Thực hiện quy chế dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang (thực trạng và giải pháp

Tuy các công trình đó có quy m ô và kh ảo sát ở những vùng, m iền khác nhau của nước la, song đều có điểm chung là: khẳng định dân chủ hoá đời sống chính trị - xã hội là vấn đề bức thiết

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC TniỂĩ • • o h ọ c•

Ngưòi hướng dan khoa học:

TS Trịnh Trí Thức

M ò 'i {‘t i m ỉ t o a i L

r j ô ì jeJn ờ ín ti (to a n ĩtả tỊ là e ỏ n tị (rìtt/i ttự/àêíi- eiíií

U hoti h oa eủ a tièn tỊ t ồ i d ư ớ i n ể hưởttụ, ilán cíta Cỹ/Ví/ iiị

& r í" h Q /( / rĩliử o púo iâ liê u tùi Uêt íỊu ủ itiìtíe tiêu tr-ontỊ

lu ậ n õũit lù ivm tụ tin ía oà aó dtinlít r ú võ là II( Ị.

Q ỉ ị ị u o ỉ ( ' t u n (to a n Uùoànụ (Xutân rỊ)lu ì

C hương 2. T h ự c t r ạ n g việc th ự c h iện Q u y c h ế d â n c h ủ ỏ x ả

Chương 3. M ộ t sô yiải p h á p n h ằ m th ự c h iện Q u y c h ế d á n c h ủ ó

x ã có h iệu q u ả hơn t r ẽ n đ ịa b à n h u y ệ n B ác Q u a n g ,

M ỏ ĐẦU

1 T ính cấp th iết của đề tài.

Đ ảng Cộng sản V iệt N am do Chủ tịch H ổ Chí M inh sáng lập và rèn luyện, với hơn bảy mươi năm lãnh đạo nhân dân la đấu tranh giành độc lập và xây dựng chủ nghĩa xã hội, luôn coi dân chủ là m ột nội dung quan trọng trong đường lối cách m ạng của mình Hiện nay, trong công cu ộ c đổi mới đất nước, kiên trì con đường chủ nghĩa xã hội m à Bác H ồ đã lựa chọn, Đ ảng ta khảng định: “ M ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quy ền làm chủ của nhân dân là m ục tiêu, đổng thời là động lực bảo đ ảm cho thắng lợi của cách m ạng, của công cuộc đổi m ớ i” [54,3]

ITiực t ế cho thấy, trơng hơn m ột thập kỷ đổi mới vừa qua, Đ ảng và nhân dân ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, trong những ihành lựu đó có việc dân chủ hoá các lĩnh vực của đời sống xã hội Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dán kiểm tra” là m ột bài họ c lớn được Đ ảng ta đúc kết trong thực tiễn của tiến trình cách m ạng Đ iều đó cũng thể hiện nhận thức của Đảng ngày càng rõ hơn, cụ thể hơn về việc thực hiện dân chủ cho nhân dân

Tuy nhiên, ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, q u y ền làm chủ của nhán dân còn bị vi phạm; tệ quan liêu, m ệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng, sách nhiễu, gây phiền hà cho n h ân dân vẫn còn khá phổ biến Có n g h ĩa chúng ta chưa đẩy lùi ngăn chặn được m ộ í cách căn bản những hiện tượng tiêu cực này Nhiều nội dung dân chủ chậm đi vào cuộc sống vì chưa đưực cụ thể ho á và thể ch ế hoá ihành pháp luật Tinh trạng đó đã làm suy giảm lòng tin cúa dân đối với Đảng, với chính quyền, làm cho dán chủ xã hội chủ nghĩa - với lính cách là động lực của sự phái triển - không phát huy hết được tác dụng

Trước tình trạng đó, ngày 18- 2-1998, Ban ch ấp hành Trung ưonu Đ ảng

dã han hàn h Chỉ thị số 3 0 / CT - T W về xây dựng và ihực hiện O uy c h ế dãn

chủ ở cơ sở Chỉ thị xác định “ K hâu quan trọng và cấp bách trước m ắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở” [54;4] Thổ c h ế hoá Chỉ thị trên, ngày 11- 5- 1998, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 2 9 /N Đ - CP về việc ban hành Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã Chỉ thị của Đ ản g và Nghị định của Chính phủ nhấn m ạnh tới yếu tố chính trị của dân chủ, đưa ra những hình thức kết hợp giữa dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp m ang tính chất pháp quy cụ thể.

K hảng định tính đúng đắn của các chủ trương trên, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lẩn thứ IX (19/ 4 / 2001), Đ ảng ta nhấn m ạn h rằng trong thời gian tới, chúng ta tiếp tục: “Thực hiện tốt Quy c h ế dân chủ, m ở rộng dân chủ trực tiếp ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý xã hội, thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng” [12;34]

Bấc Q uang - m ộ t huyện cửa ngõ của tỉnh H à G iang - quán triệt và thực hiện Quy c h ế dân chủ ở cơ sở nói chung và Q uy c h ế thực hiện dàn chú ở xã nói riêng, sau hơn bốn năm đã thu được những kết quả đáng khích lệ Thực tê'

đó đã khẳng định Q uy c h ế thực hiện dân chủ là m ột chú Irương hoàn toàn đúng đắn của Đ ảng và Nhà nước, hợp với lòng dân và được các tầng lớp nhân dân đồng tình hưởng ứng và nhanh chóng đi vào cuộc sống Những kết quả đạt được bước đầu cũng chứng tỏ rằng các cấp uỷ đảng của huyện, xã đã có ý Ihức và nhận thức đúng đắn trong việc quán triệt, lổ chức thực hiện các Q uy

ch ế dân chủ Bên cạnh những kết quả đó, việc thực hiện Q uy c h ế dân chủ trên địa bàn của h u y ện cũng còn gặp nhiều khó kh ăn do những nguy ên nhân chủ quan và khách quan, cần liếp tục nghiên cứu, k h ắc phục từng hước tháo gỡ, giải quyết

Với m ong m uố n tìm hiểu về vấn đề dân chủ, về Q uy c h ế dân chủ ở cơ

sở của Đ ảng và Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã của Chính phú, cũng như

m ong m uốn đó n g gó p m ộ t số ý kiến nhỏ với Đ ản g bộ và nhân dân huyện Bắc

huyện Bắc Q uang, tỉnh Hà G iang” (thực trạng và giải pháp) làm đề tài luận vãn thạc sỹ của mình.

2 Tình hình n ghiên cứu của đề tài.

Chỉ thị 30/CT-TW của Ban chấp hành Trung uơng Đ ảng và Nghị định 29/1998/N Đ - CP của Chính phủ được ban hành tuy chưa láu, song nó đã tác động tích cực tới nhiều m ặt của đời sống xã hội ở cơ sở Đ iều đó cũng khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của phát huy dân ch ủ ở cơ sở Chính vì vậy, vấn

đề thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở được nhiều người quan tâm nghiên cứu Cho tới nay đã có nhiều công trình, bài viết về vấn đề này đã được xuất bản, ví

- “ Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở cấp xã M ộ t số vấn đề lý luận và thực tiễn” do PGS TS Dương X uân N gọc (chủ biên), N hà xuất bản Chính trị Q uốc gia, Hà Nội, 2000

- “ Cộng đồng làng xã Việt N am hiện n a y ” do TS N guyễn Văn Sáu và

GS H ổ Văn T hông ( đồng chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị Q uốc gia, Hà Nội, 2001

- “ Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hoá đời sống xã hội nông thôn m iền núi, vùng dân tộc thiểu số các lỉnh m iền núi phía Bắc nước ta” do

TS N guyễn Q uốc P hẩm (chủ biên), N hà xuất bản Chính trị Q u ố c gia, Hà Nội,

2000.

- “ Mối quan hệ giữa đảng, chính quyền và các đoàn the nhân dân cấp

xã ở nước ta hiện n a y ” do TS Dương X uân N g ọ c (chú hiên), N hà xuất bản Chính trị Q uốc gia, H à Nội, 1998

- " Hệ thống chính trị cư sở - đặc điểm , xu hướng và giải pháp" của TS

Vũ H oàng Công, N hà xuất bản Chính trị Q u ốc gia, H à Nội, 2 0 0 2 vv

Những công trình trên đã khảo sát thực tế, trinh bày, phân tích thực

hiện Q uy c h ế dân chủ ử cơ sở, hước đầu sơ kết, rút ra m ột số bài học kinh nghiệm trong thực hiện Q uy c h ế dân chủ, đồng thời đưa ra kiến nghị, giải pháp Tuy các công trình đó có quy m ô và kh ảo sát ở những vùng, m iền khác nhau của nước la, song đều có điểm chung là: khẳng định dân chủ hoá đời sống chính trị - xã hội là vấn đề bức thiết hiện nay ở nước ta; triển khai Q uy

ch ế Ihực hiện dân chủ ở cơ sở là m ộ t nội dung quan trọng của dân chủ hoá; Chỉ thị và các N ghị định về xây dựng và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở ra đời đã thể hiện năng lực nhận thức, giải quyết thực tiễn của Đ ảng và Nhà nước, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo nhân dân

Cùng với các công trình trên, có nhiều bài viết đề cập gián tiếp tới vấn

đề m à luận văn nghiên cứu đã được đăng trên các tạp chí như: Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Triết học, Tạp chí N ghiên cứu Lý luận, Tạp chí K ho a họ c Chính trị, Tạp chí N hà nước và Pháp luậl, Tạp chí D ân vận, Tạp chí Xây dựng Đảng.v.v

Tuy nhiên, cho tới nay chưa có ai nghiên cứu vấn đề này trên địa bàn huyện Bắc Quang, tỉnh H à Giang

Những công trình và bài viết trên đưực tác giả luận văn tham khảo, k ế thừa và vận dụng trong khi thực hiện đề tài của m ình

X ây dựng và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cư sở là m ột chủ trưưng lớn của Đảng Thực hiện đầy đủ dân chủ xã hội chủ n gh ĩa đối với nước ta còn là chặng đường dài Thực tiễn sinh động ở mỗi ngành, m ỗi địa phương với những đặc thù, hiện tại và trong những bước đi sấp tới, đã, đan g và sẽ náy sinh nhiều vấn đề mới trong quá trình tiếp tục triển khai thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ

sở Do đỏ, việc tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phát hiện những vấn đề nảy sinh, đề xuất giải pháp phù hợp với tình hình cụ thể ở mỗi địa phương là việc làm hết sức cần thiết

3 M ụ c đ íc h v à n h iệ m vụ c ủ a đề tài

- M ục đích: Trên cơ sở lý luận của chủ nghTa M ác - Lênin và tư tưởng

H ồ Chí M inh về dân chủ; Q uan đ iểm của Đ ản g ta về dân chủ và đán chú xã hội chủ nghĩa; từ thực tế việc thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở xã tại huyện Bắc Quang, tỉnh H à Giang, đề xuất m ột số giải pháp n h ằm góp phần thực hiện tốt hơn Q uy c h ế dân chủ ở xã nói chung, trên địa bàn huyện Bắc Q uang, tỉnh Hà Giang nói riêng

- Nhiệm vụ:

Đ ể đạt được m ụ c đích trên, luận văn có n h iệm vụ:

+ L à m rõ m ộ t số vấn đề về dân chủ, dân chủ xã hội chủ nghĩa và nội dung, ý nghĩa của Q uy c h ế dân chủ ở xã

+ N ghiên cứu thực trạng thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở xã trên địa bàn huyện Bắc Q uang, tỉnh H à Giang; chỉ ra những ưu điểm , hạn c h ế và nguyên nhân của nó

+ Đề xuất m ộl số giải pháp nhằm góp phần Ihực hiện có hiệu quá hơn Quy c h ế dân chủ ở xã nói chung, trên địa bàn h u y ện Bắc Q uang, tỉnh Hà Giang nói riêng

4 Đối tư ợ n g v à p h ạ m vi n g h iê n cứ u

Luận văn tập trung nghiên cứu việc thực h iện Q u y c h ế dân chủ ở xã li ên địa bàn huyện Bấc Q uang, tỉnh H à G iang từ n ăm 1998 đ ến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp n g h iên cứu.

- Cơ sỏ lý luận: Đ ề tài được thực hiện Irên cơ sở lý luận của chủ nghĩa

M ác - Lênin, tư tưởng H ồ Chí M inh và qu an đ iểm củ a Đ ản g Cộng sản V iệt Nam về dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa

- Phương pháp nghiên cícit: phương pháp k ết hợp lôgích và lịch sử, phân tích và tổng hợp, so sánh, khảo sát thực lố,

- G óp phần làm rõ hơn sự cẩn thiết, ý nghĩa, tầm quan trọng của việcban hàn h Q uy c h ế dân chủ.

- Góp phần vào việc tổng kết thực tiễn triển khai thực hiện Q uy c h ế dânchủ ở xã

- Đề xuất m ộ t số giải pháp nhằm tiếp tục triển khai có hiệu quả hơn Quy c h ế thực hiện dân chủ ở xã trên địa bàn huy ện Bắc Q uang, tỉnh H à Giang trong giai đoạn hiện nay

8 K ế t c ấ u c ủ a lu ậ n v ăn

Ngoài phần M ở đầu, K ếl luận, Phụ lục và D anh m ụ c tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương (11 tiết)

NỘI DUNG

Chương 1

M Ộ T SỐ VẤN Đ Ể VỂ DÂN CH Ủ VÀ N Ộ I DUNG, Ý NG H ĨA

CỦA QUY C H Ê THỰC H IỆ N DÂN CH Ủ Ở XÃ

1.1 M ột số vấn đề về dân chủ, dân chủ xã hội chủ nghĩa

độ xã hội m à ở đó nhân dân là chủ thể của q u y ề n lực, sử dụng quyền lực, trong đó quyền lực chính trị là quan trọng nhất để tổ chức xã hội, qu ản lý xã hội

Dân chủ là m ộ t phạm trù đa nghĩa và phức tạp Cùng với sự phát triển của xã hội và tri thức của loài người, phạm trù dân chủ được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau D ân chủ có thể được hiểu là m ộ t hình thức tổ chức quycn lực của m ộl giai cấp n h ất định; dân chủ là m ột hình thức qu ản lý xã hội, là tính chất của mối quan hệ giữa các cộng đồng người, là quy ền làm chủ xã hội của cổng dân, làm chủ nh à nước; dân chủ là m ộ t q u an hệ chính trị Dân chủ - với tư cách là hình thức tổ chức chính trị của n hà nước và là m ộ t p hạm trù lịch

sử - xuất hiện cùng với sự xuất hiện của nhà nước và khi nhà nước m ất di thì

sẽ khổng còn khái n iệm dân chủ

Dân chủ đưực Ihực hiện trong m ộ t c h ế độ dân chủ và chê' độ dân chủ đưực thực hiện thông qua nhà nước C h ế độ dân chủ là m ột c h ế độ chính trị, mộl kiểu nhà nước m ang bản chất của giai cấp thống trị Do đó, không có m ột khái niệm dân chủ chung chung hay m ộ t c h ế độ dân chủ phi giai cấp Dân chủ luôn gắn bó với lợi ích và đặc điểm cửa m ộ t c h ế độ chính trị cụ thể.

Khi ta nói dân chủ được thực hiện trong m ộ t c h ế độ dân chủ và c h ế độ dân chủ được thực hiện thông qua nhà nước, điều đó khô n g có nghía là cứ có

ch ế độ dân chủ, có nhà nước thì dân chủ được thực hiện V ấn đề ở đây là phải làm sao tạo lập cho được m ột cơ ch ế phù hợp để thực thi dân chủ Cơ c h ế đó chính là hệ thống chính trị Việc xác định rõ ràng m ối quan hệ giữa các yếu tố trong hệ thống chính trị là m ấu chốt bảo đảm q u y ền lực thuộc về nhân dân

Trong lịch sử hình thành và phát triển các nền dân chủ của xã hội loài người, chỉ có dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa là những nền dân chủ hiện đại Tuy nhiên, hai nền dân chủ đó có sự k h ác nhau về chất

Trong nền dân chủ tư sản, cơ quan nhà nước do dân bầu ra theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu Hiến pháp tư sản nêu rõ việc thừa nh ận quyền lực ihuộc về nhân dân cũng như các quyền cơ bản của con người, nhưng các quyền đó không phải bao giờ người dân cũng thực hiện được dưới c h ế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Dân chủ tư sản dù có tiến bộ đến đâu, phát triển đến đâu cũng luôn bị c h ế định bởi c h ế độ kinh tế và thể c h ế chính trị tư bản chủ nghĩa Trong xã hội tư bản, giai cấp tư sản là giai cấp thống trị V à do đó, xét

về bản chất, nền dân chủ tư sản m ang b ản ch ất của giai cấp tư sản, mọi nguyên tắc về quy ền tự do, dân chủ được ghi trong hiến pháp tư sản không thể vượi qua được những lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản N hư vậy, đích thực, nền dân chủ lư sản khô n g phải là thứ dân chủ chung, phổ biến, phi giai cấp như lời rcu rao của các họ c giả tư sản N hững h ạn c h ế của nền dân chủ tư sản không thể tự được k h ắc phục trong c h ế độ ch iếm hữu tư nhân về tư liệu sản

xuất và thể ch ế chính trị của nó N ó sẽ bị thay th ế bởi m ộ t nền dàn chủ cao hưn, khác về chất: nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Khi giai cấp công nhân, dưới sự lãnh đạo của Đ ản g Cộng sản, đấu tranh cách m ạng giành được chính quyền từ tay giai cấp tư sản, thiết lập nhà nước của mình, tiến hành cải tạo xã hội m ộ t cách căn bản thì nền dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng dần được hình thành và phát triển X ét về tính chất, sự ra đời

và phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa m an g tính cách m ạng triệt để Tuy nhiên, nó kh ô n g đoạn tuyệt với những giá trị dân chủ đã có trước đó Ngược lại, những giá trị dân chủ đã đạt được trong lịch sử được nó k ế thừa một cách biện chứng và phát triển lên tầm cao mới

Trong c h ế độ xã hội mới, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động Các q u y ền lực thực tế của nhân dân lao động được thực hiện thông qua hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa với hình thức vừa trực tiếp, vừa gián liếp; các q u y ền của cồng dân và quyền của con người không chỉ được bảo đảm về m ật pháp lý m à cả trên thực tế Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, trong tính biện chứng của nó, đã hội lụ trong m ình và phát triển những truyền thống quý báu của dân tộc và cả những tinh hoa văn hoá của nhân loại Trong tính hiện thực, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa không chỉ thể hiện, m à còn thực hiện những lợi ích chính đán g của tất thảy nhân dán lao động Đ ây cũng là m ộ t trong những khía cạn h thể hiện tính ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

K hác với nền dân chủ lư sản, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên cơ sở của c h ế độ công hữu về tư liệu sản xuất, lợi ích căn bản của xã hội dược Ihống nhất và do giai cấp công nhân lãnh đạo thông q ua Đ ảng Cộng sản

Tóm lại, dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền d ân chủ cao nhái, dầy đủ nhất

và triệt để nhât trong lịch sử phát triển của các nền dân chú của nhân loại, dân

dân trên thực tế, do giai cấp công nhân làm đại diện và liêu biểu cho tính chất

xã hội hoá của lực lượng sản xuất, của c h ế độ sở hữu xã hội; dân chủ xã hội chủ nghla có nội dung toàn diện, bao quát các lĩnh vực của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá, tư tưởng, các m ối q u a n hệ giữa con người với con người, cá nhân với cộng đồng, giữa nh à nước với công dân

1.1.2 Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu, vừa là động lực

của sự nghiệp xây diữig chủ nghĩa xã hội.

Trong tất cả các c h ế độ dân chủ đã từng tồn tại, chỉ có c h ế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa là c h ế độ dân chủ của dân, do d ân và vì dân trên thực tế

Trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, đ iểm xuất phát là từ con người và m ục tiêu cuối cùng cũng chính là vì con người

Việc m ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực chất là phát hu y quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy và phát huy tối đa m ọi tiềm năng, kh ả năng, sức sáng tạo của đông đảo nhân dân lao động trong sự n g h iệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội

Dân chủ xã hội chủ nghĩa, xét Irong bản chấl của nó, là m ộ t nền dân chú mang bản chất của giai cấp công nhân, nó có tính n h ân đạo và tiến bộ Xét về quy mô, dân chủ xã hội chủ nghĩa là m ộ t n ền dân chủ rộng rãi với đại đ a số quần chúng nhân dân lao động và được thể hiện trong tất cả các m ặt của đời sống xã hội Thực hiện dân chủ xã hội chủ n gh ĩa vừa thể hiện bản chất của chủ nghĩa xã hội, vừa là nhân tố cơ bản để hình thành và phát triển nh ân cách con ngưừi mới xã hội chủ nghĩa Với những n g u y ê n tắc mới phù hợp với sự phát triển lịch sử và tiến bộ xã hội, nó dần d ần được h o à n thiện về mọi phương diện để m ang m ộ t giá trị ngày càng phù hợp với bản chất của con người

Do tính chất ưu việt của nó, nền dân chủ xã hội ch ủ nghĩa là yếu tố kích thích và tác độ n g sâu sắc đến sự phát triển tính tích cực xã hội và nân g cao chất lượng h o ạf động của con người T hông qu a dân ch ủ xã hội chủ nghĩa m à

quyền lợi và nghĩa vụ của con người được bảo đảm , nàng cao tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình và tính năng động của mỗi người Sống trong m ôi trường dân chủ xã hội chủ nghĩa, con người được thể hiện và thực hiện vai trò chủ thể của m ình trong m ọi lĩnh vực của đời sống từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá,

tư tưởng và các quan hệ khác của đời sống Chính vì vậy, năn g lực của con người được giải phóng, mọi hoạt động m an g tính tích cực, tự giác, sáng tạo của con người được khơi dậy như m ột nhu cầu tự thân Với ý nghĩa đó, dân chủ xã hội chủ nghĩa được coi như m ộ t động lực của sự phát triển xã hội

Chúng ta đang xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa m à m ột trong những đặc trưng của nó là xây dựng và ho àn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Đ ể đạt được m ụ c tiêu đó, chúng ta cần từng bước tạo lập những điều kiện cần thiết cho sự hình thành và phát triển ng ày m ộ t cao của c h ế độ dân chủ, bởi chủ nghĩa xã hội k hô n g thể trở thành hiện thực bên ngoài c h ế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa và ngược lại D ân chủ xã hội chủ nghĩa

có nội dung toàn diện từ kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng cùng các mối quan hệ trong đời sống xã hội Chính vì vậy, m ứ c độ hoàn thiện dân chủ xã hội chủ nghĩa tới đâu còn phụ thuộc vào trình độ phát triển của kinh tế - xã hội , phụ ihuộc vào m ức độ hoàn Ihiện hệ thống chính trị, phụ thuộc vào m ức

độ hoàn thiện hệ thống pháp luật, phụ thuộc vào trình độ dán trí, trình độ của đội ngũ cán bộ

Q uá trình hoàn thiện và nâng cao trình độ của các yếu tố trên cũng chính

là quá trình hoàn thiện dân chủ xã hội chủ nghĩa Đ ể đạt được điều đó, đòi hỏi chúng ta phải nâng cao tính đồng bộ các yếu tố và có q uá trình phấn đấu lâu dài, gian khổ Trong quá trình ấy, phải thể hiện được tính biện chứng của hai

m ặt xáy và chống, thực hiện lốt nguyên tắc tập trung dân chú và giữ vững kỷ cương luật pháp H ơn nữa, khi la coi dân chủ xã hội ch ủ n g h ĩa là bản chất của chủ nghĩa xã hội, 'thì m ụ c tiêu cao cả nhất của sự thể h iện b ản chất ấy là làm sao quyền làm chủ của nhân dân lao động được thực h iên và bảo đ ả m cả trong

quá trình xày dựng cũng như khi chủ nghĩa xã hội đã trử thành hiện thực Do vậy, m ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa còn là m ụ c tiêu phấn đấu của sự nghiệp xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa.

Chủ tịch H ồ Chí M inh - người sáng lập và ròn luyện Đ ảng Cộng sản Việt Nam - đã có nh ận thức rất sớm và sâu sắc về vấn đề dân chủ và vai trò của việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân Theo H ồ Chí M inh:" Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ"[34, 515]; " Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ"[35, 452] N hư vậy, Người đã xác định rõ: nhân dân là chủ đất nước, đồ n g thời nhân dân phải có trách nhiệm thực hiện quyền làm chủ bởi toàn bộ q u y ền lực và lợi ích thuộc về nhân dân Người kh ẳn g định, nước ta là nước dân chủ nên:" M ọi công việc đều vì lợi ích của nhân dân m à làm K h ắp nơi có đ o àn thể nh ân dân, như hội đồng nhân dân, m ặt trận, công đoàn, hội nô n g dân cứu quốc, phụ nữ cứu quốc Những đoàn thể ấy là tổ chức của dân, phấn đấu cho dán, bênh vực quyền của dân, liên lạc m ật thiết nhân dân với Chính phù"[37, 66] Đ ảng từ trung ương đến cơ sở đo dân tổ chức nên, Đ ản g cũ n g ở trong xã hội N hiệm vụ của chính quyền là phục vụ nhân dân Với tư tưởng về dân chủ như vậy, Người nói:" Dân chủ là của quý báu nhất của nhân d â n " [37, 279] Tư tưởng Hồ chí

M inh về dân chủ có cội rễ sâu xa từ quan n iệm đú n g đắn của người về sức mạnh của nhân dân Với Người, dân là gốc của nước vì:

" Dỗ mười lần k h ô n g dân cũng chịu

K hó vạn lần dân liệu cũng xong"; [35, 212]

"Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được D ân chú n g kh ô n g ủng hộ, việc

gì làm cũng kh ô n g nên"[34, 293] Thực tế đã cho thấy, bất cứ cuộ c cách m ạng nào m uốn thắng lợi đ ều phải dựa vào lưc lượng q u ẩn chúng, đi đúng đường lối của quần chúng Theo H ồ Chí M inh, dân chủ h o àn toàn đối lập với qu an liêu, nên: "chống tham ô, lãng phí, quan liêu là d â n ch ủ "[3 4 , 294] Từ việc khảng định giá trị đích thực của dân chủ, Người k ết luận:" thực hàn h dân chủ là chìa

khoá vạn năng có thể giải q uyết mọi khó k h ă n " [35, 249]; " Thực hiện những cải cách xã hội để nâng cao đời sống của nh ân dân, thực hiện dân chủ thực sự" Từ sự trình bày trên đây, chúng ta thấy, dân chủ trong qu an niệm của Hồ Chí M inh là m ộ t hệ thống tổng hợp những thiết chế, vừa là m ộ t c h ế độ xã hội, vừa là m ột phưưng thức văn m inh của các m ối quan h ệ trong xã hội hiện đại, vừa là m ột phong cách sống văn minh Dân chủ khô n g chỉ là m ụ c tiêu, động lực, m à còn là nội dung của sự phát triển xã hội.

Vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa M ác - L ênin và tư tưởng

Hồ Chí M inh về dân chủ, k ế thừa tinh thần dân chủ "lấy dân làm gốc" từ trong lịch sử của dân tộc, Đ ảng ta đã khơi dậy tinh thần sáng tạo của nhân dân cả nước thực hiện thắng lợi cuộc cách m ạn g dân tộc dân chủ nhân dân, đưa cả nước bước vào thời kỳ mới - thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Tinh thần lấy dân làm gốc luôn được kh ẳng định qua các kỳ Đ ại hội của Đảng, đặc biệt là từ Đại hội đại biểu toàn qu ố c của Đ ản g ta lần thứ Vỉ (1986) Đây là Đại hội đánh dấu sự đổi mới tư duy toàn diện, phát huy sức m ạnh của các thành phần kinh tế, nhằm giải phóng và phát triển lực lượng sản xuất; đổi mới cơ c h ế quản lý, xoá bỏ cơ ch ế lập trung quan liêu, hành chính bao cấp, chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều ihành phần, vận hành theo cơ c h ế thị trường có sự quản lý của nhà nước iheo định xã hội chú nghĩa; đổi mới vai trò quản lý của nhà nước, thực hiện chính sách m ở cửa, hợp tác với tất cả các nước trên th ế giới; đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của Đ ảng trên cơ

sở nắm vững nguy ên tắc, kiên định chủ nghĩa M ác - Lênin, lư tưởng H ồ Chí Minh, bảo đảm cho quá trình đổi mới diễn ra theo đú n g ngu yên tấc tập trung dân chủ

Các quan đ iểm đổi mới của Đại hội đại biểu toàn q u ố c của Đ ản g lẩn thứ VI tiêp tục được khảng định và cụ thể hoá trong Đại hội đại biểu toàn quốc của Đ ảng lần thứ VII (1991), với việc th ô n g q ua" Cương lình xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghía xã hội" và " Chiến lược phát triển

kinh tế - xã hội đ ến n ă m 2000" Trong đó, Đ an g ta nhấn m ạn h " Thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực chất của việc đổi mới và kiện loàn hệ thống chính trị Đ ây vừa là m ụ c tiêu vừa là động lực của công cuộc đổi mới" [13,

19].

Đường lối đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp lục được cụ thể hoá sau Đại hội đại biểu toàn qu ố c lần thứ VIII (1996), nhiều chủ trương, chính sách về kh o a học công nghệ, giáo dục - đào tạo, chiến lược cán

bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đường lối phát triển kinh tế, văn hoá, đặc biệt là Nghị quyết về xây dựng, chỉnh đốn Đ ảng đã đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đổi mới đất nước Chính vì vậy, trên thực tế quy ền làm chủ của nhân dân tiếp tục được khơi dậy và phát huy K ết quả là chúng ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn trong sự n ghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa D o đó, vấn đề dân chủ, m ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm llìực hiện quy ền làm chủ của nh ân dân đ ể phát huy độ n g lực to lớn,

bảo đảm thực hiện m ụ c tiêu" dân giầu, nước m ạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" n hư Đ ại hội đại biểu toàn qu ố c lần thứ IX của Đ ản g đã dề ra, không chỉ là đòi hỏi khách quan, m à còn là yêu cầu cấp bách của thực tiễn cách m ạng nước ta và còn là biện pháp hữu hiệu đ ể chống tham nhũng, quan liêu; củng cô' và tăng cường lòng tin của dân đối với Đ ảng, bảo vệ Đ ảng, bảo

vệ c h ế độ tốt đẹp của xã hội ta

Q ua hơn mười lăm năm đổi mới, quá trình thực hiện và phái huy dán chủ ở nước ta đã đạt được nhiều thành tựu qu an trọng V iệc xây dựng pháp luật nhằm thể c h ế hoá quyền làm chủ của nh ân dân luôn được Đ ản g và Nhà nước ta chú trọng Sau khi ban hành H iến pháp 1992, nhiều luật và vãn bản dưới luật đã được xây dựng và ban hành N hà nước ta đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chính sách mới Irên nhiều lĩnh vực n h ằm phát huy quy ền làm chủ của nhân dân N hờ đó, quyền làm chủ của nh ân dân được m ở rộng ,đề cao

và được tôn trọng Cơ c h ế thực hiện quyền dân chủ cũng ng ày càng rõ ràng hơn Do vậy, nhân dân ngày m ột thêm tin tưởng vào sự lãnh dạo của Đ ảng Đó

là những thành tựu to lớn m à chúng ta đã đạt được về phát triển dãn chủ xã hội chủ nghĩa

1.1.3 Vị trí, vai trò của cấp x ã và phương thức thực hiện Q uy c h ế dàn chủ

ở x ã hiện nay.

X ã l à đ ơ n vị h à n h c h í n h - l ã n h t h ổ CƯ s ở I r o n g h ệ t h ố n g h à n h c h í n h b ố n

cấp của nước la, là cấp hành chính cơ bản, ổn định, có vị trí quan trọng trong

hệ thống hành chính qu ố c gia Với tư cách là m ộ t dơn vị hành chính cơ sở của Nhà nước ở nông thôn, xã là cấp trực tiếp nhất, gần dân nhất

Xã là nơi trực tiếp thực hiện đường lối, chủ trương của Đ ảng, pháp luật, chính sách của N hà nước, thực thi mọi n h iệm vụ kinh tố - xã hội, an ninh, quốc phòng do các ngành, các cấp lừ trung ương đến địa phương đề ra; là nưi thê hiện đầy đủ các m ối quan hê đan chéo: Đ ả n g với dân, chính quy ền với

với tổ chức m ặt trận, các đoàn thể, các hội qu ần chúng, mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế, giữa các tổ chức kinh tế và giữa các bộ phận trong hệ thống chính trị v.v Các phong Irào hoạt động cách m ạng của quần chúng cũng như các vấn đề dân sinh, dân chủ, dân trí thể hiện rõ nhất trên địa bàn

xã Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí M inh đã khẳn g định: "nền tảng của mọi công tác là cấp xã"[33, 458] và "cấp xã là gần gũi đân nhất Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi "[34,371]

Nước ta là m ột nước nông nghiệp, với trên 75% dân số sinh sống ở nông thôn, chiếm kho ản g 70% lực lượng lao độ n g xã hội Dân cư sinh sống

nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Chỉ tính riêng về số lượng

đã cho chúng ta thấy cấp xã có vai trò hết sức to lớn trong việc phát triển đất nước

Trong những năm đổi mới vừa qua, dưới sự lãnh đạo của Đ ảng, điều hành và quản lý của N hà nước, cấp xã và cư dân ở xã đã đóng góp được nhiều mặt cho sự phát triển của xã hội Đời sống vật ch ất của đại bộ phận nhân dán được cải thiện, trong đó có m ột bộ phận được cải thiện khá rõ Trình độ dán trí

và mức hưởng thụ văn hoá của nhân dân đã được nâng lên đáng kế so với trước đây Bộ m ặt kinh tế - xã hội ở nông thôn đã có nhiều thay đổi Phong trào cách m ạng của các tầng lớp nhân dân đã phát triển tốt trên nhiều lĩnh vực, đem lại hiệu quả thiết thực đối với cả đất nước, với m ỗi địa phưưng, với m ỗi gia đình và mỗi con người Lòng tin của nhân dân đối với c h ế độ và tiền đồ của đất nước, với Đ ảng và Nhà nước được nâng lên Đ ó là những hình ảnh sống động nhất về sự kết hợp giữa đường lối, ch ín h sách đú ng đắn của Đảng, Chính phủ với hành động cách m ạng chủ động, tích cực, sáng tạo của nhân dân Có thể nói, bầu không khí dân chủ đã d ần thực sự phát triển trong xã hội

ta hiện nay

Từ thực tế đã cho chúng ta thấy, cấp xã có m ộ t vị trí, vai trò hốt sức quan trọng trong sự phát triển nhiều m ặt của xã hội Đ iều đó được thể hiện khái quát ở những khía cạnh sau :

+ Cấp xã là nơi cung cấp nguồn lao động cho xã hội và đổng thời cũng

là nơi giải quyết vấn đề lao động việc làm cho nh ân dân lao động

+ Cấp xã là nơi thực hiện m ột cách rộng rãi và trực tiếp nhất quyồn làm chủ của nhân dân

+ Cấp xã vừa là cầu nối giữa nhân dân với Đ ản g và N hà nước, là nơi quyết định và trực tiếp hiện ihực hoá mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của N hà nước và tiếp thu ý kiến ph ản hồi của nhân dán

+ Cấp xã là nơi trực tiếp giữ gìn và phát hu y nhữ ng giá trị truyền thống dân tộc

X uất phát từ vị trí vai trò quan trọng của cấp cơ sở nói chung và cấp xã

có điều kiện thực hiện m ột cách trực tiếp và rộng rãi nhất Đ ồ n g thời, thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ góp phần thúc đẩy cải các h h à n h chính, sửa đổi những

cơ chê, chính sách và thủ tục hành chính khôn g còn phù hợp với cuộc sống,

động viên toàn thể nhân dân ử cư sở thực hiện quy en làm chủ, tham gia kiem

kê, kiểm soát, tích cực xây dựng Đ ảng, chính quyền, các đoàn thể trong hệ thống chính trị

Quy c h ế thực hiện dân chủ ở xã là văn bản pháp lý đẩu ticn cụ thể hoá phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" Từ khi ra đời tới nay, tuy thời gian chưa lâu, song đo đáp ứng được đòi hỏi của thực tiỗn, được nhân dân đồng tình ủng hộ nên Quy c h ế đã nhan h ch ó n g đi vào cuộc sống, góp phần quan trọng vào quá trình m ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa Q ua kết quả kiểm Ira, đánh giá của Ban chỉ đạo Trung ương thực hiện Q uy c h ế dân chủ cơ sở cho thấy, quá trình triển khai Q uy c h ế đã m an g lại những hiệu quả thiết thực, nâng cao dân trí, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, xây dựng chính quyền irong sạch, vững m ạnh, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đ ảng và chính quyền, giữ vững ổn định chính trị và trật

tự an toàn xã hội Tuy nhiên, quá trình triển khai Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở

xã cũng bộc lộ những hạn chế, k huyết điểm , n hất là ở m iền núi, vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa với điều kiện kinh tế còn chậm phái triển, trình

độ dân trí còn thấp, trình độ và năng lực của cán bộ cơ sở còn nhiều bất cập, điều kiện giao thông trắc trở đã ảnh hưởng khô n g n hỏ tới quá trình triển khai Quy chế Do đó, để tiếp tục hoàn thiện và triển khai Q uy c h ế tốt hưn, m ột mặt, chúng la cần chấp hành nghiêm chỉnh các yêu cầu và những nội dung trong Quy chế, m ặt khác, cần nghiên cứu các điều kiện cụ thể của từng vùng, miền để triển khai Q uy c h ế cho phù hợp với từng địa phương

Thực hiện Quy c h ế dân chủ ở xã được thực hiện thông q u a hệ thống chính trị cấp xã và phải quán triệt quan đ iểm chỉ đạo “ Đ ặt việc phát huy quyền làm chủ của n h ân dân ở cư sở trong cơ c h ế tổng thể của hệ thống chính trị “ Đảng lãnh đạo, N hà nước quản lý, nhân dân làm c h ủ ” Coi trọng cả ba mặt nói trên, không vì nhấn m ột m ặl m à coi nhẹ, hạ thấp các m ặt k h á c ” [54,4]

Cơ chê là mối qu an hệ giữa các yêu tố, sư sắp đăl và tác đô n g qu a lai giữa các

yếu tố trong m ột hệ thống theo những nguyên lắc nhất định đe báo đảm sự vận hành của hệ thống n hằm đạt m ột m ục liêu nhất định Do đó, m u ố n hiếu cơ c h ế phải hiểu hệ thống; m uốn hiểu hệ thống phải h iểu vị trí, đặc điểm , chức năng của mỗi yếu tố trong hệ thống và các ngu y ên tấc chi phối, các mối quan hệ qua lại giữa chúng Bất cứ cơ c h ế của hệ thống nào cũng đều m ang tính khách quan bởi cơ c h ế được quy định lừ sự tổn tại khách quan của hệ thống và tính quy luật trong quan hệ qua lại giữa các yếu tố của hệ thống đó Cơ c h ế thực hiện dân chủ là m ột cơ c h ế xã hội N ó được qu y định bởi m ột hệ thống các tổ chức chính trị - xã hội và các nguyên tấc quan hệ qu a lại giữa các tổ chức đó Thông qua hệ thống này, các giá trị dân chủ được thể c h ế hoá và hiện thực hoá nhằm thực hiện quyền dân chủ của m ộ t giai cấp h o ặc của toàn thể nhân dàn.

Hệ thống chính trị là hệ thống các tổ chức, các thiết c h ế chính trị - xã hội và các mối quan hệ qua lại giữa chúng với nhau hợp thành cư c h ế chính trị của m ột ch ế độ xã hội, cơ c h ế đó bảo đ ảm thực hiện qu y ền lực của giai cấp thống trị trong m ối tương quan với các giai cấp, tầng lớp và n h ó m xã hội khác Như vậy, khái niệm hệ thống chính trị và khái n iệm cơ c h ế thực hiện dân chủ

có điểm thống nhấl nhưng không phải đổng nhất với nhau Chúng thống nhất

ở chỗ đều cùng là cơ c h ế quản lý xã hội để thực hiện dán chủ của giai cấp cầm quyổn, đều cùng dựa trên những cơ sở kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, đều cùng là sản phẩm được tạo nên bởi con người H ay nói rõ hơn, chúng được kiến tạo bởi con người và tổ chức với tư cách là chú thể chính trị và xã hội Sự khác biệt giữa chúng thể hiện ở chỗ, hệ thống ch ín h trị là m ộ t cơ c h ế chung với những nguyên tắc chung ở cấp vĩ m ô là chính yếu Vì vậy, m uố n hệ thống chính trị trở thành m ộ t hệ thống bảo dảm q u y ề n d â n chủ của giai cấp cầm quyền và làm cho những quyền đó thâm n h ậ p vào m ọi người, m ọi lình vực thì cần phải có m ộ t cơ chê tương ứng trong hệ thông đó C ơ c h ế này phải có được thuộc lính điều khiển và điều chỉnh tự nhiên đối với hệ thống đó và làm cho hệ thống đó vận h àn h theo đúng quan điểm dân chủ của giai cấp cầm quyền

Dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực hiện llìông q ua hệ thống chính trị

xã hội chủ nghĩa Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa là hệ thống bao gồm Đảng Cộng sản, N hà nước xã hội chủ nghĩa, các tổ chức quần chúng, các phong trào xã hội, các tập thể lao động, cùng với cơ c h ế vận hành của nó, nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đ ảng Cộng sản, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân và bảo đảm thực hiện thắng lợi m ụ c tiêu xã hội chủ nghĩa

Hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay lừ trung ương tới cư sở, là m ột thiết c h ế xã hội bao g ồm Đ ảng Cộng sản V iệl N am , N h à nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt N am , M ặt trận Tổ quốc, các đo àn thể chính trị - xã hội, hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật, dưới sự lãnh đạo của Đ ảng Cộng sản Việt N am , bảo dảm quy ền dân chủ và làm chủ của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, hướng tới thực hiện thắng lợi m ụ c tiêu xã hội chủ nghĩa Hệ thống chính trị ở nước ta m an g bản chất của giai cấp công nhân, bản chất dân chủ và m an g tính thống nhất

Hệ thống chính trị cấp xã bao g ồm các thành phần: tổ chức cư sở đảng( đảng bộ, chi bộ), chính quyền và các đoàn ihể chính trị - xã hội (M ặt trận Tổ quốc, Đ oàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí M inh, Hội N ồng dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh), vận hành theo cơ c h ế chung là Đ á n g lãnh dạo, N hà nước quản lý, nhân dãn làm chủ

Hệ thống chính trị cấp xã có chức năng chu n g là bảo đ ảm cho m ọi chủ trương đường lối của Đ ảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các chỉ thị, nghị quyết của Đ ảng, chính quyền cấp trên trực tiếp được thực hiện đúng đắn, sáng tạo tại địa phương, bảo đảm và phát hu y q u y ền làm chủ của nh ân dân lao động, bảo đảm quyền lợi của công dân, chăm lo đời sống vậl chất và tinh thần của nhân dân ở xã

Trong hệ Ihống chính trị cấp xã, tổ chức cơ sở đ ản g giữ vai trò lãnh đạo toàn diện các m ặt trong xã ; lãnh đạo chính q u y ền , các đoàn thể chính trị - xã hội Theo Đ iều 21 trong Đ iều lệ Đ ảng Cộng sản V iệt N am được thông qu a tại

Đại Hội đại biểu lần thứ VIII, tổ chức Đ ảng ở xã được gọi là tổ chức cư sở đảng (chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở), là nền tảng của Đ ảng, là hạt nhân chính trị

ở cơ sở Đ iều này cũng đ ã được Đ ảng ta khẩn g định lại trong Đ iều 21, Chương

V của Đ iều lệ Đ ảng Cộng sản V iệt N am được thông q ua trong Đại hội lần thứ

IX Theo tinh thần trong Đ iều 1, Q uy định số 50 - Q Đ /T W của Ban Bí thư Trung ương Đ ảng ban hành ngày 19/11/1992, đảng bộ, chi bộ nông thôn là hạt nhân chính trị, lãnh đạo thực hiện đường lối, chính sách của Đ ảng, pháp luật của Nhà nước ở nông thôn, xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, động viên nhân dân làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước Với chức năng đó, chi bộ nô n g thôn có nh iệ m vụ: lãnh đạo thực hiện phát triển kinh tế - xã hội, an ninh qu ốc phòng; lãnh đạo công tác tổ chức, cán bộ; lãnh đạo công tác tư tưởng và lãnh đạo các đo àn thể nhân dán

Chính quyền xã bao g ồm Hội đồng nh ân dân và Ưỷ ban nh ân dân v ề vị trí, theo Đ iều 1 của Luật Tổ chức Hội đồng nh ân dân và U ỷ ban nhân dân(sửa đổi) năm 1994 “Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do nhân dân địa phương bầu ra, đại diện ch o ý chí, n g u y ện vọng và quyền làm chủ của nhân dân ở địa phương và chính quy ền cấp lrên” [4 ,13] Hội đồng nhân dân cấp xã là cơ quan quyền lực N hà nước ở cấp xã, vừa chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương, vừa chịu trách nh iệm trước chính quyền cấp trên, bảo đ ảm thực hiện pháp luật, các q u y ế t định của Q u ốc Hội và của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên; bảo đ ả m sự qu ản lý thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, đồng ihời phát huy q u y ền ch ú động của cơ sở v ề tổ chức, Hội đồng nhân dân cấp xã có Chủ tịch Hội đ ồ n g nhân dân, Phó C hủ tịch Hội đồng nhân dân và các đại biểu Hội đ ồ n g nh ân dân N hiệm kỳ của Hội đổng nhân dân cấp xã là 5 năm Số lượng đại biểu của Hội đồng nh ân d ân cấp

xã được quy định “ tối thiểu là 15 người (xã có 1000 người trở x uống), và tối

đa là 25 người (xã có 3000 người Irở lên)” [6, 63] “H ộ i đồ ng n h ân d ân các cấp nói chung và H ội đồ n g nhân dân cấp xã nói riêng đ ều có hai chức năng là

định, Hội đồng nhân dân xã có quyền quyết định các biện pháp, chủ trưưnu về các vấn đề thuộc quyền của địa phương n hư phát triển kinh tế hàng năm , dự toán và phân bổ, phê chuẩn quyết toán ngân sách; các biện pháp phát triển văn hoá giáo dục, giải qu y ết các vấn đề xã hội; việc thực hiện n hiệm vụ xây dựng quốc phòng toàn dân, bảo đảm thi hành c h ế độ nghĩa vụ quân sự, trật tự an toàn xã hội, thực hiện chính sách dân tộc và tôn giáo, thi hành pháp luật; xây dựng chính quyền địa phương và quản lý địa giới hàn h chính Với chức năng giám sát, Hội đồng nhân dân cấp xã giám sát ho ạt độ n g của Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; giám sát việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân, việc luân thủ pháp luật của nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu ra, “ là cơ qu an chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật và các văn bản của cơ qu an nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân d â n ” [ 4,28] Uỷ ban nh ân dân cấp xã có chức năng chủ yếu là quản lý nhà nước trên các lĩnh vực đời sống ở địa phương bằng pháp luật; tổ chức và chỉ đạo việc thi hành pháp luật, nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp N hiệm vụ chính của Ưỷ ban nhân dân cấp xã là cùng Hội đồng nhân dân chuẩn bị các kỳ họp, chấp hành các nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp và quản lý hành chính N hà nước trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội ở địa phương m ình đang q u ản lý N hư vậy, U ỷ ban nhân dân xã vừa là cơ qu an chấp hành của Hội đ ồ n g nh ân dân cấp xã, vừa là cơ quan hành chính nh à nước ở cơ sở.

Các đoàn thể chính trị - xã hội ở xã, m ộ t m ặt th am gia quản lý và giám

trình hoạt động theo tôn chỉ và m uc đích của tổ chức m ình; tuyên truyền, giáo dục, vận dộng các thành viên thực hiện đường lối, chủ trương của Đ ản g và Nhà nước cũng như n h iệm vụ chính trị, kinh tố củ a địa phương; phối hợp với

chính quyền tổ chức bầu cử đại hội đại biểu các cấp, tham gia góp ý kiến vào các dự luật, bảo vệ quy ền lợi chính đáng của nh ân dân

Quá trình thực hiện Q uy ch ế dân chủ cấp xã trên bình diện cả nước nói chung và ở các xã m iền núi, vùng cao, vùng dàn lộc thiểu số ở các tỉnh m iền núi phía Bắc nói riêng đang đặt ra những yêu cẩu cấp bách về trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội , đặc biệt là yêu cầu đổi mới tổ chức và phương íhức hoạt động của các thành viên Irong hệ thống chính trị cấp xã Có thể nói đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu khi triển khai Q u y c h ế dán chủ

1.2 Nội dung và ý nghĩa của Q u y chê thực hiện dân chủ ở xã.

1.2.1 Khái niệm Quy chê dán chủ và Quy c h ế dân chủ ở cơ sở

Theo cuốn “Từ điển tiếng V iệt” của V iện N gôn ngữ học do N hà xuất bản Đà N ẩng xuất bản năm 2000, Q uy c h ế là tổng thể nói chung những điều quy định thành c h ế độ để mọi người thực hiện trong những hoạt động nhất định nào đó V í dụ: Q uy c h ế tuyển sinh, Q uy c h ế thi và kiểm tra Tuy nhiên, khi khái niệm "Quy chế" được ghép với khái n iệ m "dân chủ" thành khái niệm

"Quy ch ế dân chủ" thì chúng la không thể hiểu m ộ t cách chung chung như vậy được, bởi nội hàm của khái niệm "Quy chế" n hư th ế nào còn phụ thuộc vào khái niệm đi k èm với nó cũng như m ụ c đích, nội dung của việc ban hành Quy chế

X uất phát từ hướng nghiên cứu của đề tài luận văn, chúng tôi cho rằng khái niệm Q uy c h ế dân chủ bao hàm cả tính pháp lý và tính chính trị Vì vậy, theo chúng tôi, Q uy c h ế là danh từ ghép của hai d an h từ: quy p hạm và c h ế độ Quy c h ế dân chủ m an g tính văn bản pháp luật của N h à nước, nên gọi là Q uy chế, tức là các qu y định, các quy tắc hành động; các c h ế độ công tác do người

có thẩm qu y ền ban hành Trong quá trình soạn thảo tuy có lấy ý kiến của tập thể, của nhân dân, nhưng quyền quyết định là của người cao nhất của cơ quan Chính phủ q u y ết định

C hế độ nhà nước ta là c h ế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa N hân dân là người làm chủ đất nước N hà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt N am là nhà nước “ của dân, do dân và vì d â n ” Bản chất dân chủ của c h ế độ ta được thể hiện ở nhiều mặt: tổ chức bộ m áy N hà nước từ trung ương đến địa phương đều do nhân dân bầu ra; mọi hoạt động quản lý của N hà nước đều n hằm m ục đích bảo vệ quy ền làm chủ của nhân dân về m ọi m ặt; trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý về m ặt nh à nước, các cơ qu an N hà nước và viên chức có nhiệm vụ ihu hút đông đảo nhân d ân th am gia công tác quản lý của Nhà nước dưới mọi hình thức.

pháp thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhản dân nhằm góp phẩn thực hiện thắng lợi mục tiêu chủ nghĩa x ã hội.

những quy định cụ th ể về nội dung, biện pháp thực hiện dân chú, phát huy quyền ỉàm chủ của nhân dân ở cơ sở nhằm góp phần thực Ìùệìi thắng lợi mục tiêu chủ nghĩa xã hội.

Trải qua thời gian khảo sát, tổng kết, n ắm bắt những yêu cầu của thực tiễn, nhận định và đánh giá về những thành tựu và hạn c h ế Irong việc thực thi dân chủ; về vị trí, vai trò của cấp cơ sở, về thực trạng thực hiện dân chủ ở cơ

sở, Nghị quyết Hội nghị TW 3, khoá VIII của Đ ản g nh ấn m ạn h chúng ta cần phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân tiếp lục xây dựng N hà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa V iệt N am trong sạch, vững m ạnh

Thực hiện chủ trương trên, ngày 18/02/1998 Bộ C hính trị đã ra Chỉ thị

số 30/CT - T W về xây dựng và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở Chí thị xác định: " M ở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phái huy q u y c n làm chủ của nhân dân là m ục tiêu, đồng thời là động lực đ ảm bảo cho ihắng lợi của cách m ạng,

của công cuộc đổi mới".[54,31

Khái niệm “ cư sở” trong Q uy c h ế dân chủ cư sử g ồm ba loại hình: xã, phường, thị trấn; cơ qu an và doanh nghiệp nhà nước Trong đó, Đ ảng và Chính phủ chọn loại hình cơ sở xã ( phường, thị trấn ) làm loại hình cơ sở đẩu tiên để ban hành Quy c h ế dân chủ bởi cơ sở xã ( phường, thị trấn ) là nơi có nhiều vấn

đề dân chủ bức xúc nhất, là cấp hành chính gần dân nhất, nơi có đông đảo nhân dân sinh sống nhất, là nơi trực tiếp thực hiện m ọi chủ trương chính sách của Đ ảng và nhà nước, đồng thời cũng ỉà nơi cần thực hiện quyền dân chủ của nhân dân trực tiếp và rộng rãi nhất Chủ trương này cho thấy Đ ảng ta đã chọn đúng m ắt khâu quan trọng và cấp bách nhất trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Chỉ thị nêu rõ những quan điểm chỉ đạo việc xây dựng Q uy c h ế dân chủ

là phải đặt trong cơ c h ế tổng thể của hệ thống chính trị " Đ ảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ" ; thực hiện tốt cả dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp; gắn liền với phát triển và nâng cao dân trí; phù hợp với Hiến pháp, pháp luật, dân chủ phải đi đôi với kỷ cương

Vê nội dung: Quy c h ế chú trọng làm rõ những vấn đề sau :

+ Q uy định về quyền của mọi người dân ở cơ sở được thông tin về chủ trương, pháp luật, chính sách của Đ ảng và N hà nước, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến lợi ích hàng ngày của nh ân dân ỏ cờ sở

+ Q uy định cơ c h ế và các hình thức để nh ân dân ở cơ sở đưực bàn bạc

và tham gia góp ý kiến vào các chủ trưưng, chính sách, nhiệm vụ công tác chuyên m ôn, công tác cán bộ

+ Q uy định về việc nhân dân bàn và q u y ế t định dàn chủ đối với những loại việc liên quan írực tiếp đến đời sống của n h â n dân trên địa bàn

+ H oàn thiện cơ c h ế để nhân dân ở cơ sở có thể k iểm tra , g iám sát hoạt động của chính quyền

+ M ỏ rộng các hình thức tổ chức tự quản đổ nhân dân ử cư sở tự bàn bạc

và thực hiện trong khuôn khổ pháp luật những công việc m an g tính chất xã

hội hoá, có sự hỗ trợ của chính quyền cơ sở

+ X ác định rõ trách n hiệm và tổ chức tốt việc tiếp dán, giải quyết khiếu

nại tố cáo và trả lời thắc m ắc của nhân dân; n g h iêm cấm mọi hành vi trù dập

người khiếu nại, tố cáo

+ X ác định trách n h iệm của tổ chức chính q u y ền cơ sử, đồng thời chính

quyền cơ sở phải ihực hiện c h ế độ định kỳ lự phê bình và phô bình cồng khai

để nhân dân đóng góp ý kiến

Về phương châm, yêu cẩu thực hiện, Q uy c h ế nêu rõ :

+ Tổ chức đảng và đảng viên phải gương m ẫu, đi đầu trong nhận thức

và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở

+ Phải làm vững chắc, từng bước, kh ô n g làm lướt, làm ẩu, ồ ạt

+ K ịp thời biểu dương những cán bộ gương m ẫu; xử lý những cán bộ,

đảng viên có sai p hạm theo tinh thần lấy giáo dục làm chính

N hằm cụ c h ế hoá Chỉ thị này, ngày 11/5/1998, T h ủ iướng Chính phủ đã

ra Nghị định số 2 9 /1 9 9 8 / N Đ - CP về ban hành Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở

1.2.2 N ội dung của Quy chê thực hiện dân chủ ở x ã

Quy chê dẩn chủ ỏ xã là những quy định cụ th ể về nội dung, biện pháp

thực hiện dân chủ, phái huy quyên làm chủ của nhân dân ỏ x ã nhằm góp phần

thực hiện thắng lợi mục tiêu chủ nghĩa x ã hội.

Quy c h ế thực hiện dân chủ ở xã g ồm Lời nói đầu, 7 chương, 25 điều,

với những nội dung cơ bản sau:

tin về pháp luật, các chủ trương, chính sách của n hà nước, nhái là những vấn

đề liên quan trực tiếp đến đời sống và lợi ích hàn g ngày; có c h ế độ và hình thức báo cáo công khai trước dân công việc của chính quyổn vổ sản xuất, sử dụng công quỹ, tài sản công, về thu, chi tài chính, các khoản đóng góp của dân, quyết toán các công trình xây dựng cơ bản

- Quy định về các hình thức để nhân dân được bàn bạc và tham gia ý kiến vào các chủ trương và chính sách, nhiệm vụ công tác ch u y ên m ôn, công tác cán bộ của chính quyền; kết quả các ý kiến đóng góp phải được xem xét, cân nhắc khi chính q u y ề n ra quyết định

- Q uy định những việc để nhân dân bàn và q u y ết định dân chú đối với những việc liên qu an trực tiếp đến đời sống của nh ân d àn Irên địa bàn; chính quyền tổ chức thực hiện theo ý kiến của đa số nh ân dân, có sự giám sát, kiểm tra của nhân dân

- Q uy định về việc hoàn thiện cơ c h ế để nh ân dân trực tiếp và thông qua Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể , ban thanh tra n h â n dân kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền; kết quả thanh tra, k iểm tra, giám sát của nhân dân phải được tiếp thu n g h iêm túc

- M ở rộng các hình thức iổ chức lự quản để nhân dân tự bàn bạc và thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật những công việc m an g tính xã hội hoá, có

sự hỗ trợ của chính quyền

- X ác định rõ trách nhiệm và tổ chức tốt việc tiếp dân, giải q uy ết khiếu nại tố cáo và trả lời thắc m ắc của nhân dân; n g h iêm c ấm mọi hành vi trù dập người khiếu nại tố cáo

- Q uy định Irách nhiệm của chính q u y ền đ ịnh kỳ ( ba tháng, sáu iháng,

m ột năm ) báo cáo công việc trước dân, phải tự phê bình và tổ chức để nhân dân góp ý kiên, đánh giá, phê bình; chính q u y ề n n g h iêm túc tiếp thu những ý kiến đóng gó p đó

Cùng với những nội dung cơ bản trên, Q uy c h ế còn q u y định n h ữ n g

hình thức tổ chức thực hiện cụ thể như: họp nhân dân ở từng thôn, họp chủ hộ biểu quyết công khai ho ặc bỏ phiếu kín; phát phiếu lấy ý kiến của hộ gia đình; họp theo từng đo àn thể [xem Phụ lục 2, 86]

"dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" Để thực hiện tốt phương châm này, Quy ch ế cũng nhấn m ạn h hai hình thức cơ bản để thực hiện dân chủ: hình thức dân chủ trực tiếp và hình thức dân chủ đại diện, trong đó hình thức dân chủ trực tiếp phải được coi trọng

1.2.3 Ý nghĩa Q uy chê thực hiện dân chủ ở xã

Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã được ban hàn h là n hằm phát huy quyền làm chủ , sức sáng tạo của nhân dân trên địa bàn xã; độn g viên sức m ạn h vật chất và tinh thần to lớn của nông dân và nhân dân trong việc phát triển kinh tế,

ổn định chính trị, xã hội; tăng cường đoàn kết, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, xây dựng đảng bộ, chính quyền và các đ o àn thể vững m ạnh; ngăn chặn

và khắc phục tình Irạng suy thoái, quan liêu, tham nhũng, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Chính vì vậy, Q uy c h ế ihực hiện dân chủ ở xã có ý nghĩa vô cùng quan Irọng, được thể hiện ở những khía cạnh sau:

nơi trực tiếp thực hiện m ọi chủ trương, chính sách của Đ ản g và N hà nước, là nơi cần thực hiện qu yền dân chủ của nhân dân m ộ t cá ch trực tiếp và rộng rãi nhấl” [54,4] Đ ây là nấc thang mới trong quá trình n h ận thức, thực hiện và hoàn thiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, bởi lần đầu tiên quy ền làm chủ của nhân dân cấp xã đưực cụ thể hoá, được bảo đ ảm bằng văn bản m a n g tính pháp lý, thực hiện tốt Q u y c h ế này lạo sẽ củng cố n g ày m ộ t vững ch ắc c h ế độ xã hội chủ nghĩa củ a chú n g ta

- Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã là cơ sở pháp lý đê' cán bộ, đảng viên, nhàn dân ở xã cùng thống nhất thực hiện, ngăn chặn những sai lẩm lệch lạc trong nhận thức và h àn h động, phát huy tốt hơn bản chất c h ế độ tốt đẹp cúa chế độ xã hội ta tại cơ sở xã, củng cố lòng Ún của nhân dân đối với Đ ảng, Nhà nước Từ đó đẩy m ạn h các hoạt động trcn địa bàn xã tiếp tục đi lên, đạt nhiều kết quả mới.

Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã ra đời là bước phát triển mới của dân chủ hoá xã hội, m ở ra những khả năng và điều kiện thực tế đổ nhân dân Irực tiếp tham gia quản lý nhà nước, đấu tranh chống quan liêu tham nhũng, làm cho xã hội lành m ạnh, xây dựng Đ ảng trong sạch vững m ạnh

quan điểm của chủ nghĩa M ác - Lênin, tư tưởng H ồ Chí M inh về dân chủ, về xây dựng và thực hành dân chủ mới - dân chủ xã hội chủ nghĩa Đ ồng thời đó còn là sự đòi hỏi khách quan từ thực tiễn xã hội của nước ta

Việc ban hành Q uy c h ế dân chủ ở cư sở nói chung và Q uy c h ế thực hiện dân chủ ỏ xã nói riêng là m ột chủ trương lớn và ho àn toàn đúng đắn của Đảng và Chính phủ M ặc dù, Q uy c h ế cần được tiếp lục hoàn thiện trong quá trình tổ chức thực hiện, song chủ trương này đã phản ánh quyết tâm cao của Đảng, Chính phủ trong việc thực hiện và phát hu y q u y ền làm chủ của nhân dân, khơi dậy m ọ i tiềm năng, thế m ạnh của cả dân tộc, thực hiện thắng lợi mục tiêu " dân giầu, nước m ạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn m inh" Khẳng định tầm quan trọng, tính cấp bách, tính láu dài của việc m ử rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, tại Hội nghị sơ kết việc thực h iện Chi thị 30/ CT-TVV về xây dựng và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở (ngày 4 và 5/3/2002), đồng

c hí Tổng Bí thư N ông Đức M ạnh nhấn m ạnh: " D ân chủ là bản chất của c h ế

độ xã hội chủ nghĩa, là m ụ c tiêu và động lực phát triển kinh tế - xã hội đất nước được xác định rõ trong chủ trương, đường lối củ a Đ ả n g ta trong hơn 72 năm qua Thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở là n h ằ m thực hiện các nghị

quyết của Đ ảng, tư tưởng Hồ Chí M inh, cụ thể hoá phương châm " dàn biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", là khâu đột phá trong toàn bộ quá trình phát huy dân chủ xã hội trong thời kỳ đổi mới đất nước Cần nhận thức rõ bản chất nền dân chủ của chúng ta để thực hiện n g h iêm chỉnh Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở trong thời gian tớ i".[55,64].

Việc n ắm vững nội dung Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở nói chung, Quy c h ế thực hiện dân chủ ở xã nói riêng là cơ sở để tìm hiểu thực trạng thực hiện Q uy

ch ế dân chủ ở xã, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, n g u y ên nhân của thành tựu

và hạn c h ế của nó ở nước ta hiện nay, đề xuất m ộ t số giải pháp n hằm tiếp tục hoàn thiện Q uy c h ế dân chủ và thực hiện Q uy c h ế dân chủ tốt hơn nữa trong

thời gian tới Đề tài " T h ự c h iệ n Q u y c h ê d â n c h ủ ở x ã trê n đ ịa b à n h u y ệ n

B ắ c Q u a n g , tìn h H à G ia n g ” (th ự c trạ n g và g iả i p h á p ) cũng được tác giả cố gắng thực hiện theo hướng chung đó

THỰC TR Ạ N G V IỆC T H ự C H IỆ N QUY C H È DÂN CH Ủ Ở XÃ

TR Ê N ĐỊA BÀN HU Y ỆN BẮC Q U A NG , T ỈN H HÀ G IA N G

Chương 2

Bắc Q uang là huy ện cửa ngõ của tỉnh H à G iang - m ộ t tỉnh m iền núi cực Bắc của Tổ quốc, nằ m trên trục đường quốc lộ số 2, cách Hà Nội 260 km và cách thị xã H à G iang 60 km Phía Đ ông giáp huy ện N a N ang, Chiêm H oá (Tỉnh Tuyên Q uang), phía Tây giáp huy ện Bảo Y ên(T ỉnh Lào Cai) và Xín

M ần (Tỉnh H à Giang), phía Nam giáp hu yện H à m Y ên (T ỉn h Tuyên Quang), Lục Y ên (Tỉnh Y ên Bái), phía Bắc giáp huy ện Vị X u y ên và H oàng Su Phì (Tỉnh H à Giang) H u yện có khoảng trên 16.000 k m 2 diện tích đất tự nhiên, dân số trên 16 vạn người, chiếm 21% diện tích và 26% dân số toàn tỉnh Hà Giang Cơ cấu dân cư g ồm 16 dân tộc phân bố ở 300 thôn bản của 31 xã và 2 thị trấn Bắc Q uang có tiềm năng về đất đai, lao động dồi dào, điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển kinh tế nông, lâm, công nghiệp, dịch vụ và du lịch, được Tỉnh uỷ và Ưỷ ban nhân dân tỉnh xác định là vùng kinh tế trọng điểm Trong những năm qua, thực hiện công cu ộc đổi mới do Đ ảng khởi xướng và lãnh đạo, Đ ảng bộ huyện Bắc Q u an g đ ã lãnh đạo nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện giành được nhiều thắng lợi trên mọi lĩnh vực về kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng, trình độ dân trí n g à y m ột được nâng cao, đời sống nhân dân lừng bước được cải thiện, tăng trưởng kinh tế năm sau cao hơn năm trước, cơ sở vật chất được quan tâm xây dựng, bộ m ặt của nông thôn ngày càng được đổi mới, trật tự an toàn xã hội được ổn định

Bên cạnh những điều kiện thuận lợi đó, h u y ện Bấc Q uang cũng còn có nhiều khó khăn như trình độ dân trí chưa cao, chưa đ ồ n g đều; trình độ của đội ngũ cán bộ (chủ yếu là người dân tộc thiểu số) từ h u y ệ n tới xã còn nhiéu bất cập, chưa tương xứng với tiềm năng m ọi m ặ t củ a h u y ện và đáp ứng yêu cầu

sống rải rác theo phong tục, tập quán của mỗi dân tộc; hệ thống giao thông, thông tin còn n h iều cách trở, nhất là đối với những xã vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số những ihuận lợi và khó kh ăn trên đã tác động không nhỏ tới quá trình tổ chức thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ sở nói chung và Quy c h ế dân chủ ở xã nói riêng trên địa bàn huyện.

Thực hiện Chỉ thị số 30/CT - T W ngày 18/2/1998 của Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đ ảng về xây dựng và thực hiện Q uy c h ế dân chủ ở cơ

sở, Nghị định số 2 9 /1 9 9 8 /N Đ - CP, ng ày 11/5/1998 của Chính phủ về ban hành Quy c h ế thực hiện dân chủ ở xã và sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh, Đ ản g bộ hu y ện Bắc Q uang đã m ở hội nghị m ở rộng quán triệt nội dung, ý nghĩa của Q uy chế, giao cho Uỷ ban nhân dân huyện thành lập ban chỉ đạo

Từ sau sơ kết, đánh giá, rúl kinh ng h iệm việc triển khai điểm Q uy c h ế thực hiện dân chủ tại xã Q uang M inh (từ tháng 0 8 /1 9 9 8 đến tháng 04/1999), đến nay việc triển khai Q uy ch ế đã được thực hiện trên toàn huyện Q ua khảo sát m ẫu thực tế tại ba xã: Q uang M inh (xã m ạnh), H ù n g An (xã trung bình), VTnh H ảo (xã yếu) và các số liệu thu thập được cho thấy thực trạng việc triển khai Q uy c h ế dân chủ ở huyện Bắc Q uang đã đạt được những kết quả đáng mừng, song cũng đang đặt ra không ít vấn đề cần giải quyết về trước m ắt cũng như lâu dài Dưới đây là khái quát kết quả kh ảo sát thực trạng việc thực hiện Quy ch ế dân chủ ở xã trên địa bàn huyện

2.1 Tổ chức cơ sở đảng trong việc thực hiện Q u y c h ế dân chủ.

2.1.1 T ổ c h ứ c c ơ s ở đ ả n g tro n g việc q u á n triệ t Q u y c h ế d ã n c h ủ

Xác định công tác tuycn truyền, phổ biến, vận độ n g là m ột trong những công tác cơ bản, là Irách nh iệm của tổ chức đản g ở CƯ sở Do đó, ngay từ khi Quy ch ế được ban hành, nhận thức đúng đắn về vai trò, trách n h iệm của m ình, các cấp uỷ đản g đ ặc biệt coi trọng công tác tuyên truyền, vận động và quán

triệt về m ụ c đích, nội dung, ý nghĩa của Q uy c h ế đ ến m ọ i đảng viên và quần chúng nhân dân Q ua kh ảo sát thực tế, các tổ chức cư sử đảng ở xã đã triển khai công tác tuyên truyền Q uy c h ế dân chủ theo các bước sau:

- T h àn h lập Ban chỉ đạo với các thành viên là đại diện chính quyền, các đoàn thể, do đồng chí bí thư đảng uỷ xã h o ặc chủ tịch xã làm trưởng ban

- Ban chỉ đạo và tổ chức Đ ảng học tập, n ghiên cứu Q uy chế; phân công trách nhiệm cho từng đảng viên và các thành viên trong Ban chỉ đạo

- X ây dựng đội ngũ báo cáo viên có khả năng hướng dẫn quần chúng học tập, thảo luận thực hiện Quy c h ế dân chủ

- Cụ thể hoá những nội dung cơ bản trong Q uy c h ế trước khi triển khai cho nhân dân họ c tập Q uy chế

- Phân công các báo cáo viên xuống từng thôn, bản để phổ biến và vận động nhân dân thực hiện Q uy chế

Do trình độ dân trí không đồng đều, ngô n n gữ của các dân tộc lại khác nhau, nên các đảng bộ xã đã sử dụng nhiều hình thức luyên truyền đa dạng và phong phú như: thông qua các phương tiện truyền thanh, bảng tin, panô, khẩu hiệu Song, hình thức cử các báo cáo viên xuống từng ihôn để trực tiếp tuyên truyền là phổ biến nhất

K hảo sát thực tế tại ba xã Q uang M inh, H ù n g An, Vĩnh H ảo cho ihấy, khi đưực hỏi: Ô ng (bà) có được thông tin về Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã

do Chính phủ ban hàn h ngày 11/5/1998 k h ô n g ?, đã có tới 8 3 % trả lời là có Khi hỏi về nhận thức của nhân dân về dân chủ, có 20 % số người được hỏi trả lời dân chủ là dân làm chủ, quyền lực Ihuộc về nh ân dân; 50% trả lời dân chủ

là Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân d ân làm chủ; 18% trả lời dán chủ là dân toàn qu y ền làm chủ theo pháp luật; 100% trá lời dân chủ là dân biết, dân bàn, dân làm và dân k iểm tra |x e m bảng 1, phần phụ lục, 74] Khi được hỏi Quy c h ế thực hiện d ân chủ ở xã có ý nghĩa dối với việc phái huy dân chú ử cơ

sở không?, có 60% người được hỏi trả lời rất có ý nghĩa, 40% trả lời có ý nghĩa, không có trường hợp nào cho là kh ô n g có ý nghĩa [xcm bảng 2, phần phụ lục; 74] Với câu hỏi: Đ ể thực hiện tốt Q u y c h ế dân chủ ở xã cần có những điều kiện gì?, có 100% trả lời cơ sở đản g phải trong sạch, vững mạnh, chính quyền vững m ạnh, các đoàn thể m ạnh; 90% trả lời trình độ dân trí cao; thướng phạt công m inh 83% ; cấp trên thường xu y ên kiểm tra 90% và 93% cho

là Đảng, chính quy ền phải đoàn kết [xem bảng 3, phần phụ lục; 74]

Từ kết qu ả trên đây, có thổ nói, tổ chức cơ sở đảng ở các xã trên đã thực hiện khá tốt công tác tuycn truyền, quán triệt Q uy c h ế và Q uy c h ế đã đi vào cuộc sống của nhân dân Đ iều đó khảng định, công tác tuyên truyền, phổ biên, quán triệt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của N hà nước nói chung, Q uy c h ế dân chủ nói riêng tới nhân dân luôn là kh áu m ở đầu hết sức quan trọng Bởi các chủ trương đó chỉ trở thành hiện thực, được vật chất hoá khi nó thấm sâu vào qu ần chúng nhân dân

2.1.2 T ổ c h ứ c c ơ s ở đ ả n g tro n g việc lã n h đạo cụ t h ể ho á Q u y c h ế d á n c h ủ

và đưa Quy chẻ vào cuộc sống.

Cùng với công lác quán triệt n h ằm làm cho mọi cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức sâu sắc về quyền và nghĩa vụ của m ình khi thực hiện Quy chế dân chủ, đản g bộ xã, với tư cách là hạt nh ân chính trị ở cơ sở, đã lãnh đạo các chi bộ, các tổ chức chính quyền đo àn thể đổ làm sao đưa Quy c h ế vào cuộc sống Nội dung được cụ thể hoá đề cập toàn diên các hoại động chính trị, kinh tế - xã hội sát với tình hình của địa phương như xây dựng h ạ tầng cơ sở,

k ế hoạch xây dựng đất đai, các khoản đóng gó p của nhân dân, dự toán và quyết toán ihu, chi ng ân các loại quỹ Các nội du n g này đều phải được thông báo cho nhân dân biết Q ua số liệu điều tra cho thấy: 70% số người trả lời là

được biết về nghị quyết của chi bộ, đảng bộ địa phương; số người trả lời không biết là 16%

T heo tinh thần của Q uy c h ế dân chủ, các lổ chức cư sở đảng cũng hết sức quan tám, hướng dẫn và tạo điều kiện để nh ân dân bàn và q u y ết định trong việc xây dựng các hương ước, quy ước làng vãn hoá, nếp sống văn m inh theo đúng pháp lụật hiện hành Với 96,6% số người trả lời là có trực tiếp được bàn

và quyết định đ ã cho thấy lổ chức cơ sở đảng ở các địa phương được khảo sát thực hiện tốt việc lãnh đạo cụ thể hoá Q uy c h ế dân chủ Thôn M in h Tiến (xã Quang M inh), với m ộ t chi bộ g ồm 22 đảng viên (đa số là dân tộc thiểu số) đã họp nhân dân bàn bạc, thảo luận, nhất trí và văn bản hoá thành "Q uy c h ế làng văn hoá" với nội du n g quy định khá toàn diện, chi tiết mọi m ặt từ quản lý hành chính, việc hiếu, hỷ, quan hệ dòng họ, bài trừ các tệ nạn xã hội, trách nhiệm của công dân với N hà nước những hủ tục lạc hậu đều được loại bỏ Tuy m ức độ thực hiện ở m ỗi nơi có khác nhau, nhưng bước đầu nó đã phát huy tác dụng trong cuộc sống của nhân dân

Cùng với các cách thức trên, các đảng bộ, chi bộ đảng thường gắn kết nội dung Q uy c h ế với hương ước, quy ước ở thôn bản, với phong trào toàn dãn đoàn kết xây dựng đời sống ở khu dân cư do U ỷ ban M ặt trận Tổ quố c phát động, đồng thời thực hiện lổng ghép với chương trình xoá đói giảm nghèo, chiến dịch xoá m ù chữ C hính vì vậy, cho đến thời đ iểm hiện nay (2002), hầu hết các nội du ng của Q uy c h ế dân chủ đã được thực hiện Irong cuộc sống của nhân dân

Do các iổ chức cơ sở đảng ihực hiện n g h iêm túc theo đúng tinh thần và vận dụng sáng tạo Q uy c h ế dân chủ, nên đã phát h u y được sức m ạn h của nhân dân Chỉ trong n ăm 2001, nhân dân các xã Irong h u y ện đ ã lự n g u y ện đóng góp tới 122.996 ngày công lao động và 137 triệu đ ồ n g xây dựng được 11 công trình công cộng

Nhìn chung, tổ chức cơ sở đảng đã hiện thực h o á Q u y c h ế dân chủ theo diện rộng Tuy nhiên, khi đi sâu phân tích các số liệu điều tra thực tế, chúng tôi thấy, trong cô n g tác này cũng còn tồn tại k h ô n g ít hạn chế Ví dụ, tại xã

thôn Thọ Q u an g (xã V ĩn h Hảo), khi chúng tôi hỏi 10 người dân về m ức độ phát huy vai trò củ a chi bộ trong việc thực hiện Q uy c h ế dân chủ đã có tới 40% trả lời là trung bình, 10% là kém.

2.1.3 T ổ chức cơ sở đảng lãnh đạo công tác kiểm tra, giám sát thực hiện

Quy c h ế dân chủ.

Công tác g iám sát kiểm tra chính quy ền thực hiện nghị quyết của đảng

bộ, chi bộ xã là m ộ t phương thức quan trọng thể hiện sự lãnh đạo của Đ ảng ở địa phương N ó k h ô n g chỉ góp phần quan trọng trong cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũn g m à còn bảo đảm hiệu quả lãnh đạo của Đ ảng Thực tế cho thấy, việc q u án triệt, triển khai thực hiện Q uy c h ế dân chủ chỉ đcm lại kết quả tốt khi tổ chức cơ sở đảng thực hiện tốt chức năng kiểm tra của mình Qua công tác k iểm tra m à phát hiện ra những hạn c h ế trong thực hiện Q uy ch ế từ khâu chuẩn bị , đến triển khai, tuyên truyền Từ đó kịp thời điều chỉnh trong từng khâu sao cho Q uy c h ế thực sự đi vào cu ộ c sống Trong tháng 4 năm

2000, nhờ công tác kiểm tra, tổ chức cơ sở đản g đã phát hiện ra thực trạng dân chỉ biết 5/10 việc cần thông báo và cán bộ xã cũ ng chưa nắm được hết những việc cần thông báo cho dân N hư vậy, nếu kh ôn g thực h iện công tác kiếm tra, không thể phát hiện ra tình trạng làm qua loa, chiếu lệ

Theo chúng tôi, công tác kiểm tra vẫn là m ộ t kh âu yếu trong hoạt động lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng Đ iều này được thể hiện ra ở các khía cạnh sau: thứ nhất là buông lỏng, né Iránh việc tổ chức k iểm tra hoặc lúng túng khi tiến hành kiểm tra; thứ hai là tiến hành k iể m tra tràn lan, thiếu Irọng tâm và không đúng qu y trình k iểm tra nên gây ra tình căng thẳng, thậm chí gây m ất đoàn kết nội bộ R õ ràng là, trong nhận thức của các lổ chức cơ sở đảng còn coi nhẹ công tác này Vì vậy, trong Ihời gian tới, cần nân g cao chất lượng và đưa công tác k iểm tra thành hoạt động Ihường x u y ên là m ộ t chỉ báo về khả

ở vùng dân tộc thiểu số, nông thôn m iền núi

2.2 C hính q u y ề n xã trong việc tổ chức thực hiện Q uy c h ế d ân chủ

Chính qu y ền cấp xã là cấp cuối cùng trong hệ thống của bộ m áy Nhà nước, là nơi có qu an hệ trực tiếp với nhân dân trong quá trình ihực hiện các chủ trương, đường lối của Đ ản g và pháp luật của N h à nước So với những năm trước thời kỳ đổi mới, hệ thống chính quyền cấp xã ở nước ta ngày càng được hoàn thiện cả về tổ chức bộ m áy, về quy ền hạn, nhiệm vụ và nãng lực hoạt động Từ khi Q uy c h ế thực hiện dân chủ ở xã được ban hành, quan hệ giữa chính quyền với nh ân dân đã có nhiều thay đổi theo xu hướng m ở rộng, tãng cường quy ền lực cho nh ân dân; Quy c h ế dân chủ cũ ng là m ột bước phát triển mới rất quan trọng q u y định về nghĩa vụ m à chính q u y cn cấp xã phải thực hiện để đảm bảo q u y ền làm chủ của nhân dân

Dưới sự lãnh đạo của đảng bộ xã, chính q u y ền xã đã thực hiện Q uy ch ế dân chủ ở các việc sau:

- Q uán triệt, triển khai Q uy c h ế dân chủ và kiện toàn tổ chức bộ m áy của chính q u y ền xã, phát huy quyền làm chủ của nh ân dân

- K iểm tra, sơ kết, tổng kết việc thực hiện Q uy c h ế dân chủ

2.2.1 V ề tổ chức quán triệt Quy c h ế dân chủ và kiện toàn tổ chức bộ máy

chính quyền xã.

Q ua tìm hiểu thực tế cho thấy, để tổ chức triển khai thực hiện Q uy c h ế dân chủ, chính-quyền các xã sau khi đưực nghe phổ biến Q uy c h ế đã thành lập Ban chỉ đạo T uỳ tình hình cụ thể mỗi xã, số lưựng thành viên trong Ban chỉ đạo có từ 11 đến 15 người V iệc tuyên truyền Q u y c h ế thường được thực hiện tại các ihôn, báo cáo viên ở các thôn chủ yếu là trưởng thôn và thành viên của Ban chỉ đạo phụ trách thôn đó Hình thức tuyên truyền chủ yếu đưực thực hiện thông qua họp chủ hộ, h ọ p các đoàn thể và dược chia ra thành nhiều đợt Q ua

số liệu điều tra đã cho thấy nhân dân đã hiểu tương đối về nội dung Q uy c h ế