Một số vấn đề về giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông ở nước ta hiện nay

Nhiểu hiện tượng giảm sút vể phẩm chất đạo đức trong nhà trường cũng như ngoài xã hội làm ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình phát triển cách mạng của nước ta, Từ khi Đảng ta thực hiện côn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN VĂN THIỆN

MỘT SÔ VÂN ĐÊ VÊ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

(1 hư ơ n g I : í iino í lục: (líio (lứt: xa hổi c.liii Iij’ liiii là m oi nộ i

(11111 >> (Ịtiaii (r o n g CI1ÍI liC llioiiịi ^iíìo (lục |>lio

ặ l K h á i Cịiiíil n hữ ng quan n iẹ m vó (tạo (iữc và j>iiK) (im'

ặ2 V í i i l i ỏ c iìíi 1nr<ínj> Jjllổ Ih o iiji l i o n j i vi£c; ịỉi/io (lụ c

(lạo (lứt: Víì x.Ay (lựng con n g iío i mới x;i hội ( hu n jiliiil l ()

C h ư ơ n g 11 : T h ự c (rạnjì, nhAi), Iiliữ iiịì kiến Iỉ}>liị vò

iíiííi |)J)á|) p:iíìo (Í1IC đíio clứi Xíi hổi chú iiỊihin cho liọc siiil) phổ llm nji liiôii Ii;iy

ộl Thành 11 rn, Ihực liíing và iiỊiiiyOii nliAn xtiổiiị.' t;A|)

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỂ TÀI NGHIÊN c ứ u ( LÝ DO CHỌN ĐỂ TÀI).

Trong bài phát biểu của đổng chí Tổng bí thư Đỗ Mười tại Hôi nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII ( 4 - 1 - 1993 ) đã nẽu: “ Sự nghiệp đổi mới đất nước có thành công hay không, đất nước ta bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đổng thế giới hay không, chủ yếu là do lực lượng thanh niên ngày nay quyết định Cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không

là tuỳ thuộc vào việc bổi dưỡng, rèn luyện thế hộ thanh niên Có thể nói công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, đúng như Bác Hồ đã nói

“ Vì lợi ích mười năm thi phải trồng cây, vì lợi ích ưãm năm thì phải ưồng người ”” (1)

Đảng ta cũng đã khảng định mục tiêu giáo dục ở nước ta giai đoạn hiện nay là : Đào lạo những con người có kiến thức văn hoa, khoa học,

có kỹ năng nghể nghiệp, lao đông tự chủ, sáng tạo và có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hôi, sống lành manh, đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước những năm 90 và chuẩn bị cho tương lai Phải mở rộng quy mô, đổng thời chú trọng nâng cao chất lượng, gắn học với hành, tài với đức ”.t2)

'l) Đảng Cộng sản Việt N a m : Vãn kiện Hội nghi lấn thứ tư, BCHTƯ Đảng, khoá VII, Hà N ỏi 2/1993, tr.23 (2) Đảng Công sản Viạt N a m : Vãn kiên Hôi nghị lẩn thứ tư, BCHTƯ Đảng, khoá VII, Hà Nội 2/1993.

tr.ố l-ớ 2

Mục tiêu trẽn chỉ có thể đạt tới kết quả như Đảng ta mong muốn khi đạo đức XHCN ưở thành lý tưởng phấn đấu, là chân lý cuộc đời của lớp lớp học sinh hôm nay và mai sau.

Cuộc khủng hoảng lcinh tế - xã hội của nước ta vào cuối những năm

70, đầu những năm 80 cùng với sự khủng hoảng và sụp đổ của hộ thống XHCN thế giới, cùng với nhiếu thủ đoạn tấn công dưổi nhiểu hình thức của

kẻ thù gây ra sự dao động vể tư tưởng, lý tưởng của nhiểu người, trong đó đáng chú ý nhất là lớp ưẻ Nhiểu hiện tượng giảm sút vể phẩm chất đạo đức trong nhà trường cũng như ngoài xã hội làm ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình phát triển cách mạng của nước ta,

Từ khi Đảng ta thực hiện công cuộc đổi mói ( 19SỐ ), Đảng xác định

rõ vai ưò, vị trí của công tác giáo dục và bổi dường thế hệ ưẻ, coi “ giáo

dục là quốc sách hàng đầu ”, “ giáo dục đống vai trò then chốt ” ưong toàn

bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vộ tổ quốc, là động lực đua đất nước ta ra khỏi nghèo nàn lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới, giáo dục là chìa khoá mở cửa vào tương lai ; giáo đục là cái gốc để hình thành những con người có chất lượng đi vào thế kỷ 21

Vấn để xây đựng con người mới xã hôi chủ ngMa - con người phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách là sự đòi hỏi cấp thiết của quá trình cách mạng nước ta hiện nay Mọi ngành, mọi cấp, mọi cơ quan, đoàn thể của Đảng, Nhà nước phải xác định đây là mục tiêu chung, là phương hướng phấn đấu của minh - trong đó nhà trường phổ thông cớ vai txò đặc biệt quan trọng

Những nãm gần đây, vấn để giáo dục ở các trường phổ thông đã có bước tiến bộ đáng kể, đáng tự hào Nhưng, nếu chúng ta nhìn nhận một cách nghiêm túc, đối chiếu với yêu cầu cùa cách mạng trong nước, nhìn rông ra khu vực quanh ta cũng như so sánh với các nước tiẽn tiến ưên thế giới thì có thể nói ràng nền giáo dục của nước ta đang còn là mối lo lắng của toàn xã hội, của từng gia đinh về chất lượng giáo dục cả về tri thức khoa học kỹ thuật và phẩm chất đạo đức

Vì sao chất lượng giáo dục cả về tri thức lần đạo đức, đặc biệt là vấh

để đạo đức của học sinh bị giảm sút ? Làm thế nào để hạn chế sự giảm sút

ấy ? Làm sao để “ đạo đức XHCN ” trở thành niểm tin và lẽ sống của thế

hệ trẻ Đó là những vấn đề mà thực tiẻn công tác giáo dục và đào tạo nước

ta đặt ra, đòi hỏi cần phải giải quyết cả vể mặt lý luận lẫn phương pháp luận

Để giải quyết những vấh để đạt ra chúng ta cần phải tiến hành nghiên cứu một cách có hệ thống váh đề con người, vấn để đạo đức của con người trên cả phữơng diện lỷ luận cũng như thực tiễn ; gắn nó VỚL điều kiộn kính tế -x ã hội trong nữớc cũng như mối quan hệ quốc tế để tìm ra nguyên nhân, rút ra những kết luận khoa học nhằm góp phần giúp Đảng ta để ra chính sách, biên pháp thích hợp, đúng đắn nhằm giáo dục thế hệ trẻ theo lý tưởng của Đảng trong sự nghiệp đổi mổi của đất nước

Hệ thống giáo dục của nước ta là hộ thống hoàn chinh có từ nhà ưẻ, mẫu giáo đến đại học và sau đại học Theo chúng tôi, trong hê thống giáo dục ấy, thì nhà trường phổ thông giữ vị trí quan trọng nhái trong viộc giáo dục hình thành nhân cách - đạo đức cho con người Đó chinh là lý do tôi

chọn đề t à i : “ Một số vấn đề về giáo đục đạo đức cho học sinh phổ thông

ở nước ta hiện nay

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu VẤN ĐỀ.

Do vị trí và tầm quan trọng của hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng ; Do yêu cầu của thực tiễn cách mạng nước ta trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa ; Từ thực trạng giảm sút đạo đức của học sinh ưong những năm gần đây, ở nước ta đã có nhiều nhà lãnh đạo Đảng,, các nhà khoa học nghiên cứu và đã công bố khá nhiều bài trên các tạp chí, sách báo trong và ngoài nước

Tuy nhiên, chúng tôi chua được biết luận án nào nghiên cứu chuyẽn biệt về vấn đé giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông một cách có hệ thống

Xuất phát từ vị trí, tầm quan ưọng cũng như ý nghĩa thực tiễn cùa vấn đề nghiên cứu cho nên chúng tôi chọn đề tài này làm hướng nghiên cứu của mình

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM v ụ NGHIỀN cú u

- Mục đích nghiồn cứtL

Làm rõ trên cơ sở hệ thống lại các quan niệm vể bản chất con người, đạo đức và đạo đức XHCN ; Làm rõ thực trạng vấn để giáo dục đạo đức

5 ,

hiện nay ở nước t a ; nêu ra được những nguyên nhân khách quan, chủ quan

( đặc biệt là nguyên nhân chủ quan ) gây ra sự giảm sút phẩm chất đạo đức

của học sinh phổ thông

Trên cơ sở ấy, tác giả muốn góp phần vào việc xác định những cơ sở

lý luận, phương pháp luận cho hướng giáo dục có hiệu quả hơn, xác thực

hơn ; đồng thời góp phần tìm ra cơ sở khoa học để Đảng ta tham khảo,

nghiên cứu từ đó đua ra chính sách, chế độ nhằm thúc đẩy sự nghiộp giáo

dục đào tạo, đáp ứng với nhiêm vụ để ra trong sợ nghiệp xây dựng đất nước

+ Nghiên cứu đặc điểm của học sinh phổ thông qua tâm lỷ, lứa tuổi

để xác định biộn pháp giáo dục đạo đức thích hợp và có hiộu quả

+ Xác định rõ về mặt lý luận đạo đức và đạo đức XHCN và khẳng

định lại việc giáo dục đạo đức là nội dung quan ưọng của hộ thống giáo

đục phổ thông hiên nay

+ Nghiên cứu thực trạng kể cả thành tựu cũng như những hạn chế và

nguyên nhân hạn chế cửa vẩn đé giáo dục và giáo dục đạo đức, từ đó chỉ ra

một số biện pháp hình thức giáo dục tổng hợp để nâng cao đạo đức cho học sinh.

+ Đua rạ một số kiến nghị trong công tác giáo dục

4 c ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ú u

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của các nhà kinh điển : Các Mác, Ảngghen, Lênin và tư tưởng Hổ Chí Minh

Dựa trên quan điểm giáo dục của Đảng thông qua các nghị quyết Đại hôi của Đảng in, IV, V, VI, vn, đặc biệt là Nghị quyết hôi nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII vể vấn đé : “ Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo

Luận án có tham khảo các tài liộu, kinh nghiêm giáo dục của các tác giả trong và ngoài nước

Trong quá trình nghiên cứu tác giả lấy phép biện chứng duy vật triết học Mác Lênin đặc biệt là các nguyên lỹ vể ý thức xã hôi làm nền tảng cho công tác nghiên cứu trong nnh vực giáo dục ; đổng thời lấy quan điểm giáo dục của Đảng làm cơ sở và nôi dung cơ bản của phương pháp nghiên cứu khi thực hiện để tài Trong nghiên cứu, chúng tôi đã kết hợp áp dụng các phương pháp : Phân tích - tổng hợp, lô gíc - lịch sử và một số phương pháp của xã hội học như điều ưa xã hội học, phỏng vấn, trò chuyện,

Luận án có sử dụng những số liộu của Tổng cục Thống kê, những số liêu nghiên cứu của Trung tâm Thông tin quản lỹ giáo dục của Bô giáo dục

và đào tạo, các kết quả điểu ưa xã hôi học của trường Đại học Sư phạm Hà Nội, của Ban trường học trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh,

5 CÁI MỚI CỦA LUẬN ÁN.

- Điểm lại một cách tương đối hệ thống những quan niệm về đạo đức trong lịch sử cũng như những nguyên lý giáo dục cơ bản của Mác - Ăngghen, Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta

- Khảng định vai trò, vị trí của trường phổ thông trong quá trình giáo dọc đạo đức cho học sinh

- Vạch rõ tầm quan trọng giáo dục đạo đức XHCN là một nhiệm vụ

cơ bản, chủ yếu của trường phổ thông hiện nay, trên cơ sở chi ra mối quan

hệ biện chứng giữa giảng dạy và giáo dục ; giữa giáo dục tri thức và giáo dục đạo đức ; giữa giáo dục và tự giáo dục ; giữa nhà trường - gia đình và

xã h ộ i; giữa thày giáo và học sinh

- Nêu những nét cơ bản thực trạng của nển giáo dục, lý giải và tìm ra được nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra sự giảm sút đạo đức đối với học sinh Từ đó chúng tôi xin để xuất một số kiến nghị để góp phần nhỏ xây dựng nén giáo dục nước ta tiếp tục tiến lên phù hợp với thời kỳ đổi mới của đất nước

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỤC TIẺN.

Kết quả của luận án góp một phần vào công tác nghiên cứu lý luận chung về phương pháp giáo đục trong đào tạo, bổi dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức cho học sinh các trường phổ thông ưong hiện tại cũng như trong tương lai để tạo ra lớp người mới có tri thức mổi, đạo đức mới đủ sức đưa sự nghiệp đổi mới đất nước ta thành công

Luận án sẽ góp phần làm cơ sờ để Đảng, nhà nước tham khảo để ra

chính sách, chế độ, quy chế thích ứng và phù hợp nhằm đắy mạnh sự nghiệp giáo dục và đào tạo gắn với sợ phát triển kinh tế - xã hội và đi trước

sự phát triển kinh tế - xã hội

Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục

Luận án có thể giũp cho các nhà sư phạm, các bậc cha mẹ tham khảo

để nhìn lại vai trò và trách nhiệm của mình trong sự nghiệp giáo dục học sinh, con em mình

7 BỔ CỤC VÀ NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN.

Luận án gồm Lời mở đầu, hai chương với 4 tiết, danh mục các tài liộu tham khảo, mục lục.* ' • ■

CHƯƠNGI

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

LÀ MỘT NỘI DUNG QUAN TRỌNG CỦA HỆ THỐNG

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG

§ Tiết 1. KHÁI QUÁT NHŨttG QUAN NIỆM VỂ ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC TRONG LỊCH sử

Đạo đức là một ưong những quan hệ chủ yếu của đời sống xã hội và

ý thức đạo đức là một hình thái giá trị tinh thần cơ bản của con người và xã hội Đạo đức là một hê thống các chuẩn mực xã hôi quy định, điếu chỉnh sự giao tiếp và hành vi xử sự của con người trong quan hệ xã hội, nhằm đảm bảo sự hài hoà, thống nhát lợi ích của cá nhân, tập thể và xã hội.

Theo từ điển Triết học Nhà xuất bản Tiên bộ Matxcơva, 1975 "Đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội, một chế định xã hôi thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội không trừ lĩnh vực nào "

Đạo đức là một khái niệm quen thuộc trong đời sống hàng ngày của nhân dân ta Đảng ta luôn coi trọng đạo đức và thường xuyên chãm lo bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, thanh, thiếu niên và nhân dân ta, coi đạo đức là "nguồn", là "gốc" của cách mạng như Bác Hồ đã n ó i:

"Cũng như sông phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi đên mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân"(I)

C1) Hồ Chí Minh :"VỔ dạo dức cách mạng" Nxb ST; H., 1976; trang 36, trang 158.

Đạo đức luôn luôn là vấn đề thời sự vì Ĩ1Ó phản ánh những đòi hỏi khách quan của sự phát triển xã hội Đạo đức không phải là ước vọng chủ quan, không phải là sản phẩm của lòng từ bi, từ thiện mà nó là sản phẩm của tồn tại xã hội Xã hôi lại không ngừng vận động, phát ữiển và biến đổi, nên đạo đức không bao giờ đứng yên một chỗ Vì vậy, vấn đề giáo dục đạo đức là do tình hình cữa cách mạng đòi hỏi, nó là công viêc thường xuyên, liên tục tuỷ thuộc vào từng dân tộc, từng thời kỳ cách mạng, từng giai cấp thống trị theo một chế đổ nhất định.

Với tinh thần ấy, đổng chí Lẽ Duển đã n ó i:

"Khi nói về giáo dục đạo đức cho cán bộ đảng viên chủ yêu là đo tình hình cách mạng của cả nước đồi hỏi chứ không phải chỉ vì một số người nào đó bê tha, hư hỏng mà đé ra yêu cầu nâng cao phẩm chất đạo đức Tình hình và nhiệm vụ cách mạng của nước ta hiện nay đòi hỏi chúng ta phải nói nhiều đến phẩm chất đạo đức của người công sản Đó không những là vấn

đề cấp bách hiện nay do tinh hình đòi hỏi mà còn là vấn đề thường xuyêncần phải giáo dục, cần phải nói đi nói lại mãi, từ đây đến chủ nghĩa công

-> "(1)

sán

Đạo đức ra đời và phát ưiển nhằm điều chỉnh mối quan hệ giưã người

và người trong xã hội, nhằm kết hợp bằng cách này hay cách khác những lợi ích của cá nhân với những lợi ích của xã hội Mối quan hệ giưã con người với con người lại phụ thuộc vào đặc điểm của một chế đô xã hội Cho nên đạo đức là phạm trù mang tính lịch sử và trong xã hội có giai cấp đối kháng bao giờ cũng mang tính giai cấp và phục tùng lợi ích của cuộc đấu

ưanh giai cấp.

Trên cơ sở ấy, chúng ta khẳng định rằng muốn tìm hiểu một hiên

tượng đạo đức không thể chỉ dừng lại ở sự giải thích nội dung khái niệm

(1)LèDuẩn : v ề CMXHCN ở Việt Nam Nxb ST, H., 1976 Tập I, trang 460-461.

của nó mà phẳi lần vể nguồn gốc xã hội, đặc điểm kinh tế, cơ sở giai cấp

của nó, tức là phải hiểu rõ được tổn tại xã hội mà từ đó nảy sinh ra hiên

tượng đạo đức Đúng như Angghen nói :"Chung quy lại thì mọi thuyết đạo

đức đã có từ trước tới nay đều là sản phẩm của tình hĩnh kinh tế của xã hội

lúc bấy giờ"*^

Trong đời sống của dân tộc ta,'cuộc sống riêng của mỗi con người

vấn để đạo đức, "đạo làm người" luôn được ông cha đặc biệt chứ trọng Đạo

lý làm người đã đi sâu vào tâm hổn Viột Nam, lịch sử Việt Nam, con người

Việt Nam, tạo thành chân lý để chỉ đạo trong hành động, trong suy tưởng,

trong hành vi xử thế Khi nói đến con người nào đố, giá trị con người nào

đó tức là nói đến đạo đức của người ây Biết bao tục ngữ, ca dao, châm

ngôn đúc kết cách sống làm người của cha ông như một chân lý, một

phương châm xử thế làm người cho hôm nay và cho cả mai sau như : "Đói

cho sạch, rách cho thơm"; "Thà chết trong còn hơn sống đục"; "Thà chết

đứng còn hơn sống quỳ"; chúng ta phải biết trân trọng kế thừa và phát

ưiển

Khái niệm "đạo đức" vốn có từ lâu, nó xuất hiện như một bộ phận

hợp thành của triết học, nó luôn mang tính lịch sử, đa dạng và phức tạp

Chúng ta sẽ mắc phải sai lầm nghiêm trọng nếu không nhận thức được ý

nghĩa cách mạng và bước kế thừa, phát triển mới về chất trong tư tưỏng đạo

đức Mác xít khi không biết ưào lưu tư tưởng đạo đức trước Mác

Thời cổ Hy Lạp - Từ "đạo đức học" hình thành do gốc của từ "Chros"

tiêng Hy Lạp cổ đại có nghĩa là : tính cách phong tục, tập quán Nội dung

- Những quy luật đạo đức có tính bắt buộc hay không, hay chúng chỉ

là có tính chất tương đối

- Mục đích của cuộc sống và hạnh phúc của con người

Với Xocrát, người được suy tôn là : người đầu tiên đưa ưiết học từ

ưên ười xuống mặt đát và dẫn triết học vào nhà ở của con người đã cho

rằng :"Đối tượng duy nhất của việc nghiên cứu đạo đức chỉ có thể là con người” với châm ngôn chỉ đạo tư tưởng đạo đức là : "Hãy tự nhận thức lấy bản thân mình" Ông đã chứng minh rằng đạo đức và sự hiểu biết quy định lẫn nhau, có được đạo đức là nhờ ở sự hiểu biết và do vậy mà chỉ sau khi hiểu biết có nghĩa là đã xác đinh được khái niệm chính xác về dạo đức mới trở thành có đạo đức

Demôcrít - nhà ưiết học Hy Lạp cổ đại thì xuất phát từ bản chất của con người để đinh nghĩa về đạo đức Ông cho rằng sự hài lòng và không hài lòng là động lực của mọi hành vi cảm giác dê chịu là tiêu chuân của điều tốt, ngược lại, cảm giác khó chịu gây nên sự đau khổ là tiêu chuẩn của điều xấu Vì thế con người phẳi tìm những cảm giác dẽ chịu và ưánh những cảm giác khó chịu, nghĩa là con người phải vươn tới điều thiện và tránh điều ác Ông cho rằng con người chỉ hoàn thiện được đạo đức của mình dưới sự chỉ đạo của lý trí cho nên con người thường xuyên phải trau dổi lý trí, tiếp ửiu những quy luật của tự nhiên, xã hội Theo ông xét đến cùng vấn đề ưau dổi đạo đức là vấn đé làm sao cho con người đạt tới những tri thức cần thiết

Platon thì lại cho rằng nguồn gốc của đạo đức không phải là ưong bản chất con người mà là trong linh hổn vĩnh cửu, độc lập với con người cụ thế Ông cho rằng thế giới hiện thực chỉ là nguồn gốc của những sai lầm và tội ác Trí thức đúng đắn sẽ đạt được thông qua sự hồi tưởng của linh hồn, linh hổn theo ông có ba phần : phần khôn ngoan, phần mãnh liột và phần khao khát thì phần thứ nhất là cơ sở của sự thông thái, phần thứ hai là cơ sở

cua sự dũng cầm và phần thứ ba là cơ sỏ của sự thận trọng Kết hợp ba phần

ấy một cấch hài hoà thì sẽ đạt tới đức hạnh và chính nghĩa Platon cho rằng thượng đế chính là quan toà tối cao đối với hành vi đạo đức của con người; bao che nhà nước, giáo dục công dân, tôn kính thượng đế

Aritxtôt theo Các Mác nhận định "Nhà tư tưởng vĩ đại nhất thời cổ tỉã phê phán quan điểm của Platon Xuất phát từ quan điểm đạo đức học và chính trị có mối liên quan mật thiết với nhau ông đã xác định : cái gì phục

vụ cho nhà nước và củng cố được ưật tự đang tổn tại, cái đó là phẩm hạnh

Khái niệm chính nghĩa chiếm vị ưí quan trọng ưong đạo đức của Aritxtốt Ông cho rằng con người chỉ đạt được chính nghĩa trong mối quan

hệ với người khác Sự quan tâm đến người khác là sự thể hiện sự quan tâm đến xã hội Vì vậy, trong khi thể hiên hành đông chính nghĩa con người tự thể hiện trước hét như một thực thể chính ưị và xã hôi Aritxtốt là người đã thấy được nguồn gốc hành vi đạo đức của con người trong xã hội Theo ông, hạnh phúc là mục đích cao nhất của con người và giáo dục phẩm hạnh

là phương tiện để đạt tới mục đích ấy Ông cho rằng nếu chính ưị đi tìm hanh phúc cho xã hôi thì đạo đức lại đi tìm hạnh phúc cho cá nhân, chính điếu đố làm cho chính trị và đạo đức có mối liên hệ với nhau tác động lẫn nhau

E-pi-quya lại cho rằng những yêu cầu, quyẻn lợi và khát vọng của con người phản ánh bản chất của con người Theo ông nhiộm vụ của đạo đức học là dạy cho con người biết lựa chon những thích thú một cách khôn ngoan, biết thoả mãn những mong ước tất yếu và biết tránh xa những mong ước vô nghĩa Ông rút ra kết luận là : sự ôn hoà là nền tảng của cuộc sống hạnh phúc

Mặc dù còn những hạn chế về điều kiện lịch sử quy định, đạo đức học cổ Hy Lạp đã để lại nhiều ảnh hưởng sâu sắc cho các tư tưởng đạo đức

13

sau này, đặc biệt là nêu lên những vấn đề mà đạo đức học tư sản hiện đại đã

kế thừa và phát triển

Trong suốt thòi kỳ trung cổ, nét nổi bật nhất trong đạo đức là xã hôi

và con người được đạo đức học xem xét không phải là mục đích mà chỉ là phương tiện để thực hiện những mệnh lệnh của tôn giáo Đạo đức gắn liền với thần học, nó thâm nhập vào học thuyết của tôn giáo Đạo đức thiên chứa giáo có nhiệm vụ là dạy cho con người biết coi khinh cuộc sống trần thế để chuẩn bị cho cuộc sống ở thiên đường, bằng cách quy phục mộnh lênh của thượng đế

Đại biểu nổi tiếng nhất của đạo đức học thiên chúa giáo là Tômát Đacanh (1225-1274), ông đã xuyên tạc các phạm trù đạo đức cơ bẳn của Aritxtốt như hanh phúc, lợi ích, tự do, phắm hanh và vận dụng để minh hoạ cho lý luận thần học, Tômát Đacanh cho rằng đạo đức chính là sản phẩm của linh hổn, với sự giúp đỡ của nó, con người sẽ sống trong trắng và thông qua nó thần linh sẽ tác động vào Hạnh phúc, hy vọng, tình yêu và niềm tin là những phẵm chất cao cả qua đó quan hệ giữa con người và thần linh được xác đinh và tiền đề cho con người chuẩn bị cuộc sống vĩnh cửu ở thiên đàng Ồng cho phẵm chất thấp hèn là biểu hiên mối quan hê giưã những con người với nhau Học thuyết đạo đức thời trung cổ có hạn chế tiêu cực của chủ nghĩa ngu dân tôn giáo nhưng một phần nào đó cũng cố

nhân tố tích cực đó là thái độ thừa nhận tồn tại của những tiêu chuẩn ồ bên

ngoài cá nhân, phân biệt được cái thiện và cái ác; Nếu sovới tư tưởng đạo đức thời cổ Hy Lạp - tơ tưởng đề cao lý trí của con người thì tư tưởng đạo đức thời trung cổ lại là một bước thụt lùi

Vấn đề đạo đức trong thời kỹ chủ nghĩa tư bản có nguyên tắc cơ bẳn

là để cao chủ nghĩa cá nhân Những khẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" trong thời kỳ đang lên của chủ nghĩa tư bản đã cổ vũ một học thuyết tiến bộ

về đạo đức, nó giải phóng con người ra khỏi những xiềng xích của tôn giáo.

Chủ nghĩa nhân văn, sự giải phóng cá nhân, đề cao cuộc sống hạnh phúc của con người đối lập với chủ nghĩa khổ hạnh và sự chà đạp thô bạo lẽn nhân cách con người là nội dung tiến bộ ứong đạo đức thời kỳ phục hưng Con người được đặt vào vị ưí trung tâm, hanh phúc và sợ hoàn thiện của con người được coi là mục đích cao nhát của sự phát triển xã hội

Song, chính phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa cùng với sự hoàn thiên của giai cấp tư sản ưong thống trị xã hôi làm cho mâu thuẫn, hạn chế nguyên tắc của đạo đức tiến bộ Tự do chỉ còn lại tự do cạnh tranh, bình đẳng là bình đẳng trước pháp lý trong trao đổi hàng hoá và bác ái ưở thành lời nói suông ữong cuộc cạnh tranh "mỗi người hãy lo cho mình còn chúa

sẽ lo cho tất cả"

Nếu sự giải phóng cá nhân mang nội dung tiến bộ có ý nghĩa vĩ đại của đạo đức học trong thời đại phục hưng thì chủ nghĩa cá nhân được phát ưiển rộng khắp ưong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa lại là bước phá hoại nghiêm trọng những giá trị đạo đức Đổng tiền trở thành thước đo chủ yếu cho phẩm giá con người Quyền sỏ hữu tư nhân trở thành thiẽng liêng, bất khả xâm phạm vì vậy, nền đạo đức tư sản luồn xoay quanh lẽ sống ấy

Một ưong những nhà tư tưởng đại diện tư tưởng đạo đức thời cận đại

là Tômát - Hôpxơ (1588-1679) luôn có ý thức bảo vê quyền lợi của giai cấp

tử sần trong thời kỳ cách mạng tư sản Anh 1648 ông đã cho rằng : Chủ nghĩa ích kỷ và đấu tranh giưã người với người là những đặc điểm phổ biến của bản chất con người Ông luôn tôn sùng câu nói của nhà thơ Pơlôtơ - nhà thơ La Mã cổ đại "Người với người là chó sói"

Vào thế kỷ XVIII, tư tưỏng đạo đức có bước tiến lớn nhờ những cống hiến to lớn của các nhà duy vật Pháp; Họ đã phát triển đạo đức học duy vật

15

và đẵy mạnh cuộc đấu tranh tư tưởng chống lại đạo đức thần học tôn giáo

Họ đã kết luận : con người không phải sinh ra là đã có đạo đức, mà đạo đức nảy sinh dưới sự tác động cùa môi trường xã hội, trước hết là chính trị và pháp luật Vì vậy, con ngời cần thay đổi điều kiên xã hội, nếu muốn đạt đến đạo đức cao cả Họ cũng đã tìm thấy bản chất đạo đức của con người thể

hiên ồ mối quan hê làm sao cho sự thoả mãn lợi ích riêng và lợi ích chung

xã hội

Nhà ưiết học duy vật Henvetiuyt (1715-1771) đã để xướng học thuyết về "đạo đức ứần thế" để chống lại đạo đức thần học Ông coi hạnh phúc chung là nguổn gốc của đức hạnh, là mục tiêu của luật lệ, phong tạc, tập quán Vì đạo đức tuỳ thuộc vào chế độ nhà nước cho nên con đường đi tới hạnh phúc chân chính là phải thay thế những luật lẻ có hại đối với nhân dân bằng những luật lệ bổ ích Pháp chế mới cần phải đặt càn cứ cho đạo đức chân chính Ông chủ trương hạnh phúc cá nhân phải kết hợp với hạnh phúc chung Quan điểm đạo đức của Henvetiuýt là bước tiến bô lớn trong

tư tưổng của loài người, đã chứng minh về mặt lý luận cho yêu sách đồi tự

do dân chủ tơ sản và là vữ khí trực tiếp chống chế độ phong kiến, tôn giáo

Hôn Bách (1723-1789) - nhà tư tưởng của phái khai sáng Pháp đã khảng định rằng con người ta sinh ra vốn không thiện cũng không ác, sỏ dĩ con người phạm lỗi lầm là do điêu kiên xung quanh, chủ yếu ỉà do điều kiện chính ưị Ông cho sư hiểu biết một cách đúng đắn và lợi ích cố nhân là con đường dẫn tới đức hạnh Theo ông, nhiêm vụ chính của đạo đức là vạch

rõ được những điều kiện trong đố lợi ích của cá nhân phù hợp với lợi ích của xẵ hôi

Tiếp sau Hôn Bách là các nhà ư iết học cổ điển Đức như Căng (1724- 1804); Hêghen (1770-1831); Phơbách (1804-1872) Họ đã xây dựng đạo đức học trên cơ sỏ thực nghiêm và xuất phát từ đời sống hiện thực của con

người Căng cho rằng mọi khái niệm đạo đức đéu tổn tại một cách độc lập đối với mọi lợi ích; đạo đức học có sứ mênh nghiên cứu về sự tự do của ý chí Câng chủ trương :"anh hãy hành động như thế nào để anh có thể phục

vụ nhân loại trong bản thân anh cũng như ở bản thân người khác chỉ với tư cách là mục đích chứ không bao giờ được coi như phương tiên tầm thường" chính tư tưởng này là ảo tưỏng trong xã hội có đối kháng giai cấp,

Hêghen lại cho rằng đạo đức liên hệ chặt chẽ với pháp quyền Công lao to lớn của Hêghen là ở chỗ ông đã trình bày những phạm trù đạo đức đặc biệt là cái thiện và cái ác trong những mâu thuẫn nội tại và sự chuyến hoá giưã chúng với nhau Phạm trù cơ bản của đạo đức là cái thiên và có sự thống nhất giưã đạo đức cá nhân và cái quyển lợi chung Học thuyết đạo đức của ông kết thúc bằng lý luận về nhà nước Nghĩa vụ đạo đức cao cả là

yêu nước và phục tùng nhà nước nhưng lun ý ở đây là nhà nước Phổ

chuyên chế lúc đó mà Hêghen cho nhà nước này đã là tột đỉnh của sự phát triển nhà nước Đây cũng là biểu hiện tiêu cực tư tưỏng dạo đức của Hêghen, nó đã bào chữa cho sự thối nát của nhà nước Phổ, quan niệm nhà nước ấy như là sự thể hiên hoàn thiện nhất vẻ "ý niêm đạo đức" của ông

Phơbách lại quay về với luận đề cho rằng cần tìm đạo đức không phải

từ "tinh thần tuyệt đối" mà phải từ chính bản chất của con người Ông đã

nhấn mạnh rằng đạo đức chỉ tồn tại ở đâu có mối quan hê giưã người và

người, ở đâu có mối quan hệ giưã "anh và tôi", đạo đức có nhiệm vụ khám phá ra con đường đi tới chỗ xác định được sự hài hoà của nghĩa vụ và hanh phúc, hài hoà các lợi ích của con người Song hạn chế của Phơbách ỏr chỗ ông đã qui mọi quan hệ của con người vào quan hê đạo đức Đạo đức học của ông lấy sự thương yêu lẫn nhau giưã mọi người và nguyên vọng tự nhiên của con người muốn có hạnh phúc làm nguyền tắc cơ bản; ông nhìn nhận con người có tính chất trừu tượng, đứng ngoài lịch sử, đứng trên giai

ị ĐẠ' HyC Q*J^C V À HÁ líỏ í j|

TRUNnfe ■:&>»; nhVlft/7|ệfiị

\ í r 's Ẩ 4 ,ầ a1

17

cấp không nhìn thấy những quan hệ kinh tế của xã hội, không nhìn thây sự đấu tranh giai cáp nên không nhìn đúng bản chất của con người.

Angghen đã đánh giá đúng tư tưởng của Phơbách là :"NÓ được đẽo gọt cho thích hợp với mọi thời gian, mọi dân tộc, mọi hoàn cảnh và chính vì thế nên nó không thể áp dụng được bất cứ ở đâu, bất cứ lúc nào, và đối với thế giơí hiên thực nó cũng bất lực như cái mênh lênh vô thưởng của Căng vậy"(1)

Mác, Ăngghen đã khám phá ra những quy luật của sự phát triển xã hội, đặc biệt là của hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, các ông đã tiẽn đoán một cách khoa học sự diệt vong của chủ nghĩa tư bản và sự thắng lợi của chủ nghĩa cộng sản, sự thoái hoá của đạo đức tư sản và sự hình thành, hoàn thiện của đạo đức cộng sản Các Mác, Anghen đã chỉ rõ được bản chất mặt cá nhân và mặt xã hội của đạo đức Mặt cá nhân của đạo đức bao gồm sự quan tâm của cá nhân đối với sự ủng hộ của xã hội và khuynh hướng của cá nhân tiếp nhận những đòi hỏi của xã hội Mặt xã hội của đạo đức bao gồm những vấn đề nguyên tắc chuẩn mực, hệ thống kiểm tra và dư luận xã hôi Sự điều hoà về mặt đạo đức đối với hành vi của con người là mang tính biện chứng

Cùng với sự phát triển của lịch sử đạo đức cững được phát triển Trên

cơ sỏr thực tế của phong trào công nhân và kinh nghiêm cách mạng xã hội

chủ nghĩa ở nước Nga, Lênin đã vạch ra những nguyên tắc cơ bản của đạo

đức cộng sản chủ nghĩa với nhiệm vụ chủ yếu là ;"Đạo đức giúp xã hội loài người tiên lên cao hơn, thoát khỏi ách bọc lột lao động" và "Phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyên và dậy dỗ thanh niên ngày nay trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản trong thanh niên"(2)

(1) F.Angghen : Lutvit Phơbach và ự cáo chung của triết học cổ diển Đức Nxb ST; H., 1969 Trang 50-51,

m Lênin : Toàn tập, tập 41 Nxb TB; M., 1977, ưang 371 và 366.

§2 VAI TRÒ CỦA TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRONG VIỆC GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.

Ván đề con người đă được các nhà khoa học đề cập rất SỚIĨ1, trên

nhiều lĩnh vực khác nhau : Tâm lý, sinh lý, xã hội, quản lý Nhưng do hạri chế của điều kiên lịch sử, hoặc vì quyền lợi ích kỷ của các giai cấp mà việc nghiẽn cứu con người về mặt xã hội của các nhà nghiên cứu trước Mác đều

bị lệch lạc, thiếu khách quan, không mang tính khoa học đúng đắn Vì lẽ

ấy, chưa ai chỉ ra được bản chất đích thực của con người cũng như chưa thấy hết được vai trò của con người, của xã hội người trong lịch sử

Chỉ đến Các Mác - con người đã nguyên suốt đời vì hạnh phúc của nhân loại, đã đưa ra học thuyết khoa học của mình, học thuyết đấu tranh để giải phóng xã hội, giải phóng loài người thoát khỏi mọi áp bức bóc lột Trong luận đề vê con người Các Mác đã phủ nhận mọi quan niệm thần bí về con người của chủ nghĩa duy tâm tôn giáo, chủ nghĩa duy vật siêu hình, sự giả tạo của chủ nghĩa tư bản ; đồng thời Các Mác cũng đưa ra căn cứ khoa học chứng minh rằng bản chất con người ỉà sản phẩm của xã hội, xã hội như thế nào thì sinh ra con người như thế ấy; con người là một sinh vật - xã hội Các Mác đi đến kết luận khoa học rằng :

"Bản chất con người không phải là cái gì trừu tượng vốn có của một

cá nhân riêng biệt, trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà của tất cả những quan hệ xã hội"(1)

Theo Cấc Mác, quá ưình tổn tại và phát triến của con người là quá ưình lao động, đấu tranh để cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hôi đồng thời cải tạo chính bản thân mình Con người là sản phẩm của xã hội nhưng con người

(1)Luận cương về Phơbách : M-AG; TT, T2, Nxb ST; H, 1971; trang 491-492.

không chỉ là con người thụ đông, mà ưong môi quan hộ biộn chứng giưã con người với xã hôi thì con người là một sinh vật nàng đông, sáng tạo, cách mạng, phán đấu không ngừng tác đông ứở lại xã hôi và thúc đẵy xã hội phát triển.

Các Mác viết :"Bản thân xã hội sản xuất ra con người với tính cách là con người như thế nào thì nô cũng sần xuất ra xã hội như thế,,(1)

Mỗi một chế đô xã hội có một mẫu người tiêu biểu thể hiên bản chất của chế độ xã hội ấy Con người điển hình của mỗi chế độ xã hội được hình thành, tổn tại và phát triển trẽn cơ sỏ phương thức sản xuất và chế độ xã hôi nhất định Vì vậy, nước ta muốn xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa, thì phải đào tạo, giáo dục được con người mới làm động lực thúc đẩy cách mạng tiến lên Bác Hổ kính yêu của chúng ta đã n ó i:

"Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hôi chủ nghĩa"<2)

Con người mới xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa; Song chúng ta không thể hiểu một cách nông cạn rằng là sau khi thiết lập được nền chuyên chính vô sản là tự khắc có hàng loạt con người mới, mà phải thấy con người mới là sản phẩm của cả một quá trình cách mạng, cải tạo, xây dựng, giáo dục tự giác dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Con người mới - đạo đức mới được xây dựng ở mọi lứa tuổi, nhiều

thế hệ ồ nhiều hoàn cảnh khác nhau; từ tuổi ấu thơ đến tuổi già, từ thế hệ do

chế đô xã hội cũ để lại đến thê hộ mới sinh ra, lớn lên trong chế đô mới;

con người có đạo đức mới được xây dựng ở mọi cơ quan, trường học, đoàn thể; ở thành thị cũng như ở nông thôn; ở trong các lĩnh vực ngành nghề, các

^ Gác Mác : Bẩn thảo kinh tế triết học 1848 Nxb ST; H, 1962, trang 130,

m HỔ Chủ ựcii :"Nững lời kêu gọi", Tập 4, Nxb STT; H, 1962, ưang 174,

giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau Trong đó, công tác giáo dục đạo đức

cho thế hệ tĩẻ là vấn đề rất quan trọng của sự nghiệp giáo dục con người

mới mà Đảng ta, nhân dân ta, xã hội ta luôn tháy rõ ưách nhiêm và nhiệm

vụ để cho hôm nay và cho cả ngày mai

Thế hê cha-anh đã nhiều năm chiến đấu anh dũng trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã giành lại độc lập tự do cho đất nước, họ

đã đặt được nền móng vững chắc, đã định hướng cho sự phát triển xã hôi nước ta trong tương lai Còn việc có xây dựng thành công chế độ xã hội chủ nghia hay không? Nhanh hay chóng rõ ràng là phụ thuộc vào thê hệ ưẻ của dân tộc ta, thế hệ mà hôm nay đang ngồi trên ghế của nhà trường hoặc sẽ đến nhà trường trong nay mai Đố là lớp người có đầy đủ điều kiên : Đạo đức, kiên thức, sức khoẻ có khả năng giải quyết mọi yêu cầu của thực tiền cách mạng đặt ra

Muốn có những thế hệ trẻ đảm đương được sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, của dân tộc giao phó thì đòi hỏi phải có sự nuôi dưỡng, giáo dục, rèn luyện tốt ngay từ tuổi ấu thơ đến tuổi trưởng thành Đó là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong đó nhà trường giữ vai trò rất quan trọng, nhà trường là nơi xã hội giao trách nhiêm đào tạo con người mới phát ưiển toàn diên và hài hoà nhân cách

Đúng như đổng chí Lê Duẩh đã n ó i:

"Đào tạo thế hê ưẻ là sự nghiệp của Đảng, là ưách nhiệm của toàn dân, của xã hội, nhưng vai trò chính yếu nhất là nhà trường"(1)

Vận dụng sáng tạo những tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin về giáo dục vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta, Đảng ta đã lãnh đạo, xây dựng một

hệ thống giáo dục hoàn chỉnh từ nhà trẻ - mẫu giáo - trường tiểu học, phổ thông cơ số, phổ thông trung học, trường trung học chuyên nghiệp, cao

(1) Lê Duẩn :"Cấcli mạng XHCN ở Việt Nam" Nxb ST; H., 1976, trang 183.

đẳng, đại học và sau đại học cũng như mạng lưới các trường dạy nghể nhằm giáo dục và đào tạo lớp người mới từ lúc lọt lòng đến tuổi trưởng thành Trong hê thống giáo dục hoàn chỉnh ấy thì vai trò các trường phổ thông giữ vị trí quan trọng đáng kể nhất đối với việc xây dựng niềm tin, tình cảm, đạo đức cho từng cố nhân và cho cả thế hệ trẻ.

Trường phổ thông tiếp nhận học sinh từ khi lên 6 tuổi và kết thúc

Ị

trường phổ thông trung học ở tuổi 18 Lứa tuổi này trí tuệ bắt đầu phát triển

và nhân cách cũng bắt đầu hình thành Mặt khác số lượng học sinh phổ thông rất đông chiếm hơn 1/4 dân số của cả nước Lứa tuổi này cũng đang phát ưiển thể lực, dồi dào về sức khoẻ, tâm hồn trong trắng; dẽ tiếp thu và

dẽ in đậm trong tâm hổn những vấn đề nhà trường giáo dục và bồi dưỡng Đây cũng là lứa tuổi thường xuất hiên những năng khiếu, lứa tuổi nhiều hoài bão, ước mơ và hy vọng mà giáo dục ở trường phổ thông thường là giúp cho ơớc mơ, hoài bão, hy vọng của các em được chắp thêm cánh và biên thành hiện thực

Khoảng 12 năm học ấy, với hê thống giáo dục có kế hoạch, có mục đích, có khoa học nhà trường phổ thông trang bị cho học sinh được những kiến thức cơ bản, phổ thông, hiên đại về đức dục, trí dục, lao động, thể dục,

mĩ dục, kỹ thuật tổng hợp nhằm đào tạo thế hệ trẻ thành lớp người mới phát triển toán diện và hài hoà nhân cách; chuẩn bị cơ sở đầy đủ hành trang

để các em bước vào đời tiếp tực thực hiện tốt mục tiêu lý tưởng của con người mới xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta luôn bổi dưỡng, đào tạo và hy vọng theo lý tưởng của Đảng

Do tầm quan trọng của giáo đục phổ thông nói riêng và nền giáo dục nước ta nói chung, Bác Hổ đã kết luận :

"Giáo dục là một mặt trận quan ừọng trong công cuộc xây dựng chủ

nghĩa xã hội"(1).

Chủ nghĩa Mác-Lênin và Đảng ta luôn luôn khẳng định rằng : Nhà trường ứong xã hội có giai cấp thì giáo dục bao giờ cũng mang tính giai cấp, nhà trường là công cụ của giai cấp thống trị nhằm đào tạo ra những con người phục vụ cho chế độ đó Vì vậy, không thể có nhà trường "chung chung", nhà trường "trung lập", nhà trường đứng ngoài chính trị Giáo dục phải được xác định là một phương thức đấii tranh giai cấp, và khi giai cấp công nhân nắm được chính quyền thì giáo dục là công cụ chuyên chính của giai cấp công nhân Đây là quan điếm cơ bản nhất, quan trọng nhất về mặt thế giới quan và phương pháp luận để xem xét, đánh giá và giải quyết mọi váin để trong lý luận cũng như trong thực tiên của vấn đề giáo dục nói chung, vấin đề đạo đức nói riêng

Vì lẽ ấy trong Vãn kiện đại hội lần thứ V của Đảng đã nhấn mạnh

"Mỗi nhà trường phải là trận địa vững chắc của chủ nghĩa xã hội"

Giáo dục trong nhà trường phổ thông là một bộ phận quan trọng của cách mạng tư tưỏng và văn hoá, một nhân tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế, vồn hoá, khoa học và kỹ thuật của đáit nước Cách mạng tư tưởng văn hoá là cuộc cách mạng vể con người, một cuốc cách mạng nhằm xây dựng con người mới phù hợp với chế độ xã hội mới, nền kinh tê mới Xây dựng con người mới vừa là nhiệm vụ trung tâm của cách mạng tư tưởng, vãn hoá đổng thời cũng là mục tiêu của toàn bô sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Cách mạng tư tưởng vãn hoá như vậy chính là công tác giáo dục được xem như toàn bô tác động của xã hội nhằm mục đích cải tạo con người cũ, xây dựng con người mới

Vấn đề xây dựng con người mới là ưách nhiệm của toàn xã hội; con người mới có được là kêt quả tổng hợp của chế độ xã hôi mới - chế đô xã

23

a )HỔ Chí Minh : Bàn về công tác giáo dục Nxb ST; H., 1972, tiang 65.

hội chỏ nghĩa Song, ưong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế

độ tư bản chủ nghĩa như nước ta hiên nay, với cơ sở vật chất kỹ thuật, trình

độ kinh tế và đời sống văn hoá của xã hội chưa cao, sự thống nhất giưã giáo dục ứong xã hội và giáo dục trong nhà trường còn chưa cùng nhịp, chưa thật ăn khớp, hài hoà thì vấn đề giáo dục, xây dựng con người mới từ trong nhà trường lại càng trở nên quan trọng, có ý nghĩa quyết định

Giáo dục ưong nhà trường phổ thông có tác dụng to lớn đối với việc đào tạo, bổi dưỡng thế hệ ưẻ đang lớn lên thành những con người mới xã hội chủ nghĩa Mặc dù, giáo dục trong nhà trường phổ thông chỉ là bước đầu, nhưng là bước đầu rất cơ bản, trọng yếu và quyết đinh Nhà trường phổ thông cung cấp những tri thức, sự hiểu biết và rèn luyện những phẩm chất đạo đức cơ bản nhất, cần thiết nhất cho thế hê tương lai của đất nước, tạo nên nền tảng vững chậc nhất cho sự phát triển toàn diện con người Thông qua sự giáo dục cơ bẩn phổ thông, hiện đại của nhà trường thế hệ trẻ

có ưình độ vãn hoá, khoa học kỹ thuật; hỉnh thành lối sống lành mạnh, đạo đức cao đẹp - Đổng thời tạo ra đôi ngũ tri thức xã hội chủ nghĩa có đầy đủ phẩm chất nhân cách trong tương lai

Chúng ta có thể khẳng định rằng một chế độ xã hội cố nền giáo dục ở các trường phổ thông tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng đến thế hê sau, ảnh hưỏng đến tương lai, vận mệnh của đất nước, của dân tộc sau này Từ lẽ ấy, Đảng

w NghỊ quyết của Bộ Chính trị về cải cách giáo đục, năm 1979.

được, đổng thời trên cơ sở ấy để làm sao phát huy năng lực sáng tạo của con người Thước đo ưình độ vãn hoá của dân tộc; tiềm lực sức mạnh của một dân tộc chính là ở chỗ dân tộc đố có tạo ra lớp người mới với sức sáng tạo của họ hay không ? Dân tộc có lớp người sống nhân văn, nhân đạo hay không?

Giáo dục trong nhà trường phổ thông là tién đề thiết yếu cho cách mạng khoa học và kỹ thuật, cách mạng quan hệ sản xuất, cho công cuộc xây dựng kinh tế và quốc phòng Nước ta muốn có nền vãn hoá và khoa học tiên tiến trong thời gian ngắn nhất để đạt những đỉnh cao của khoa học

kỹ thuật; có tiềm năng về kinh tế và quốc phòng vững mạnh, đòi hỏi nhà trường phải có chất lượng đào tạo vững chắc, một chất lượng đào tạo gắn liển với yêu cầu xây dựng kinh tế và xã hôi của đất nước của nhân loại Một nền giáo đục phổ thông toàn diện, có chất lượng cao còn góp phồn to lớn vào việc củng cố quốc phòng trong quá ưình xây dựng và bảo vệ tổ quốc Trên cơ sỏ khoa học áy, trường phổ thông không chỉ bồi dưỡng kiến thức

về khoa học kỹ thuật mà còn phải bổi dưỡng cho thế hê trẻ tinh thần yêu nước, ý thức cảnh giác cách mạng, ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức ưách nhiêm với xã hội, với đất nước, ý thức sẵn sàng bảo vê và xây dựng đất nước Nhà trường phải tạo ra lớp người giỏi về chuyên môn; trong sáng về tâm hổn, mạnh mẽ về ý chí, sẵn sàng chiến đấu vì lý tưởng công sản nhằm xây dựng nước ta giàu và đẹp; xã hôi công bằng và văn minh, vì sự tiến bộ

xã hội

Mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông là giáo dục học sinh thành những con người mới phát ưiển toàn diện và hài hoà cần phải nhấn mạnh rằng con người mới phát triển toàn diên không đồng nghĩa với con người phải hiểu biết tất cả, làm được tất cả với bất cứ lĩnh vực chuyên môn nghể nghiệp nào? Chủ nghĩa Mác-Lênin quan niệm con người phát triển

25

toàn diện gổm các mặt : Đức dục, ưí dục, lao động, thể dục, mĩ dục, kỹ năng lao động (kỹ thuật tổng hợp) Vì vậy, khi nói dếh sự phát triển toàn diện cá nhân tạo ra sự hài hoà vế nhân cách của con người, thực chât là sự phát triển các sức mạnh vé thể chất và tinh thần, các năng lực và thiên tri sáng tạo của con người; là nhằm phát triển con người thành những người lao đông sản xuất ra giá trị vật chất và tinh thần, những nhà hoạt đông xã hội, thành người có đạo đức cách mạng, có vãn hoá, những người luôn biết tạo ra những giá trị đạo đức và thẩm rm cao quý.

Hiểu phát triển toàn diên những khả năng của con người không có nghĩa là phủ nhận sự phát ưiển tài nàng riêng của mỗi người, không phủ nhận xã hôi tạo điều kiện cho mỗi người đi sâu vào một lĩnh vực lao động hoạt động chuyên biệt nào đó, ưái lại, tạo điều kiện để mỗi người bôc lộ nàng khiếu, tài năng, sở trường về một lĩnh vực nào đó

Tốm lại, vấn đế phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách của con người mới xã hội chủ nghĩa là một vấn đề "sống-còn"; "ai thắng ai" trong giai đoạn cách mạng hiện nay Thực tiẽn đòi hỏi chúng ta phải có kế hoạch,

có chiên lược, có phương hướng cũng như các biện pháp giải quyết thích hợp nhất, có hiệu quả nhất lại phù hợp với điểu kiện kinh tế - xã hội, vãn hoá của đất nước Chỉ có một hê thống giáo dục hợp lý, khoa học, tiến bô chúng ta mới tạo lập ra được những cơ sở khoa học cho sự phát ứiển toàn diện và hài hoà nhân cách cho mỗi cá nhân

Trên cơ sở nhận thức đó, Đảng ta đã đé ra những nguyên tắc giáo dục

cơ bản lầ : học đi đôi với hành, kết hợp giáo dục với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với gia đinh và xã hôi Để đạt tới mục tiêu là :"Toàn bô cố gấng của sự nghiệp giáo dục phải thâu suốt mục tiêu đào tạo nên những con người mới lao động làm chủ tập thể thiết tha yêu nước và cố tinh thần quốc

tế vô sản trong sáng"

Như vậy, mọi khía cạnh của giáo dục cộng sản trong xã hội ta nói chung, trong nhà trường phổ thông nói riêng đều hướng vào mục đích cuối cùng là xây đựng con người mới - con người xã hội chủ nghĩa Con người mới này ra đời từ trong quá trình cải tạo xã hôi cữ, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa và sống ữong chế đô xã hôi chủ nghĩa Nhà trường phổ thông muốn giáo dục và đào tạo ra' con người mới có kết quả phải có những phương pháp giáo dục tổng họp, trên cơ sở nắm chắc tâm lý, hoàn cảnh sống của học sinh Đúng như V.A Xukhômlinxki đã v iê t:

"Nhà trường chỉ thật sự là nhà trường khi đối tượng ở đấy là nghiên cứu vẽ con người, khi nhận thức vể thế giới được bắt đầu từ nhận thức vẽ tâm hồn con người, và trên cơ sở nhận thức đó mà hình thành những niềm tin, hình thành những nét cơ bản của con người là khả năng yêu, ghét"(ỉ)

Nội dung giáo dục ỏ nhà trường có thể nói gọn là : dạy chữ - dạy các

em biết đọc, biết viết, biết tính toán, trang bị cho em những kiến thức phổ thông toàn diện cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội và dạy ngưòi - tức là giáo dục lý tưỏng cộng sản, biết yêu tổ quốc, yêu CNXH, biết yêu nhân dân, biết kính thày, có hiếu với cha mẹ, yêu bạn Hay còn nối đc^là hai mặt đức dục và ưí dục như bác Phạm Văn Đổng đã từng nói

Đức dục và trí dục là hai lĩnh vực quan trọng ừong nền giáo dục phổ thông, chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau, chúng là tién đề, là quan hộ nhân quả của nhau Học sinh được trang bị đầy đủ, sâu sắc những kiến thức khoa học - tức là trí dục, tất yếu sẽ trưởng thành về mặt đức dục Ngược lại, khi xác định đơợc mục đích, lý tưởng đạo đức học sinh lại hãng say học tập để nắm vững kiến thức, áp dụng vào cuộc sống Bác Phạm Vãn Đổng cũng đã kết luận "Đến trình độ nào đó, ưí thức với tư

27

V.A Xukhômiinxki: Hanh phúc và bâí hạnh Nxb FN; H,, 1982, trang 51.

tưởng, đức dục với ưí đục là một"(1).

Vì vậy, toong công tác giảng dạy ở trường phổ thông chúng ta không nên, không thể tách rời giữa ừí dục và đức dục Đó là hai mặt luôn thúc đẩy, hỗ trợ nhau trong quá ưình học tập của học sinh; đó ctìng là yẽu cầu của học sinh, là ưách nhiệm của người thày ưong nhà trường Nhà trường chúng ta là nhà trường xã hội chủ nghĩa cho nên đạo đức ỏ đây là đạo đức cách mạng - đạo đức xã hội chủ nghĩa, nếu ta lại có tư tưởng chỉ biết dạy

"trí thức" không lo đến "đạo đức" hoặc đem đạo đức tư sản để truyền thụ cho học sinh cững không được Hồ Chủ tịch đã chỉ cho chúng ta biết rằng trong nhà trường :"Dạy cũng như học phải chú ý cả tài lẫn đức Đức là đức cách mạng, đó là cái gốc rất quan trọng Nếu không có đức cách mạng thì

có tài cũng vô dụng"(2)

Giáo dục đức dục ưong trường phổ thông thông qua toàn bô chương ưình giảng dạy và mọi hoạt đông của nhà trường chứ không phải chỉ có môn đạo đức, chính ưị (nay gọi là giáo dục công dân); môn giáo dục công dân là môn trực tiếp giáo dục đạo đức ở trong nhà trường Hai phạm trù

"giảng dạy" đạo đức và "giáo dục" đạo đức nó không hoàn toàn đổng nhất với nhau Giảng dạy nhằm mục đích giáo dục, là môt hình thức của giáo dục, là giáo dục bằng lý thuyết ở trường học, lớp học Còn phạm trù "giáo dục" đạo đức ưong trường phổ thông bao gồm không chỉ hình thức giằng dậy mà còn nhiều hình thức, biện pháp khác nữa như sinh hoạt lớp, đội, đoàn, hoạt động xã hội, khen thưởng, kỷ luật Tuy không đổng nhất nhưng phạm trù "giảng dạy" và "giáo dục" có mối quan hê với nhau, giảng dạy bao giờ cũng mang tính giáo dục cho nên không thể tách bạch giữa hai quá trình đó, nhưng nếu đổng nhất chúng là một thì lại là sai lầm

m Phạm Văn Đổng ; Công tác giáo dục và Hgòá thày giáo XHCN Nxb GD, trang 58

® H ổ Chí Minh : Bàn vẻ giáo dục Nxb ST; H., 1972, trang 86.

Thày giáo lên lớp giảng bài là làm công tác giáo dục, thầy vừa giáo dục trên cơ sỏ của môn học bằng lời nói, bằng câu chữ, bằng nội dung bài giảng, vừa giáo dục bằng tâm hổn, tình cảm, phong độ của mình Tất cả những biểu hiện đó đều mang tính giáo dục đối với học sinh.

Vì đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng nên quan niệm đạo đúc đẽ thay đổi khi tổn tại xã hội thay đổi Mọi học thuyết đạo đức có từ trước tới nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế và xã hội lúc đó Mặt khác, quan niêm về hành vi đạo đức khác nhau không những tuỳ thuộc vào chế đô xã hội, vào giai cấp mà còn khác nhau do đặc điểm của từng dân tộc Chủ nghĩa Mác-Lênin không đánh giá hành vi đạo đức theo phong tục, tập quán của mỗi dân tộc, coi đó chỉ là vấn

đề thứ yếu, mà đánh giá hành vi đạo đức ưên cơ sỏ xem nó có phù hợp với tiến bộ lịch sử hay không ? Có phù hợp với hạnh phúc của con người hay không?

Đạo đức xã hội chủ nghĩa đặt trên cơ sỏ lợi ích của cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh cách mạng vì chủ nghĩa xã hội của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động Chuẩn mực đánh giá đạo đức cách mạng là thái đô, ừách nhiệm, là năng lực, hiệu quả cống hiến cho xã hội vì sự nghiệp giải phóng xã hội, giải phóng con người, vì hạnh phúc con người

Giưã giáo dục chính ưị và giáo dục đạo đức cách mạng ở ứong các trường phổ thông nước ta hiên nay có thể nói về cơ bản nó là đổng nhất như Bác Phạm Văn Đổng đã n ó i:

"Chữ tư tưởng hiểu cho đúng nghĩa là đạo đức’,(1)

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và Đảng tiên phong của nó nhà trường phổ thông trang bị cho học sinh một thế giới quan khoa học Thế giới quan Mác-Lênin Làm

29

(1) Phạm Văn Đồng : Công tác giáo dục và người thày XHCN Nxb ST; 1970, trang 86.

sao thế giới quan ấy tiồ thành cơ sở quyết định sự thống nhất về tư tưởng -

chính trị và đạo đức cho thế hê trẻ và cho cả nhân dân lao động

Giáo dục đạo đức ừong sự thống nhất với giáo dục tư tưởng và giáo dục chính trị bao giờ cũng là mặt giáo dục có tám quan trọng hàng đầu trong toàn bộ quá trình giáo dục thế hệ trẻ ở nhà trường xã hôi chủ nghĩa

Giáo dục tư tưởng chính là làm cho hê tư tưổng của giai cấp cống nhân tức là chủ nghĩa Mác-Lênin thấm sâu vào nhận thức, tình cảm và trở thành nhân tố quyết định sự chỉ đạo hành động của từng học sinh

Giáo dục chính trị là giáo dục đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam Đường lối của Đảng

và Nhà nước là sự vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào

hoàn cảnh lịch sử, cụ thể ồ nước ta vì thế, giáo dục chính trị phải gắn chặt

với giáo dục tư tưởng Đạo đức xã hội chủ nghĩa hiểu một cách toàn diên và đầy đủ không chỉ là những biểu hiện bên ngoài về sự đối xử giưã người với người mà còn là phẩm chất chính trị, thái độ của người ấy đối với tổ quốc, đối với nhân dân, với Đảng, với lao động Giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa chính là biến những yẽu cầu về chính trị, về đạo đức của xã hội xã hội chủ nghĩa thành nhu cầu hành động của từng cá nhân Giáo dục đạo đức

- chính trị nhất thiết phải thống nhất với thế giới quan khoa học

(1) Hổ Chí Minb : Vể vấn đề giáo dục Nxb GD; 1977, trang 42.

raHỔ Chí Minh : Toàn tập Nxb ST; H,, 1984, tập V, trang 287.

Đạo đức là một trong những phương thức chủ yếu dùng để điểu chỉnh hành đông con người trong xã hội bằng cốc chuẩn mực xã hội Đạo đức hiểu theo nghĩa là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, là hệ thống những nguyên tắc, những chuẩn mực, những quy tắc đo xã hôi đẽ ra nhằm mục đích đánh giá và điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân ttong quan hệ của nó đối với xã hổi, đối với cá nhân khốc và đối với chính bản than mình, làm cho hành đông của cố nhân phù hợp với lợi ích của xã hội.

Đạo đức khác với pháp luật và các hình thái ý thức khác ở chỗ đạo

đức được đánh giá bằng sức manh của dư luận xã hội khen hay chê, đổng tình hay phản đối và được điẻu chỉnh bằng lương tâm, bằng sự tự giáo dục Song, giáo dục đạo đức cách mạng phải gắn bó chặt chẽ với việc giáo dục Pháp luật của nhà nước Cộng hoà xã hôi chủ nghĩa Việt Nam Tất cả các chuẩn mực xã hội (chính trị, pháp luật, đạo đức) đều thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi Giáo dục pháp luật có nhiệm vụ giới thiệu cho học sinh các chuẩn mực về luật pháp của nhà nước, các quyẻn lợi và nghĩa vụ của công dân; do đó nó tác đụng củng cố các luận cứ chuẩn mực đạo đức và thúc đẩy việc thực hiện các yêu cầu đạo đức

Trong nhà trường phổ thông xã hội chủ nghĩa việc giáo đục đạo đức cho học sinh là phát triển nhân cách toàn vẹn của học sinh về mặt đạo đức

xã hội chủ nghĩa, hình thành ở họ ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức và thói quen đạo đức theo những nguyên tắc đạo đức xã hội chủ nghĩa Nhiêm vợ giáo dục đạo đức XHCN ưong nhà trường dựa vào bản chất đạo đức XHCN

và tính toàn vẹn của nhân cách vế mặt đạo đức Tính toàn vẹn đạo đức

XHCN biểu hiên ồ sự thống nhất giưã ý thức đạo đức và hành động đạo

đức, giưã tri thức đạo đức và tình cảm đạo đức và thói quen đạo đức của mỗi cá nhân đảm bảo sự hài hoà giưã lợi ích xã hội, và lợi ích cá nhân, cũng

31

như đòi hỏi ở mỗi cá nhân biết phê phán và loại trừ các tác động tiêu cực của đạo đức phi xã hôi chủ nghĩa.

y Nhiệm vụ cơ bản của nhà trường phổ thông XHCN trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh là xây dựng cho được ý thức đạo đức, tinh cảm đạo đức, hành vi đạo đức nhằm hình thành ỏr học sinh phẩm chất đạo đức quan trọng nhất là : lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa, tinh thần quốc tế vô sản, thái đô đối với lao đông, lòng nhân ái và tinh thần tập thể xã hội chủ nghĩa Đó là nội dung đạo đức cơ bản cần giáo dục cho toàn thể học sinh

ở nước ta Đó cũng là nội dung của những mối quan hệ cơ bản giưã con người với xầ hội, với thế giới, với con người củng như đối với bản thân được giải quyết theo nguyên tắc của nền đạo đức XHCN : Quan hệ của cá nhân đối với xã hôi - lòng yêu nước XHCN, tinh thần quốc tế vỏ sản; Quan

hệ của cá nhân đối với lao động - thái độ đối với lao động; Quan hệ của cá nhân đối với người khác - lòng nhân ái XHCN, tinh thần tập thể XHCN; Quan hê của cá nhân đối với bản thằn - tính kỷ luật, thật thà, khiêm tốn, dũng cảm Đó cũng là Pháp lênh về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cũng như quyết định số môt của uỷ ban cải cách giáo dục Trung ương đã xác đinh rõ nôi dung đạo đức XHCN cần được giáo dục cho học sinh từ mẫu giáo đến đại học chủ yếu dựa vào năm điều Bác Hồ dạy :

- Yêu TỔ quốc, yêu đồng bào

giáo dục yêu quê hương, đất nước, yêu quý và tự hào về lịch sử vẻ vang và những giá ưị văn hoá của dân tộc; yêu cha mẹ anh chị em, làng xóm, yêu quí nhân dân lao động của nước mình, yêu quý độc lập của dân tộc mình cũng như các dân tộc khác, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ tổ quốc, sẵn sàng cống hiến tài năng, sức lực của mình vì sự giàu đẹp của Tổ quốc, vì sự tiến

bô của nhân loại

Thái đô đôi với lao đông được coi là một nguyên tắc đạo đức một phẩm chất cơ bản của nhân cách XHCN được thể hiện ở tinh thần tự giác, tự nguyện, có ưách nhiệm cao, dũng cảm, thật thà; coi lao động là phẩm giá,

là vinh dự, là lẽ sống của người lao động, là nhu cầu cơ bản của con người; lao đông có kỉ luật, có kỹ thuật, sáng tạo, có nâng cao; biết ghét bỏ thối độ chây lười, ăn bám, vô kỷ luật, nói dối làm dối Phẩm chết đạo đức cơ bản này cần phải xây dựng và biểu hiện ngay ưong lao đông học tập của học sinh ở nhà trường, với đức tính chăm chỉ, cần cù, say mê; có trách nhiêm, vượt khó, trung thực, giúp đõ bạn bè trong học tập và trong công tác

Xây dựng lòng nhân ái XHCN, tình thương yêu sâu sắc dối với nhân dân lao đông, thể hiện ở lòng yèu quí, kính ưọng ông, bà, cha mẹ, anh chị

em, những người thân, thầy cô giáo, bạn bè; thái độ quan tâm và thông cảm với những người xung quanh minh; thái đô đấu tranh không khoan nhượng những biểu hiện nhằm hạ tháp phẩm giá con người, coi rẻ con người

Xây dựng tinh thần tập thể XHCN với tư cách là nguyên tắc đạo đức được biểu hiện ở ý thức và thối quen luôn luôn biết đặt lợi ích của tập thể (xã hội, đoàn thể, tổ chức) lên ừên lợi ích cá nhân; kết hợp hài hoà lợi ích tập thể với lợi ích cá nhân Lầm tròn trách nhiệm của cá nhân vòi tập thể

Ngoài ra nhà trường phổ thông còn giáo dục cho học sinh phẩm chất đạo đức quy định thái độ của cá nhân đối với bản thân, đối với sự ứng xử của bản thân đó là các đức tính trung thực, kỉ luật, khiêm tốn tự trọng, kiên

33

ưì, giản dị, dũng cảm; các phẩm chất văn hoá, văn minh trong ứng xử như

sự tế nhị, lịch sự, lẽ phép, tính tợ kiềm chế

Mỗi nguyên tắc hoặc phẩm chất đạo đức nêu ưên chỉ được thực hiên triệt để khi biết gắn chặt và dựa vào việc thực hiên các ngiiyên tắc và phẵm chát đạo đức khác Nói một cách khác, mỗi phẩm chất đạo đức chỉ là một biểu hiện của nhân cách toàn vẹn về đạo đức Và chỉ có giáo dục và phát

ưiển nhân cách toàn vẹn về đạo đức thì mới hình thành và bồi dưỡng được sâu sắc và vững chắc những phẩm chất đạo đức riêng lẻ

Nội dung giáo dục đạo đức XHCN trong nhà trường phổ thông bao gồm các phẩm chất đạo đức kể trên được thể hiên dưới dạng các biểu tượng

về hành vi đạo đức, các khái niêm về quy tắc đạo đức, các xúc cảm, thói quen ứng xử trong các quan hệ đạo đức, lí tưởng đạo đức Tất cả những yếu

tố đó được chứa đựng trong tất cả các môn học trong nhà trường, trong nhu cầu và thái độ của học sinh khi tham gia học tập và tham gia các hoạt động

đa dạng ữong và ngoài nhà trường nhằm tạo mọi điều kiên rèn luyện và phát triển hài hoà nhân cách XHCN cho học sinh