Các dạng mâu thuẫn gia đình và hậu quả của sự ly hôn tìm hiểu được qua mục tâm tình vơí chị Thanh Tâm trên Báo Phụ nữ Việt nam

Càc nhà xà boi hoc Hi,yén Ihó'ng nhìn già dinh nhu'là mot nhóm xà hói ma càc thành vién cùa nò co quan he vói nhau do lo lién, hón nhàn bay là vice nhàn con nuói, va ho só'ng cùng vói nh

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NOI

rRlJONCi DAI HOC KIJOA HOC XA l l C l VA N!LV:^ VAN

Kltuct Xd boi bui: - l\ini !y //oc

Stilli lidi N.'^iiyen Lini ]!iicM\;.,f

Cbii.sèii ,,g:;inb: X;ì boi lioc

i\l;-, sé; f) 01 01)

i , i ' s u 1 1:111 • )

</

LOI NÓI DAL

Là n i ò l v a l i (le eiKi d ò i s o n g c o n ngUòi - ciac Lièi là p h i i \\\{

n o d ò i vói x<i liói, (lói vói e h i n h \)S\\ i h a n njni'oi ly h ó i i va ( (jii t u

Ilo liti lliàl là [^lie MÓin I r e n n h i e u kliia ( i i i l i , m à u lliu.wi vii ( lioii;\

(|uaiì l à m WcMì (lo'i s o n g \'<\ su' pli/il li leii t u.i iih.iii lo.i i

l y l i ó n va m à u lliuàii V(_; ( iiònj^^ h.io ^\a e u\)[] l o n lai v.i Ì\Ì\ CO tu' l à u Khi !oài ngu'òi c o liòn iili.'m (In ^ùn[\ xueil iiicii m a n i h u a n va

so (ijuiùi e (') iìaw W à u t l i u à t i jM.i (Imli ' u n ; ; v a y , iiu (O llu- l a m ( l i o

h a i e u n n*Hiùi \ a i itiau d à i i il in tic IDI L t> il ir Li ii.a i m a i C^uu lu 11

t u A\K) \\ vii'n;*, ( ha( hw: i 0 ' 11;', ( iio( '.>;n",, Id HMIV; M X i 1'.- t! I C M ' .n J

( h o ni' ( u n niiudsi''U "l.i i ^'ci i-w • i >\ M, ^o.'l! "1,1 h -11-' : HHI, t hii u'f t c u "

hi" l U f i l I l o ( ó ( l U V t " - n lu" 1 e 1 ;• ;11 h i i li t A ' i i f h w i r i n i i ; : Ì I U Ì • i ; '1

iiày co IIK^' inang liiih li( h cik hoa( lióu eUc, iilurng du sao ( u n g khciiig din!) dikie mot diéu là si/ giài phóng con nguui, <) ilày la ngu'ài piai viC dò ekkic xà h()i cliàp nhàn

D(')iì}'^ l l i ò i vói so L/iiih d à n g nani nU Irong h ò n n h à n thì l i n l i chat cùa h ó n n h à n cOnj^^ thay d ò i , n h i é u m à u t h u à n này s i n l i , m o l

so m à u t h u à n m à i d i N g i f o i p h u \\\.i khónj»^ c o n c|uà Ic'^ iliuòc \ a o

k i i i h lo cua c h ò i i g nii'a, ho b à i d à u e (] l i é n g n()i ricn['^ ( TM m i n h

C ù n g v ó i SI/ c l i à p n h à n ly h ó n la giài p h ó n g e./i n h a u ( cai

ngu'ài b a y gió dc\ c h u y d é i i h a n h phi'u e u«i m i n h , ( uà ii(''n;; m i n ! i

c h i / k h ó n g c o n ( h a m lo (|uà n h i ó u d('*n e ! i ó n g con ma ( | U I M I i)/ui

t Ila II NgUùi p h u nu' L)ày gicJ da e t') mot e ài Km r In/ kh^ìiig e IM» IIR-O

tcMi c h ó n g h<iy tón c(jn nhu' ngay xu'a N h u ì i g du S<ÌO ly h o n ' u n j ; e (>

m a l t i c u ( i/c eòa n ò , hàu cjuà e l'ia ly h ò n ( I U J d o n n<!y (\\[i<i <n !i'nh

d u o c V a , d a y e u n g Li mot v à n dò gay S Ì / h u n g ihu e ho l o i I>c so

l)t^) n g h i ò n ( i/u v à n dò này, tói (ÌA ck/ei Iron [jào /'/;// /lu' \'i('l :\'j//}

m i K I h u ' l à m S I / cua c^hi i h c i n h l a m So l ! u f ' \ ò v à n de m à u ihu.'ai

[ù(ì d m h va ly h ò n co kha n h i ò u t i c n l)ào nay Q u a i n ò i là thu', t.i LU

t l i è i h à y duoc so p h à n e Tia m ò i (A)\\ ngu'cji Si/ I r a n irò e t'ia ILH;;; : i

n h à n du'o'c the IÌÌCMI tròn tuìij'^ l)U't thu', m ò i [>d( i h u ' d ò n diAj._ Inn^', ngu'oi viòt mot t à c l i c à n l l i a n \<i t l i i ò l t l i u t t n n g ( h i i ì l i \'\ d i M I d;)

l a m l ò i n à y ra y nghi d ù n g i i h i / n g bue t h u ' d a dtriH danj»^ i r e n l-.u)

l à m t u liòu n g h i ò n c u u dc' v i o i dò lai ( jc ddny^ iiriu ih-jón /;/./ ÌHIÌI)

V'à hdu (jud (i/j si/ Jy /}()/! li/// h/eiJ difuc cjUd //ÌUC / ; / / ; /////; i o / ih/ iha/ìh Id/ìì ìrc/ì i).ìi)V\\\\ nu' \ n'-t N a n i

D e l i o à n t h à n h di/cjc de l a i nay, l ò i dà dUuc si/ g i u p (k) rat

n h i e t l ì n h cua t h à y giào l i i / ó n g ckìii, IMS M a i Q u y n h N a m l u i \ i n

c h à i i i h à n h b a y tò l o n g biet on c h à n t h a n h lói t h à y N a m l ò i ( u n j ;

x i n c à m On c a c t h à y co giào va càc b a u trong khoa Xa I K ) Ì h o c - l à m

ly li()c, T r i / ò n g D a i l u x : Tòi'ng l u ; p I la nc)i, T h i / v i c ^ i i cua V i ò i i Xà bòi

h(;c, da tao d i é u k i é n va g i u p da tòi hoan t h a n h dò l a i n a y

I l a N ó i , ngay I i h à n g IO n a m hJMS

Ln'i/i \.ni C(U* huK Npuvcii Ì.*tn I lifCi

DAr VANDJ:

I r o i i g c(i cali dòi nì('ti, con iigiAfi cuiig pliai lliay dòi ciing \'C>\

xà hoi l-^àl nliicii nlià khoa hoc xà hòi dang \o lang ve \ à n de ceii

iigifói; co) ihc c() qua nhicu ihay dòi làm con iigii'òi hi '^ng^/p" \'à !ain con ngiAÌi dòi khi kliòiig kicni soiU lun IK'III lliàn Xà h^n lliay dò>e con iigi/ói ihay dòi, lòi song ciia ln) ihay dòi v.v \ à lien l!icj dò) la hav»

vàn d e khàc lien (|iian dòn con ngii'òi efing ihay dòi Vàn dò màu

llìiian già dình \'à ly hòn lai nhiòn khiaig nàm ngeài p h a m vi ày C\HI

so ly hòn hien nay ó mii'c hiio dòiij^; cùng v^Vi mii'e ly hòc; la e;ie \aii

d e lien cjiian: con cài, nhà cihi, kinh té, vice làm, eiing thay doi

i h e o , Dòi khi, cài thay dòi de') chifa iìao giò ehiing la j.'àp I làu '.piii s.m

ly hòn ngay ch.inh ngn'ói ly hòn ciìng khòng the l-iél iiiAk inói CÌILII

day dii difije

Màu ihuàn già dình là mot vàn dò miuui lina'), con ngiTth sera' vòn nhau k h ò n g i( ihì nhieu hao gio' eiing cc) màu ihiiàn Khi h.n taui ngu'òi chimg song vóti nhau, diéu gì dà liéii kél ho lai va dieii j:ì da

làm elio ho idi xa nhau'.' Màu ituiàn nao la màu liiuàn (i d a n ^ nlie kln')

dira dòn ly hòn, vìi màu itiuàn nao la màu thuàn dang nàiig dò du'a dell ly hòn'.' Màu thuàn già dình cita iih'.Tng nàm lru\''e kluie vòn eae màu thuàn de) eiia nhiTn;^ nàm san Man llinàii ;.ua Jiiili eò) llie du kiiih

té, L!U \'Ó SIIÌIK du khòm- elniii;^ thiis , iihun-j l\,u -:' > euii;: ^ c\ , uiàii thuàn già dình IMU ^MO' CIÌIIL! ki \ a n u'e \/i) la \o'i da sv't ii^iroi '.a A\\OL

nhiéu n^^u'ò'i cjuaii lam

1 y lion tliii'c le khon^ LUI; LI iii.»! Inen lindi^! c/i nliaii infa ma

NÓI iiLzàN cani: làiiL\ nàm \^)'J1 ia l."''i') ^ll liam Iv'^ì icii \'h !.*'7-! VII \ à san ih/niL! dàu iià:n M '^' 1 \i\ I Ì 2 S a i ;hL s> ;:^ a c'i.i [• >.\ ,i

l.U ri \iVì ' " ( / ' /].,.'( Nutiycjt L.tli i Kb'i.;, i' )' * a-o ' ;> > ; ' I !:,K r.ì

l ' h à n h phò Uà Nói) Trong càc \ u I) hon, hau giò eun s^^ plui nu'

dini-ngiiyén dan cùng cao luin là dàn òng di'Hig ngu>én diJn

Li !ìò)ii IriATtc hcl là mòi hành dòng lluiòe p h a m \i |)tiap ly

llìòng kc chi ghi lai iiu)l d i é m là viéc phA vó mòi cjiian he hòn nhàn

CTing iheo so liòu ciia Tòa àn, chi riéng nói ilianh ila Nói, cun sé) ly hón h à n g n à m ciìng dal u'h nui'c hTio d ò n g Nàm iV'J2 ce) 2 5 ' Ì S XU

liung di') so vu ma c;i hai viJ chóng cùng ki vai) du'u cò^ 7(i7 vii, ehi ci)

vO ki là I.7S8 VII, chi eò> eh<')ng ki là 1.10-1 {so phu nù' dihi;.' ngiiycii

iUU) lòfi! ho'n so dàn òng dii'ng ni^uyen do'n là I ,f) I Icìii) Trung uàm

I 9 9 S , t'( nói thành Ila Nc)i eò) 2.()()-\ \ u , Irtaij^' dò) e:i hai n^mVii eung ki vào dciii là CìdW \'u, ehi co piai mi' ki vau du'a la I -ìOf) \'ii, chi eòi daii

ò n g dii'ng n g u y e n dOn là 70*; vw (phu m/du'a;^ iiyuyén don nliien hOn

dàn ónj.' dii'ng n g u y é n dOn hi l,XJ làu) l i u n g s.ìii liiàinj dau nàm l^v'H

eò) I J 2 X vu, ihì phu mi dii'ng n g u y é n dtdi la dS.^ \ u , ihi cu daii ów^^ ki

vào don là 22<S vu (pini luT difng ngUN'én di^ii i;!iiéu h^n daii eii[! la

1 10-1 17SS

1993

2(1(1-1 7()w

i V )()

\W4 (\/l nàm dau)

1 12X

^ " ì «.'

'1 Infóndi ihì ni^ifòi m u n ì \\ IH ai l,i m ' i t \ n c h ò p ^ iihun;^ IH»

lhirù'ii|j k h u n ^ J lu' kho'i l u , a i i ÌAÌ k e i ! in^ii \ l e c l a u i l ò i i e a l'ù'v e a i i

t h i e l d ò e h u Ui.'u'òi p i n i ni;' ki:uji;j i l i e < h c i dii'u'i d i \ d "a plia\'"au' !M 'U * ÓUL: la n h a i dii'm.' IAI k h i ù t u i ).ì\ e m a ' la i:;' i d ' e u k • H iji.: ;ÌIL i.l, n r j k*

I i i ' ì n \iifi e 'i/r' ///H IN;;ti>gli I 'H H n a n ^ , b f ; u 1 I •]

dú(/c, nu)i ngúòi chi hicl nliu thè ma khòng mòi con so lìàu eò)

llụ-duac dúa rạ Con so ly hón chi ci) ihé cho la hiél du\)c hieii liụing !>

h ó n , con hau ciua ly hon nJiir llic'nào ihì khò) co) ihe ihó'ng kc diMc

Ngoài ra, si/ d u i d()ng ly hón ciia ngúòi phu niT cùng cho chiiiig

la bici diA/c lình irang xà h()i hicMi nay, eò) ve nhú co) sú hình dàiig

ngúòi phu nù ci) ve nhú diroc giài jilunig, dia vi ciìa ngiíòi phu niY

difi/c khàiig dinh hdn Trong ciiòc sòii^ vai Irò ngúòi phu nù rat (.|ua!i

l i o n g , k h ó n g il nghién cihi va thúe té cuòc song elio thày njiiròi phu ini difóiig nhú la ngúòi làm chu ^ia dình hén vúng, giù' dúOc liàl li/ già dình va là ngiAÌi liéii két già dình Cluing ta CUIIL: da lù'ng nhàn ihày, ngúòi phu mi là linh hón ciia già dình Dieii dò) làm chu già dinh inf nòli eò) sàc ihài khiìc hàn khi ly hòn Sú mài càu h<in^ eiia ^ia dmh hi

dò vó gay khóng il hàu qua \'òh nhiVng thanh \ ién lionj^ ;^ia diniị d.ìe hiel là phu mi va tre e m

De làm de tài này, tòi dà dúa lien 1 la la thúgiíi dcn I u<i sụiii

va dúOc d a n g trén muc T à m lình víh ehj Tlniiih T à m tix n h<iu riiii ud

Viél Nani iroiìg hai ihòi ky càeh nhau mot ihàp nién, i\o là càc so h.iu

cùa càc n à m 1 U S : M 9 S 4 va càc n à n d 99.^-1 994

l'ili suo tói elion muc nù ỷ

Nh'n hiíe i h u ' d é u eò) s u ' d à u lifsii>' HLihì cmt m ò i i i ^ i ò h kseu ií.h

c h u y e i i thì eò) t h è là hu kliim^J kin ehiiàii h e hu eò» '.he hi dun;^ ma

k h ò n g nò)i h é l JuWe tàuì itf e m ; mi:dị Nhiíag d e \ lel oi n h i ó i ^ laíe ihú

h o n o n ra m ò i ẹieh cu t h e \ ,"i d i é u d à e hn.'-l la t i u i c j iihirm' laíe liiú va;

lUiia ,,in rấii;>K, M^:iiycn n.in I U ^ ' H ^ ' , K'fpCj \' , ' • J • V \

D a y là d i c i i m i i c h i nhiYng c o n so k l i u n ; ^ i h ò i i h i k i i u n g i h e n o i i e a

d i M c gì i d i i é u

X i n n é u I é n m o t v à i so l i é i i d e eò) y n i e i n so s à n l i : à M y h i e n ci'r c o 10 c a p k é l h ó n l l i ì san dò) ci) ^ c[\p ly h ó n T r é e m s o n g k l u n i g

c o h o h o a c m e c h i c m I r é n 2a7(> l('^)ng s o ' t r é e m va c h i é ' i i ì M)-'^iì'/( h o c

s i n l ì d càc t h à n h p h ò Con ó Ph;ì|ì, n à m 19SS, s o ' v u ly h ò n tàn;j t i i m ^

b ì n i ì 87c, c h u y e n l a p l i u n g ò 5 - 7 n à m d à u san k h i c i A h ; M4 l i u ' ò n g

hc/p là d o n g i r ò i vO y e n càu ly h ò n ; l 2 ' / r n é e m ra d ò i san k f i i ho' me

dà h o n h a u ; hOn 50'/ so) i r e e m k h ò n g c o n l i é i i he gì v<')i h u h u a e m e

M à u i h u a n g i à d ì n h c ù n g s à y , m u i hii'c i h u ' d i u / e m ò ni inut

c à d ì k h i i d a y thi va ehi l i e i M ò i e u n u;.'u'òi d é u m i u ì u ;• i.it (.jii\ e l

n l u ì n g m a i l t h u à n t r u t i g c u ò c s i ì n g h ò n n h à n eiia m i i i i i su' g i / n c)ii;,el

n à y co) i h é l à m e l i o nj^u'òi l<i i^àii n h a u lio'n l i o à e l a m c h o n;^'iròi la \ i

n h a u , !ihii'n[j su' I r a n i r ò t ì m ra m o t e.ieh ; i i ; i i (.|uyél thì <ii e i i n ; j g i u m j

n h a u M à u t h u à n giù'a c h i n h h a i c o n ngu'òi dà lu'ng i t i e llu'>l y é u dii'Oni:

n h a u m a n n ò n g , m à u d u i à i i d o nliù'ng ly dn d u r a b a u ^v,u' IH» iiLihì l i i

V i i i CIMI e u n e u ugii'òi l)u e»'» lt>i l e - i i g \ K C 1\ \]n\\ i l u thu'Ong e l n i i i g

C a m d m ngu'o'i h u eò) nliu'iig òue diu' i i u i l e u su' i h a i d.iu Jung, d a i n g

\ l é l : "7//("/ làn;.^ hi) ^ luiu li\ sin/: /.''.'/;• < lii('n lì'ir.l: li(ui>- fin < li-'l i on </</ iliiu hnii^ hi//i llidv (iinli hi> / u / \{C \ifi nn\ me/ n:y{\n hnni litoti lo < ho

l.n.'ui ' ;•;/ C,:.> h-'i \'\:\\\^\ [ u i l l i f - ' t i , ^ i j

clwn}; (ho con, nhUdin xà vài nwt con vàt"^ NhiC vAy lìiib cà,ii ho \ a con dà bi hiiy lioai, licu ràng san này iigiAb con gai dò cib, b.n Diig b;,

dà ly hón co hanh phiic irong lình yéu, Hong cuóc sbiig licng bay khóng?

Nhffng bi'rc Ihir này Jà diróc cboii lifa de dàng lioiìg uViig so bào, doc nhù'ng biJ-c ihi/iì uYng giai doan, lói nbàn ihà'y ành hiri'tng cii.i dói song Icn tifng con ngiTói NhCTiig bic'n doi Hong cuóc song dà lài,i nhan thiifc cùa con ngu'òi ihay doi, su' ibay doi này là lói bay xàu ibi

con can càc nha nghién cii'u xeni xcl kì càiig, con svi ih.iy dói ,a sao

Ibi la co the nhàn la difóc Nhù'ng bitc lliirciia nhù'ng nani KO niaiig sàc

Ihài khàc nhù'ng biTc ihu' cùa nhù'ng nàm 90 Co il,e ihay :ó str àn!,

hu'óng cùa càc bié'n doi xà bòi tiong càc lai'c ibif 'l'hco ubai, \ c i cii.i liéng tói Ibi trong nhfrng nani 90 này, liiili cài,, cà nbàn diùfc lóii Hong bcJn, difóc xcin xcl ky càng bdn, khóng con nbirnj! lói nhai, xéi

cùa i;hi Thanh Tarn dai loai nhu' -."Vice n^oui unii (ini diòn^ cm tifi cm ncn ninfea co qium cua clu^n^ cm can lliici> " Nói cbu,ig là nbùng Irii

k h u y é n bào ihói do niang linh cùng iihàc, coi iiioi chuyén di Icch ra ngoài quy dinh Ihiróng co là sai, can pbài sù'a, khóng l à n biéi cà nhàn

ho co tình cani gì Va y ihù'c cùa ngirói dàn vói dir luan khà cao,

nhù'ng bi'rc thu' so dir luan, sa già dình, ban he che cifói la klià nhiéu

Dici, hình là co biTc thu' nói ve chuyén ngu-ói yéu di !ày chóng do g;.i dình ngu'òi yéu é p , nhuT.g ngu'ói dàn óng này dà bó di ngay san bóin

cu'éJi, bó di vib ngiroi dal, ba ma aiili la yen Con cu gai san klii co ó

uba chong iliA.fc ba ihàng cùng bo sé uba miiib Ilicn lai nguói vici

Ibu' d.mg bài, khoàn khóng biéì co nén quay lai vói n-iiói yéu u i a

nùnh hav khóng vói co gai da b, cp ga ani, la sJ dii àian c!ié L.uf; la

Miio /'//(( nl7 V'(('/ Niini so 111 i i p i y 2 H - S - I V K 4

la'y cùa ihù-a lloàc co niól là thi/ khàc (ngày 17-7-1984) cùa mól co

gài 17 tuoi niuo'n hoi ve tình yéu vi khi co bòi già dình thì c i già dình

déu h o à n g so cho ràng co ta con qua he de bòi ve vàn de di') Nhù'ng

dicu do khóng xAy ra vói nhù'ng bi'fc il,,r vào nhiYng nani 90

Nhù'ng sir ly hón vó ly nhir hai ngifói chi tìm hiéu so qua, ani,

la là mot bó dói niong muó'n ké't iión vé^i co gài thanh phó de du'óc

nhap ho khan vho thành phó' I Io cbifa kip to chi'rc le cirói, chi/a ci) hón

nhàn thifc t é ' d à pbài gù'i óan dé'n lóa àn vi ho hoàn loàn khóng hiéu

nhau, bop nhau

Tai càc vùng nóng ihón thì là't nhiéu hién tifóng càc anh bó do,

ve Ughi phép va ké't hdp mot càch chóp nhoàng vice là'y vi( Chi san

vài ngày tìm hien là ho co the dàng ky ké'l hón, cu'éù vói vàng cho kip

va ho ihirc sir chira co evi boi lini hién nhau mot càch chu dào va càn

t h a n '

Do tình chat cùa càc bii'c ihu' rà't da dang, chùng lói chi :o ihé

du'a ra nhù'ng y kié'n chung lùl ra diAJc tu' dò Cóng viéc phàn lich nói

dung vàn bàn này là mól eóng viéc khà ly lini, doc mói bue ihu" nliif

thay diruc lù'ng con ngu'òi Hàc bici là mói bue tliu' déu co sii ni giib

thiéu ve minh, giòi, dia diém sinh song, nguyén nhàn viél ihif, va su'

can thié'l Hong lù'ng birc thif, sii khan lliié't can giup dò ve mal Imi,

Ihau, can nhù'ng lòi khuyén chàn lình Trong mói bue thu', cài càn

Ihié'l Ihàl sir là si.r dong càm cùa ngu'òi nhàn llr.r cu ihé ó day là chi

'riianb T à m

Phir^iig pbà|i phàn lich nói dung \àii bàn là iiiiàni kb.n ihàc ca.c

u r l i é u ve mól lini, hình nào de) ma iigiioi nghie:, ciiu ciiian làm Vice

phàn lich khàv) sài càc lòi vai, dna licn e ! s^f mol lie llióiu; cac van ile

i k i o l'Ini mi Viri Nani, so 4S/l'.ISi

Ui'in vht Cao h<,'C, N p i y ó i L.iii IUMI.Ì^ KÌJ» V > l-'^ Xa lu'i l^s^ k i ' - i ' «^

mà'u chó'i, càc pham Irù phàn ành linh hi,ib xà bòi càn duifc nghién cifu Ihco mot logie nhà't dinh Viéc phàn nhom lai nói dung ciia lòi

vàn tur nhù'ng bù'c ihU" duTòc dàng trén bào rhii niì Vici Nam óiiac xeni

là nhù'ng dff kien xà boi chinh xàc cho phép nàm diA^c mài lifòng cùng nhu" mal chà'l ve linh Iranh già dinh va hién tiMng ly hón Hong càc nàm qua

Nhù'ng tu' liéu này là nhù'ng tu' lièti dà dirdc chon loc de dàng irong lù'ng so' bào, thu'òng là già',, ién ngiròi gùi, nhifiig chi lièi ve nhù'ng khó khan cà nhàn cùa ho là lò ràng Va qua nliùng chi liét dò,

ta co the ihà'y dirdc mùc di) thay doi cùa già dình trong tì/ng giai doan

Tói chon càc so'bào nàm 1984-198.5 va càc so bào nàm 199.v

1994 de lién viéc so sành Hong liHig ihòi ky Hày là giai doan khà nói bai Hong sir ihay doi cùa cà nu'ifc, giai doan cbuyéii minh Hi' kinb le lap irung sang kinh le'ibi Hiròng ci) si/ diéu tié'l cùa nhà nii'ilc Su' ili.iy doi kinh té'-xà bòi dà tàc dong dé'n càc gi.i dinh by hón ò giai doan này cùng theo dò ma co nhiéu thay dói

Vói nhiéu ngu'òi, ,ién ki,ih té' thay doi là,,, ,igu'Òi la choàng ngòp va cài dò làm con ngu'òi la khó ci) the giù du'òc càn bììng vón co

Xà bòi thay doi nhanh chóng làm con ngu'òi ta pbài qua già, doan xàu dong, h.ra chon nhiéu khi gay go, de sinh màu ihuan Ciiai doan ihay doi này dà de lai dau à'n vói iCfng con ngiTòi, dac biél là nbùng ca|) vif chilng Màu ihuan vó chong da dang ln^n phùc lap hon va cun so ly hón làng Ién, ly do ly hón khàc nhau l.àu qua cùa ly boi, cùng ihay

doi nhiéu, nhiéu ùnh tié'l éo le diMc nhac dcn, oliirng cùng khóng il ngu'òi chi VI vai ly do ddn giàn cnn;: ÓÀn C\ùn ly hon Cac c.m s>-, ve ly

j , ó n là !M„éii, la d.w- k é iibirng lliuV c h a l J u i i i t i c h i d a n h daii l!,oi

U(.pi ulti CdO h K NtinyÓM L n 1 Urani'., UV C •• I v Xì L<.| 1M- kl.v., i

I O • • : • : : , • : ' , : • : • •

khric ho ly hón, con nhù'ng gì dàng san càc cuóc ly hón này thì con càn du'òc xem xél tini hiéu sàu luin

Dinh Melila ve j^ia dình

De lini hiéu van de màu thuàn già dình va ly hón chùng la càn

co mot cài nhin bao quàt ve già dình, va ve càc chùc nang cùa i\ó

Tri/òc hé't, muó'n hiéu ve ly hón ibi pbài bieu ve già dinh Con ngrròi la phiin lòn difóc song Hong mól nhóm goi là già dinh, iroug nhóm dò con ngiròi lan dau lién difò^ hoc ve Inai le, su' bai binb dàng,

quyén lu'c, va iihùng clnmn mii'c, nhung già Hi, n-óu II^MT, nhan

daii-là't cà nhiTng yen lo khàc lon lai Hong dòi song xa boi Khóng |)liai là khóng co ly khi ngiiòi l.i chu làng ò lùa Uioi leu ), n e con d, nb.m Ihii'c du'iJc 70'/( kie'n ibùc „ià né) se dùng Hong CHOC dòi cii.i nò d,., dình là mól mo'i lien he giùa vii ciióng va con cài Cun ngu'ò, di vào

va di la khói nlìóm già dình dò bang sinh va cbé'i Mui ihay dui Kin Hong mot xà bòi chàc chàn se ành hu'óng den cà'u ime va van bòa cùa uYiig nhóm già dinh (iia dìnl, chinh la nhàn lo dal con ngu'òi Hong mot

bé Ibó'ng phàn làng, dal cun ngu'òi vau vi H, cùa imnh Hong he ihóng

xà bòi, già dình mang iràch nhiém la'l lòn ve xa lió, boa T,u„g -la dình, tré e m diióc smh ra va lòn ién hiéu bici ve xà liói ve chinh ban ll,àn va nbùng ngii'òi xiin^; qiianb; yia dinb la luii ma ire em lan dau l,én su dung ngói, ngu, siiy n^bì va nhan haci ra l.cm nang u a niinh

Moi CUI, ngiròi déu lòn leu liunj lu'^; iìuan caiih noi ma il nh.il

ò dò con n-u'òi du'iic chàm s o inió, J ró,:;' Inveì dai la v': ó-., -hai

l.iHpi ,<)" do luH Niiiiycii ! ii> I liMiiè^ !>'; t o ( '.i'.' l i < \ X : i Ì -'( l i - v K l u a I

phu Ihiiòc vào già dình cho lói luoi irifòtng lliành, chùng la hoc à dò

cach lon lai Irong diìi só'ng Ngifói \dn \ì\ ngirói dàu tiÒMi co iràch

nhicm xà hoi hoa chùng la va cho chiing ta bic'l quan he cùa chùng la

vdi già dình Nhù'ng dinli nghla già dình ià gì hi niól dicu cifc ky khi) khan, (iia dình Ihay dói qua lìrng ihói gian va dia dicm

Chùng la bié'l là già dìiili óuac liình ihành l>ói mol ngu'òi dàn óng, mot ngirói iìhn bà va con cài cùa ho Nò) du'vJc cóng nhan qua hón nhàn, va mól chi'rc nàiig ca bàn cùa nò) là xà hoi bòa con ciii Nhirng

co nhiTiig xà hoi khóng diAfc xày dung lién ed so mói vó mól chong

nià Uà mol ngirói dàn óng va nhieu dan bà, hoac il phó hién ìuin la

dang lììól ngirói dàn l)à va nhieu diin óng Theo irirc cam, chùng l<i cùng cho dò là già dình C h e ' d o mól vif, mól chong khóng phài ha niòl quy hial dó'i viìi m<.ìi xà bòi llifii iifra, né'ii thè'ibi ehiing ta dinh nghìa idiir i h c ' n a o vòb nliiTng Iru'óng hóP chi co con cài va hoàc bó kioàc me bay b ó ' m e ly lion Co y kiéVi cho ràng già dmh ehi eò) mól ngu'Oi dan óng, nìól ngirói dàn bà va con cài cùa ho; day là ành luròtng cùa duìh kic'n phirc^ng Tày va là già dình hien dai, màc du eò) ve nlur moi iigu'ih coi ràng già dình ly Ir.'óng phai la nhir vày

Con iiia dmh khd/ii; eó con cai ihi co Ì^OI ni yjci dodi kìiòny?

Nlìòrng eàp vó chong khóng con theo khuynh hii'óiig hién dai

co du'dc coi là mól già dình bay khòng ' Co phài phan nixo là dinh kién

khi elio ràng dà là mól eàp vO eiiòng ibi ph.ii co) con màc dau thire le

ngày nay co) \MAC d i '

Qua Ihàl, dmh nghìa ve già dmh là rà't khò> x<!e dnni Khi eh-ìng

la làch càc già dình vói nhùiig cai khòng pha- gu dmh.ehnng :.^ 'i:^\^

IMÌUÌ uìlt Oh> Ih-c, N::nyci I 11 II>fa;.«- l'V *

12

dù loai van de (Slcphcns, 1963) Nhiéu ngirÒi trong chùng ta nghì ve

già dình nhu' là mól dan vi xà hoi goni mot eàp viJ chóng va con cài

ho Tuy vay, no co ve nhu' qua hep; Hong nhiéu xà boi, già dình là nhóm thàn Ihuóc chi? khóng pbài chi là mot eàp vò chong cùng vói con cài ciìa ho (dòn vi già dình co sò) Càc nhà xà boi hoc Hi,yén Ihó'ng nhìn già dinh nhu'là mot nhóm xà hói ma càc thành vién cùa nò

co quan he vói nhau do lo lién, hón nhàn bay là vice nhàn con nuói,

va ho só'ng cùng vói nhau, hdp tàc \i'ii nhau ve kinh le va chàm sóc con chàn (Muidock, 1949)

Song co nhù'ng ngu'òi khóng vùa long vi'ii dinh nghìa dò, ho làp luan i-ang càc moi lién he tàm ly là cài ma lai cà càc già dinh déu ci),

ho nhìn ihà'y già dinh là mól nhó,n ngiròi khép kin, ebani lo cho nhau

va tóii Irong nhau

Ngày nay, khóng it ngiAìi My cho làng ,iiói eàp dói khi kél dò, vói nhau là mot già dình {45';^), ^O'/r ngifòi l'hàp cùng dòng y nini Ihe Khoàng 20-30% so'ngu'òi cho làng hai ngu'òi khóng cùng giòi lir.ii só'ng chung là mól già dình, ké cà co con nuói bay kiióng Ró ràng là dinh ngliTa già dình khóng diin già,, là mot cóng viéc co lini, chat kmh

viéMi Chùng la xàc dinh nhir the nho ve cài gì la quyé'l dinh loai già

dinh ma chùng la coi là binb ihuòng va loai già dìnl, ma chùng ta co,

là léch lac, va chùng la cóng nhàn nbù'njj quyén bau va nghìa vu nào

là bop phàp va gfin bó vói xà bòi (Skolnic, 1981 )

Tuy vày chùng la déu dung y ràng la'l cà loài ngu'òi déu duuc

xà bòi bòa ò Hong mÓt nhóm ngu'òi go, la già dình va só'ng ihòi dui àu

Ò lio Wan mìa, da so nbùng cà nhàn neng lé do ibiùing ò Hong iii'U nhóm li'm hón ibóng qua hón nhàn v.i co Hacb nlueiii xa bui b.',a con

Utif'i ViÌJi 0>-> hoc Nijtiyéii L.iii I hUhv^ t'<P ^ '•>'

l'v"-13

O.i \].>\ t n V K H - ' t

cài C à c nhà xà hói hoc con goi càc nhóm lòn hòn dò là nhóm sinh ra già dình

d i a dình hai nhàn là già dình bau gom mot ngiTÒi dàn óng, mot n"Lròi dàn bà va con cài cùa ho Nò là eó sò de xày di/ng nén moi già dình, già dình da ihé bay da phu du'òc coi là dang già dinh niÒ róng Nhi/ vay de giòi han dinh nghìa, càc nhà khoa hoc xà bòi dà ihoa Ihiian vói nhau già dinh là:

1 Mot nhóm ngu'òi só'ng chung vói nhau,

2 Nhóm dò co Iràch nhicMii xà bòi bòa lié em Hong xà hoi,

3 NhiMi, dò diróc hình Ihành trén co sÒ mot ngifòi dàn óng mól ,igu'òi

iìhn bà va con cài ho

La sociido^ic et Ics scicnces de xociclc* dà dinh ngliTa ve già

dình nhu' san:

"dia (ành là nuU nhom xà liòi Uiàn}^ the cpiy ve cac nhóm l.hàc: su hình Ihành cua nò càu mie, eòe ehiÒii hifón^, cac (iiuin lu- ^làa eàe thành vicn va eàe quan he eua ,w vói man IH> CO llic xd hai <àe ehire ,HUi}i hièn doi irons thùi ^ian va irow^ klirm^ yuin :^d i lièn voi he thmr^

xà h()i va eàe hình lliàe eua nén vàn minh lìrmót tlicky, vói nwt ló'e do phàt tri(ìn n}ic)y eàn.^ tànx Inm^ 25 nàm yàn day, K^I dình eó mól si( hoàn vi iron^ eàe eau irùe va trony eòe chàc /u//;,v eua nò: nhiìn^i; sif thay dò'i ày duoc quan sài thày Iroir, un ea eàe xd luì, hicn da,, vói nhànx s,(klu,c nhau ve nlaòi;^ sit ehcnh Icch, ehde ehdn la vày nliU ea vói nliiìnK nuiynh ìiifón^^ rhun.K, àù le,a, hmh van nwih Irình dò van hoà elu'-dó chinh m nìufthcnào Dò là nhdn,K dàe Iriùi.K cui ,v/c/ chnh hien dai v.v

' N h à Mi.lì l'.iii ics l'McsrlcpOu'^ '.ili suv.ii nuJ n,> V):^

LIKUI VA/ Cao hoc Nji.iycii b i> 1 lifv'ng, lop i i - h.> X: Li-i h.v i !^

u

(iia dình chi eò vr/ chong hay ,iiiu dình hep gO'» <<> l^''>- i'"' '''"' '"" cài con nhò ludi là hình lluic già dình phuong Tày hién dai Ngion la CHUK g(.)i nò là "già dình sinh IUH" "già dình luti nhàn" Tal <a eòe hình lillà- già dình cita nén vdn nunh khàc ninni hién nay irong si( lién tricn eiìa chàng cho ta thày mòi kluiynh hiùìng di tói già dình mòi vt/ nwt chong ày \ùi thành vién càu edp vó einmg tlntòc ve ha, già dình - già dình ciia ngiùn dò sinh ra - già dình dinh huóng va già dình ma ngifói dò hjo ra do cuóc hòn nhàn eàa ngirói dò - già dình sinh san "

TU dang dinh nghìa dòn giàn này, san dò ta eó thè imi róng

dinh nghTa cho già dình da ihé hoàc da phu, già dình co thè bao góm nhù'ng cha me hoàc nhù'ng ngu'òi khàc co quan he ho hàng hoac khóng Va già dinh co thè eó chùc nàng khàc tùy iheo -Ùng xa bòi Nbùng xà bòi khàc nhau va nbùng giai doan liei, su khàc nhau cùng làm cho già dình khàc di ve dinh nghìa, ve chùc nàng, ve nhù'ng gì lién quan déii già dinh

CIìuc niinji cihi i,àu cJình

(iia dinh là mól ihié'i che eó nhiéu chùc nàng Hong xà bòi Chù'c nàng du'iie càc nhà xà bòi hoc mo là nhiéu nhà't va lifiing dói nhà'l Hi là chù'c nàng xà boi bòa cui, cai Con càc chùc nàng khàc là gi7 Nbùng chùc nàng do cùa già dinh ibay dói nhu' ihe nào llieu ll,òi

g i a n '

Tiung xà ho, cóng ngbié|), nghé nghiép danh dau su ibànb dal

cà nhàn hón la su' ibùa ké nghé ngl.iep cua gi.i d.nb nh ' Hu'òe kia Ani, hiròng cùa su' ih.iy dò, xa ho, lòi i h ù c nàng e i a già dinb la su Inai

nliKlicn ir l^^

tuàn vdn Cao luK Nguya, Lan 1 WUvé Wp^:!, ho Xfi hvi h.>c lUc\ 1

15

di/òc mó là irong nhieu nghién cù-n cùa nhiéu nhà xà hói hoc (iia dình là nói difòc Irao dàe quyén de xà bòi bòa tic cm, su' gàn gùi giua

cha me va con cài, nói ma Ire em lan dau diTòc hiròng sii àu yé'm, lình

càm, SLf irifng phal, stf khuyén khich, nói ma lan dau lién né em biél

vi iri cùa chùng, làn dàu lién hiéu ràng chùng là gì, difò^' làm gì, Ho

me dà xà hoi bòa con cài de chùng co thè giao thiép diròc vói xà bòi

Chi'rc nàng cùa già dình difóc gói gon Hong:

1 (iia dình co chù'c nàng xà boi bòa con cài Day là mot chùc nàng chung cho tal cà càc xà hói

2 (iia dình co chùc nàng dal tré em vào vi tri cùa nò Hong xà ho, lOày khóng pbài là mot chùc nàng Hong loàn bó càc xà bòi nhirng cùng là chù'c nàng khà quan Hong trong nhiéu xà hói

3 (iia dinh là nói tài san xuà't sue lao dóng cho xà bòi Day cùng là mot chifc nàng chung cho càc xà bòi

4 d i a dình là mól dòn vi kinh te, dùng kinh le này de bào ve cho sii

càn thié'l tiln lai cho mÓi cà ,ihàn Chùc nàng này mòi difòc phàt hien trong da so'càc xà boi cóng nghiép

5 (iia dình là nói ihi.i'e hién MI diéu khiéi, giòi linh cho He em Day khóng pbài là mot chù'c nàng chung nhung nò dùng vò, nhiéu xà hói

IJòn ni là lì nhu'mot tluO't che

Chùng la déu sinh ra Hong mól xà bòi coi hón nbàn nhu' nuM nép song phà, ihco Màc dàu con nguòi la cu ibé sung hanh phu ma khóng càn hón nbàn, nhung luyel dai da su dèu haiìli dung iibir chung

la ihuòng nói ràng "càn phai c ' ò , di ihoi" de lu-.i ugnói yen lam NC chùng la cbiing la dà co dù nlui'ng yèn lo can ibie'l Hung cuóc d(!,

Uuin \xiii C(K> /K'C Nii.i>à Làn i iiMn^^ l^p ( \^^'W- XA lu- I.,v kl.:.! !

Con neu chung la khóng cu'òi thì co nghìa là dà co mot cài gì iruc trac

irong chùng ta Nhai là ò trong xà boi chùng la ibi chuyén ve nbùng

con ngifòi co dòn khà"là nhiéu, né'u ai dò só'ng doc thàn thì diéu dò eó

nghTa là "lói nghiép", "dàng thu'òng", "dàng sò", Cuóc só'ng dóc

thàn trong con ni^l moi ngifòi là su' khó khan, si.r vài lón mot iiiiiù,,

luón luón chi co mot minh Do quy dinh xà bòi cùa chùng la, mói cà

thè khó co the doc làp ve lai chinh va tình càm Va hòn nùa, y linfe

hón nhàn luón luón téìn lai trong dàu oc cùa tùng con ngifòi ihóng qua

su' xà hói bòa trong già dinh va ngoài xà hói "Con cài lòn Ién pbài làp

già dình" thì cha me mòi yèn tàm cho ràng cuóc só'ng cùa con cài

bifòc sang giai doan on dinh Va da so' Hong chùng la cùng cho làng

vói cuóc só'ng chifa ké't hón thì chifa difòc goi là ón dinh

Chùng la déu eó y ihùc co tình yéu de dàn dé'n hón nbàn, cui

dò mòi là tình yéu dich thi.fc, tình yéu de lié'n lòi dé'n hón nhàn là linh

yéu difi.ie moi ngifòi ùng ho va là mot cuóc lình co kél ihùc dep Dieii

này du'òc cùng co'qua nbùng kié'n ihùc do già dinh cung eàp, do giào

dite dai) due, do tón giài),di) Huyén ibóng dai chùng, quà,ig cào

Chùng la khóng ai là khóng tùng du'òc nghe càc chuyén co lich khi

chùng la là tré ihò ma doan ké'l là chàng hoàng tu hién la va cu'òi co

bé Lo ben, ve làm vò va ho sung siA'ing hu'óng hanh phùc siiót dòi

Roi càc càu chuyén ve nbùng cun ngu'òi san bao gian khó nhif vifòl nùi cai), con song loàn ràu rèi, rùng lùa de rói cuòi cùng gap nhau,

cifòi nhau va song hanh phùc Nini ihé' ngay lù buoi dau lién cùa cuóc

dòi, con ngifòi dà du'òc xà hói hé.a de nhan bie'l ràng hón nhàn la kél

qua cùa mól cai gì iruyéii llio'ng loì dep va phài cu cai dò ibi iii^b khànu dinh du'òc sif ihanli cung, cai luì dep liung ciiuc sung

lii<tn v.ìn Cao hoc Nj^iiyai Lai, liiMni',, làp C.u> h.> Xù li-i hoc

17 :oy::3:Mr-:oo3^3:^

ki

' / /

Càc nifòc hién nay co loai ihué' thu nhàp rat cao cho nbùng ngirÒi dóc thàn nhàm làm giani so'ngifòi dóc ihàn Hong xà hói SII due thàn eó nghTa là phàn xà hoi, xà boi càn con ngu'òi lai san xuàt ra sue lao dong de duy tri xà boi Henjaniin IVanklin (I94S) giài thich mól càch Ihóng Ihài ve ngu'òi dàn óng dóc thàn, óng cho ràng "mot ngu'òi dàn óng dóc thàn là mot con thù khóng hoàn chinh Anh ta tifòng iif nhu" mot nù'a cùa mot cliiéc kéo cu"

Tuy vay ngày nay sif dóc ihàn hoàc ké't hón ,,ìuón là két qua cùa mól qua Irình phàt Irién xà bòi Xà boi phàt Irièn, con ngifòi cùng

di vào ciJ che chuyén món bòa, do dò con ngu'òi eh: ò tiong mot mói Hu'óng làm viéc chat hep làm bau c h e càc mó'i quan bé giù'a ngu'ó'i vói ngu'òi Xà bòi phàt Irièn thi kém iheo dò là càc eò hói tini kién, v,éc làm, eò bòi eó cóng àn viéc làm làng lèi, làm cho si.f lif chii cùng cau Ién, dilng thòi cóng àn viéc làm cùng làm ban che con ngu'òi la kel hón som Bòi né'u ké'l hón som ibi co bòi U.f dóc làp cùa ho sé liéu lan,

dàn bà sé hi buoc chat vào già dình, con cài; dàn óng sé bi cól vào già

dình vói iràch nhiém làm chong, làm cha

Cùng vói sii phàt trièn dò là nhiéu eó bùi làm giàu, khi làm

giàu ho dèli muó'n tranh ihù ihòi gian ló'i da d e làm giàu, il khi dù tbòi

gian d e nghì tòi hón nhàn, hoàc eó nghì uh cùng chi là càm giàc sò ti-àcb nhiém qua nàng né va cùng co klii ho khóng nuió'n viéc hón

nhàn xen vào vice làm giàu cùa t,u Mói cun ngiiui ktii co dù co liói déu muó'n U.f làp, co mól sif Uf chu c.i nhàn Tal ca p.hiYng diéu nay

làm cho con s o ' n b ù n g ngifò, nuiun s:mg moi nmib làiig leii Cuu u) ly

bòi, cùng làng Ién nini i b è kin cui, iignòi la nhan la ràng hu co ibé

,só',-.g mól nùnh, klióng can phu \hc.oc v.iu ,i Vi, knib le aia hu pbài phu Ihuóc vàu già dinh ho co ibe HI lu lay cuóc sung m.)i mi: b

kluMi-Lu.iti v.i/j Cdo hoc, Ntiiyci, l.an litMnr, I'<P * •'" h'.v Xfi h i h'.v

kli.-18 3::::,::•-

fi

Vai irò cùa nhan thu'e à day vó cùng quan trong, con ngifòi nhàn ihiic

diTòc chinh bàn Ihàn ho, cài cà nhàn "con ngiTÒi" difòc dành già cao

va dòi só'ng cao Ién cà ve vai chat làn linh thàn ibi con ngifÒi càng dành nhiéu thòi gian cho chinh minh hòn, ho dành nhiéu ihòi gian cho SLf Ihòa man bàn thàn hòn là su' chia sé vói mot ngu'òi khàc

Ly hón, só'ng dóc thàn là mól ké't qua cùa si/ phàl trièn cùa xà boi Hoc van càng cao thì stf lif chù cà nhàn càng lòn va ngifÒi la muó'n só'ng mot minh hòn là ké'l hón chia sé cuóc só'ng cùa nùnh vói mot ngifòi khàc Hiàn lòn trong chùng la déu lifa chon ké't hón ebù khóng li.fa chon cuóc só'ng dóc thàn, va chùng ta chò dò, cà, con ngu'òi

"nih, thir hai" cùa chùng ta lù rà't làu, tù lue chùng ta mòi lÓn, nhù'ng difòng nhif chùng ta chi chÒ dòi the thòi chi? chùng la chàng làm gì de

diéu dò chóng den Su' lifa chon ké'l hón này difòe coi nluf là so uiénh

("cài duyén cài so") du'òc dàn ta nbàc tòi al nhiéu, chuyén vò chóng khóng phai do hai con ngifòi li.f nguyén dé'n vói nhau ma do cai

"duyén n ò " tìf nhiéu kié'p trifòc, do óng Tiòi sàp dal Do dò, „,àu

ihuàn vò chilng là do "khóng bop duyén", ngay cà chuyén ly hón cùng là do vò chéng khóng bop tuó'i Màu thuàn cà nhàn cùa ha, vò chóng luó.i xày ra vói lùng eàp vò chóng, nhiéu khi là do chinh ho, nhiéu khi là do già dình hoàc do hoàn cành, nhù'ng tal cà vf,n chi là do diiyé,, so'khóng bop nhan

e i a dình càng da dang ibi màu thuàn già dmh cang nhiéu ho',,, già dình hién nay khóng chi là g,a duih co con cài va mot eàp vò chóng nùa ma eó khi là hai ngu'òi só'ng chung khóng dàng ky kél hón, hay chi là hién Ufòng eó con ngoai già ihù llién lii'ong cu cun nguai già thù hay hién Ufòng cun Uf smh cùng da difòc chàp nbàn Hung xa hói ta hién nav (ba dình vàn lón lai, chi co bini, ibùc ciia no khac di

Uupi y^n Oy> hoc NiLuyin bau llKifnii i^V '-•'" '"> ^à h Ir.v ktu i

1 9 x ; , V : v ^ ; : , ;

.; :.;.>: :.::••:::.:.-ma Ihoi, hình thu'e già dình Irò nén da dang ho'n, hón nhàn truyén Ihó'ng dang nhU'òng cho cho nhùfng loai hình hón nhàn mòi nlufng vàn mang y nghTa chù'c nàng nhu* trifòc kia, ma chùc nàng xà bòi hoà con cài là chù'c nàng quan trong nhà't Nàm 1980, lai hói ihào ve già dình, càc nhà nghién cù'u dà khàng dinh làng 61'/f ngu'òi difòc hói Hén loàn

the'giòi cho ràng già dình là mot yé'u to'quan Hong va \9'/( khàc chu

ràng già dinh là nhàn lo'quan trong nhàl

Cmj irne cuu hòn nhàn

I Nhàng clìi're nang eàa dàn òng va dan ha

Theo quan niéni ihóng Ihu'òng, là't cà càc xà boi déu eó qui ifi'fc ngàm tìf xa xifa làng Iràch nhiém nuói difòng chàm sóc tié em là ciia càc bà me chù khÓng pbài cùa càc óng bó, va trao cho càc óng bó nhiéu iràch nhiém kinh le va chinh Hi hòn Su' ngàm hiéu này ihifc lé

là mól su' bài buóc, càc bà me là ngifÒi irifc l,é'p nuó, difòng ire con Diéu này difÒng nhif do dà trai qua nhicii dò, nén da irò thành mul luàl khóng thành van cho moi ngifòi lam iheo ma khóng eó ci,ut i)ban khiing

(j nifòc la, su' ngàm hiéu nay cung >là ce) lù lan dot: nbiém su cùa ugifÒi dal, bà là nuói cun, cliaii, MIC già diiib, cui, nhiém vu cùa ngifòi dàn óng là nuói só'ng già dmh v.ii cac qiiye'l dinl, ibiióc dang

"viéc lòn" Dicu này ce) thè la do yèn lósinli h o c Ngu'òi dan ba iw khi

iMilìn v<f/) Cao IH-C Niiuy-^ii I.-<n 1 iiMng K'*p C ' n h.^- Xà ii:.i h'.x; Ui^a

20

mang ihai cho lòi khi sinh con thi/c t è dà eó mói day Vicn bé thiéng

liéng; ngifòi la dà chùng minh du'òc ràng, khi con mòi difòc 4 ihàng luoi dà co t h è nghe thay tièng cùa me nò Khi sinh con, ngifòi me lai iri.fc lié'p nuói con bang siTa, dùa con lai lié'p tue difòc hifòng sif chàm sóc mot càch vó cùng àu yé'm cùa me Ngu'òi me là ló'i quan Hong dói vói du'a con trong nhù'ng ngày dàu lién lié'p xùc vi'b cuóc dòi

Trong khi dò, ngifòi bó'iai eó ành hifòng khàc dó'i vói dùa con; ngifòi bó'là ngifòi co liàch nhiém dinh hti'Òng cho dù'a con Nguòi cha

là nhù'ng gì b è sung cùa ngifòi me Ngu'òi cha va ngifòi me là nbùng ngifòi quan Hong nhà't dó'i vói dù'a con Cha va me là ngu'òi dàu lién tnfc lié'p nuói difòng, chàm sóc va xà hói huà dù'a tré, dinh lufi'Jng cho

nò eó mól vi tri trong xà bòi Va nlnf vày, khi ho eó màu Uman hoàc ly hón thi con cài sé bi ành hifòng ,igay va eó khi chi du'iic hifòng mol phàn sif chàm soc cùa ho hoàc cùa me Tré em bi ihié'ii bui tình cani cùa ho hoàc cùa me de xày ra bié'n dóng làm ly Tré em de dang ini thành nan nbàn dàu lién cùa su' ly hón Trong so ^0.000 tré em laug Ihang Hén khàp càc néo du'Òng ngó p h ó hién nay ibi so He e m bui dòi

chié'm dé'n 19'/' Trong long so ihif gùi dén bào riiu mi Vici Nam càc

nàm 1984, 1985, 1993 va 1994 ibi eó lòi 14,57r s o lluf cùa càc em Ò lùa tuoi 14-22 phàn ành linh irang b ó me ly hón, càc em hién dang pbài chiù bau qua, va eó lòi 18'/^ cac em dang song Hong Hni, irang khong difòc thoài mai do b ó me vici, micb nhan Khi g,a dìnlì man Ihuàn Ibi tu' nbiéi, mo bau qua con cai phai lành clini, k!i, ly hón chùc nàng cùa cha me dà b; léch lac di nguòi me dà ur c;il mo, day ben bé irong già dình, iiio'i day Uni, c i m ma ha la ngnò, nu, cu,, ngifò, cb.i, vói iràch nhiém difòc mung d.ii lù du'à cu,, da cliuì lìu ibirc lé da khóng dù diéu k,é„ d e hoàn liianb Iràch nliieii, du

im.ir v<ht Cao ho, Niuiyin l.a., 1 hlCiv^ l'ip < ai h<v Xa hi'i U'S '.iici I

21

llón nhan xiTa kia mang lini) chat: iigiròi dàn bà là sCl \n(n eòa

ngirCJi dàn óng, vj iri trung làm cùa dàn bà là làm me va làm vd Lly lìn ciìa ngiriJi dàn bà là phu ihuoc danh lic'ng cùa ngu'cìi chong va phtic

vu nhù'ng dui hòi cùa chong Ngiròi chong là mol òng chù ihi/c sir, ngiriìi ve; phAi bici vang Kìi, làm bài long oiig chong Ngu'òi dàn òng trong xà boi Vici Nam xifa chi co viéc dicu khien già dình bang quycn uy cùa minh Ngu^Cli dàn bà phai làm ihoa man ijiian he lình due cùa òng chÒMig, nhirng ihu'òng vói liiih chat khòng hình dang \'a khòng

dong cani vói niiau Ngiròi dàn b;i khi là'y cliòng ibi [là ihànli con cu<i

mòi uia dình khàc, iliuòc iràcli nhiém cùa ngifòi khac Dàn bà l'^liai phu Ihuoc hoàn U)àn vào già dình niià chong, vào danh liéng nhà chong, phai lan bòa vào mòi mòi Iriròng mòi, quéii minh di de phiic

vu nhà chóng, chóng, con, v.v

Cùng khó,ig thè phù nhàn viéc nhiéu diin bà lh<,iii già vàu

nhifng cóng viéc dai su' ma ihifòug chi co dàn óng làm, nhù'ng cung pbài Ihù'a nhàn rang so dò la il ói Dan bà ihifòng làm viéc bép mie, chong bài) sao nghe vày khóng cài lai, dò là mól ngu'òi dàn bà boa-, bài) Nghìa là càc eàp vò chong xua ihiiòng di dén kél cuc chung :

"TÓI làm day dù ebii'c nàng cùa lói, anh lam day dii cliùc nàng cu.i anh chùng la sé só'ng chung vói nhau llieu dùng vi tri eù.i nhau, va cuóc só'ng cùa chùng t.i sé khóng vàj) |)hai rói ràm"

.] //('// nhàn nhu M( ÌH'Ìsung tri tue

Ngày iiav dal, ba va dan óng dà !)infc s,mg kién laian lic bu sung chi) nhau iroiig mói quan he hón nhan Su l-o sung nay mang Muli

iMÒii X'ii, Cao lw< Nii.iyòn l., i I kfan;' K'p « •.»' I".- AT, 1 M \.K khc',

22

lich eife, ngifòi vó bài dàu co vi tri ló't hòn ben cauli ngifòi chóng, vò

eó difòe quyén cùng quyé'l dinh vói chong, cùng lo toan vói chóng NgiTòi chong, tu' cho coi vò nhif mot món do sò hCfu cùng nhif cài nhà cùa anh la hay lién bac cùa anh la, nay dà coi trong ngu'òi vò hòn, ci) Iràch nhiém hòn vói ngifòi vò, co iràch nhiém cà ve tình càm va tình due càn Ihié'l vói ngu'òi vò NghTa là ho bài dàu irò thành ngifòi bau va ngu'òi tình cùa vò minh

Ho chia sé vói nhau tiàch nhiém già dình, cà ve kinh lé cùng nhu" ve cóng viéc nói Irò Ngu'òi ta thifòng vi là'l hay rìuig: "Ngu'òi dàn óng là cài dàu cùa già dinh con ngifòi dàn bà là trai lini cùa già dinh" llón nhàn tao cho tùng ngifòi tràch nhiém vói tùng thành vién cùa già dình, moi ngifòi pbài ho sung cho ngu'òi kia Sif ho sung làn nhau nay

là ké't qua cùa sif phàt irièn xà bòi, sif giài phóng phu nù, sif bini, dàng nani nù" Xà bòi pluìl trièn, ngifòi phu nù co nhiéu eó hói de di hoc, di

làm, tu' chù ve kinh t è va lU) dò si.f dòi hói cùa phu nù ve quyéi, difòc

hifòng hanh phùc, quyén difòc coi là con ngu'òi cùng lòn bòi, lài nhiéu Ngifòi dàn bà ngày nay it pbài eh ut sif dóc doàu cùa chóng nhu' irifòc kia, nhifng cùng pbài nhàn dinh ràng nbùng quyé'l dinh màc dù

là do cà hai cùng Ùiào luan bàn bac nhung van du'a nl„éu hòn ò cài phàn eó nhiéu quyén li.fc hòn, dò là ngu'òi chóng

Tuy vày, cùng eó nbùng diéu kho khan hòn irifòc kia, dò la iru'òc kia già dình la mot dòn vi san xuàt kinh lé', ugifòi phu nù va n é con eó vai Ho dang ké Hong nguÙn nhan lue cua già duih, nhù'ng ngay nay cóng viéc cùa nguòi dai, óng la ò nguai già dmh, ugifòi dan ba cùng vày, cong viéc cùa ho khac vò, cung viée cùa chóng Ngu'òi dan

bà dà bi làch ra khói lình v,fc cung viéc cua chong cai ma Hifòc kia

ho dà chia sé cung chóng con Xà lió, xua kui il thay dói, su' cani ph,

hiàil van Cao ho-, Nguyòn I.aii I liMnii k'ip <.' « Uuc XA hoi h >c klu^a 1

23

in

cùa ngifòi dàn bà dòi này qua dòi khàc vàn gióng nhau, vai irò cùa ho Irong già dình là lu'cJng lif nhau

Ngày nay lình hình dà khàc di nhiéu, già dình khóng chi là mot dòn vi kinh te', ma con là cho de nbùng con ngu'òi thifc hién linh càm

va lình ban bè Ihifc su' Dàn óng va dàn bà Irò thành ban hiìu va ban lình cùa nhau Ho Iróng chò ò nhau sif viti thù va thay su' bài long minh ò giura ngifòi kia, ho dal long tin vào nhau, ho chia sé vói nhau nhù'ng khó khan, chung vui vói nhau nbùng thành cóng dal du'òc Càc cap vò chong khóng chi phù bop nhau ò yé'u to'tình di.ic, uià eòi, ban bac vói nhau ve nbùng khó khan, vifòng màc va dna ra nbùng lò, khuyén trén co sÒ tình ban d e giài quyé'l càc irò ,igai Hong cuóc song già dình va cà ngoài xà boi

Chinh vi sif chò dòi ò nhau nhiéu nhif thè, nén hón nhàn mang sàc Ihài khàc xa vói Iru'òc kia I lo chÒ dòi Ò nhau tình bai, chù khóng pbài kinh te Cà vò làn chong déu eó cóng àn vice làm ò !ién ngoài già dình va ho eó dù diéu kién lo cho kinb t è già dình

Thifc te so' vu ly hón vi kinh té' là rat ubò, nhù'ng co ve nluf dang làng Ién Hong nbùng nàm gàn day Muó'n làm ró diéu này co le chùng ta pbài theo dói thém vài nàm nùa Trong cà hai nàm 1993 va

1994, chi co 3 Ihif de cap den van de này, cho nén diàt khó eó die du'a

,a difòc nbàn xél gì vói vàng Kmh le cu ihè bài dà,i là uiól Hung nhù'ng nguyén nhàn dàn dé'n ly hón, nhifng diéu này con càn thòi giai, kièm chùng

Nbifng chùng la nén xeni qua mól nguyén nbàn khàc dai, den

ly hón ma hién nay dang ó muc bau duug; du la hien Ufòng co nhan linh Day là hién Ufòng ma Hong nhung nàm gai, day n ò nén p!i.>

bién Bào rhu nà Vu't Nam cho biéi, bang nàm co gaii )0()() !a ibii lan;

iU'ì't v.hi Cao hoc, Ni^uySn l a)i 1 huiv'^ ii'fp < 'in hyc X.ì Wì lu, e ki»M

SLf cùa ban doc khàp Hong un'oc va un'oc ngoài gui ve Toii soan iiau

giò só'lhif phàn ành màu thuàn vò chong cùng chié'm khoàng 55-6iy/i

Màu Ihuàn vò chong do mot trong hai ngifòi ihié'u chung ihùy chiéni

khoàng 38% nàm 1983 va lòi nàm 1992 là 45% Màu thuàn vò chong

do linh lình, càch só'ng va quan diém só'ng khóng bop chiém khoàng

25%

Tai sai) con so'ngufòi ngoai tình lai lòn dé'n thè? Ta eó thè xeni

xél van de san de co thè tini càch giài dàp

3 Hòn nhàn nhif m(}t sU Infp tà(

'Vìi khi bài dàu eó phong irào giài pbiùig phu nù ve phifòng

dién xà boi, ngifòi phu nù bài dàu difòc coi là mot cà ihè dóc là|>; ho difòc di làm va con so'phu nù Hong cóng sò chié'ni khoàng 40'/^ Thifc

le con so'phu nù di làm là lòn hòn rat nhiéu vi chùng la khóng ihóng

ké bei nhù'ng phu niT khóng làm Hong càc cóng sò nhà nifiic, ho co

nghé nghiép dù Uf nuói song, nhiéu kiii nuói só'ng cà già dình Cho dùng cùa ngifòi phu nù vùng vàng difa dé'n ké't qua là phu nù binb dàng vói nam giòi ve nhiéu phifòng dién Ho dói boi pbài eó quan bé

bo sung tri tue, dói hói nhiéu quyén lòi hòn va cuó'i cùng là luàt phàp pbài bài) ve quyén sò hùu lài san cua ho

Dal, bà va dàn óng khóng con mo'i quan he riéng ré lùng ngu'òi vói lùng nhiém vu riéng nùa, ma hu cu nhung Hàch nh,e„, chung, Hàch nb.ém vói xà hói va Iràch nluém vò, nb.iu Dàe biét là Hàch nhiém vói nhau du'òc iio luón qii.ui lam san sue va eó gang b.m cbii loàn, day la mól Hàch nb.ém dna Uen s,r lu iigu>en song vó, nh.ni Na yéu ihu'òng nhau

Uidn Vitti Cao line Ntiiiyc), i.ai, I iiAing ióp Cae ÌVK Xà h i U'K kli;.,

25

Moi quan he hón nhàn khàc vói iru'Òc kia khóng chi Ò chò ngifòi phu uff di làm, ma con Ò cho ngifòi phu nù difòc quyén lifa chon ngành nghé minh muó'n làm Nbùng ngành nghé ma ngifòi phi.i mi làm là difa trén y muó'n cùa ho chù' khóng pbài nhif xifa kia ho hi bài buoc phài làm Fhu nff co quyén u.f chù hòn, dù ho làm bai kè nghé gì

Ò cóng sò, ho cùng khóng ihua kém gì càc ban dong nghiép nam gii'b,

ho cùng hoàn thành cóng vice vói toc dò va linh ihà,i làm viéc doi khi

con hiéu qua hòn nam giòi Sif binb quyén nam nù này difòc da so càc

quó'c già cùng nhif càc làng lóp xà hói ùng hó Tuy vày, cùng eó khóng il khó khan do Viél Nam là mot nu'Òc con phàn nào chiù ành hu'óng cùa Uf tifÒng Nho giào Ngifòi phu nù dà eó eò bòi de du'òc già phóng hoàn U)àn cbu'a?

Trong xà boi nóng nghiép truyén ihóug, co sò kinh t è già dình

là tu' cap U.f lue Vi vày sif lon lai cùa già dinh bai nhàn làch bici là diéu khó khan Thièl che'thàn toc là mot sif bè sung lich cu'c cho già dinh bai nhàn Nò khóng chi là chÓ d,fa ve kinh le khi càn ihièl ma con là dio difa ve tình càm, va giù vai irò quan Hong trong kièm soai

xà bòi Viéc vò chóng só'ng vii, ubai, ci) hanh phùc hay khóng, khóng phài là diéu quan Hong; va dÓi khi ngay chinh nbùng ngifÒi trong cuóc giài quyèt nbiTng va'n de xung dot Hong hÓn nhàn cùa ho khóng i^bai

vi lòi idi cùa bàn thàn ho, ma vi ho hàng Uiàn toc, hoàc su dung

nhùng quan bé dò nhif mot cifu cành Ta eó thè thay ró nb.f.ig diéu do

qua càc làc phàni vài, hoc càn dai Trong diéu kién kmh te xà bó, nbif vày, bé thóng già dinh già Hifòng da co mól va Ho nhàl duih cua nò 'iVong he thóng g.a dinh, quyén hrc nàm Hong lay ug>r^*i ^^m ong, ngifòi chóng, nguò, cha, ngifòi iruòng loc Nguòi vò va con cài ò ^au dia vi phu thuóc Bàn chat cùa che dò già Hifòng la loi ihoa man iilm

l.ii.p, y.1„0,oh,K Np.yòn l.ai, IKMntl li^pCaohv Xà ho, h c kho 1

càu cùa anh ma khóng giao cho anh mot tràch nhiém nào Ngifòi dàn

óng difòc giao quyén lifc de duy tri sif on dinh cùa già dình trong iiàt

lif cùa he Ihó'ng già Irifòng

Hien nay, màc dàu xà hói chàc chàn di theo hifòng diung là blnh quyén nam nff, nhifng da so càc cuóc hón nhàn vàn di theo hifòng

ma Scanzonis goi là ngifòi ban dÒi cao cà'p/ngifòi ban dÒi ha eàp Màc

dù ngifòi dàn bà co nhiéu quyén lifc hòn Hong hón nhàn, màc dù si.f

dóc lap cùa ho difòc làng Ién, nhifng thi.fc chat ho vàn chi là ngifòi bau

dòi ha cap Diéu này xifa nay là'l cà chùng la déu nhàn thay Day là diéu khó chó'i cài V^i sao lai nhu' vày? Dù gì ibi dia vi cùa ngifòi phu nff vàn là dàng san ngifòi chong, vói nlufng quyé'l dinh lòn ibi liéng nói ciió'i cùng vàn là cùa ngifòi chóng

Khi hình thành già dình, ngifòi dàn óng va ngifòi dkn bà c.mg

só'ng vói nhau difòi mot mài nhà va theo nhùng qui tàc chung, nhùng qui làc lù ngàn dÒi bào ho ràng ngu'òi phu ,ù là ngifÒi chiù iràch nhiém chinh chàm sóc con cài, con iigffòi dàn óng là ngifò, chiù tràch nhiém chinh ve kinh to', nuói song già dình Day là nhùng qui tàc khóng thành vàn dffòc àp dung tÙ khóng bié't bao giÒ Va ngifòi dàn óng cùng nhff dàn bà déu chaii thuàn ngàm vói nhau nhu' thè Cà ha, difòng nhff khóng eó y IhÙc ve diéu này, ho chà'p nhàn diéu này qua giào due, qua dif luan Ngay lù kh, con ubò, càc em gà, dà b.èl chò bùp bé, bé ban va già di h déu khuyén khich diùng, con né'u càc em Uai chiù bùp bé va càc irò nói irò ibi b, mo, ngifòi c h e giéu va nói du.ng thu'òng la khóng khuyén khich Dan ba difòc moi ngifò, Hong

d i o de Ho thành mól ngu'ò nò lui, chàm sóc con cài con din, óng la

lé'nuói g.a dình Chinh quy làc khong ihanb vàu nay da lan, su phn

thuóc cùa dàn bà vào dàn óng làng Ién dù ràng hien nay dà eó sif binb

dàng nain nff hòn irffdc

Dó'i vói nff giòi thì SLf tróng nom già dinh va con cài quan Hong hòn cóng vice kié'm só'ng, va do dò trong cuóc só'ng cùa chóng thì ngffòi phu nff vàn mài mài chi là ngifòi ban dòi eàp ihà'p cho dù eó la

co cóng àn viéc làm vùng chàc Hién nay, ò Viél Nam diéu này duòng

nhff vàn chffa ma'y thay dèi Cùng vói vice làm là nói ò, sif lifa chon

de ké'l hón, va nhà'l là xà bòi thay dèi ibi cà'u trùc cùa bó.i nhàn cùng thay dèi theo chiéu hffòng bì.ùi quyén hòn Su' kèhoach bòa suih

de va sif giào due giòi linh cùng làm cho hÓn nhàn mang sàc ihài niÒi

Nguyén nhàn cùa su' thay dèi lày tru'óc bèi gàn vói nbùng bffòc lié'n dàng kè trong sinh hoc va y hoc Càc bién phàp k è boach

bòa già dình dà tao ncn eò sò thi.à.ì lò de eàe eàp v,i chó.ig dm dong

hòn trong vice dii.fc hien chù'c nàng smh con Hong già dmh cùa ho

Sif thay dèi cùa cau HÙc hón nhàn cùng con mot nguyén nhà., khàc uffa, dò là do y hoc phat Ir.èn, kéo dai cuóc song hòn, eó it con

Uan va do dò thòi khoàng phàt tnèn cùa già dình cùng ngàn hòn

Ngifòi phu nù ngày nay eó nhiéu thò gian cho i ìh hòn, ihò, gum d, làm viéc ò bé.i ngoà g.a dình, ihòi gum dành cho cuóc song riéng nhif càc hoal dóng vui choi giài tri va hoc làp Uiém

Ngày nay, tràch nb.ém dói vò hón nhàn cùa càc eàp vò chóng

Uò Ién it hò.i va ho quan tà.u nhiéu hòn dè.i ha.ih phùc cà nhàn Cuoi cùng d.éu dò dàn dén chó la , giàm imh ibié'l c h è c n a hón nhàn Sif à,i thuàn va khóng ró ràng ve mài chùc nàng cùa dan óng va dan ba chàc chàn sé tao nén sif xung khàc Hong quan bé boi, nbàn

Nhùng kbuynh lufóng do xay la Hong Ibe giòi hien dai, Hong

1-1 \,i ÒAW Ita dell lam \ lei o

tao,, y.v, Cao luy Ni^uycu bau 1 la-.ni^, KV ('•"• l'^> >^' '^••' ''^> '"'

2 8 •.r.;;.: ••:::

ben ngoài già dinh Va nhff vày, thifc tè là ho tìm thay y nghTa ve già

dình à mól nói khàc ngoài già dình, ibi du nhff ò Hong cóng vice,

chinh tri, hoàc ò trong ké'l qua cùa qua irình hoc làp va giào due

Cac nguyen nhàn chinh dSn t('fi ly hón

Trong so' ihff gùi dé'n Tòa soan, thff phàn ành màu thuà.i vò chong chié'm khoàng 55-6()7<., Iro.ig so dò màu thuàn do linh linh, càch só'ng khóng bop, quan diém só'ng khàc nhau chié'm khoàng 25'/r

Ngffòi la Ihifòng tffòng Ufòng la càc cuóc hón lé vói biél bao nhiéu là me ly va hanh phùc, nhifng chi sai, dò mot thòi gian ngàn là nhff.ig diéu khóng bài long lai xày a Tai sao? Tai sao hón nhàn chi Ihinh thoàng mòi co mot cuóc difòc goi là thóa man? ^lai sao nhùng con ngifòi dang ò trong tình Irang khó.ig difi.ic thóa man eó ngu'òi ly hón, co ngffòi ly thàn? Tao sao ly hón chi xày ra vói ngifÒi này ma khóng xày ra vói ngu'òi khàc? Co nhùng ngffòi it thóa man vò cuóc hón nhàn cùa nùnh nhifng khóng nhà't thié't phài di u'ii ly hón Co ngifòi niffc do thóa man vói cuóc hón nhà.i cùa mì.ih cao hòn nhifng lai ly hón Diéu này ihàl là phùc tap

So' Ufòng càc thff gùi dé'n tòa soan bào /'/;// nà Vici Nam hàu

bèi là cùa nhffug ngifòi khóng ibóa man vò, cuóc bòi, nhàn cùa ,iiình Trong hai nàm 1984-1985 va hai nàm 1993-1994 chi eó duy nhà't mot

là thff cùa mól ngifòi ò nu'òc ngoài nói ve cuóc hón nhàn cù.i nùnh va

bà la bài long vib cuóc hón nhàn dò Day cùng là dieu de hiéu, kbi con ngffòi la bài long vò, cà, gì Hong cuoc só'ng dù ibuVing il kbi nguòi

la kè ve diéu dò Con khi ngu'òi la khóng bài long ibi ngifòi la pliai

iM'pt \'(Vi Cao hoc N(.iiycii Lari I hfdnj; hip Cao h-?^ Xà hoi hoc khoà )

2 9 :::-,-:.:: ;•

lìm kié'm sff ihóng càm va an ni thóng qua nhiéu phifòng phàp khàc nhau (nói chuycMi, vié't thff, )

Bang: So' Iffòng ihff gffi dé'n Toà soan nói ve màu thuàn trong cuóc song vò chong

do khóng eó con trai, do sifc khoé hoàc do vó sinh Theo két qua

nghién cùu so ihif ban doc cùa bào Phu nà Vici Nam ibi ibày Hong

vice dàn dén màu thuàn vò chóng, ibi 3S'/r là do mól Hong hai igifò thié'l chung tbùy, 25'/r do linh tình, càch só'ng, quan dièm só'.ig khóng bop nhau, 19'/r do lUÌu ihuàn già dinh (me chóng nàng dàu, chi em dàu, ) lO'/r do sue khoé, bénh lai do khóng con 6'/r do mól Hong

hai ngu'òi khóng dàui dang quàn xuyé'n già dinh, \'/, do me lin va \'/<

khòng noi io nguyen nlian

' Hao rhti nù Viri Niini sò'49/1984,

LtiJn Vihi Ctio hoc Nguyen L.m I Kfaui; \ò\> <\io hvv Xà IK'I hoc klu>

30 : , -

/ Do khóng eó con trai

Theo sff phàn chia nhff tói dà tam phàc ra Ò trén, ibi càc nguyén nhan dàn dé'n màu thuàn vò chèng góm: do kinh té', do khóng chung Ihùy, quan dièm sèng màu thuàn già dình, vó sinh, va khóng

co con trai Nguyén nhàn khóng co con trai là khà phè bié'n, eó lé vi Iff làu dà lèn lai làm ly trong nam khinh nff Cnhà't nam vié't hffu, thàp nff vié't vó") Con trai dffòc coi là ngffòi sé làm ve vang dòng ho, nó'i dói long dffòng, là ngffòi ma b è me sé nhò va khi ve già Bau khóng khi dó'i xff phan biél nam iff trong già dình xày ra ngay tff khi ngifò phu nff chu'a ra dòi Là mot thièt che xà ho bào thù (vói y nghìa g.a dì.ih chi duy tri cùng c e va lai tao lai nhffng già tri xà hói dà difòc kièm nghiém chàc chàn va co linh èn dnih cao theo thòi gian), g.a dình dà khó.ig theo kip nhffng bién dèi manh me va mau le d.é.i a ngoài xà boi

Ngày nay, dùa con Hai vàn difòc xem là mot bièu so dóc làp Hong boat dóng sinh de cùa cac già dmh Kb chifa sinh con, càc bàc cha me dà mong muó.i dùa con tffòng lai là con trai, dà à'p ù nhffng k è hoach va by vong eó phàn boa nam nù dèi vò .ihùng dùa con Ufòng

l a , mot su' phàn boa khóng ehi dòn thuàn difa trén khàc b.ét s,nb ly g.ffa ha, g.òi -Ihàl dò này ngày nay Uiy khong con qua manh dén mùe

bó màc nhùng he gài, nhù'ng con du nani, de dà., dal nhùng hanh óó,ig lh.én V, con irm cùa lót so bàc cha me Co ibùng vùng hién a y khóng h.èm nhùng nha dà co den ^-6, dò kh Ién lòi 7-8 eó con gài nhffng vàn cu m.ión de ihém de co difòe con Ha,, nlnéu ngu'òi difòc hói dà ira lòi nhà't diiél ho pbai eó con trai Khóng il cac già

U(^P, nln Cao hoc N^ny^i, Lan I hm^ \^P Cao ho Xà hoi h-K kluM 1

3 1 :•::.:.:.:•.:.•:,•

dình, ngffòi chong ruong rày vò chi vi vò khóng sinh con trai, va nhiéu khi ngffòi dàn óng co nhàn tình hay vò bé cùng chi de thóa man ffòc muó'n co con trai Y muó'n co con trai ò ngffòi dàn óng bao giò cùng nàng né hòn ò dàn bà Ho ihffòng là nhffng ngffòi dà ké't hón trén 8

nàm, co ngffòi dà chung só'ng vói nhau trén 20 nàm va co so con

Ihffòng là trén I (xem bang dffòi day):

vó cùng quan trong, ho eó thè bó màc cà mot già dình eó vò eo.i day

dù Dièn hình nhff bffc thff ngày 19-3-1985 cùa dói vò chong dà só'.ig chung hòn 20 nàm, co 5 con gài, ngffòi chong dành dàp vò va dói ly hón Khi ly hón, ngffòi chong khóng eó mot tràch nhiém gì vói con cà,

va vò cu, chi chàm sóc cho ngifòi vò mòi dang eó thai

Cùng càn xem xél dé'n hién lu'ò.ig eó con vói phu lù qua lùa, nhffng ngifòi di xin con ngoài già thù, uà ngày nay igffòi la ihffòng goi là con tff sinh Dò là Hifòng bop mot ngifòi dàn óug Ò Thanh llóa,

46 tuoi, co 3 con gài, nhffng dé'n nay mòi bié'l lu, là ngifòi dàn bà 10 nàm irifi'Jc dà "xin con" cùa óng i.i, luiy diù.ic càu con Hai 9 tuoi, va óng la eó y dinh tini lai dùa con cho dò Ngifòi phu nù dà ci) cun nguai

Uiipi vdn Cao hoc Nj.iiiyèri Lai, I juung, k'ip Cao hi;'t Xà iiòi ÌI'.K khoa

•32 :,.,,,V: : :.:: :- .^

già ihù vói óng la khóng he eó mot chùl lién lac vói óng la tff ngày dò

Co la là ngffòi tu' Hong, giff dùng lòi hffa khóng dung cham lòi cuóc só'ng riéng cùa óng la

Khóng bié'l ràng Irffòc kia hién tffòng này eó difòc chà'p nhàn khóng, nhffng vài nàm Irò lai day hién tffòng này dà dffòc xà bòi chàp nhan va dành già khà cóng bang nhffng ngffòi dàn bà dffòc quyén làm

me bop phàp, khóng nha'l thié't là ho phài co chong hay khóng eó chong Tinh hình này dòi hói phài xeni xél lai day dù hòn ve thifc Irang cùa già dinh hicMi nay, nhàm eó thém phàn dóng góp vào mot dinh nghTa day dù ve già dinh

Dó'i vói ngffòi dàn óng 46 tuoi nói trén, óng ta cùng lòi vào lình irang muó'n co con trai tòi niifc, dù ràng óng ta biét ngffòi dàn bà kia co con vói óng ta 9-10 nàm rèi, nhffng khóng eó mot chùl liéu bé, nhff vày eó la dà phù nhàn hoàn loàn quyén làm cha cùa óng la, nhffng óng ta vàn muó'n dòi dffòc ihà.ig bé ve Vói óng la thì difa con trai quan Hong hòn hanh phùc già dì.ih nùnh va nù qiiàng U'ii mùc khóng nghT lòi ngffòi dàn bà qua Iffa kia

Con trai phài chàng de dành già dóng gió'ng, con trai là tal cà nhffng gì ma ngifòi dàn óng muó'n Diéu dò eó thè dành già do l.inh

dò vàn bòa, si.f nhàn ihiì'c cùa ngifòi dàn óng qua thà'p? Hay dò chi là nhffng bffc thff ma.ig linh giào due? Ta cbu'a thè khang dinh difòc diéu này, nhffng chùng ta cùng néu du'òc b.c., iifò.ig eó co.i igoài già ihù là mòi xuà'l hién va dffòc xà boi chà'p nhàn Si.f chà'p nhàn này phà, irai qua bao nhiéu nàm, bao thàiig iràm nu'b ci) difòc

Co ihè kè 1.1 nhffng càu chuyén dà "xifa" qua rèi nhffng ,igbe

à khóng làn nho khóng lói nu'òc mal bài, à'y, chùng lói di ibife làp

ni

lAf4n yàn Cao hoc N^iiySii Lan i lifUn^i, K'ip Cao liv^ Xà hòi lax klK.'.l 1

dien dà 1 thàng, doàn tién tram co 3 thay giào va 5 sinh vién NhCTng thay giào va sinh vién difcJc chon là nhù'ng ngu'òi co phong thài khà tot, dao mao va nói chung là tin diTtìc Doàn tién tram hén he vói mól nóng tnTòng tróng che va trong cuoc nói chuyén vói ban giàm dó'e ngiròi ta tufòng ràng doàn là mot doàn trung u'cfng ve thàm ccf so' nén

dà nài ni :'*Càc dóng chi hày thufdng ehiing tói hày diéu ve day vài dcfn vi bo dói, càc co gài cua chung tói déu là thanh nién xung phong

ve, con khoàng 507r càc co dà sang tuoi 18-19 ma hàu nhif chu'a co

làn nào óUóc càm tay mot ngifòi dàn óng, con lai càc eó gài hàu nhu"

khóng co khà nàng lay chóng, ho cùng muó'n 'li/ tue", nhù'ng day qua

xa càc tuyé'n giao thóng nén ho cCing hi han che '\ Qua thai chuyén

do dà xu'a nhy trai dat nhù'ng vàn khóng the khóng ngàm ngùi vói hoàn cành eua ehi em ho nhu* só'ng giiìa eù lao, khóng lién he du'òc vói ben ngoài, tuoi xuàn dàn trói di trong niémhy vong mot ngà>' nìip

dò du'cle làm me Va làn dò, doàn tién tram dà ra di khóng mot làn quay ve ncJi do vói càm giàe tùi ho cùa nhù'ng ngu'òi sung su'óng nay nhìn thà'y cành khó cùa ngu'òi khàc ma minh khóng giup du'dc

Tu' viee tìm kié'm dù'a con trai ó mot ndi ngoài già dình la ihày du'óe khia canh khàc cùa diéu dò là hien tUcing eó con ngoài già thù Tuy vay khi xà hói chà'p nhan diéu dò ihì cùng eó nghìa là eàe va'n de khàc lién quan dé'n diéu này eùng xày ra nhu' hién Lu'ong con eà: eung bó'khóng bié'l nhau dàn den yéu nhau va là'\ nhau eàe ehé do ird eàp

\'òi nhùn*-» ngu'òi me eò eon W sinh du" luan XCH hói \ ói nhù'ng du'a con n^'oài izià thù su' lam dune ehinh sàeh yo\ con ngoài già ihù Bi> cune là nhiTniz \'a'n de dal ra eàn óuac giài quyél Dó'i \ói mói xà hói eón vai ròl ành hu'óng eua ehe dò phong kien ihì xà hói con nhm hién tu'dn^^ "con khónc cha" bàne con mài khóng binh ihiròng Rói co ^ imn

iuàn vàfi Coo ìiQC, Ngtiyen Liin Hacin^, \àp Cao hoc Xà hòi tic^ kJ-^Q/i i

3 4 •r:::-:r-\-'.r:••::,:::

trang già dình cùa nhffng ngiTÒi dàn óng dà chàp nhàn "cho con" cho nhffng ngiTÒi dàn bà qua Iffa heu co de bi lan vò né'u nhir diéu do bi phàt hién? Nhif in/òng hdp de cap qua thu' ngày 26-8-1993, ngu'òi

chóng rat thiTdng yéu vd nhiTng dà mém long tnfóc lòi càu xin cùa mól ngu'òi dàn bà qua Ma va ngifòi dàn bà dò eó eon trai, già dình nhà chóng rà't vui mffng tru'óc sif kién này vi ho chu'a eò eon trai Ngu'òi dàn óng dang dffng trifòe bò vu'e thàmi yéu vo' va khóng muó'n bó vd nhifng ngu'òi dàn bà kia là'y dù'a eon trai làm àp li/e vói già dình eùa ngifòi dàn óng này, con ngu'òi vd thì vó cùng dau khó Nguy ed lan nài già dình dang àp tói Làmsao de bào ve du'de quyén làm me cho ngu'òi này, ma khóng làm lan vò hanh phùc già dình eùa ngu'òi khàe '.'

Khi mot \'àn de xà hói này sinh ihì dóng ihòi bang loai eàe \ àn

de hén quan cùng nay sinh theo Ngu'òi dàn ('>ng nhiéu khi ehi vi ihoa

man linh ich ky cùa minh muó'n eò con trai hoàc nhiéu khi ehi \'\ X''^

tình ma gay ra sif dò vó hanh phùe già dinh cùa ehinh miiih Fnài ehàng chùng ta ehi giào due tuyén lru\én !à dù de cho làm iy irvuìg

nam khinh nff giàm bòi di va iriél liéu hàn '! IJiéu dò là khóng Jù can phài eò eàe giài phàp ve cà kinh té chinh iri xà hói ihi md\ co ine

làm giàm du'de - chù' chu'a nói dén viéc làm iriél licu hàn - lam 1\ dò Nhà'l là trong thòi dai hién nay khi ma muc liéu mói già dir.h chi co ì -

2 eon dang càn phài tró ihành mól chuàìi muc xà hói

2 D'> vó sinh

Tói phài dal phàn nà>' lién MÌ] vh^n màu ihuàn óo khói\g eon irai \ì hai phàn eò quan he nìàl ihiéi \o\ nhau cung H^'M Ién Ihàn

trai va mot dàng khóng eó con Ivhi dàn óng màc hcnii \v'' su^n ir.: X' ir:

iMdtì \'àn Cao h^c Nguyen Liin 1-i'tc^n*; ióp Qio hcv Xà hói I*oc kj,.x'

35

ra già dình cùa ho khóng ma'y thay dói, càc bà vd chiù cam phàn va

ho co the nhan con nuói hoac di cà'y tinh trùng de co thè co con diéu

dò thijfc chat khóng làm xào tron già dình cùa ho va ho vàn eó hanh phiic Tuy vay, diéu do ihffòng khóng hoàc it xày ra vói già dình eò ngffòi vd mac bénh vó sinh Khóng bié'l co phài tàm ly da thè \ àn con trong dàu oc ngffòi dàn óng ngày nay hay khóng nhffng ngu'òi eò ve yéu thffdng vd nhà't trong so'ho cùng co con vói ngffòi dàn bà khàc tuy khóng muó'n bó vd So'thff gùi dé'n bào ve vàn de khóng eon cài khà

da dang, co bffc nói ve ngffòi phii nff khóng eon do nao thai nhiéu làn

chóng bò rói lai yéu ngffòi yéu cu cùng là ngffòi vó sinh, nhffng \d

eùa anh này lai di "tff tue" dffdc 4 dffa con Co bffc nói ve tinh cành

eùa ngffòi dàn óng yéu vd vd vó sinh nhffng óng ta lai c() cc^n \'^\

Nghé nghiép

i

!

nóng nghiép khóng ró

Trong so bào 32 nàm 1984, co chuyén hai vd chóng do chóng vó sinh nén xin con nuói, nhffng già dình chóng bài anh ta bó vd vi ho khóng

tin ràng ngffòi dàn óng khòe manh nhff vay lai khóng co con Hai vd chóng yéu thffdng nhau nhffng song ò mot vùng qué Vlnh Phù trình

do hoc vàn con thà'p, nhù'ng tff tffdng lac hàu co hù \ àn con nàng né,

ho khóng bié't giài quyé't ra sao Diéu này ngffòi thành thi nghe thay

co ve ngó nghé nhffng ó ndi ma linh chat "ho hàng làng nffòc" nhiéu khi quan trong hdn eà tình càm eà nhàn ho khóng the giài quyé'l dffdc

màu thuàn \óì ho hàng làng nffóe ve viéc nuói con nuói de thò ciing

to' tién Vó sinh dó'i vói ho là mól diéu si nhue ho phài che giàu diéu

dò, va ngffòi dàn óng ihu'òng là se di lày vd khàc Diéu dàng lu'u y d

day là ngffòi dàn bà néu khóng co eon ihi co nghìa là ehi ta dành chiu thiél thòi va khónii ihé làm gì du'o'c: sff be'làc nàv ràl de dàm: dàn u'^

ly hón Bffc thff dàng bào Phu niì Vièi Nam ngàs 24-1-1994 chw inà'\

mot ngu'òi dàn bà do hàu qua cùa \iéc nao thai nhiéu nén khóng eon Nao thai nhiéu do yéu ló'nghé nghiép dién vién mùa va do ce-inai lién hón nhàn khi nao hùi qua nhiéu dàn lòi hàu qua mài kmh \a

cv'-eó ta do dò \ò sinh Ho dà eò ihói gian só'ng chung lói ho'n 12 nàm Va

nhà'l là cuóc lình trffóc khi cffói dà kéo dai 4 nàm vói day nhffng ihu thàch ma ho dà vifdl qua du'o'c: sff ngàn càn cùa già dình eà hai ben

me anh khóng chàp nhan eó gài dòn dffòng hai ngffòi màng chù'i con

me eó gài ihàv \'ày ihì cùng càm co gài khóng dffdc yéu cài anh chàni: eò) bà me "làm nhff eon minh chùa làm" Ho dà phài irai qua ha-^ !:';n

dep de nhff trong co lich: "ho cu'òi nhau" Thòi gian wu'oc khi c v v hv

dà tffng eò thai vói nhau, nhffng do ngne nghiép \'à do già dmh ngii: càn khóng cho ho cffÓi nhau nén ho dà phài j u \ e l dinh d; n^^ • ihci:

UdJfi v^j} Cco hOi\ Kguycn Lan Hirong lóip Cao hoc Xa hòi hrx: kh^^.i i