Tìm hiểu một số nhân tố tác động tới hành vi trồng cây ăn quả của các hộ nông dân miền núi (nghiên cứu trường hợp huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn

6.2.4 Phitcrng phdp quan sdt De tai su dung phuang phap qua trinh nghien cuu de nhan dien su da dang trong qua trinh tac dong qua trinh nghien cuu de nhan dien sir da dang trong qua tri

DAI HOC QU6c GIA HA NOI TRUdNG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

* * *

LUAN VAN THAC SY

CHUYfiN NGANH XA H O I HOC

MA S6: 60 31 30

DfiXAI

Tim HIEU MOT SO NHAN TO TAG DONG TOl

HANH VITRONG CAY AN QUA CUA

GAG HO NONG DAN MIEN NUI

(NGHIEN CUV TRlfdNG HOP HVYEN BACH THONG, TINH BAC KAN)

Giao vien hirong dan : PGS.TS Vu Hao Quang Ngiroi thirc hien : Nguyen Thi Le Dung

HA NOI - 2007

M U C L U C , -v Trang PHAN M 6 DAU

1 Ly do chon de tai j

2 y nghia l^^ luSn va y nghia thuc tiln cua d6 tai 2

3 Muc dich va nhiem vu nghien ciJu 3

3.1 Muc dich nghien curu 3

3.2 Nhiem vu nghien curu 3

4 Doi tugfng,khach the va pham vi nghien ciru 4

4.1 Doi tuang nghien curu 4

4.2 Khach the nghien ciiu 4

4.3 Pham vi nghien cihi 4

5 Gia thuy6't nghien curu 4

6 Phuang phap nghien ciiu 5

6.1 Phirofng phap luan 5

6.2 Phuorng phap nghien curu 5

1.1 Khai niem nong dan 9

1.2 Khai niem hanh vi 10

1.3 Khai niem hanh vi kinh te 11

2 Cac hudng tiep can ly thuyet 12

2.1 Ly thuyet, vi the, vai tro 12

2.2 Ly thuyet cau true churc nang 12

2.3 Ly thuyet dong ca trong quan ly 15

3 Quan diem cua dang va nha nuac ve chuyen doi cocau cay trong 17

3.1 Vai tro cua chuyen doi co cau cay trong doi vai viec phat trien

kinh te ho gia dinh 17

3.2 Quan diem ciia Dang va nha nuoc ve chuyen doi ca cau cay trong

vdri quy moi x^y dung trang trai 18

H : C a s a t h i r c t i l n 21

1 Tong quan tinh hinh nghien curu 21

2 Kinh nghi6m quan ly va sijrdung nguon luc dat dai 25

2.1 Dai Loan 25

2.2 NhatBan 27

2.3 Han Qudc 29

Chiromg H: Mot so nhan to tac dong tori hanh vi trong cay an qua cua

cac ho nong dan mien nui 33

1 Nhung doi m6i trong chinh sach quan ly d£t nong nghiep va chuyen doi

ca ca'u cay tr6ng 33

1.1 Nhung doi m6i trong chinh sach quan ly dat nong nghiep 33

1.2; Chuyen doi cacau cay tr6ng 36

2 Vai net ve dia ban nghien curu 38

3 Mot s6 nhan to tac dong tdi hanh vi trong cay an qua cua cac ho nong

dan mien nui 41

3.1 Thi trudng, mot so quy luSt ciia ndn kinh te thi truong 41

3.1.1 Thi trucmg 41 3.1.2 Quy luat cung c^u 41

3.1.3 Quy luat canh tranh 42 3.1.4 Gia ca thi tnrang 43 3.2 Nhan thurc ciia nguai nong dan hien nay ve lao dong trong cay an

qua 43 3.3 Thai do va hanh vi trong cay hoa qua cua cac ho nong dan 52

3.4 Kha nang tiep can thi truong 58

3.5 Cach thurc to churc san xuat cua cong dong lang ban 63

Phan HI: ket luan va khuyen nghi 75

1 Ket luan 75

2 Mot so giai phap nham nang cao boat dong san xual trong cay hoa qua

ciia cac ho nong dan mi6n niii 76

PHAN M 6 DAU

1 L^ DO CHON Dt TAX

O Viet Nam, cong viec doi m6i ca che, chinh sach nong nghiep va phat

trien ben vung nong thon da dien ra sau rong tren hai mircfi nam Ke tir khi

CO chi thi 100 cua Ban bi thu khoa VI va nghi quyet 10 ND/TW ngay

5/4/1988 cua Bo Chinh trj ban Chap hanh Trung uang ciia Dang cong san Viet Nam V6i viec thirc hien duang loi doi mdi do Dang ta khai xuang va

lanh dao kinh te nong thon da c6 sir phat trien manh me va dat dirac nhung thanh tiru quan trong tren cac mat kinh te, xa hoi, van hoa, dai song cong dong gop phan nang cao vai tro, vj trf va sue canh tranh cua n6n

kinh te thi truang, giu vung on djnh chinh tri -xa hoi a nong thon va ca

nuac, tao dieu kicn de tang toe do phat trien kinh tc va day manh cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nuac

Doi mai ca che, chinh sach doi vc^i san xuat nong nghiep trong nhung nam vCra qua chinh la qua trinh thay doi phuang thue san xuat nong nghiep tij* cc^ che ke hoach hoa tap trung nguon luc dat nong nghiep sang cong tac khoan ma rong khoan san pham cuoi cung den cac ho nong dan duai su dieu tiet cua nha nuac va su canh tranh cua nen kinh te thi truang

Chinh vi the, san xuat nong nghiep doi vai cac ho nong dan doi hoi phai CO mot su tinh toan khoa hoc Khong nhung san pham lam ra dat duac chat luang hicu qua cao ma can phai c6 gia tri canh tranh tren thi truang Trong qua trinh san xuat do yeu cau tu duy san xuat nong nghiep cua cac

ho nong dan da phai thay doi dan dan tu quan niem chi tinh bang so luong hien vat (tan siin pham /nam) duac thay the tren gia tri san pham cua tung mat hang va gia tri san xuat lam ra tren moi hccta dat nong nghiep Nhu vay CO nghia la gia tri thu nhap tren moi hccta dat nong nghiep duac dat len hang dau

Do do, viec danh gia ket qua san xuat nong nghiep bang cac chi tieu gia tri tren m6i dan vj dien tich canh tac la mot bu6c thay doi quan trong sau sac trong nhan thirc cua cac ho nong dan tham gia san xuat nong nghiep trong nen kinh te thj truang Nhu cau doi hoi cac ho nong dan phai tiep can duac nhung thay doi theo quy luat canh tranh cua nen kinh te thi truang Trong thuc te da c6 rat nhieu ho nong dan tiep can va nam bat duac thong tin, quy luat cua kinh te thi truang Dan den su chuyen doi ca cau cay trong (dac biet a cac tinh mi6n niii) Nhi6u ho nong dan da kinh doanh va dat hieu qua cao tra thanh nhCrng nguai giau c6 trong xa hoi

Song ben canh do, tac dong ciia nan kinh te thi truang cung anh huang sau sdc den mot so ho nong dan Con mot so ft ho nong dan c6 thai

do hoai nghi, i lai, khong tin tuang va quyet tarn san xuat Nhieu y nghi sai lech xuat hien trong dau ho vdi nhirng cau hoi: Ai cung san xuaV? Ai mua'.' Ban cho ai? Vi vay ho tra thanh tang lap tu ti, ngheo doi trong xa hoi Phai chang? nen kinh te thi truang da tao ra ho ngan each giua nguai giau va nguai ngheo ngay cang xa han? Chinh vi the nen toi da chon dc lai 'Tim hieu nhCrng nhan 16 tac dong ciia kinh te thi truang tai van de lua chon quyet dinh trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien niii" de nghien cuu Tac gia luan van by vong rang thong qua nghien cuu nay se dong gop mot phan nho ve mat ly luan dong thai thay duac su khac biet trong nhan thuc va thai do san xuat nong nghiep cua nguai nong dan mien nui dac biet

la viec lira chon quyet dinh trong cay hoa qua duai tac dong ciia nen kinh

te thi truang khac xa so vai thai ky truac day (thai ky bao cap) Tir do de xuat mot so giai phap dinh huong cho nguai nong dan lira chon qu\et dmh Siin xuat dat hieu qua cao phij hap vai nen kinh le thi truong

2 V NGHiA lA LUAN VA V NCHlA THUC TI^N CT A ot TAI

Xa hoi kinh tc Vd mot chuyen nganh nghien cuu hot siic quan trong

ra dai va phat trien trong boi canh chung cua khoa hoc xa hoi hoc, nghien cuu ve xa hoi hoc kinh tc duac gan lien voi cac nha khoa hoc noi ticng nhu

Karl Marx, Emile Durkheim, Maxweber, Talcott Parson, Neil Smelser a

Viet Nam, trong nhung nam gan day, vdi su phat trien cua nen kinh te thi trudng da c6 sir tac dong manh me vao tu duy va each thuc san xuat cua nguofi lao dong Vi vay da tra thanh moi quan tam cua nhieu nha nghien curu De tai "Mot so nhan to tac dong t6i hanh vi trong cay hoa qua cua cac

ho nong dan mien niii", la viec van dung va kiem chung cac ly thuyet xa hoi hoc trong linh vuc kinh te, nhung van de xa hoi nay sinh trong nen kinh te thj truang

De tai tim hieu phan tich mot so nhan to tac dong den hanh vi trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien nui nhu quy luat canh tranh, gia ca, cung cau cua nen kinh te thj truang, gop phan hinh thanh quan niem xa hoi diing ddn ve hanh vi san xuat cua nguai lao dong noi chung , dac biet la ngucti nong dan

Nhung nghien cuu va phan tich thuc tien eiia dc tai se cung cap nhung du lieu can thiet ve nhu cau lao dong cua cac ho nong dan mien niii hien hay va trong nhung nam gan day La cung cap thong tin cho cac nha quan ly va hoach dinh ehinh sach c6 nhung dieu chinh can thiet eai thicn

va nang cao hieu qua lao dong cua nguai nong dan

3 MUC DICH VA NHIEM VU NGHIEN CUU

3.1 Muc dich nghien cuu

Tim hieu thuc trang tac dong cua mot so nhan to tai hanh \ i trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien niii hien nay Tren ca sa do dua ra nhung giai phap nham nang cao chat luang, hieu qua san xuat trong cay hoa qua cua cac ho nong dan do

3.2 Nhiem vu nghien cuu

- Lam ro mot so van de ly luan lien quan den hanh \ i trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien niii

- Phan tich, danh gia thuc trang cua mot so nhan to tac dong lai hanh vi trong cay hoa qua ciia cac ho nong dan mien niii hien nay

j a

- De xuat mot so giai phap nham hoan thien chinh sach chuyen doi

ca cau cay trong cua Nha nuac Gop phan nang cao chat luong san xuat cay hoa qua cua cac ho nong dan mien nui

- Doi tirong nghien curu

Mot so nhan to tac dong tai hanh vi trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien niii

- Khach the nghien curu

Nguai nong dan xa: Don Phong - Quang Thuan, huyen Bach Thong, tinh Bac Kan

- Pham vi nghien curu

+ Thai gian: Tu thang 11/2004 - 11/2007

+ Khong gian: Luan van nghien cuu se khao sat tai hai xa Don Phong, Quang Thuan - huycn Bach Tliong - tinh Bdc Kan

- Gidi han nghien curu

Dc tai nghien cuu ve mot so nhan to tac dong tai hanh \ i trong cay

hoa qua ciia cac ho nong dan mien niii Do la mot \'an de nghien ciru tuang

doi rong Trong pham vi ciia luan van chiing toi chi lua chon nghien cuu cac khia canh sau:

- Nhan thiie eiia nguai nong dan ve san xuat cay hoa qua

- TTiai do va hanh vi ciia nguai nong dan doi vai loai hinh san xuat nay

- Kha nang tiep can thi truang ciia nguai nong dan doi vai trong trot

va ban san pham

- Ciich thiic to chiic san xuat tai cong dong king ban

5 (;iA THUYET NGHIEN C UU

- Hien nay, viec phat trien quy mo lao dong san xuat ca\ hoa qua cua ngUcti nong dan mien niii kha manh mo Nhung chua dap I'rng dirac nhu cau thue te cua thi truan>: tieu thu

- Viec doi mdi ca che, chinh sach cung vdi nen kinh te nhieu thanh phdn hien nay da tac dong sau sdc tdi nhan thuc va thai do cua cac ho nong dan mien niii doi vdi van de viec lua chon quyet djnh trong cay hoa qua

- Nhu cau thuc te ve viec lua chon chuyen doi ca cau cay trong rat quan trong doi vdi ngudi nong dan mien niii Do vay, phai cd bien phap thich hap de nang cao hieu qua lao dong san xuat trong dieu kien kinh te thj trudng

6 PHU^ONG PHAP NGHIEN CCU

6.1 Phuomg phap luan

- Su dung phuang phap luan ciia chu nghTa duy vat bien ehiing va chii nghTa duy vat Ijch sir Ciing vdi quan diem cua Dang va nha nude ve van de lao dong san xuat trong nen kinh te thi trudng

- Van dung mot so ly thuyet va tu tudng cua mot so nha xa hoi hoc trong nghien curu ve kinh te thi trudng va lao dong san xuat

6.2 Phuang phap nghien curu

6.2.7 Phia/ng phap phan tich so lieu

Day la mot trong nhung phuang phap ma de tai sii dung Cac so lieu

ma de tai su dung cua phdng nong nghiep, sd nong nghiep tinh Bac Kan

6.2.2 Phiamg phap dieu tra bang being hoi

Bang hoi duac thiet ke vdi 10 cau hoi danh cho doi tuang la cac ho nong dan de thu thap bang nhirng thong tin tir cac ho nong dan ve viec trong cay hoa qua ciia cac ho nong dan duc^i tac dong ciia nen kinh te thi trudng, ehii yeu tim hieu d nhung khia canh sau: 1) Du dinh trong cay an qua cua cac ho nong dan; 2) Ly do chon trong cay an qua 3) Quan diem ve thu nhap giua cay an qua va cay luang thue 4) Ky ihuat da ap dung trong

cay an qua 5) Chi phi cho san xuat trong cay an qua b) Nhirng thay doi ve

san xuat cay hoa qua khi gia ca bien dong

Ca cau mau:

- Dung luang mau: 200 ho nong dan

- Cach chon miu: Chon theo cum va chon nglu nhien

+ Chon theo cum: Ca sd phan cum la theo khu \arc dia ly (xa) dua vao muc do viing tiep can vdi thi xa, va vung xa thi xa thi kha nang tiep can thj trudng cua cac ho nong dan khac nhau Do do de tai chon mau theo cum tren ca sd phan chia hai cum theo dia ly mot xa: Xa Quang Thuan ehay theo doc dudng qudc lo 257, mot xa (Don Phong) khong gan khu vuc thj

xa, khong cd dudng qudc lo chay qua

+ Chon mau nglu nhien: Mau ngau nhien duac ap dung tai hai xa nai tien hanh cac cuoc dieu tra

6.2.3 PhiMng phap phdng van

- Phdng van sau: Dc tai tien hanh phdng van sau: 12 trudng hap la cac

ho nong dan trong cay hoa qua lai hai xa Quang Thuan va Don Phong, mdi

xa thuc hien 6 cuoc phdng van sau Trong do phdng van ca 3 doi tuang ho nong dan lam kinh te gidi, trung binh, ngheo doi, nham tim kiem sir khac

nhau ciia cac ho nong dan duai tac dong ciia nen kinh te thi trudng tdi viec

lira chon quyet dinh trong cay hoa qua

6.2.4 Phitcrng phdp quan sdt

De tai su dung phuang phap qua trinh nghien cuu de nhan dien su da dang trong qua trinh tac dong qua trinh nghien cuu de nhan dien sir da dang trong qua trinh tac dong cua nen kinh te thi trudng doi vdi quan die'm, hanh vi ciia cac ho nong dan trong qua trinh lua chon quyet dinh trong cay hoa qua de kiem tra sir xac thuc nhung thong tin da thu thap duac

Moi trirdng kinh te - xa hoi

Moi trirdng kinh te Bach Thong - Bac Kan

D^c diem gia dinh

Hanh vi trong cay hoa qua

Thai do va hanh vi cua ngudi nong dan

Dieu kien lao dong san xuat

Kha nang tiep can thi trudng

Cach thurc to churc san xuat

8 K^T CAU LUAN VAN

I.PHANM6DAU

2.PHAN NOI DUNG

Chuang I: Ca sd ly luan va thuc tien

L Ca sd ly luan

1 He khai niem

2 Cac hudng tiep can ly thuyet

3 Quan diem cua Dang va Nha nude ve chuyen doi ca cau cay trong

II Ca sd thuc tien

1 Tong quan tinh hinh nghien cuu

2 Kinh nghiem mot sd qudc gia ve phat trien quy mo trong cay hoa qua

Chuang II Mot sd nhan to tac dong tdi hanh vi trong cay an qua cua cac ho nong dan mien niii

1 Nhung doi mdi trong chinh sach quan ly dat nong nghiep va chuyen doi ca cau cay trong

2 Vai net ve dia ban nghien cuu

3 Mot sd nhan to tac dong tdi hanh vi trong cay an qua eiia cac ho nong dan mien niii

PHAN III KET LUAN

l.Ket luan

2.Mot sd giai phap nham nang cao hoat dong san xuat eiia cac ho nong dan mien niii

PHAN NOI DUNG Chuomg IrCO S6 L t LUAN VA THl/C T I I N

I - CO sd LV LUAN

1 He khai niem

/ / Khai niem nong dan

Trong xa hoi nong thon Viet Nam truyen thong tren 90% la nong dan, ngudi nong dan la lire luang ddng vai trd quan trong tao ra nhung san pham xa hoi thiet yeu nhu: Luang thuc, thue pham va nhung nhu yeu pham khong the thieu duac de duy tri sir ton tai va phat trien ciia xa hoi Chinh vi the ma nhung ngudi nong dan nay da tao thanh mot giai cap xa hoi, cd mot sii menh lich sii nhat dinh trong qua khu cung nhu hien nay

Nhu vay nong dan chinh la cac ca nhan song va lao dong trong xa hoi nong thon, ho duac tap hap thanh nhan vat xa hoi dien hinh trong xa hoi nong thon Bdi the trong bat ky xa hoi nong nghiep nao thi nong dan la ngudi dai dien noi bat cho xa hoi nong thon

Chinh vi the nhirng ngudi nong dan tao thanh mot giai cap xa hoi Sir doan ket ciia ho cd the tao thanh mot siic manh Idn cd kha nang xoay chuyen xa hoi va nhUng ngudi nong dan cung chinh la dong lire phat trien nong thon

Nong dan la doi tuang nghien ciiu eiia nhieu nganh khoa hoc khac nhau tuy theo gde do tiep can ma ngudi ta dua ra nhung dinh nghia khac

nhau vc nong dan Duai gde do van hoe ngudi ta nghien cuu ve net dep

tam hon cua ngudi nong dan, tao nen nhung ang van chuang bat hu qua tUng thdi ky lich sii Danh dau sir phat trien eiia xa hoi Dudi gde do kinh

tc hoc nghien cuu ngudi nong dan la nguon nhan lire bao gdm sd luang va chat luang, trong do tuoi lao dong, hoae chua den tudi lao dong, thuc chat

la nguon lao dong san sang cung cap cho nhu cau hoat dong kinh te

Ngay nay, trong thdi ky cong nghiep hoa, hien dai hoa nong thon

Viet Nam ed nhieu net thay doi va da cd nhieu lac gui da dc cap den dU(Vi

gde do xa hoi hoc Nhung nhung dac diem chung nhat cua ngudi nong dan duac xem xet d nhung mat sau:

This nhat: Doi vdi ngudi nong dan phuang tien san xuat chu yeu cua

ho la dat dai, hang ngay hang gid ho gan bd vdi dat dat khai thac, sir dung dat de tao ra cac san pham luang thuc, thuc pham

Thu hai: Ngudi nong dan la nhung ngudi lam chu tren manh dat ciia minh, ho khong cd nhieu ca hoi thay doi Idi song, tap quan canh tac cua minh tai dja phuang Trong xa hoi hien nay ngudi nong dan ft cd trinh do hoc van cao

Thu ba: Ngudi nong dan la nhung ngudi cd ban chat chan that, ehai phae than thien, doan ket trong ddi sdng sinh hoat

1.2 Khai niem hanh vi

Chu nghTa hanh vi theo nha tam ly hoe my Joalson cho rang hanh vi duac hieu la tong sd cac eii dong ben ngoai nay sinh d ea the nham dap lai mot kich Ihieh nao dd, toan bo hanh vi, phan ung ciia eon ngudi va dong vat phan anh bang cong thiic:

S - R

Stimulant - Reaction

Kich thich - Phan ling

Nhu vay trong tam ly hoc coi hanh vi la do ngoai canh quyet dinh, hanh vi cd the quan sat duac, nghien ciiu mot each khach quan

Cac nha xa hoi hoe nhu Vilfredo Pareto, Weber thi nghien eiiu hanh

vi d gde do xa hoi hoe "Mot hanh vi chi hien huu khi ngudi hanh dong gan vdi mot y nghTa ehii quan" " \ nhung hanh \i na\ dien ra d dau va trong khong gian nao Nhiing hanh vi bao gid cung gan vdi eiie nhdm xa hoi tao nen nen tang khong gian xa hoi va ed nhung gidi han cua chung Nhung hanh vi thirdng dirae khai thac thanh mot ITnh \*Lr<-* nhat dinh

Dllerfuan Korlc, nhap man lich sU xd hoi hoc, dich ti( nguyen ban tuhig Dih

Tren mot binh dien nao do, hanh vi ducfc dat trong nhung cau true va nhu-ng he thong nhat dinh, do vay nhirng hanh vi se duoc nghien cihi trong mot khuon khd he thong kinh te nhat dinh, ching han nhu hanh vi trong cay hoa qua ciia cac ho nong dan mien nui trong nen kinh te thi trucmg

1.3 Khai niem hanh vi kinh te

Khi noi tdi hanh vi phai gin voi chii the hanh vi do la con nguai Trong Xa hoi hoc khai niem con nguai gdn hen vai cac hoat dong kinh te,

va xa hoi cac hoat dong do duac thuc hien do cac hanh vi, hanh dong kinh te' va hanh dong xa hoi

Hanh dong la nhung hoat dong se duac thuc hien thong qua hoat dong cua cuoc song con nguai ChAng han hanh dong kinh te nhu: Hanh vi mua - ban la hanh dong thuan tuy duy ly vi dua vao thong tin day dii, chinh xac ve gia ca, san pham va cac ca hoi, dieu kien trao doi tren thi trudng, hanh dong kinh tc tuan theo dong ca ciia ca nhan va vi lai fch vat chat, tinh than cua ca nhan

Nhu vay hanh dong kinh te duac xem xet a boi canh nhat dmh hoac ngay ca nhung bien doi kinh te - xa hoi, trong dieu kien lich sii nhat dinh

CO the dugc xem xet cijng vai moi quan he vai cac thiet che khac

Do vay hanh dong bao gom c6 cau true nhu sau: Phuang tien nhu cau, muc dich va tinh huong

Nhu vay hanh vi eo truac hanh dong, hanh vi c6 the duac bieu hien b^ng hanh dong va c6 the chi bieu hien trong y thuc ciia chii the

Trong pham vi luan van hanh vi duac hieu la hanh vi kinh te "" hanh

vi trong cay hoa qua cua cac ho nong dan mien niii, hanh \ i ma chu the la ngUdi nong dan vdi each san xuat cay hoa qua nhu la mot san xuat hang hang hoa, hanh vi duac bieu dat bang ea trang hoat dong \a trong tu duy san xuat"

11

2 Cac hu6ng tiep can ly thuyet

2.1 Ly thuyet vi the vai tro

He thong xa hoi khong don thuan la tap hap cac yeu to ma la mdi quan he giua cac chu the, cac nhdm, cac tap the cd to chuc tao thanh mot chu the Mdi ca nhan trong xa hoi cd mot vi the, vi tri, vai trd khac nhau

Vi the - vai trd cd anh hudng trong qua trinh hoat dong cua ddi sdng con ngudi "Khong cd mot nhu eSu nao lai khong an giau trong dd it nhat mot vai trd va rang ddi vdi mot ca the, khong cd mot vai trd nao lai khong dua tren nhung nhu cau da duac nhap tam'"-'

Ly thuyet vi the - Vai trd giup ta nhan thuc rd cac loai vi the va tuang ung vdi no la cac loai vai trd cua ea nhan trong xa hdi Vdi ly thuyet

vi the - vai trd gdn lien vdi cac ten tudi Talcoh Parsons, Robert K Merlon

Cac nha nghien cuu cd the dua vao ly thuyet vi the - vai trd dc ptian tich hanh vi, hoat dong ciia cac chii the kinh te Trong pham vi luan \an khi xem hanh vi lidng cay hoa qua cua cac hd nong dan mien run ta to the can eu vao cac nha hoc vi the - vai trd de phan biet \'i the " ehii hd'' cua nam gidi nhu la loai vai trd ed "sa'n" Hay vi tri ciia ngudi quyet dinh ciia qua trinh san xuat trong gia dinh " vai trd" dat duac nhu la " ngudi nong dan lam an gidi", " chu trang trai" Nhu \ay ly thuyet vi the vai trd giijp chiing ta hieu duac va van dung khi nghien cuu ve vi tri ciia con ngudi trong qua trinh san xuat va hoat dong trong ddi sdng xa hoi

2.2 Ly thuyet cau triic, chirc nang

Dai dien cua ly thuyet cau triic, chuc nang la nhiing nha xa hoi hoc noi ticng ciia cac nude Anh, Phap, My nhu: Augusle comt, Herbert Spencer, Emilc Dulkhem, Talcott Parson, Robert Morton

(2) Herman Korle, Nhdp mdn lull sir ul hoi hoc dich tir ni;u\in han iu''n,i:

Su phat trien cua ly thuyet cau true, chuc nang la ket qua nghien ciru cua nhieu nha xa hoi hoe theo cac trudng phai khac nhau nhu chii nghia cau true va chii nghia chii-c nang Du d trudng phai nao thi ho deu thdng nhat d chd cho rSng: Mudn giai thich su ton tai va van hanh ciia xa hdi deu can phai phan tich cau true chirc nang ciia nd, ed y nghia la phan tich cac thanh phan cau thanh va ca che hoat ddng eiia chung

Ly thuyet cau true ehu-e nang, cac nha xa hdi hoe theo trudng phai nay xem xet xa hdi nhu la mot he thdng bao gdm nhieu bd phan khac nhau, mdi bd phan chiem giir mot vai trd tat yeu nao dd trong xa hdi va van hanh mot each ddng bd de thue hien cac yeu cau hay chirc nang nao

dd nham thoa man nhirng nhu cau nao dd eiia xa hdi, vi theo cac nha cau true - chire nang "cac hoat ddng xa hdi, cac qua trinh xa hoi da ton lai bdi chiing cd mot churc nang tich cue nao dd de thue hien trong xa hdi" Nhu vay su ton tai ciia cac hoat ddng xa hdi chdc chdn phai thuc hien mot chiic nang nao dd trong xa hdi Ly thuyet cau triic, chuc nang khdng dinh mdi chinh the

Duac lien ket chat che bdi nhieu bo phan va mdi bd phan deu cd mot chirc nang nhat dinh Cac chire nang nay da lam cho chinh the duac ton tai

va cd mot ca'u true tuang ddi on dinh va ben vung

Trong ITnh vuc xa hdi hoc kinh te thuyet cau triic - chuc nang rat can thiet va thich hap khi xem xet dac diem, linh chat mdi quan he giua kinh le

va xa hdi, giua con ngudi va kinh le Bdi vi thuyet cau true chirc nang phan tich cac yeu td va quan he ciia hanh vi kinh le d cap do vi md

Vi du: Theo Dukheim "su phan cong lao dong" mot each linh \ i, da lam cho mot mat, mdi ca nhan phu ihude true tiep han \ao xa hdi va hoat dong ciia mdi ca nhan trd nen ca nhan hoa han do duoc chuyen mdn hoa han Chinh vi the cac ca nhan ngay cang phai le ihudc vao mdi quan he trao ddi hap tac phong phii da dang nhieu chien \di nhau tren co sd ciia cac hoat ddng cd linh chuyen mdn hoa va nhirng dac trung ricng cua nd Mdi lien ket cac ca nhan vdi xa hdi do sir phan cong lao ddng lac ra trong

xa hdi cd ve tuang lu nhu mdi lien he chiic nang giCra cac ca quan \di mot

13

ca the song trong the gidi sinh hoc, chinh vi su tuang tu dd ma Dukheim goi la su doan ket huu ca

Theo Talcott Parsons, ca sd ciia su phan hoa ca'u true cua he thdng xa hoi la bdn loai thiet che Thiet che kinh te, thiet che hudng dinh (vj the, vai trd), thiet che dieu chinh - lien kiet va thiet che van hoa

Sa do ndi tieng ve he thdng xa hdi viet tat la AGIL Cac tieu he thdng

cd mdi quan he vdi nhau theo nguyen ly chire nang de tao thanh mot chinh the toan ven Trong dd tieu he thdng (A) cung cap cac phuang tien, nguon luc va nang luang de thue hien cac muc dich da xac dinh Trong he thdng

xa hdi day chinh la tieu he thdng kinh te, nen kinh le, cac quy trinh kinh

te, cac qua trinh kinh teduac id chirc de thue hien chuc nang thich irng ciia

xa hdi ddi vdi moi mdi trudng Tieu he thdng hudng dich (G) ddng vai trd xac dinh cac muc tieu va dinh hudng cho loan bd he thdng vao viec thuc hien muc dich da xac dinh Tieu he thdng (1) thuc hien cac chuc nang lien ket cac ca nhan, cac nhdm, cac td chire xa hdi va lien hanh dieu chinh, dan xep cac quan he mau thuan, xung dot giira chiing de tao ra su doan kei

va trat tu xa hdi Tieu he thdng (L) thuc hien chuc nang kich thich, quan ly

va bao tri cac khudn mau irng xir ciia ca nhan va xa hdi Cac lieu he thdng trao ddi vdi nhau thdng qua mot loai cac phuang lien va cong eu xa hoi Vi

du nhu: Tai san, tien bac, quyen luc, su anh hudng, su gan bd va niem tin

O nude ta hien nay vice ehuyen nen kinh te bao cap sang nen kinh te

hoat dong theo ca ehe thi trudng dudi sir quan ly eiia Nha nude theo dinh

hudng xa hoi chii nghTa duong nhien tao ra nhung thay doi d eae ti^u he thdng gdm cac thanh phan kinh te dang ton tai \ a hoat dong Theo trudng phai ly thuyet cau triic - chuc nang ta cd the gia thu\ et rang kinh le ho gia dinh nong dan sdm on dinh va duoc eai thien la do dieu kien kinh te thi trudng ho buoe phai nang cao thich nghi mau ehdng \di nhiing doi mdi Trong each thuc td chuc lao dong va kip thdi tinli den yeu td thi trudng de san xuat ra cac mat hang cd the dap ung nhu can ciia khach hang Nhu \a\ mc)i quan he giua xa hoi kinh te va con ngirdi Ly thii\et cau true chuc

nang cd the giai thich hanh \\ lira chon ciia ca nhan trong san \ual [ia\ trao

doi hoac tieu dung Ndi tdm lai thuyet cau true, chuc nang chu yeu phan tich cac yeu td va quan he trong xa hoi Dac biet trong nen kinh te thi trudng cac chinh sach xa hoi cua Nha nude cd chiic nang nhu the nao ddi vdi viec phat trien kinh te cua mot qudc gia, 1 vung, 1 dia phuang nhat djnh, dua vao dd ta cd the giai thich duac vi sao cac ho nong dan mien niii lai cd su lira chon trong cay nay ma khong trong cay khac trong qua trinh san xuat trong n6n kinh te thi trudng hien nay

2.3 Ly thuyet dong ca trong quan ly

Moi hoat dong cua con ngudi trong ddi sdng xa hoi deu duac di^n ra bdi cac hanh vi hoat dong cua con ngudi Dong ca thiie day hanh vi eiia con ngudi trong quan ly thuc hien muc dich, nhu cau nhim ton tai cuoc sdng cua chinh con ngudi Nghien cuu ve ITnh vuc nay ed rat nhieu nha xa hoi hoc de cap tot: Maslow vdi ly thuyet nhu cau hanh vi, Heizbeg "ly thuyet hai yeu td thiic day" Victor H.vroom "ly thuyet dong ea thiic day hanh vi" da ddng gop

- Cach tiep can ciia cac nha xa hoi hoc nghien cuu ve ly thuyet dong

ca trong quan ly, deu cho rang hanh vi eon ngudi duac cac yeu td thiic diy

de trd thanh hoat dong Moi nha xa hoi hoc nghien cuu d cac khia canh khac nhau

TTieo Maslow thi nhu cau chinh la yeu td thiic day hanh vi cua con ngudi Trong ddi sdng xa hoi thi nhu cau eiia eon ngudi ton tai rat phong phu da dang Nhu cau ciia con ngudi duoc Maslow sap xep theo mot thu tu nhat dinh dua theo cac quan he xa hoi va ea nhan Trong ly thuyet nhu cau hanh vi ciia Maslow da chi ra: Nhu cau sinh ly duac sap xep la loai nhu cau dac biet \'i nd lien quan den sir ton tai va du\ tri cuoc sdng eiia con ngudi vc mat sinh hoc nhu an, udng, ngii, nghi ngai Do \a\ nhu cau sinh

ly la mot trong nhung dong ca thiic day hanh \i ciia con ngudi Dac biet

trong quan ly, hoac trong qua trinh san xuat De dap un^^: duac nhu cau ciia

ca nhan, nhdm, cong ddng hanh vi duoc bieu hien thdng qua cac hoat dong thuc te Muc dich ciia con ngudi phai dua tren nhu cau thiet yeu Moi ca nhan trong xa hdi cd nhu cau khac nhau dan den nuic dich cua cac ca

15

nhan, nhdm dd cd nhung tieu chuan khac nhau (2) Nhu cau ve an ninh an toan tiic la loai nhu cau ne tranh nguy hiem, con ngudi trong qua trinh lao ddng san xuat ho sa mat viec, mat tai san, mat thiic an, nha d Con ngudi van duac bao ve de giu duac cong viec va tai san can cd de ton tai.(3) Nhu cau ve lien ket va thiia nhan xa hoi, bat cir ca nhan nao trong xa hoi deu cd cac mdi quan he, mac du cac mdi quan he cua ca nhan la khac nhau nhung

cd diem thdng nhat la cac mdi quan he cua ea nhan deu nham muc dich lien ket con ngudi lai vdi nhau thanh mot nhdm, mot tap doan nhu: Hoi nong dan, hoi cuu chien binh, tap the cong nhan, mdi ea nhan deu mudn duac thiJa nhan vdi tu each la thanh vien ciia nhdm, cua xa hdi.( 4) Nhung nhu cau ve sir ton trong, bat cu ca nhan trong xa hoi nao deu cd nhu cau can dugc ca nhan khac, nhdm, cong ddng trong xa hoi ton trong De c6 dugc su ton trong dd ddi hdi cac ca nhan phai cd uy tin, quyen luc va dia vi Tat ca nhung nhu cau ve sir ton trong cua mdi ca nhan, nhdm, cong ddng thiic day hinh thanh nhung hanh vi tuang ung de thoa man nhu cau

ma con ngudi mong mudn (5) nhu cau tu hoan thien minh De trd thanh

mot con ngudi cd ich cho xa hoi Cac ca nhan deu cd nhu cau tu hoan thien minh theo chuan muc ciia xa hoi va nhan thiie eiia chinh ca nhan dd

Tuy nhien, ben canh dd chi ra nhu cau la yeu td thuc day hanh vi eiia con ngudi cac nha xa hoi hoc thuoc nhdm ly thuyet dong ea trong quan ly cdn de cap den nhung yeu td kich thich eon ngudi tich cue han Con ngudi

y thuc rat rd ve gia tri hanh vi ciia minh De chiem ITnh dugc mot muc tieu con ngudi thuc hien bang hanh dong cua minh trong thue te cuoc sdng

Nhung hanh ddng do thuc hien nhu the nao do dong ca nao dd thiic day d

mire do khac nhau Con ngudi nhin thay trong muc tieu eae gia tri ehinh thuc ciia hanh vi, vi the con ngudi xac dinh dugc tam quan trong cua muc tieu ma con ngudi hudng tdi cd y nghTa nhu the nao trong cuoc sdng eiia

ho Vi the ma muc tieu ciia hoat dong dat dugc trong cuoc song a mdi ngudi hoan loan khac nhau Bdi \'\ hieu qua hanh ddng ciia mdi con ngudi

bi phu thuge vao ddng ca thiic day hanh ddng dd Ddng ca chinh la gia tri

da dugc gui vao trong sir mong dgi cua con ngudi, nhu \a\ khong cd nigt

hanh ddng y thurc nao xay ra ma khong cd su chd dai, mong mudn, hy vpng cua con ngudi vdi sue hap dan Idi cudn cua ddi tuang se tao ra ddng

ca chi phdi hanh vi cua con ngudi Nhu vay hanh ddng chi khong xay ra neu chij the khong cd qua trinh vuan tdi muc lieu va cd nghia la khong cd dong ca nao thuc day ea Dong ca thiic day duac do bang muc do hap dan ddi tuang cua chu the vdi hy vong va muc lieu se dat duac nhu the nao? Theo ly thuyet ddng ca thiic day thi trong qua trinh lao ddng san xuat cua ngudi nong dan de dat duac muc tieu cua minh ngudi ndng dan phai nam duac quan ly duac cac khau quan he giua cac yeu id sau:

- Dap ling nhu cau ngay cang cao cua cac hd dng dan nhu an, mac, d, giao tiep xa hdi

- Su hap dan ciia loai cay trong phai cd gia tri cao

- Viec thuc hien id ehiie san xual ciia ngudi ndng dan ngay cang hien dai Nhu vay ly thuyet ddng ca trong quan ly nhan manh nhu cau la ddng

ca thiic daiy cac hanh vi cua eon ngudi, nhung hanh vi ay duac thuc hien nham tac ddng tdi the gidi ben ngoai de eai bien nd Do vay nhu cau vua la

ddng CO va vim tao ra ddng co de moi hanh vi, dac biet hanh vi kinh le cd y

nghTa Trong qua trinh lao ddng san xual cay hoa qua ciia cac hd ndng dan mien niii thi nhu cau lieu thu hang hoa tren thi trudng, nhu cau ca nhan, hd gia dinh la ddng co trong viec cac hd gia dinh quan ly, id chiic san xuat trong cay an qua theo md hinh nhu the nao?

3 Quan diem cua Dang va Nha nude ve chuyen doi co cau cay trong

3.1 Vai trd cua viec chuyen ddi ca cau cay trong ddi vdi viec phat trien kinh te hd gia dinh

Vice chuyen doi ea cau cay irdng la mdi trong nhung ndi dung ca ban cua dudng Idi ddi mdi ciia Dang \a Nha nude ta, ddi mdi cay trdng phu hap vdi nguon lire dat dai va quy luat eiia nen kinh tc thi trudng gop phan phat Irien kinh te dia phuang, \iing mien \a lien pham \i loan qudc Da duac thdng qua Nghi quyei 10 ciia Bd chi'nh tri (4-1998) \c chii truong thuc hien "Viec chuven ddi co cau kinh tc ndng^nghiep, ndng tlion ilteu

TRUNG TAM THONG TIN THU ViEN

hudng CNH - HDH" Noi dung chu yeu ciia Nghi quyet nay da nhan manh, viec chuyen dich ca cau kinh te ndng nghiep, ndng thon theo hudng CNH - HDH phai tao ra nhung chuyen bien manh me theo hudng san xuat hang hoa vdi ca cau da dang viia de xuat khau vdi sue canh tranh cao, vua khai thac Igi the tiem tang cua tiing vung sinh thai, tang nhanh nang suat, chat lugng va hieu qua ciia nong nghiep Trong dd viec chuyen ddi ca cau cay trdng cua cac ho nong dan mien niii tir trdng liia sang trdng cay hoa qua dem lai nhung thuan Igi cho viec phat trien kinh te ho gia dinh nhu:

- Nang cao thu nhap cho cac ho ndng dan

- Thuc hien chuang trinh xoa ddi giam ngheo

- Tan dung dugc nguon lire dat dai vdn cd

- Tan dung dugc nguon nhan lire ddi dao d nong thon mien nui

Nhu vay vice chuyen ddi ca cau cay trdng cd mot tam quan trong Idn ddi vdi viec phat trien kinh te ho gia dinh, chuyen ddi cO cau ca\ trdng la thay dcSi phuang an san xuat Tir san xuat cua ddng bao dan toe mien niii la trdng Ilia md (liia can) nay chuyen sang trdng cay hoa qua \a khong phai

la tu cung tu cap San xuat cay hoa qua nhu la san xual hang hoa, tao dieu kien cho cac ho ndng dan phat trien kinh te ho

3.2 Quan diem cua Ddng vd Nha nude ve chuyen doi ca cau cay trong voi quy mo xay dung trang trai

Chuyen ddi ca cau cay trdng de' phu hgp vdi dat dai, khi hau, tang nang suat lao ddng, mang lai thu nhap cao cho cac ho ndng dan Nhung ngudi lao ddng true tiep tren nuang ray la van de het siic quan trong ddi vdi su phat trien kinh te ciia dia phuang ndi rieng \ a dat nude ndi chung

De phat trien cay hoa qua va thuc hien lot chuyen ddi ca cau cay trdng, Nha nude cdn trien khai mot sd chinh sach cd muc tieu hd tra, thuc day hd gia dinh, ca nhan sir dung dat ndng nghiep cd hieu qua theo liudng

san xuat hang hoa nhu san xuat cay hoa qua d ddng bao cac dan toe mien niii Nhung chinh sach dd la:

Nghi quyet sd 09/2000/NQ - CP ngay 15-6-2000 cua Chinh phu ve mot sd chu truang, chinh sach chuyen dich co cau kinh te va tieu thu san ph^m, bao gom cac chinh sach ve thue thu nhap, dau tu tin dung va bao hiem tang cudng cong tac thi trudng nham khuyen khich cac dia phuang, td chirc kinh te, ho gia dinh chuyen dich co cau kinh te, phat trien san xuat hang hoa va tieu thu san pham ndng nghiep

- Nghi quyet cua Chinh phu ve phat trien kinh te trang trai sd 03/2000/ND - CP ngay 02/02/2000 de cap cac ehinh sach ve dat dai: Hd

gia dinh, ea nhan cd nhu cau va kha nang su dung dat 6c phai trien trang

trai duac Nha nude giao dat hoac cho thue dat va duac cap giay chung nhan quyen sii dung dat, duoc xet mien, giam thue thu nhap Doanh nghiep (mot thdi gian); duac hd tra dau lu phat trien ha tang nhu: Giao thdng, thuy lai, dien, nude sinh hoat, thdng tin, che bien, duac vay tin dung (quyet dinh sd 67/1999/QD - TTg ngay 30/3/1999 va Nghi dinh sd 178/1999/ND - CP ngay 29/11/1999 ciia Chinh phii) duac Nha nude lao dieu kien, hd tra de cac chu trang trai md rong quy md san xuat kinh doanh, xual khalu true tiep san pham san xual ra Dac biet la san xuat cay hoa qua cua ddng bao cac dan toe mien niii

Thuc hien Nghi quyet sd 03/2000/NQ - CP bd lai ehinh da ed

^rhdng tu hudng dan ehinh sach tai ehinh nham phat trien kinh le trang irai (Thdng lu sd 82/2000AT - BTC ngay 14/8/2000) theo Thdng lu na\ chii trang trai khi su dung dai trdng ddi niii Iroc, dat hoang hoa \'a dien lieh d vung dat chua duac dau lu eai lao thuoc quy hoach phat trien trang trai do

uy ban nhan dan linh, thanh phd true thuoc Trung uang xac dinh duoc mien, giam lien sii dung dai, thue sii dung dat ndng nghiep duac hudng

Uu dai ve vdn dfiu lu tu cac chuang trinh tin dung phat trien eiia Nha nude

19

Ngan hang Nha nude Viet Nam cung cd chinh sach tin dung ddi vdi kinh

te trang trai (Quyet dinh sd 423/2000/QD - NHNNl ngay 22/9/2000)

Chinh sach phat trien thuy lai: Chinh phii cd chinh sach va co che tai chinh thuc hien chuang trinh kien cd hoa kenh muong (quyet dinh sd 66/2000/QD - TTg ngay 13/6/2000 cua Thu tudng Chinh phii) theo quyei dinh nay, cac dia phuang cd trach nhiem danh tdi thieu 40% thue sir dung dat ndng nghiep, mot phan thuy lai phi va eae ngudn thu khac de thuc hien kien cd hoa kenh muong ddi vdi kenh do dia phuang quan ly loai II - III

Tat ca nhung chinh sach tren da tao dieu kien cho viec ehuyen ddi co cau cay trdng dac biet la phat trien cay hoa qua d viing niii nhat la cac

ho ndng dan cd kha nang xay dung san xual cay hoa qua tren quy md Idn

Cac hd ndng dan ndi chung va cac hd ndng dan mien nui ndi rieng ludn nhan duac su quan lam eiia Dang va Nha nude Vice thay ddi ea cau cay trdng la nhiem vu sd mot de phat trien kinh te hd eiia cac hd ndng dan mien niii Viec chuyen ddi co cau cay trdng da duac Dang, Nha nude trien khai qua cac chuang trinh nhu "chuang trinh xoa ddi giam ngheo"

"chuang trinh hd tra lao viec lam", "chuang trinh phat trien kinh le - xa hdi

d cac xa dac biet khd khan" TTidng qua cac chuang trinh do cac hd nong

dan cd dieu kien liing bude chuyen ddi co cau cay trdng dan dan phat

trien tren quy md Idn

Cac chu truong, quan diem eiia Dang va Nha nude ve chuyen ddi co cau cay trdng cdn duoc eu the hoa trong bo luat dat dai va rat nhieu eae Nghi dinh thdng tu hudng dan khac

Ket luan: Tlidng qua luat, dieu luat qu} dinh ciia Dang \a Nha nude

vc van dc chuyen ddi co cau cay trdng va quy md phat trien trang trai thi vice trdng cay hoa qua cua cac hd ndng dan mien niii la mot trong nhung thiinh phan rai quan trong ciia su phat trien kinh tc nude ta Yeu cau can

md rong quy md san \uat ca\' hoa qua \a dam bao chat luong san pham

hoa qua Du dieu kien trdng cay an qua nhu la san xuat hang hoa, ed chd dij-ng tren thi trudng trong qua trinh hoi nhap qudc te

1 Tong quan tinh hinh nghien curu

Nghien cu^ ve kinh te thi trudng cung vdi nghien cuu ve lao ddng san xuat ciia cac ho ndng dan ndi chung Va nghien curu ve tac ddng cua kinh

te thj trudng tdi viec lua chon quyet dinh trdng cay hoa qua cua cac hd ndng dan mien niii ndi rieng da va dang la mang de tai duac nhieu ngudi nghien ciifu quan tam dudi nhirng gde do khac nhau

Thi( nhat: Khi nghien ciiru ve kinh te thi trudng, chiing ta ed the thay

mang de tai nay da va dang duac rat nhieu cac hoc gia trong va ngoai nude quan tam.Vdi nhirng ddng gdp quy bau trong kho tang ly luan cua nhan loai Trong pham vi cd han ciia dc tai, d day chi xin gidi thieu mot sd nhiJng cong trinh nghien cuu lieu bieu, cung cap cho chiing ta nhung nen tang, nhirng hieu biei quan trong khi tiep can nghien ciru van dc lao ddng san xual cd lien quan den su tac ddng cua nen kinh le thi trudng hien nay

Nghien cull ve kinh te thi trudng, Irudc tien khong the nhae tdi nhCrng ddng gdp ve xa hoi hoc kinh te eiia Karl Marx thdng qua cac lac pham: Ban ihao kinh le- Triet hoc nam 1844, Tuyen ngdn ciia Dang cong san, Tu Ban, phe phan khoa kinh te chinh trj hoc Quan diem ciia Karl Marx ve mdi quan he giira kinh te va xa hdi the hien rat rd khi phan tich cac cap pham trii: co sd ha tang va kien true thuang lang quan he san xual

va luc luang san xual Theo quan diem eiia Karl Marx thi: Karl Marx bac

bd quan diem kinh le hoc chinh tri ed dien Karl Marx cho rang neu khong

ed sire dieu lici thi su canh tranh Ihi trudng Uit yeu se ga\ ra tinh trang vd chinh phii va bai binh dang xa hdi Chii khong the lao ra trat tu xa hdi

Karl Marx da dua ra hoc thuyet vc gia tri thang du dua tien ca sd phan

lieh quan he trao ddi \a chi ra y nghTa sau xa ciia sue lao ddng Khai niem lao ddng mang ndi dung y nghia ciia hien luang xa hdi Nd phu thuoc \ao

21

to chúc, cau true xa hdị Bdi the nhirng nghien cihi ly luan cua Marx ve su phat trien xa hoi ve thj trudng dac biet gia tri thang du trong kinh te thi trudng cua chu nghia tu ban la nhirng nen tang tri thuc kha hiru ich cho viec tiep can nghien cuu ve tac đng cua kinh te thj trudng đi vdi lao đng san xuat ndi chung va lao đng san xuat cay hoa qua cua hd ndng dan mien niii ndi rieng Va day nhu Idi Engels viet: "Hai phat kien vT dai

iy- quan niem duy vat Ijch su va viec bde Iran bi mat cua nen san xual lu

ban chu nghia gia trj thang du- la cong lao cua Marx" (Ph Angghen " ehdng Duy-rinh" (1986) trong C Mae-Ph Angghen Toan tap NXB chinh trj qudc gia Ha Ndi 1994 tap 10 trang 45 )

Tac gia Le Ngoe Hung da xem xet kinh le thi trudng nhu la mot thiet che xa hdi dac trung bdi cac he gia tri, chuan muc, quy tac, quy djnh hanh vi, hoat đng cua nhiing eai nhan td chiie nhai dinh trong viec thuc hien cac chiic nang kinh lẹ Vdi bai viei: " Quan he gia dinh va thiei che kinh lế tap chi khoa hoe ve phu nu^ sd 5/2003 Ir: 3-11 Qua đ chiing ta thay kinh te thj trudng khong phai la san phám rieng eiia ehii nghia lu ban

ma nd da cd mam mdng trude khi chii nghia tu ban ra đị Kinh te thi trudng ngay cang duac coi la san pham eiia van minh nhan loaị Vi vay chiing ta can chii đng lao dung va khai thac cac uu the eiia kinh te thi trudng va kinh le thj trudng cung cd nhirng han che nhat djnh Bdi vay can

cd su dieu tiei cua eae thiei che xa hdi de giam cac rui ro va tang cac uu thẹ Nham dam bao su tang trudng kinh te, phat trien xa hdị

Cudn: "Thj trudng lao đng Viet Nam- thuc trang \a cac giai phap phai trien" cua PCS TS Pham Quy Tho, NXB Lao dong-Xa hdị 2003

Da cung cap cho chung la hieu biei sau sdc ve nen kinh te thi trudng su hinh thanh Ihj trucmg lao đng Viet Nam Cac quan diem, phuang hudng

va giai phap ehii yeu phat trien Ihj trudng lao đng van đng mot each khach quan eiia nen kinh tc thi trudng Su phan tich het sue sau sac cua tac gia vc van de dieu liei ciia nha nude trong nen kinh tc thi trudng giiip cho

Chung ta nhirng nen tang tri thirc quan trong de di tdi tim hieu nhirng tac ddng cua nen kinh te thj trudng trong qua trinh lua chon quyet dinh san xuat cua ngudi lao ddng ndi chung cua cac hd nong dan ndi rieng

Tha hai: Khi xet tdi su tac ddng cua kinh te thj trudng tdi cac hd

ndng dan trong qua trinh lira chon quyet djnh san xual ndi chung va ciia hd ndng dan mien niii ndi rieng, ta cd the diem qua mot sd nghien ciai lieu bieu nhu sau: Trudc tien dudi co che ddi mdi va tac ddng manh me ciia nen kinh te thi trudng, dudi su ddi hdi kha nang phat trien kha nang kinh te

hd gia dinh cua ngudi lao ddng Chinh phu da ban hanh eae nghj quyei nhu: Nghj quyet: sd 03/2000/NQ-CP ngay 02 thang 02 nam 2000 de cap cac chinh sach ve dat dai, ho gia dinh, ea nhan, cd nhu cau va kha nang sii dung dat de phat trien trang trai duoc nha nude giao dat hoac cho thue dai cap giay chiing nhan quyen sir dung dai Nghi quyet sd 09/2000/NQ-CP ngay 15 thang 06 nam 2000 ciia ehinh phii ve mot sd chu truong, chinh sach chuyen djch ca cau kinh te, lieu thu san pham edng lac ihi trudng

da khuyen khich nhieu dja phuang, nhieu hd ndng dan ehuyen ddi ea cau cay trdng phu hap vdi dieu kien tu nhien va lieu thu san pham ndng nghiep Nen kinh te thj trudng dudi su quan ly dieu liei ciia Nha nude da tac ddng manh me den nhan ihiic, thai do ciia ngudi lao ddng dac bict cua

hd ndng dan mien niii ndi rieng ma de tai dang quan tam nghien ciiu

Vdi cudn "thiet che chinh trj: Di san va ke ihCra" trong Dinh Xuan Lam- Duong Lan Hai (ehii bien) nghien cuu Viet Nam: Mot sd xan de Ijch sir- kinh te- xa hoi-van hoa-NXB The gidi Ha Ndi 1998 tr 41 Theo Phan Huy Le Khi phan tich xa hdi ndng Ihdn va kinh le ndng nghiep Viet Nam xua va nay chung la thay rai rd ngudi ndng dan dang gap phai mot sd khd khan khong nhd trong vice Ihieh nghi vdi ca che thi trudng Dac biet la ihj trudng lieu ihu diin den cuoc sdng eiia ngirdi lao ddng khong cao mac du duac miia, bdi thu nhung gia Irj san pham khong tuong xung

Tac dong ciia kinh te thi trudng duac the hien d nhieu mat khac nhau " vdi bai vi^t khi dien thoai trd nen nhu cau thiet yeu" bao nhan dan ngay 9/10/1988 trang 1 va 7 cua Quang Tuan da cho chung ta thay duac phuang tien thdng tin trong kinh te thj trudng da giup ngudi ndng dan giam tai mot sd luang chi phi Idn qua khau trung gian khi dem ban san ph^m ciia minh "Cdn anh Ai, d miet vudn Phong dien (Can Tho) ngudi mac may dien thoai dau tien cua xa va da diing nd pha vd su phong loa ciia thuang lai, lien he tieu thu thang hoa qua vdi chii vuc d Tp Hd Chi Minh, lay lai 30% sd tien Idi ma lau nay phai mat qua khau trung gian cho thieu thong tin"

Va cung chinh su tac ddng cua kinh te thj trudng quan niem ve bai viet ciia: Dang Ba Tien "Cd tien ti chua phai la giau" Bao lao ddng, sd 205/2000 Thijr sau ngay 13 - 10 - 2000 Da tho Id "Minh ngay xua nha ngheo chi dugfc hoc den Idp 8 thdi Duoc hoc it nen minh hieu eai khd ciia ngudi it chir Ngudi it chii chang khac gi mil chir mot phan, bj diee mdi ph^n Giau tien ma thieu tri thiic, thieu van hoa chi la giau mot nira thdi", nhu vay trong nen kinh te thi trudng d nude ta hien nay ngheo khd duoc ngudi ndng dan xem xet khong chi dudi gde do kinh te ma cdn ca nhan thurc, tri thiic, van hda

Trongcudn: "Huy ddng va sir dung cac ngudn luc trong phat trien kinh te ndng thon, thuc trang va giai phap" ciia Ts Chu Tien Quang (NXB Chinh trj Qudc gia) da de cap tdi cac ngudn luc lao ddng nhu: ngudn luc lao ddng dat dai, gidi han ve quy md, lai lao do mau md Ngudn nhan luc (ca ve sd luang lan chat luang) Ngudn lire vdn (duac bieu hien bang gia tri cua tai san, duac bieu hien bang tien) va dac biet cac ngudn vdn huy ddng ciia dan eu, ngudn vdn huy ddng cua chinh phu ngudn vdn phat trien chinh thurc (ODA) La nhung dir lieu kha hiiii ich cho la lien hanh nghien curu tac dong nen kinh te thj trudng tdi viec lira chon quyet djnh trong cay hoa qua ciia cac hd ndng dan mien niii

Ngoai ra cdn rat nhieu cac cong trinh nghien ciru va bai viet khac it nhieu de cap den su tac ddng cua nen kinh te thj trudng tdi lao ddng san xuat cua ngudi lao ddng ndi chung va dac biet cac hd ndng dan mien nui ndi rieng Tat nhien nhirng nghien cuii tren da va dang tap trung vao nghien curu tac ddng cua kinh te thj trudng d nhieu mire do va ITnh vuc khac nhau cua cuoc sdng Nhung nhirng nghien cuu quan tam true tiep den ngudi ndng dan mien nui thi chua phai la nhieu dac biet ho la nhirng ngudi true tiep san xuat cay hoa qua dang chju tac ddng dudi quy luat cua nen kinh te thj trudng lieu ho cd bam tru duac de tiep luc san xuai khi phai ddi mat vdi quy luat canh tranh, quy luat cung cau va quy luat gia ca Thuc trang nhan thii-c, thai do, kha nang tiep can cua cac hd ndng dan mien niii dudi tac ddng cua nen kinh le thj trudng Ho la mot ddi luong dang hoa nhap va cd bien ddi trong su phat trien kinh le Ho cd vai ird quan trong trong vice phat trien kinh te dat nude, hdi nhap khu vuc Chinh vi the dc lai nghien cuu ve su tac ddng cua nen Kinh le thi trudng idi vice lua chon quyet djnh trdng cay hoa qua cua cac hd ndng dan mien nui khong phai la mot van de hoan loan mdi ma la mang de lai can cd su ddng gdp bang nhirng dieu tra cu the tren thuc te De tai nghien cuu " Tim hieu nhiing nhan td tac ddng cua nen kinh te thj trudng tdi van de lua chon quyet dinh trong cay hoa qua ciia cac hd ndng dan mien nui" dugc thue hien vdi mdi

hy vong ddng gdp them mot nghien cuu nira ve \ai ird, anh hudng cua nen kinh le thj trudng ddi vdi ngudi lao ddng nham lam phong phu han phan nao mang de tai nghien curu ve thi trudng ma hien na\ da va dang ed sue Idi cudn hap dan Idn ddi vdi nhieu nha nghien cuu

2 Kinh nghiem ciia mot sd qudc gia ve stir dung ngudn lire dat dai cho viec trong cay an qua

2.1 Ddi Loan

Do dac thii la hinh ihd dai chat ngudi ddng tai nguyen ngheo nan \i vSy chinh quyen Dai Loan rat chii tigng tinh edng bang trong phan phdi

25

quy dat ndng nghiep dac biet la trdng cay hoa qua cho cac hd ndng dan va ludn keu goi sir dung dat cd hieu qua Qua trinh hoan thien khung chinh sach quan ly dat ndng nghiep da dugc tien hanh bang cac bien phap eu the sau:

Thuc hien chinh sach chuyen ddi co cau cay trdng, xen canh, tang

vu chinh quyen chu truong khuyen khich tan dung phai trien cay hoa qua de dem lai Igi nhuan cao nhat chinh quyen da dua ra chinh sach de ngudi dan cd dat trdng cay hoa qua nhu sau:

Thuc hien chinh sach han dien: Chinh quyen chu truong han che quy md sd hiru tu nhan ve dat ndng nghiep thdng qua quy djnh mire tdi da dai dat chiem hiiu ca nhan, mdi chu dai chi cd quyen sd hiru khong qua 9

ha Chinh quyen tuyen bd gianh quyen trung mua sd dai ndng nghiep vugi qua miic quy djnh tren va ap dung chinh sach gia Irung mua bang gia ban lai cho ngudi linh canh, thanh loan dugc keo dai trong 10 nam, \di lai suai 4%/nam Neu ndng dan khong du lien mua dai Ihi chinh quyen cho vay tin dung de dii mua, lao dieu kien cho ndng dan ngheo cd dai san xuat Dien lich dai ndng nghiep edng do ehinh quyen quan ly, dai ndng nghiep do cac

to chu'c xa hdi, edng ddng quan ly deu dugc ehuyen lai cho ngudi linh canh (ndng dan ngheo) Kei qua da lao dieu kien cho 209f hd ndng dan dugc nhan dai mdi (chiem 16% dien tich quy dai ndng nghiep) Cd dieu kien dc phai trien cay hoa qua dai han

Chinh sach hd trg va khuyen khich ndng dan dau tu eai tao dai: Sau khi da phan chia hgp ly quy dai ndng nghiep cho sd ndng dan \a\ tin dung

de driu lu eai lao dai, xay dung mdi va hoan thien cac cong trinh thuy lai , hudng dan ndng dan ihuc hien cac bien phap canh lac ndng nghiep ben vCrng, nang cao vai ird ciia ngudi ndng dan trong \ ice true tiep quan ly dai lao ddng lire trong san xuai Dae bicl uu dai trong \ ice trdng ca\ hoa qua

Chinh siich thue sir dung dai ndng nghiep: Chinh qu\cn tu\cn bd

giam Ihue dai ndng nghiep tir 5()-liV"( xudng 35'^f san luang thu hoach

nham giam bdt ganh nang ddng gdp cua ndng dan, tao dieu kien cho ndng dan CO dugc thu nhap cao han d^ tich luy, phat tri^n san xuat cd vdn de phat trien cay hoa qua trong thdi gian dai

Tuy nhien, den nam 1997, do vai trd cua thue dat ndng nghiep giam, dong thdi de tao dieu kien tang thu nhap va tich luy cho ndng dan, chinh quyen Dai Loan da bai bd chinh sach thu thue dat ndng nghiep ddi vdi ndng dan Dac biet la trdng cay hoa qua.De tang quy md su dung dai va khuyen khich viec su dung dat cd hieu qua, chinh quyen da thuc hien chinh sach cho phep ndng dan chuyen nhugng dat ndng nghiep cho nhau

va nhan phi chuyen nhugng Thdng thudng phi chuyen nhugng khoang 40

- 60% phan gia trj chenh lech giira gia mua va gia ban do chinh quyen cong bd.(Ts Chu Tien Quang huy ddng va sir dung cac ngudn lire trong phat trien kinh te ndng thon thuc trang va giai phap)

Ben canh dd, chinh quyen thuc hien ehinh sach gia dai linh hoat phuc vu chii truang thuc day ndng dan nhanh ehdng phai trien san xuai hang hoa hoa qua xuat khau.Chinh quyen thuc hien chinh sach phat hanh trai phieu de lay tien tra cho cac chu dat chap nhan ehuyen nhugng mot phan dien tich dat ndng nghiep cua ho cho ndng dan khdng cd dai (khoang 30% gia trj chuyen nhugng) de thuc day nhanh qua trinh phan phdi lai quy da't va dd la khau quan trong tao dieu kien de ho ndng dan phat trien kinh

te thdng qua qua trinh trdng cay an qua lau nam

2.2 Nhat Bdn

Sau chien tranh the gidi thu hai den nay, chinh phu nhat Chinh phii Nhat Ban da tien hanh hai cude eai each nham chuven ddi ca cau cav tr6ng va sir dung toi iru dat nong nghiep Cai each lan thu nhat nh^m vao thuc hien chinh sach han di^n, nha nuac chii dong ban hanh muc han dien

la 5ha doi vai moi chu sa huu, phan \ua{ han dt^n phai ban lai cho nhung

n6ng dan khong co du dat canh tac, dat nong nghiep cua nhung chu vang mat phai chuyen nhugng cho nong dan Thong qua hai chinh sach nay

27

chinh phu tao dieu kien cho tat ca ndng dan cd dat de san xuat, xac djnh dia td phai dugc thanh toan bang tien mat, lap "hdi ddng dat ndng nghiep" gom dai dien cua ca ndng dan va cac thanh phan trung gian de thuc hien cai each dat ndng nghiep trong do chinh phu Nhat Ban dac biet quan tam tdi van de chuyen ddi ca cau cay trdng nhat la cay hoa qua nham phuc vu nhu cau trong nude va xuat khau

Cuoc cai each lan thir hai nham vao: Dieu chinh lai miic han dien cho phu hgp vdi dieu kien thue tien, ddi vdi viing it dat la I ha va vung nhieu dat la 4ha Chinh phu tiep luc khang djnh quyen mua lai tai ca sd dien tich vugt han dien cua cac ehii dai de phan phdi cho ta dien phai linh canh dat ndng nghiep; (2) xac lap rd hon va cung cd quyen sd hiru, sir dung dat ndng nghiep cua ndng dan mdi dugc nhan chuyen nhugng dai san xual Xac djnh quyen lam chu va chuyen nhugng quyen sir dung cua ndng dan mdi dugc nhan quyen nhugng dai san xual Xac dinh quyen lam ehii va chuyen nhugng quyen sir dung dat ciia ndng dan ddi vdi dai ndng nghiep; (3) giam nhe dja td cho ndng dan; (4) khdng djnh vai ird eiia nha nude trong viec dieu chinh cac quan he mua ban dat ndng nghiep giua ndng dan,

ke ca dat dang canh tac va dai bd hoang, dai ddng cd (5) Chuyen ddi ca cau cay trdng phu hgp vdi vdn dai da cd

Cude cai each dat ndng nghiep hoan thanh vao nam 1948 lam sup

do he thdng phat canh thu td lir 50% dien tich xudng cdn 10% Hau hei ndng dan dugc lam chii dai ndng nghiep tir dd tao ddng luc quan trong cho Siin xuai ndng nghiep phat trien Dac biet san xuai trdng cay hoa qua

Sau khi hoan thanh cai each dai ndng nghiep Nhat Ban da ban hanh:

"Luat dat ndng nghiep" va Luat ve ddm bdo quyen sd hint dat ndng nghiep ciui ndng ddn 'Luat chuyen ddi cry ciiu cdy trdng" Nam 1999 Chinh phii

ban hanh Lurit cdi tao dat ndng nghiep nham dua ra cac qu\ dinh phap ly

yeu ciiu ngudi sir dung dai ndng nghiep phai cd liaeh nhicm cai lao dat quy dinh Chinh phu phai Ihuc hien chuang trinh cai lao 1.5 irieu ha dai

ndng nghiep trong 5 nam Nam 2000 Chinh phu ban hanh Luat vi td chuc

lai nganh ndng nghiep tgi cdc vung can phat trien trong dd xac djnh nhirng

vung chuyen canh ndng nghiep san xuat hang hoa ndng san tap trung de Nha nude dau tu ket cau ha tang can thiei phuc vu cho san xuat tham canh,

ap dung nhirng quy trinh canh tac tien bd, thay doi Idi canh tac truyen thdng cua ndng dan de dat nang suat, chat lugng cao Dua ra cac quy djnh

cu the ddi vdi ngudi sir dung huge phai tien hanh nhirng bien phap nang cao hieu qua su dung; nhu khuyen khich va md rong viec ndng dan trao ddi dat cho nhau, tirng bude hgp ly hoa quy md canh tac eiia mdi hd ndng dan, giam thieu cac manh dai cd san pham thi ap dung mdi loai quy liinh canh tac thdng nhat, han che viec chuyen dai ndng nghiep vao eae muc dich sir dung khac, cd chinh sach uu dai hap dan ddi vdi nhung trudng hgp chuyen dat khac vao sir dung canh tac ndng nghiep hoac ehuyen ddi co cau cay trdng, dac bicl la trdng cay hoa qua den nay van cdn hieu luc,

Kinh nghiem ve hoach djnh khung chinh sach quan ly dai nong nghiep d Nhal Ban cho thay rd tac ddng tich cue cua cac quy dinh ve cai tao dat ndng nghiep tren co sd trao quyen sd hiru va quyen sir dung dai ndng nghiep cho ndng dan va chuyen dich co cau cay trdng nhai la cay hoa quii lau nam Chinh phii phai cd ehinh sach han dien dut khoat \a ro rang de han che tinh trang mdi sd dja chu chiem hiru qua nhieu dai \a bao

ve quyen Igi ciia nhirng ngudi ndng dan ngheo can cd dai san xuai Dat ra yeu cau bat bude cac hd ndng dan phai cung nhau hgp ly hoa cac hinh thuc khai thac dai de khdng ngirng nang cao hieu qua sir dung \a phai khong ngirng cai lao dai va chuyen djch co cau ca> trdng hap ly dac bict la cay hoa qua lau nam

c^u nong dan phai six dung cd hieu qua dat dat theo hudng tap trung va hgp

ly hoa quy mo canh tac ciia mdi ho san xuat Nhat la viec trdng cay hoa qua lau nam

Toan bd chinh sach quan ly dat ndng nghiep dugc dieu chinh bdi 3

bd luat dd la: Luat ve da't ndng nghiep, trong dd de cap quyen sd him sir dung va quan ly d^t trdng trot, trong dd de cap cac chinh sach khuyen khich tinh linh hoat trong sir dung dat trdng trot va luat ve to chuc lai san xuat d ndng thon, trong dd de cap cac quy djnh ve bd tri lai dat trdng trot

va giam sat dat de phat trien cac hoat ddng khac trong ndng thon

Tu tudng ca ban trong cac dao luat tren la: Chi nhirng ai dang sir dung hoac se sir dung dat vao muc dich trdng irgl trong ndng nghiep thi mdi dugc quyen sd hiJu dat ndng nghiep Viec quy djnh ca nhirng ngudi se d^u tu vao san xuat ndng nghiep (vao muc dich trdng trot) cung dugc quyen sd hiru dat ndng nghiep nham muc dich thu hut them nhirng ngudi

cd vdn dau tu vao ndng nghiep Luat cung cho phep ngudi dang sir dung cd the chuyen nhugng quyen sd hiiru dat ndng nghiep nhung chi khi ngudi mua lai quyen quyen sd hihi cd dii dieu kien theo quy djnh ciia Nha nude mdi dugc mua dat trdng trot Nhu vay tao dieu kien cho san xuai cay hoa qua lau nam tren quy md Idn.De nam quyen quan ly tap trung ve dai ndng

nghiep, Nha nude xac djnh w'cdc vung khuyen khich phat trien ndng

nghiep, " (TS.Chu Tien Quang Huy ddng va sir dung cac ngudn lire trong

phat trien kinh te ndng thon thuc trang va giai phap.ichu yeu la ddi vdi cac viing dat trdng cay hoa qua lau nam Tai cac viing nay gidi han quy md

sd hu\i dat ndng nghiep dugc huy bd nham khuyen khich tang cucmg quy

md canh tac cua ngudi sir dung tdi mu:e tdi uu Ddi vdi dai nam ngoai cac vung dd, ngudi sir dung chi cd quyen sd hiru tdi da 3ha/hd ndng dan trong trudng hgp neu dieu kien cho phep va dugc su ddng y cua chinh quyen dia phuang thi quy md sd hiru cd the tang len den 5ha trdng cay hoa qua cd the xen vdi cac loai cay hoa mau khac

Mac du Chinh phu da cd nhieu nd lire hd trg ndng dan tang quy md d^t canh tac nhung khdng de dang giai quyet, vi gap phai rat nhieu can trd tCr ca phia chu dat va ndng dan Den nhirng nam 1990 quy md dat canh lac cua cac ho ndng dan true tiep san xuat van cdn rat nhd, binh quan chi dat l,3ha vao cudi nam 1997 Chinh phu Han Qudc da phai tiep luc chi ngan sach nham hd trg ndng dan mua them dat cua cac chii dai de tang quy md dien tich canh tac, thdng qua cac chuang trinh nhu "tdi uu hoa quy md trang trai (tir nam 1994", "cho thue dai ndng nghiep dai han" ddn dai va trao doi dat giira cac hd san xuat ndng nghiep, ehdng phan lan" Trong cac chuang trinh nay, chuang trinh cho thue dai ndng nghiep dai han ddng vai trd chii dao, do phu hgp vdi tam ly va dieu kien ciia da sd ndng dan va nhirng hd ndng dan nao thuc hien trdng cay an qua lau nam dugc chinh phu hd trg vdn, lai suai thap

Tir nam 1988 den nam 1997, long sd lien Chinh phii da danh dau tu cho cac chuang liinh hd trg ndng dan tdi uu hoa quy md canh tac (binh quan 3ha/hd), sir dung dat cd hieu qua cao, giam tieu hao vd ich trong qua trinh canh tac len den 2,9 ly won

Diem quan trong trong chinh sach quan ly dai ndng nghiep la ciing vdi cac bien phap hd trg lirng hd ndng dan tdi uu hoa qu\ md canh tac, Chinh phu Han Qudc cdn giup ndng dan td chirc lai viec sir dung dai thong qua cac ke hoach, du an cd muc lieu nhu "qu\ hoach dai tap the hoa trong sir dung cac manh dai qua nhd de dat qu> md canh lac tren Iha": "xay dung he thdng cac kenh tudi lieu, cai lao dudng giao thdng de ndng dan de tiep can hon ddi vdi may mde canh lac Idn \a de dang \an chuyen san pham" den cudi nam 1997 da cd 1,2 Irieu ha dai trdng ca\ an qua chiem 63,6% long dien lich liia dugc id chuc lai de dap ung cac yeu cau cua san xuai hien dai

Ve thue sir dung dai ndng nghiep Chinh phu Han Qudc ap dung

hinh thiic Ihu hang nam theo thuc suat luy ticn, cao nhat la 5iV'( thu nhap

ciia doanh Irai

31

Kinh nghiem ve chinh sach quan ly dat ndng nghiep va phuang hudng san xuat cay an qua lau nam ciia chinh phii Han Qudc cho thay : mac du luat ve dat ndng nghiep cho phep ndng dan cd quyen sd hiru tu nhan, dugc khuyen khich chu ddng va linh hoat trong quyei djnh san xuat cua minh, nhung Nha nude quan ly dat ndng nghiep rat chat che bang cac bien phap hanh chinh, ket hgp kinh le, thdng qua nam chae quyen quy hoach va xac djnh hudng, muc lieu san xual cho lirng viing Nha nude da khuyen khich ndng dan tdi uu hoa quy md canh lac va trang bi ddng bd kei cau ha tang cua san xuat bang cac chuang trinh hd trg tai chinh de thuc hien muc tieu dd Nha nude chii ddng ciing ndng dan id ehiie lai viec sir dung dat ndng nghiep sao cho hgp ly theo yeu cau cua san xuat hien dai dat nang suat cao, chi phi thap nhai Ben canh id chire lai dai trdng cay an qua, Chinh phii cdn chu trong giup ndng dan cai lao dai ddi de mang canh lac cay trdng khac va han che anh hudng giam siit dai trdng cay an qua do ndng dan ed xu hudng ehuyen dat trdng lua sang trdng rau cay khac cho thu nhap cao hon Muc lieu sir dung hieu qua dai ndng nghiep la trong Uim cOa chinh sach quan ly dai ndng nghiep cua Chinh phu Chinh phu Han Qudc khuyen cao vdi cac hd ndng dan rang, quy md tdi thieu cua mot manh dat canh lac phai dat tren 1 ha nham thu hut su san xuai tren qu\ md Idn Vice trdng cay an qua dat nang suai cao phu hgp vdi edng nghiep hoa

- hien dai hoa

JK^

Chuang II MOT SO NHAN TO TAC DONG T O I HANH VI TRONG CAY HOA QUA CUA CAC H O NONG DAN MI^N NUI

L NHUMG DOI M 6 I TRONG CHINH SACH QUAN LV D.AT NONG NGHlfiP VA CHUYEN DOI CO CAU CAY TRONG

1.1 Nhiirng doi mdi trong chinh sach quan ly dat nong nghiep

Trong thdi gian dai thue hien quan ly nen kinh le theo co che ke hoach hoa tap trung ngudn lire dat ndng nghiep dugc td churc quan ly iheo sir hinh thanh va md rong ve sd lugng cac hgp lac xa ndng nghiep Phan Idn cac hgp tac xa nay da khdng the phat trien dugc do vice thanh lap id chiire va hoat ddng khdng luan theo cac nguyen lac hgp lac xa Vi vay thuc tien dat ra yeu cau hire xiie can ed su dieu chinh ve quan ly dai dai trong cac hgp lac xa va ea che quan ly cac hgp lac xa, ngay 13/1/1981 ban Bi thu Trung uang ra Chi thi sd 100/CT - TW ve eai lien edng tac khoan, md rong khoan san pham cudi ciing den nhdm va ngudi lao ddng Day la bude khdi dau doi mdi chinh sach quan ly dai ndng nghiep tirng bude trao quyen quan ly va sir dung dai ndng nghiep cho cac hd xa \ ien hgp lac xa Cac hgp lac xa khdng quan ly tap trung ddi vdi dai ndng nghiep nhu trudc

ma tien hanh khoan san pham kei hgp khoan su dung dai nong nghiep mot

sd vu san xual lien tdi khoan sir dung dai nhieu vu Ndi dung co che khoan san pham la hgp lac xa khoan cho ho xa vien mot sd dien tich dat nong nghiep tren ca sd quy dai ndng nghiep ciia lirng hop lac xa ciing vdi san luong khoan de hd xa vien chii ddng cac edng \iec canh tac theo qu\ trinh san xuat lua va cac loai cay irdng khac, san pham thu dugc hd xa vien nop cho hgp Uic xa theo mUc da khoan phan \Uol khoan ihudc \c sd huu cua

hd Cd the coi khoan san pham theo Chi thi 100 la khau dot pha giai qu\et kjp thdi tinh trang su\ giam ddng luc san xuai dicn ra tren dicn rdng \ao nhirng nam 1976-1980 Co che khoan san pha'm da thdi mot luong gio mdi

33

khai day long nhiet tinh cua ngudi dan lao ddng bd them edng sire, vat tu de' tham canh cay trdng va da thu dugc ket qua rat Idn trong san xuat ndng nghiep Tuy nhien, ca che khoan nay sau mot thdi gian ngdn da giam dan ddng lire vi ngudi lao ddng khdng nam dugc san pham Ggi la khoan san pham cudi cung den nhdm va ngudi lao ddng nhung loan bd sdn pham (irir phan vugt khoan) deu phai nop vao kho hgp tac xa de phan phdi theo edng diem ma cac xa vien nhan dugc tir hgp tac xa trong qua trinh san xuai Sd lugng cong diem cua mdi xa vien da khdng phan anh dung thuc le tham gia cua xa vien vao cac hoat ddng san xuai chung ciia hgp tac xa

Tinh hinh dd dan den su ra ddi Nghi quyei sd 10/NQ - TW ngay 05/4/1988 ciia Bd chinh trj ve ddi mdi quan ly kinh le ndng nghiep Theo linh than Nghj quyei phai trien khai rdng hinh thiic khoan san pham cudi cung den hd, nhdm hd xa vien

Theo CO che khoan nay, dicn lich canh lac giao khoan cho ho xa vien dugc on djnh trong khoang 15 nam, san luong khoan on dmh trong 5 nam va bao dam cho cac hd xa vien nhan dai khoan duoc hudng khoang tren, dudi 40% san lugng khoan (khdng linh phan \ ucn khoan)

Thuc hien ca che khoan iheo Nghj quyet 10 ciia Bd chinh tri cac hgp tac xa va tap doan san xuai thuc hien che do khoan dai ndng nghiep cho xa vien Hd gia dinh xa vien dugc xac djnh la nhung don vi kinh te lu chu (Nghj quyei Trung uang 6, khoa VI) Viec khang dinh hd gia dinh xa \ien

la don vi kinh tc tu chu va dugc khoan dat su dung lau dai da lao quyen chu ddng nhieu hon cho hd xa vien trong san xuai khuyen khich ho bo them edng sue v(il tu cd san lai chd vao san xuai Co che khoan theo Nghi quyei 10 da lam cho ndng dan quy ligng dai san xuai va dat duoc nhiing thiinh luu to Idn ve nang suai va dat duoc nhirng thanh tuu lo Idn ve nang suai va Siin lugng ndng nghiep dac bict la qua trinh chuyen ddi co cau cay trdng phiit trien cay hoa quii nang cao nang xuai lao ddng phuc \ u nhu ciiu eiia nhan dan va siin pham xuiii khiiu

Tuy nhien, ddng luc nay cQng khdng duy tri dugc lau, bdi cdn nhieu han che trong quan ly va phan phdi ket qua san xuat do ndng dan lam ra,

ma ca che khoan theo Nghj quyet 10 da khdng giai quyei duoc, trong dd van de quan he cua xa vien vdi dat dugc giao khoan su dung van chua dugc xac djnh rd rang ca ve mat Igi ich va trach nhiem Ve mat phap ly dai ndng nghiep van thuoc quyen quan ly ciia hgp lac xa, hgp tac xa chi giao khoan cho hd vien sir dung va cu 3 nam (6 vu trdng lira) hgp lac xa dieu chinh lai dat va muc khoan Dieu nay da lamcho cac hd xa vien nhan dai khoan ciia hgp tac xa dan cam thay bj thiet thdi vi khi dieu chinh muc khoan thi phan san pham vugt khoan ma hd dugc hudng loan bd ngay mdi gidm dan Mdi phan dat dat ma hd bd edng su'c va tien cua de tang dd phi nhieu ed the' bj dieu chuyen cho hd khac Dong luc dau lu vao san xuai cung giam theo

Nhan rd nhirng hiin che trong ca che khoiin Diing ta da dua ra nhirng quyei sach ddi mdi niiinh me hon ve quan he ciia hd xii \icn vdi dai khoan, dd la thuc hien chinh sach giao quyen sir dung dai lau diii cho ho ndng dan, diim biio cho ngudi sdng bang nghc ndng nhiii hi nhung gia dinh chinh sach phiii cd dai dai, ducre quyen sii dung lau dai Trong quii trinh sir dung hd xa vien dugc quyen chuye'n ddi, chuyen nhuang cho thue, the chap theo nhirng dieu kien cu the do phap luiit qu\ dmh Hop tac

xa tiep luc ddi mdi theo hudng khdng true tiep quan la\ \ii dieu hanh viec sir dung dai, ma chuyen sang lo cac khau dich vu cho hd xfi vien ddng ihdi phiii thuc day phai trien kinh le hd, Idn Irgng quyen tu ehii trong san xuai cua hd

Tir kinh nghiem giao diii ndng nghiep cho ho Xil \ ien trong cac hop tac xa ndng nghiep, Nhii nude dii ddi mdi co che quan ly dat trong cac Doanh nghiep Nhii nude ndng lam ngu nghiep theo hudng cac ban giam ddc phiii nghien cuu iip dung ciie hinh thiic giao va khoiin thich hop den edng nhan \'icn, hd thiinh vien vii hd dan eu liii dia phuong phiii liu\ tot tiem nang luehii kinh te eiia ho

"o

Xa vien hgp tac xa ndng nghiep, edng nhan vien trong ndng trudng qudc doanh tir chd chi la nhirng ngudi lao ddng dan thuan, vdi lien edng, ddng luang it di, theo chu truang, chinh sach tren day ho trd thanh nhirng dan vj kinh te tu chu, cd vj tri quan trong va lau dai trong phat trien ndng nghiep cua dat nude Ho dugc lam chu tu lieu san xuat (dat dai), dieu ma hang chuc nam trudc da khdng cd Day la dieu kien vd ciing quan trong de

xa vien, ndng trudng vien phat huy tiem nang lao ddng cua minh hang hai dau tu tham canh cay trdng tren dai ndng nghiep dugc giao de' ed nang suat cao, tang nhanh thu nhap cho minh va cho xa hdi

Chu truang tren cua Dang cung la co sd de qudc hdi Chinh phu ban hanh lual dai dai nam 1993, luat hgp tac xa nam 1996 va nhieu chinh sach quiin ly sir dung dat ndng nghiep

Lual dat dai (nam 1993) ra ddi danh dau bude ddi mdi can ban ve chinh sach quiin ly, sir dung diii ndng nghiep Su ddi mdi trong chinh siich quiin ly sir dung dai ndng nghiep lir khi ed lual diii dai nam 1993 sau dd dugc sira ddi, bd sung vao ciie nam 1998, 2001 va gjin nhiii hi luat dai dai nam 2003 da danh dau mot bude lien quan Irgng trong viec xac dinh rd quyen Igi, trach nhiem va nghia vu co biin cua ngudi dugc Nhii nude in)ng viec thuc hien chinh sach dat ndng nghiep

1.2 Chuyen doi ca cau cay trong

Dai dai ihudc sd hiru loan dan do Nha nude diii dien chii sd huu Nha nude Ihuc hien quyen djnh doal ddi vdi dai dai nhu: Quyet dinh muc dich sir dung diii thdng qua vice quyet dinh xet duyet qu\ hoiich su dung diii, ke hoach sir dung diii quy djnh ve han muc giao diii \a thdi han su dung diii, quyei djnh giao diii, cho thue dai thu hdi dat, cho phep chuyen muc dich sir dung diii djnh giii diii Nha nude ihuc hien quyen dieu tiei ngudn Igi lir diii dai thdng qua ciic ehinh sach tai chinh \c diit dai Nhii nude trao quyen sir dung dai thdng qua hinh thue giao dat cho thuc dat

cong nhan quyen su dung dat doi vdi ngudi dang su dung dat dn djnh, quy djnh quyen va nghia vu ciia ngudi sir dung dat

Viec chuyen ddi co cau cay trdng de nang cao nang suat, chat lugng, hieu qua san xuat Dam bao chat lugng cude sdng ciia cac hd ndng dan, chinh phu dua ra han miic dat ndng nghiep theo luat dat dai nam 2003 va Nghj djnh sd 181/2004 ND - CP nhu sau:

+ Han miic giao dat trdng cay lau nam, cay an qua cho mdi hd gia dinh, ca nhan khdng qua 10 hec ta ddi vdi cac xa, phudng, thj Iran ddng bang; khdng qua ba muoi hec ta ddi vdi cac xa, phudng, thj Iran d trung

du, mien nui Dal rirng phdng hd, dat rirng san xual cho mdi hd gia dinh,

ca nhan khdng qua ba muoi hec la ddi vdi mdi loai dai Trudng hgp hd gia dinh, ca nhan dugc giao them dai trdng cay lau nam cay an qua thi han miJc dat trdng cay lau nam la khdng qua 5hec la ddi vdi cac xa, phudng, thj tran d ddng bang, khdng qua hai muoi lam hec ta ddi vdi cac xa phudng, thj Iran d trung du, mien nui Trudng hgp hd gia dinh cii nhan dugc giao them dai rirng san xuai thi long hiin muc giao dai rirng san xuiii

la khdng qua hai muoi lam hec la Ve dai trdng, ddi nui trge, dai cd mat nude thuge nhdm dai chua sir dung, thi han muc dugc giao cho ho gia dinh, ca nhan dugc dua vao sir dung san xua't ndng nghiep Nhirng hd ndng

dan nao chuyen doi co cau cay trdng phat trien ndng nghiep deu duac hd

trg vdn, dac biet cac vung dan toe mien niii; dugc thuc hien chinh sach uu dai vung 135, dugc quyen vay vdn d ngan hang phat trien ndng thon theo cac che do, hdi phu nCr, xoa ddi giiim ngheo lao dieu kien de cac hd ndng dan ed vdn chuyen ddi ca cau cay trdng phii hgp vdi dieu kien dai dai, khi hau va nen kinh te thj trudng

De kich thich phiii trien trdng irgt Nha nude giao diii khdng thu litin sir dung diii trong ciie trudng hgp cac hd ndng dan true licp lao ddng siin xuiil ndng nghiep trong dd cd siin xuiii ea\ hoa quii Dac hici cac ho nong

37