúng ăn hàng ngày bắt nguồn từ đâu Chúng có thể biết được cà rốt mọc lên từ đất, có thể thấy được hạt đậu được xếp thành hàng khi tách lớp vỏ cứng ra, thấy được gà đẻ trứng, hoa quả trên cây, biết được tơ lụa được chuốt ra từ kén tằm, biết được quy trình sinh trưởng từ con nhộng sang con tằm rồi thành con ngài/bướm, nhìn thấy cách vắt sữa ra từ vú của con bò, quan sát được bướm thụ phấn trên hoa, được ngửi thấy mùi bạc hà tươi mát, mùi thơm của lá hương thảo, và các loại thảo dược Đây sẽ là chuyến đi vô cùng quý giá và đầy trải nghiệm đối với tất cả những học sinh [1]

Có rất nhiều các hoạt động thú vị có thể đưa vào trong chuyến du lịch dã

ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học [17, 5] (Xem thêm Phụ lục 6 và 7):

 Dạo bộ quanh vườn và tìm hiểu về các loại hoa quả và các loại rau, cũng có thể thu hoạch một loại hoa quả hoặc rau trong vườn

 Thăm quan và có thể chơi với những con bê, con dê, con cừu được nuôi dưới sự dẫn dắt của người giám hộ

 Tự tay cho lợn, gà ăn các loại rau trong vườn, xem vắt sữa bò, dê

 Thăm chuồng thỏ, thăm trại đà điểu

 Ngắm cảnh, cảm nhận âm thanh, mùi vị và cảm xúc nơi đây

Theo sự thay đổi của từng mùa, chuyến du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học cũng có thể bao gồm các hoạt động sau:

 Cho bê, dê con ăn, cho gà ăn và nhặt trứng

 Dạo quanh vườn cây ăn quả và tìm hiểu các loại hoa quả

23

 Tìm hiểu lợi ích cũng như tác hại của một số loài sâu bọ và côn trùng

 Trồng hoặc thu hoạch rau màu, hoa quả trong vườn theo mùa (như thu hoạch lúa, thu hoạch cà chua, cải bắp, đậu, lạc, ngô, )

Sản phẩm này rất cần thiết cho các lứa tuổi thanh thiếu niên tại các thành phố và cần đưa vào dưới hình thức du lịch học đường để mang lại tình yêu thiên nhiên và lòng tự hào gắn bó với quê hương xứ sở

1.1.4 Đặc trưng của sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê

Hoạt động du lịch dã ngoại đồng quê được miêu tả là hoạt động thăm quan tới các vùng nông thôn nhằm mục đích thưởng ngoạn, nghỉ ngơi, giải trí, học hỏi hay tham gia trực tiếp vào những hoạt động ở đó Bên cạnh những đặc điểm chung của sản phẩm du lịch, sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê còn có một số những nét đặc trưng riêng biệt, đó là:

Thứ nhất, về bản chất du lịch dã ngoại đồng quê là một sản phẩm phức hợp, cấu thành từ nhiều hợp phần Trong đó, nó kết hợp cả những yếu tố do chính người dân địa phương cung cấp như là bữa ăn, các loại sản vật, đặc sản, các hoạt động văn hóa và đời sống bao gồm cả các hoạt động nông nghiệp: canh tác và thu hoạch và cả những yếu tố do nhà phân phối dịch vụ cung cấp như là phương tiện vận chuyển, các dịch vụ cho nhiều loại hình vui chơi giải trí khác

Thứ hai, sản phẩm du lịch dã ngoại được thực hiện ở các vùng nông thôn Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các dịch vụ mà địa phương có thể cung ứng cho khách thăm quan sẽ nghèo nàn Thay vào đó là khách thăm quan sẽ được cung ứng nhiều loại hình dịch vụ giúp thỏa mãn những ham muốn trải nghiệm về con người, cảnh quan nông thôn cùng những nét sinh hoạt hàng ngày

và công việc nghề nông Một số dịch vụ thường được cung ứng trong sản phẩm

du lịch dã ngoại đồng quê như sau:

 Dịch vụ bán lẻ các nông sản, đặc sản địa phương như là: các đồ hàng thủ công, các loại bánh mứt kẹo đặc sản, ;

 Dịch vụ vui chơi, giải trí như: thả diều, cắm trại, đánh đu, cưỡi xe bò; Thứ ba, hầu hết các hoạt động của sản phẩm du lịch dã ngoại đồng quê được diễn ra ở ngoài trời nên chịu ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố thời tiết, nhất là những hình thái thời tiết khắc nghiệt

Thứ tư, chỉ du lịch đồng quê mới mang lại lợi ích bền vững Nên có thể nói du lịch đồng quê là du lịch cộng đồng, là xu hướng phát triển hiện nay trên thế giới theo tôn chỉ phát triển bền vững, bảo vệ thiên nhiên và văn hóa dựa vào

sự đóng góp của cả du khách và chủ nhân thật sự lâu đời của vùng [21]

Một điều nữa là, đối tượng thăm quan trọng tâm của du lịch dã ngoại đồng quê là cảnh quan nông thôn với những nét sinh hoạt thôn quê sống động, các hoạt động nông nghiệp cấy hái và thu hoạch, nên tính mùa vụ cũng tác động không nhỏ Hơn nữa, yếu tố “thời trân thức thức sẵn bày” (mùa nào thức nấy), nên các loại sản vật, đặc sản địa phương cung ứng cho khách thăm quan cũng phải chịu tuân theo tính mùa

Sản phẩm du lịch đồng quê sẽ làm phong phú thêm các hoạt động du lịch khác nhất là tại một nước nông nghiệp lâu đời như ở Việt Nam Vì trên bản đồ địa kinh tế thế giới, Việt Nam là một nước nông nghiệp có bề dày về lịch sử phát triển, nên có thể nói rằng chỉ có sản phẩm du lịch đồng quê mới có thể mang lợi

25

thế cạnh tranh tuyệt đối trước các sản phẩm du lịch khác của các nước phát triển

Du lịch đồng quê hấp dẫn bởi những nét khác biệt về yếu tố con người, phong cảnh thiên nhiên và văn hóa làng quê đã được lồng ghép rất hài hòa mang một vẻ đẹp rất ấn tượng Nhưng cho tới nay, do chưa có chính sách vĩ mô về định hướng phát triển nên vẫn chưa hình thành được một thương hiệu chính thống về sản

phẩm du lịch đồng quê Việt [21] (Xem thêm Phụ lục 4)

1.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến du lịch dã ngoại đồng quê

(Xem thêm Phụ lục 5)

1.2.1 Sự quan tâm và gắn kết vào chương trình học

Thăm quan du lịch ngoại khóa với học sinh tiểu học có hai hàm ý rõ rệt: một là đáp ứng nhu cầu đi thăm quan dã ngoại, các chuyến thăm quan sẽ phục vụ cho chính bài học; thứ hai là việc trải nghiệm thực tế như vậy giúp học sinh hiểu biết thêm với thế giới thực xung quanh, với cuộc sống lao động, với các kỹ năng sống và qua đó làm tăng thêm sự đoàn kết gắn bó với nhau

Nhằm tránh biến học sinh ngay từ bậc tiểu học đã trở thành những ‘gà nòi’

và cũng nhằm thực hiện chủ trương cho học sinh thăm quan, tiếp cận hoặc tham gia nhiều hoạt động đồng quê để chính các em khám phá khả năng bản thân cùng các kỹ năng sống và lao động, thăm quan cuộc sống và cảnh quan nơi thôn dã, nên các trường tiểu học cần đưa du lịch dã ngoại đồng quê thành một hoạt động ngoại khóa Để có thể tổ chức một cách hiệu quả, Ban giám hiệu nhà trường sẽ phải đánh giá đúng ý nghĩa của du lịch dã ngoại đồng quê với vai trò của hoạt động ngoại khóa cho học sinh tiểu học, từ đó có phương án đầu tư kinh phí đúng mức Mặt khác, cũng đòi hỏi ở các thầy cô giáo sự nhiệt tình, khả năng quán xuyến học sinh, và cả sự sáng tạo trong việc lồng ghép chương trình học, qua đó

sẽ đề xuất tần xuất tổ chức đi thăm quan dã ngoại thực tế theo mỗi học kỳ, mỗi cuối một niên khóa

26

1.2.2 Khả năng tiếp cận đến điểm thu hút

Điểm thu hút du lịch dã ngoại đồng quê không nên cách quá xa nơi gửi khách Đối với đối tượng khách thăm quan là trẻ em nói chung và học sinh tiểu học nói riêng, thì khoảng cách tới điểm thu hút du lịch dã ngoại đồng quê chỉ khoảng 50km nhưng không vượt quá 100km Khoảng cách quá xa, sẽ làm cho các bé mệt mỏi vì mất nhiều thời gian đi lại trên xe Trong trường hợp này, vùng

Ba Vì là địa bàn lý tưởng thu hút học sinh tiểu học Hà Nội đi du lịch thăm quan tới các điểm du lịch đồng quê

1.2.3 Mức độ chuyên nghiệp của điểm thu hút

Một khía cạnh quan trọng trong việc thu hút các hoạt động du lịch dã ngoại đồng quê là phải đảm bảo khách thăm quan, nhất là các trẻ em và học sinh tiểu học có được một nơi bằng phẳng, thoáng đãng, không có nhiều địa hình chia cắt và có rào chắn phù hợp, để khám phá địa điểm Liệu điểm thu hút du lịch đồng quê đó có những tuyến thăm quan để có thể đi từ điểm thu hút này tới điểm thu hút khác không, hay điểm thu hút du lịch đồng quê đó có thể giúp khách thăm quan có được những trải nghiệm thú vị về cuộc sống lao động và sinh hoạt

đặc trưng nơi đồng quê đó không

1.2.4 Thời tiết bất thường

Một số hình thái thời tiết như là mưa và dông bão có thể làm gián đoạn hoạt động dã ngoại đồng quê, vì vậy, những hình thái thời tiết bất thường đáng là một vấn đề quan tâm nhất Bởi vì đa số các hoạt động thường diễn ra ở ngoài trời, nên rất cần có sự ủng hộ của điều kiện thời tiết Chúng ta cần tìm hiểu và nắm bắt được những thông tin thời tiết để điều chỉnh linh hoạt cho phù hợp với từng yêu cầu cụ thể, và với mọi hình thái thời tiết bất thường Những thông tin

an toàn thời tiết chi tiết có thể theo dõi trên các bản tin thời tiết hằng ngày hoặc tìm ở địa chỉ website của Trung tâm Dự báo Thời tiết [12, 26-28]

27

1.2.5 Dịch bệnh

Hầu hết,bệnh dịch xảy ra cho các loài vật nuôi đều là những bệnh truyền nhiễm phổ biến với cả vật nuôi và người, và có thể lây truyền sang nhau Sự lây truyền các dịch bệnh từ gia súc, gia cầm có thể xảy ra do tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc với môi trường xung quanh nơi có ổ dịch Nếu vùng thu hút các hoạt động du lịch nói chung và du lịch dã ngoại đồng quê nói riêng có cả các hoạt động tiếp xúc với vật nuôi, hoặc là vùng có chăn nuôi nhiều loại gia súc, gia cầm trước nguy cơ cảnh báo dịch bệnh cao, phải đặc biệt chú ý tới việc cảnh báo an toàn, hạn chế đến gần và thực hiện các biện pháp rào chắn cách ly Điều này càng cần thiết hơn đối với khách thăm là trẻ em và học sinh Đây là nhóm có nguy cơ rất lớn trước việc nhiễm phải những dịch bệnh từ vật nuôi [12, 32-33]

1.2.6 Những yếu tố khác

Bên cạnh những yếu tố tác động trực tiếp tới việc thu hút du lịch dã ngoại đồng quê nêu trên, còn có rất nhiều những yếu tố tác động gián tiếp song lại có sức cản không nhỏ lên nhu cầu này Nói chung, những yếu tố tác động gián tiếp

đó có thể là: khả năng tài chính; sự ủng hộ của phụ huynh học sinh, nhà trường

và chính quyền; môi trường sống, làm việc, học tập hay nói cách khác, mức độ

đô thị hóa; thời gian rỗi; v.v

1.3 Những điều kiện chủ yếu để tổ chức du lịch dã ngoại đồng quê

1.3.1 Sự hấp dẫn của điểm thu hút du lịch đồng quê

1.3.1.2 Tài nguyên du lịch tự nhiên

Các nguồn lực tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển du lịch dã ngoại đồng quê có thể bao gồm các điều kiện địa chất, địa mạo, địa hình, thổ nhưỡng; thủy văn; hệ sinh thái nông nghiệp và tài nguyên sinh vật; không gian sạch, thoáng đãng và phải rộng để có vành đai cách ly

28

Việt Nam là một đất nước có nền sinh thái tự nhiên rất đa dạng về các chủng loài sinh vật được coi là một trong 16 nước có đa dạng sinh học cao vào bậc nhất thế giới Trong quá trình lịch sử hình thành và phát triển của mình, Việt Nam đã phát huy được tối đa những lợi thế tự nhiên và đã tạo dựng được cả một nền văn minh lúa nước đặc sắc và rực rỡ với hướng đi lên phát triển kinh tế trọng tâm chính là kinh tế nông nghiệp [4]

Việt Nam không chỉ có lợi thế về môi trường khí hậu mà còn tập trung rất nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ thú như ruộng nương bậc thang, cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, những miệt vườn với cây trái sum suê, những thác cao tung bọt trắng xóa, những cảnh hồ trong ráng chiều thơ mộng, rồi còn là sông ngòi, núi non, Dẫu cuộc sống hiện đại với sức ép công nghiệp hóa và đô thị hóa đang tràn tới từng tỉnh thành, thì địa bàn nông thôn vẫn chiếm phần lớn lãnh thổ, hơn 70% dân số vẫn lao động trong lĩnh vực nông nghiệp

Địa bàn nông thôn là nơi có khí hậu khá trong lành, ít chịu tác động bởi các khí thải và rác thải công nghiệp Môi trường thiên nhiên còn khá nguyên vẹn tại các vùng nông thôn luôn tạo ra cho con người cảm giác về một chốn an lành, bình yên, cảm giác được hòa đắm mình với thiên nhiên, thoát khỏi được những

sự xô bồ, tấp nập của cuộc sống hiện đại nơi đô thị

1.3.1.2 Tài nguyên du lịch nhân văn

Địa bàn các vùng nông thôn, miền núi và hải đảo là những nơi tập trung chính, tới hơn 3/4 số lượng các di tích lịch sử và văn hóa, các lễ hội Do những tác động về mặt tự nhiên và truyền thống văn hóa nên mỗi vùng miền dù là nông thôn, miền núi hay hải đảo lại có những phương thức canh tác và sản xuất khác nhau, qua đó tạo nên những cảnh quan nông thôn khác biệt giữa các vùng

Hơn nữa, là một dân tộc thông minh, nên từ thuở dựng nước, tổ tiên ta đã biết cách sử dụng các sản phẩm thiên nhiên xung quanh cho sự tồn tại của bản

29

thân, gia đình và nhóm tộc từ đời này qua đời khác Kết quả là đã tạo dựng được một nếp văn hóa, một lối sống sinh hoạt nông thôn và một nền sản xuất nông nghiệp đặc trưng riêng có của Việt Nam với các sản vật vừa mang đậm tính thiên nhiên phong phú đa dạng, vừa mang đậm dấu ấn về văn hóa bản địa của nhiều cộng đồng dân cư nông nghiệp sinh sống tại các làng xóm ở mọi miền đất nước

Đó chính là nguồn tài nguyên vô tận để tạo ra các sản phẩm du lịch rất hấp dẫn cho du khách nếu biết tổ chức và khai thác vì ngoài yếu tố thiên nhiên còn là sản phẩm của trí tuệ và kinh nghiệm

1.3.2 Cơ sở hạ tầng

Trong cơ sở hạ tầng, mạng lưới và phương tiện giao thông vận tải là nhân

tố quan trọng hàng đầu cho phát triển du lịch cũng như nhiều ngành kinh tế khác Một điểm thăm quan dã ngoại đồng quê có thể có sức hấp dẫn đối với du lịch nhưng vẫn không thể khai thác được nếu thiếu yếu tố giao thông vận tải Đặc biệt, khi điểm thu hút du lịch dã ngoại ấy lại hướng đến khách hàng mục tiêu là học sinh, thì phương tiện đảm bảo cho tổ chức đi du lịch dã ngoại theo nhóm lớn

và khả năng để phương tiện đó tiếp cận được điểm thu hút là những vấn đề đặt ra hàng đầu cho cả nhà tổ chức và điểm thu hút

1.3.3 Cơ sở dịch vụ

Du lịch dã ngoại đồng quê không đòi hỏi nhiều về những cơ sở tiện nghi sang trọng, xa xỉ mà rất cần hướng đến tính thân thiện với môi trường và cảnh quan Vì vậy, cơ sở dịch vụ phù hợp có thể chỉ là những điểm dừng chân, nghỉ nhà dân, hay có thể được tổ chức thành các trang trại du lịch, các trung tâm dịch vụ du lịch đồng quê, các điểm phục vụ ăn uống, giải khát và nghỉ ngơi v.v để đảm bảo những lợi ích kinh doanh của nhà đầu tư Điều quan trọng là những điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm và khả năng cung ứng các dịch vụ của chuyến thăm quan du lịch vẫn phải được đảm bảo Khách thăm quan sẽ được

30

cảm nhận cuộc sống sinh hoạt thôn quê trong khi vẫn được cung ứng những dịch

vụ hoàn hảo và sự chăm sóc chu đáo

1.3.4 Nguồn nhân lực du lịch

Bên cạnh lực lượng lao động có trình độ đang ngày càng tăng lên, một lượng lớn lao động chưa qua đào tạo là nông dân, người buôn bán và làm dịch vụ nhỏ lẻ, một trách trực tiếp hay gián tiếp cũng đã tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch đặc thù này Họ đã tự phát đảm nhiệm vai trò là những hướng dẫn viên đồng quê, được mời tham ra hướng dẫn thao tác, cung cấp những thông tin về hoạt động nông nghiệp, về cuộc sống với những tập quán và phong tục địa phương

Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực du lịch cho du lịch đồng quê, rất cần có

sự bao gồm cả người dân địa phương thông qua những khóa tập huấn nghiệp vụ hướng dẫn viên du lịch và dịch vụ du lịch và xem đây là một phương cách để liên kết lợi ích của người dân địa phương

1.3.5 Những điều kiện khác

1.3.5.1 Cơ chế chính sách

Nhà nước cũng đã có nhiều chinh sách ưu đãi cho nông dân làm kinh tế như là chính sách cho vay vốn với mức lãi suất thấp, khuyến khích ‘dồn điền đổi thửa’ tạo đà sản xuất lớn nhờ tập trung ruộng đất, Đây là điều kiện thuận lợi

và là nguồn động viên, khuyến khích các hộ nông dân phát triển các ngành kinh

tế dịch vụ có khả năng sinh lời cao ngay trong chính hoạt động kinh tế thuần nông của mình và ngay trên chính phần ruộng và đất canh tác của mình Vì thế càng cần phải hướng sự ưu tiên phát triển vào du lịch nông thôn

1.3.5.2 Điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước

Khi kinh tế phát triển, tức là tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của con người đã đạt ở mức độ cao nhất định nào đó, lúc đó cùng với thu nhập và quỹ thời gian nhàn rỗi ấy, thì con người ta lại có xu hướng mong muốn tìm lại về

31

những chốn nông thôn yên bình cho mục đích sốc lại cân bằng cho cuộc sống quá sôi động, tạo cơ hội cho con em mình tìm tòi, học hiểu và trải nghiệm cuộc sống thôn dã, công việc nghề nông, Khi ấy, du lịch nông thôn sẽ trở thành sự lựa chọn ưu tiên số một

1.3.5.3 Sự quan tâm và thu hút đầu tư

Sự quan tâm và thu hút đầu tư sẽ khuyến khích các nhà đầu tư tìm về với địa phương và nhờ đó tạo được sức bật mạnh về phát triển kinh tế-xã hội, thúc đẩy nhanh chóng việc cải thiện cơ sở hạ tầng; người nông dân sẽ có thêm cơ hội nghề nghiệp và thu nhập nhờ khai thác và vận dụng được chính những kiến thức

và công việc đồng ruộng của mình vào du lịch

1.4 Ý nghĩa của du lịch dã ngoại đồng quê với học sinh tiểu học Hà Nội

Ở lứa tuổi học sinh tiểu học, dẫu chưa thể có hình dung gì về những điều

gợi nhớ cảm động qua các vần thơ, câu hát sâu lắng về quê hương ấy “ quê

hương là con diều biếc/ tuổi thơ con thả trên đồng ”, song cũng không ít lần

chúng đã hào hứng khoe lại với bố mẹ chúng rằng bạn này, bạn kia được về quê với cả sự mong muốn khôn chừng trong đó Điều đó, hẳn cũng làm nhiều người

lớn chúng ta phải day dứt

1.4.1 Cơ hội để nâng cao hiểu biết kiến thức tự nhiên và xã hội trong thực tế

Học sinh ở các thành phố lớn nói chung, rất ít được ngắm nhìn những vẻ đẹp mang đậm dấu ấn truyền thống dân tộc Điều đó chỉ có được qua những chuyến đi về làng quê Chỉ có qua những chuyến đi về làng quê đó, học sinh mới cảm nhận được rõ hơn về lịch sử, văn hoá, và những nét thôn quê mộc mạc và hồn hậu Học sinh mới được thấy những ngôi nhà thôn dã được xây cất không phải từ duy nhất một thứ vật liệu bê tông như hằng thấy và quy chiếu trên những ngôi nhà thành phố mà là từ bùn đất, từ rơm trấu, từ tre pheo, gỗ lạt, từ lá cọ, lá

32

kè và cả những thứ cỏ tranh, rơm rạ, cho đến những vôi vữa nồng nồng hăng hăng Học sinh cũng sẽ còn được thấy những ngôi đình làng là nơi sinh hoạt cộng đồng làng xã, mới được trực tiếp thưởng ngoạn vẻ đẹp yên bình, nên thơ của nông thôn Việt Nam Đứng bên những cánh đồng lúa, những đầm sen, học sinh cảm nhận được vẻ đẹp đậm chất hương đồng gió nội của quê hương và vẻ đẹp của những cánh cò trong ráng chiều của làng quê yên ả Những chuyến dã ngoại thực tế này giúp học sinh biết yêu thêm quê hương đất nước với những vẻ đẹp nên thơ, bình dị [18]

Những chuyến du lịch dã ngoại đồng quê về nông thôn này sẽ cung cấp cho học sinh những kiến thức thực tế, tận mắt được chứng kiến, tận tay được cầm nắm những loại cây, những vật nuôi Những bài học qua những chuyến đi sẽ

in sâu trong trí nhớ học sinh Rồi những phiên chợ quê sẽ đưa học sinh sống trong bầu không khí làng quê đích thực, thấy và thưởng thức những sản vật, những món quà quê do người nông dân tự tay làm ra Học sinh còn được ghé thăm các làng quê nông nghiệp để hiểu thêm về những nét sinh hoạt làng quê; biết được cái cày, cái bừa, những nông cụ thiết thân của người nông dân

1.4.2 Giúp giáo dục ý thức và cuộc sống lao động thôn quê cho học sinh

Trong các chuyến du lịch dã ngoại về nông thôn, học sinh thành phố vô cùng thích thú khi được tận mắt nhìn thấy cảnh cuộc sống lao động cấy hái hay thu hoạch lúa chín của bà con nông dân trên đồng ruộng, rồi lại tận mắt tham quan các trại nuôi gia súc, gia cầm như dê, cừu, thỏ, lợn, gà, và cả những ruộng rau màu, ngô lúa Nhiều em còn cặm cụi học cách vẽ ngô, phơi lúa, xay thóc, vặt lạc, hoặc chăm chú theo dõi cách làm bánh tráng, làm thịt gà, v.v

Sau những chuyến du lịch dã ngoại bổ ích như thế, học sinh sẽ biết quý trọng hơn những thành quả lao động mà mình được thụ hưởng, biết trân trọng

33

hơn những người nông dân một nắng hai sương tạo ra những thành quả vật chất cho xã hội [18]

1.4.3 Góp phần tạo dựng và giáo dục ý thức tập thể, kỹ năng sống

Khi đi du lịch dã ngoại tới các vùng nông thôn, học sinh sẽ sớm nhận biết

và ý thức rõ hơn về cuộc sống gắn kết lẫn nhau cần thiết trong hoạt động sản xuất nông nghiệp Trong mọi công đoạn của hoạt động ấy từ lúc cày bừa, gieo cấy, đến lúc thu hoạch, đều cần có sự tham gia đóng góp công sức của nhiều người Khi học sinh được trực tiếp tham gia hái rau, chè, được tham gia vẽ ngô, phơi thóc, vặt hay bóc lạc củ, học sinh đã thấy được công việc của mình gắn

bó với tập thể như thế nào Và những chuyến du lịch dã ngoại về nông thôn như vậy, tính gắn bó tập thể càng thôi thúc thêm tâm hồn của học sinh Học sinh lại

có thêm nhiều những kỷ niệm đẹp để đoàn kết gắn bó với nhau hơn Hơn nữa, kỹ năng và kinh nghiệm ứng xử với những biến động của thiên nhiên, thời tiết, sẽ được tiếp thu một cách sống động qua những chuyến du lịch đồng quê này

1.4.4 Cơ hội vui chơi giải trí bổ ích, thiết thực, lành mạnh

Sau một quá trình học tập căng thẳng, sau một thời gian sinh hoạt trong không khí sôi động ồn ào, đầy ô nhiễm của đô thị, những chuyến du lịch dã ngoại đồng quê tới những vùng nông thôn là điều kiện lý tưởng để tách học sinh khỏi những phòng máy lạnh, những phòng Internet, giúp học sinh vừa học tập, vừa được hít thở không khí trong lành, được nghỉ dưỡng, thưởng thức các sản phẩm nông nghiệp sạch, được thoải mái vui chơi trên những con đường làng, được thích thú với những cánh diều no gió của mình, được sinh hoạt văn nghệ tập thể, Những chuyến đi này sẽ lấy lại cân bằng về tinh thần, tạo hứng thú

cho học sinh tiếp tục quá trình học tập [18]

34

Tiểu kết chương 1

Tóm lại, cũng như nhiều loại hình du lịch truyền thống thường được biết đến và khai thác, du lịch dã ngoại đồng quê dẫu không mang nhiều những yếu tố của hoạt động du lịch lữ hành, song vẫn mang trong nó cả một hệ thống cơ sở lý luận với những khái niệm, những nét đặc trưng và hoạt động bao gồm, những điều kiện khách quan và chủ quan cho sự hoạt động của loại hình này, và cả những ý nghĩa xã hội và giáo dục mà loại hình này đem lại Du lịch dã ngoại đồng quê có ý nghĩa là một hoạt động du lịch mang tính chất thăm quan, khám phá và học hiểu hơn là chỉ đơn thuần vì mục đích giải trí

Với các kết quả nghiên cứu tổng quan trên, đây sẽ là cơ sở tiền đề để tiếp tục thực hiện nghiên cứu và đánh giá khả năng phát triển du lịch dã ngoại đồng quê cho học sinh tiểu học ở Hà Nội mà sẽ được đề cập ở chương 2, và những giải pháp thúc đẩy loại hình này trong các trường tiểu học ở Hà Nội ở chương 3

35

Chương 2

DU LỊCH DÃ NGOẠI ĐỒNG QUÊ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Ở HÀ

NỘI VÀ THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG 2.1 Khái quát những đặc điểm của học sinh tiểu học Hà Nội

2.1.1 Khái quát chung về học sinh tiểu học

Thiếu nhi là giai đoạn tuổi bắt đầu theo học bậc Tiểu học Đây cũng là lứa tuổi rất cần những sự chăm lo giáo dục về cả thể chất và tinh thần bởi sẽ ảnh hưởng tới những yếu tố tâm sinh lý và tư duy đầu đời của trẻ Vì vậy, các bậc cha mẹ và các thầy cô giáo cần quan tâm tìm hiểu để có được những phương pháp giáo dục phù hợp

Theo Tâm lý học, tư duy của học sinh tiểu học mang tính đột biến, chuyển

từ tư duy tiền thao tác sang tư duy thao tác Sở dĩ có nhận định như vậy là bởi trong giai đoạn mẫu giáo và đầu tiểu học, tư duy chủ yếu trong diễn ra trong trường hành động: tức những hành động trên các đồ vật và hành động tri giác (phối hợp hoạt động của các giác quan) Thực chất của loại tư duy này là học sinh tiến hành các hành động để phân tích, so sánh, đối chiếu các sự vật, các hình ảnh về sự vật Về bản chất, học sinh chưa có các thao tác tư duy - với tư cách là các thao tác trí óc bên trong Trong giai đoạn tiếp theo, thường ở đa số học sinh lớp 3 và lớp 4, học sinh đã chuyển được các hành động phân tích, khái quát, so sánh từ bên ngoài thành các thao tác trí óc bên trong, mặc dù tiến hành các thao tác này vẫn phải dựa vào các hành động với đối tượng thực Biểu hiện rõ nhất của bước phát triển này trong tư duy của nhi đồng là các em đã có khả năng đảo ngược các hình ảnh tri giác, khả năng bảo tồn sự vật khi có sự thay đổi các hình ảnh tri giác về chúng [5]

36

Về tâm sinh lý, học sinh lứa tuổi này cần phải luôn tay luôn chân, chạy nhảy, leo trèo, nô đùa và hò hét thỏa thích, hoặc im lặng ngồi táy máy, hì hục nghịch phá một trò nào đó, hay làm một việc gì đó vừa sức mình Riêng bên nam, các em rất thích các trò chơi đối kháng, mang tính giao chiến và đua tranh giữa hai phe (ví dụ: kéo co, cướp cờ, đánh trận giả ) Các em sẵn sàng chơi hăng say hết mình, bởi đối với các em, chuyện thắng thua rất là quan trọng, nó nhằm mục đích tự khẳng định cá tính cho dù các em chưa đủ lý luận cao xa gì lắm về bản thân Với các em nữ, vấn đề cũng tương tự như khi các em đặc biệt thích các trò chơi tuy nhẹ nhàng hơn con trai, nhưng cũng là chuyện luân phiên thi đua giành phần thắng cho mình (ví dụ: nhảy cò cò, đánh chuyền, nhảy lèo, chơi ô ăn quan ) [5]

Về học tập, các em thích được hoạt động được vui chơi xen kẽ với học tập

và cũng rất dễ hào hứng cuốn theo các ý tưởng, các kiến thức lý thú mới lạ, để không ngừng đặt ra các câu hỏi tò mò thắc mắc Cho dù các em chưa thể lý luận suy diễn, nhưng các em đã không còn thỏa mãn với dạng câu hỏi "tại sao?" mà

đã chuyển dần sang câu hỏi khó hơn nhiều: "làm thế nào?", “để làm gì?” tức là

có khuynh hướng khách quan hơn, sâu xa hơn Các em chưa thể tập trung tư tưởng lâu để kịp phân tích vấn đề và quan sát một cách kiên nhẫn, song các em cũng chưa thể tự mình biết cách học hỏi sao cho đúng mức nếu không được người lớn hướng dẫn dưới dạng "học mà chơi" đầy hấp dẫn Đến cuối tuổi tiểu học, khả năng tư duy tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, từ những hình ảnh cũ trẻ đã tái tạo ra những hình ảnh mới Tưởng tượng sáng tạo tương đối phát triển ở giai đoạn cuối tuổi tiểu học, trẻ bắt đầu phát triển khả năng làm thơ, làm văn, vẽ tranh, Trí tưởng tượng của các em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi các xúc cảm, tình cảm, những hình ảnh, sự việc, hiện tượng đều gắn liền với các rung động tình cảm của các em

37

Nắm bắt được những đặc điểm như vậy, các nhà trường, mà trực tiếp là các thầy cô giáo và phụ huynh, phải biết cách gúp phát triển tư duy và trí tưởng tượng của các em bằng cách biến các kiến thức "khô khan" thành những hình ảnh có cảm xúc, đặt ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các

em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để các em có cơ hội phát triển quá trình nhận thức lý tính của mình một cách toàn diện; phải giúp các em biết cách khái quát hóa và đơn giản mọi vấn đề, giúp các em xác định đâu là nội dung quan trọng cần ghi nhớ, các từ ngữ dùng để diễn đạt nội dung cần ghi nhớ phải đơn giản dễ hiểu, dễ nắm bắt, dễ thuộc và đặc biệt phải hình thành ở các em tâm

lý hứng thú và vui vẻ khi ghi nhớ kiến thức

2.1.2 Đặc thù về học sinh tiểu học Hà Nội

Bên cạnh những đặc điểm chung của lứa tuổi tiểu học hay thiếu nhi, học sinh tiểu học Hà Nội cũng có nhiều điểm đặc thù được tạo ra bởi địa bàn cư trú

Sống ở thành phố, song việc cho các em đi đâu, làm gì, học gì, chơi gì, … nhất là khoảng thời gian nghỉ hè, thường được các bậc phụ huynh đau đáu trăn trở Chẳng còn cách nào khác, các gia đình phải tìm đến các trung tâm gia sư, trung tâm trau dồi năng khiếu để vừa giúp ôn luyện kiến thức, năng khiếu vừa

"giữ chân" trẻ Phụ huynh chỉ còn biết xót xa khi bắt các em ngay từ sớm đã phải học thêm đủ thứ bởi không thể yên tâm để con ở nhà trong khi bố mẹ vẫn đi làm, ông bà nội ngoại thì ở xa Dẫu rằng, chở con đi hết lớp này đến trung tâm nọ cũng tốn không ít thời gian, lại thêm khói bụi giao thông và các rủi ro khác… Cũng có khi, vì bí chỗ chơi nên các em chỉ biết ngồi đọc những cuốn truyện tranh, xem tivi hoặc vùi đầu vào máy tính, vào các trò chơi game online Các em thiếu hẳn tính năng động, vui tươi của lứa tuổi, xa rời các trò chơi dân gian truyền thống và rất ít khi vận động Nhiều em được bố mẹ tranh thủ thời gian đưa đến những điểm vui chơi trong thành phố, nhưng chỉ đi vài lần chúng đều tỏ

38

ra không hào hứng bởi chỉ là đến đó đi dạo song rồi về, như là thăm quan Công viên Thống Nhất, Vườn thú Hà Nội, Vườn Bách thảo với mấy thứ trò chơi nhàm chán đã tồn tại trong mấy chục năm qua

Mặt khác, quá trình đô thị hoá đã làm cho diện mạo nhiều tỉnh thành, nhất

là ở những thành phố lớn như Hà Nội – Thành phố Thủ đô, thay đổi đi rất nhiều Những làng xã, những cánh đồng, hồ ao dần dần được thay thế bởi những khu

đô thị hiện đại, những khu công nghiệp Hình ảnh những ngôi chùa cổ, cây đa, bến nước, sân đình, ao sen, đồng lúa, chỉ còn đọng lại trong ký ức hoặc qua những câu ca dao Nhịp sống hối hả của thời đại công nghiệp cứ cuốn con người vào vòng xoáy của nó, trẻ em lớn lên ở thành phố chỉ biết ngày hai, ba buổi đến trường Những ngôi trường tiện nghi hiện đại với đầy đủ vật chất, học sinh cứ ở

đó mà học chính, học phụ cùng cô cùng bạn đến khi được bố mẹ đón về Các em chỉ được học hai chữ ‘quê hương’ qua các câu thơ và qua những bài hát, rồi chỉ biết hát vu vơ “quê hương là chùm khế ngọt, cho con trèo hái mỗi ngày”, hát thế

mà chẳng hiểu quê hương là gì? ở đâu thì được gọi là quê Lớn lên ở thành thị,

âm thanh quen thuộc các em được nghe nhiều nhất hàng ngày là tiếng còi ô tô,

xe máy inh ỏi trên đường phố, tiếng rao tào phớ, xôi chè của các bà bán hàng rong Ở thành phố, các em chỉ biết “yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ” mà chưa từng được cảm nhận được tiếng ếch nhái kêu ngoài đồng, tiếng lội nước bì bõm đêm hè soi cá, tiếng ầm ì của máy tuốt lúa khi mùa gặt đến và tiếng cười nói rôm rả khi mùa bội thu của các bác nông dân… Sống ở thành phố, ngày càng có nhiều các thế hệ trẻ em được sinh ra và lớn lên một cách thụ động trong môi trường tiêu dùng mà không hề biết tới từ đâu các sản phẩm tiêu dùng ấy được làm ra và các đồ ăn thức uống hàng ngày của chúng được sản xuất như thế nào Như một hệ quả tất yếu là học sinh thành phố rất thiếu những kiến thức thực tế

về tự nhiên, về vật nuôi, cây trồng Nhiều em chưa phân biệt được trâu bò, bê nghé, ngan, vịt, các loại cây trồng như cây dâu, cây chè, các loại hoa [1]