Chuyên đề: Kinh nghiệm về nuôi chim cảnh Tập 2

Chúng bắt đầu trưởng thành và sinh sản vào khoảng 5 tháng tuổi. Để xác định trống mái của 2 giống chim này bạn dựa vào những cách sau đây:1. Tròng đen vòng tròn của tròng đen của con trống nhỏ hơn và sáng hơn con mái.2. Màu lông khi ta nhìn thật kỷ sẽ thấy màu lông của chúng có khác. Lông trên trán của con trống sáng hơn con mái. Riêng chim Gầm Ghì lông trên trán con trống có màu xám nhạt còn con mái có màu nâu nhạt.

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Chuyên đề 4 năm 2013:

Kinh nghiệm về nuôi chim cảnh - Tập 2

Lê Hữu Thuận - Trưởng phòng Tư liệu thực hiện

KỸ THUẬT NUÔI CHIM CU GÁY

Chim trống, chim mái của chim Gầm Ghì và chim Gáy nhìn giống nhau, nhưng thật ra bề ngoài chúng có chút ít khác nhau

Chúng bắt đầu trưởng thành và sinh sản vào khoảng 5 tháng tuổi Để xác định trống mái của 2 giống chim này bạn dựa vào những cách sau đây:

1 Tròng đen - vòng tròn của tròng đen của con trống nhỏ hơn và sáng hơn con mái

2 Màu lông - khi ta nhìn thật kỷ sẽ thấy màu lông của chúng có khác Lông trên trán của con trống sáng hơn con mái Riêng chim Gầm Ghì lông trên trán con trống có màu xám nhạt còn con mái có màu nâu nhạt

3 Kích thước ngoại hình – chim trống dĩ nhiên to hơn con mái Hai con xuất hiện, tướng tá của con trống to khỏe hơn

của con mái và cái đầu của con trống to và cục mịch hơn

4 Giọng - con trống gáy to tiếng hơn con mái Con mái rất im lặng và khi con mái gù sẽ có âm sắt cao hơn con trống

5 Gù đấu (gù chào) - con trống sẽ gù đấu; Khi bạn tình xuất hiện, thì con trống sẽ gù sát đất (gù cái đầu thấp) với con mái nhiều lần, còn con mái thì hầu như không bao giờ gù, trừ khi trong đàn toàn mái và không có con trống trong khoảng thời gian dài

6 Chân của chim trống to và dài hơn chim mái

7 Xương dưới bụng (2 xương ghim) gần phao của chim mái thì rộng hơn chim trống Điểm này hầu như loài chim đều giống nhau, bởi vì chim mái phải có khoảng trống để cho trứng nằm

8 Chim trống ngực phải rộng và thường đậu trên những cành chắc chắn, còn con mái thì đậu khác hơn (cành nào cũng được)

9 Cái đầu của chim trống to và rộng hơn, còn chim mái thì đầu nhỏ và tròn hơn

10 Chim trống chủ động và hung hăng về phía chim trống khác

Sau đây thêm vài kinh nghiệm để xem chim mái của mình:

Khi nghe gù đấu, chim mái ở trong lồng chạy ầm ầm, nhưng đưa chim mồi tới lại không chịu gù

Chim mái khi lên nhánh thế nằm đó, không bao giờ gù, rồi tự nhảy Khi chim mái cất tiếng gáy thì hầu như chim lồng trộn rồi gáy rất xôn xao (điềm này sao giống con người quá nghe tiếng cô gái nào nói ngoài của sổ thì bằng mọi giá, các chàng chắc chắn hé cửa ra nhìn )

I Chăm sóc chim Cu Gáy

1 Chim Cu là giống ăn hạt, hạt không được bóc vỏ (xây xát) trước khi cho chúng ăn Hầu như người nuôi chim thích làm thức ăn bằng cách kết hợp nhiều loại hạt khác nhau Lúa hạt ngắn, trước khi cho ăn, họ thường rửa sạch bụi và những cọng cỏ, phơi khô rồi cất giữ chúng nơi khô ráo hay bỏ vào chai lọ rồi đậy kín lại để tránh ẩm mốc và côn trùng Rất nhiều loại hạt có thể giữ cho chim Cu sức khỏe tốt, như bông cỏ giúp tiêu hóa, lúa mạch đen giúp chất bổ cho bộ lông, đậu thì dồi dào chất bổ, mè thì có chất dầu nên giữ cho lông bóng và cứng hơn Hầu hết các loại hạt thông thường dùng cho chim Cu có kích thước trung bình (chim Ngói, chim Gáy ) là bo bo, lúa mì

và hạt kê Còn những loại chim có kích thước nhỏ (Cu Pháp, Cu Gầm

Ghì ) lại ưa thích các loại hạt nhỏ như là kê hay hạt bông cỏ, nhưng chúng

sẽ ăn bo bo hay lúa mì nếu chúng ta cho chúng ăn Ở Thailand, lúa là món

ăn chính cho chim Cu, những loại hạt khác chỉ món ăn phụ Chứa đựng thức

ăn trong hủ riêng Không được trộn hạt với lúa bởi vì chim Cu chỉ ăn ngũ cốc thôi, như vậy sẽ làm chim Cu mập và không khỏe mạnh được

2 Nước cho chim Cu uống phải là nước sạch, nếu dùng nước máy thì đừng che đậy và chờ cho chất clo bốc hơi hết mới được dùng Nếu lồng chim thường treo ngoài nắng, thì nên thay nước mỗi ngày để ngừa triệu chứng khô

cổ họng

3 Chim Cu phải cần được nhận ánh sáng mặt trời vài tiếng mỗi ngày Treo lồng những nơi khác nhau sẽ làm cho chim Cu có khí thế và sung hơn,

không được để ánh sáng trực tiếp chiếu hết lồng mà phải có bóng râm để có chổ cho chim Cu vào khi cần thiết Chim Cu khi phơi nắng thường nằm xòe cánh và đuôi dưới đáy lồng để tống khứ những côn trùng (ve) ra khỏi lông chúng Nếu không có ánh sáng mặt trời thí phải mua bóng đèn để chiếu sáng cho chim Cu thay thế ánh sáng mặt trời

Nếu để lồng những nơi tối trong nhà hay là những nơi lạnh, bạn có thể mắc thêm bóng đèn cho mỗi cái lồng với khoảng cách phù hợp

4 Đất đen - ở Thailand, công thức làm đất đen thật đặt biệt, đất đen được làm ra từ cây cỏ và khoáng chất, làm nền tảng vững chắc cho sức khỏe và giọng gáy cho chim Cu Nó bao gồm chất vôi, trộn với đất và một ít than đập nhỏ (hay mồ hống) Chim Cu trong thiên nhiên ăn đất và đất núi lửa (đất đỏ) đôi khi liếm muối để tăng sức khỏe

5 Chim Cu trong tự nhiên rất cần ăn sạn để nghiền nát thức ăn nhất là những hạt già và cứng Chim Cu cần chất vôi để tạo vỏ trứng Đặt biệt cho việc sinh sản và tạo xương của chúng Than củi giúp tiêu hóa và sạn giúp nghiền nát hạt trong mề của chim Cu Đất sạn không nên trộn chung với thức ăn mà phải chứa vào cóng riêng

6 Muối là chất khoáng cần thiết Chim Cu thường hấp thụ

những khoáng chất vi lượng từ thức ăn nhưng không đủ những nguyên tố như là iod, mangan, coban thận trọng cho ăn thêm muối cho vật nuôi rất tốt Muối biển nguyên chất rất có nhiều khoáng chất cho chim Cu, nhưng nếu ta cho ăn nhiều quá sẽ làm giảm chất giọng Tốt nhất cho chim Cu ăn muối mỗi tuần một lần, muối cho vào cái dĩa cho chim ăn và ngày hôm sau nhớ lấy dĩa muối ra

7 Sự hoảng sợ ban đêm - trong thiên nhiên khi chỗ ngủ bị đe dọa (hoảng sợ) chúng sẽ bay lên để thoát khỏi sự đe dọa nguy hiểm của chúng Thỉnh

thoảng chim nuôi trong lồng cũng bị hoảng sợ ban đêm Sự hoảng sợ này có thể làm gảy lông cánh, xây xát đầu hay rách mình chảy máu Sự việc xảy ra khi chim Cu ngủ những nơi rất tối hay là những con chim mới đặt trong tình cảnh mới (đổi chổ, chim bổi mới ) Chim cu nhìn đêm tối rất kém nên

chúng dễ bị hoảng sợ, khi chúng nghe ồn ào và chúng sẽ nhảy ngay và kết quả là bị thương Dĩ nhiên chim Cu càng cố thoát khỏi cái lồng, thì những chắn song lồng sẽ làm chim Cu bị thương tồi tệ hơn

Cách giải quyết là mắc bóng điện ngủ sao cho vừa đủ ánh sáng cho chúng thấy xung quanh vào ban đêm Nếu ánh sáng quá mạnh sẽ làm chim khó ngủ, nếu vậy thì tốt nhất trùm tấm màng để có bóng tối cho chúng ngủ

Tiếng động, đồ đạc trong nhà có thể làm chim hoảng sợ

8 Nhiệt độ - chim Gầm Ghì và Cu Cườm chịu nhiệt rất kém Khi nhiệt độ hạ xuống 10 độ C chim Cu sẽ bị cú rũ, nếu nhiệt độ hạ hơn nữa thì chim Cu sẽ chết Người nuôi nên đặt một bóng điện trong lồng Vì chim Cu là loại sống

ở khí hậu xích đạo nên chúng có thể sống ở môi trường mà nhiệt độ lên tới

42 độ C

II Lồng nuôi chim Cu Gáy

1 Lồng đơn - mỗi lồng đơn chỉ nuôi chứa cho mỗi con chim Cu thôi Thông thường lồng nuôi có kích thước là 16 -16.5in ( 40.6 - 61.9 cm) Hai kiểu lồng mà người Thái Lan thường dùng là: lồng có hình dạng giống như cái trống, hay hình ống, còn kiểu khác có hình ovan (hình quả đào)

Nan lồng (song) được làm bằng tre nên có thể chống lại côn trùng và mối mọt Nan lồng làm bằng song mây thì cứng và bền Nhiều nan lồng làm bằng dây leo nhưng không nhìn đẹp bằng song mây

Cầu lồng (dùng để chim đậu) nên chọn kích thước phù hợp cho chân chim đứng bám Cầu ba cạnh (hình chữ Z) thì rất phù hợp cho loại lồng này, vì nó rất tốt cho chim khi chúng thay đổi vị trí

Một số cầu được làm bằng thủ công, nhám nhưng mịn; để cho chim Cu bám chắc hơn Cầu, thông thường được làm bằng gỗ hay rễ cây cứng

Trong lồng đơn, người nuôi chim nên đặt bốn hủ (cóng) chứa thức ăn bao gồm: ngũ cốc, nước, sỏi cát, và khoáng chất

Để giữ cho chim Cu yên tĩnh và không chú ý những tiếng động, người nuôi phải làm 2 màn vải Người nuôi che phủ một tấm màn làm bằng vải mỏng bên trong, màn vải này có chức năng ngăn ngừa tiếng động gây sợ hãi cho chim Gáy nhưng vẫn thấy đối thủ khi thi đấu Một tấm màn dày phủ bên ngoài dùng để trùm kín lồng, giữ chim yên tĩnh và khỏi bị sợ khi di chuyển

2 Chuồng chim - người nuôi nên làm một cái lồng lớn hay là chuồng chim cho chim Gáy khi chúng không đi thi đấu Không được nhốt chim luôn Cu trong lồng đơn Chuồng nuôi rất cần thiết cho chim con, chim trưởng thành

và chim mồi nghỉ ngơi sau khi thi đấu Chim Gáy rất cần một cái chuồng rộng, để chúng cần luyện tập, dùng cơ bắp để bay và giúp chúng có sức khỏe

và giọng gáy chúng tốt hơn

Nếu có điều kiện thì nên làm chuồng rộng, đặt vào trong chuồng vài nhánh cây cho chim đậu, và chuồng phải có đủ không gian cho chim bay, cái này rất lợi cho đôi cánh chim Dưới sàn chuồng nên làm bằng gỗ hay bằng cát trần Cu Gầm Ghì và chim Gáy là những loại chim đi dưới đất, vì thế chúng thường đi hay nằm dưới sàn chuồng Một cái chuồng tốt được làm bằng 2 lớp dây kẽm để ngăn ngừa và tránh xa những con vật thường tung hoành và sát hại chim Cu như là chuột, mèo

Không được nhốt chim Cu luôn trong chuồng nuôi hay lồng đơn mà phải nuôi nhốt thay đổi Người nuôi nên nhốt chúng trong chuồng nuôi thường xuyên hơn lồng đơn Không được nhốt chim trong lồng đơn liên tục

Có lẽ người Thái Lan nuôi chim gáy so với người Việt Nam mình có khác

…???

Khi người nuôi chọn một đôi chim Cu cho đẻ, điều trước tiên là phải cần chuẩn bị một cái chuồng (lồng) đẻ, chuồng đẻ không có qui định về kích thước, nó chỉ phụ thuộc vào điều kiện nơi ở của người nuôi Để bảo vệ chim

Cu từ mèo, chuột và các loài thú ăn thịt khác, chuồng đẻ nên làm bằng lưới sắt Chiều cao của chuồng nuôi đẻ thường là 45, 90, 135 hay là 180cm, chiều rộng 60cm và chiều dài từ 100 đến 180cm

Dưới đáy lồng người nuôi thường đổ cát sỏi khô hay làm bằng gỗ ván, bởi vì chim cu ngoài hoang dã thường kiếm ăn ở dưới đất nên việc này giúp chúng

cảm thấy giống ngoài thiên nhiên hơn Chuồng phải đặt nơi có ánh nắng buổi sáng chiếu vào, nhưng cái tổ cần phải đặt trong bóng râm (tối)

Lần đầu chọn 2 chim Cu giống, người nuôi phải để cho chúng “làm quen” với nhau trước khi bỏ vào chuồng đẻ Nhốt chim Cu trống, mái vào hai lồng riêng và treo (đặt) hai cái lồng gần kề với nhau từ một đến hai tuần Khi cả hai đã quen nhau, ban đêm chúng sẽ nằm ngủ gần nhau Khi chuyển chúng

ra xa nhau chúng sẽ gù và gáy gọi nhau

Kỹ thuật để tránh chúng gây hấn và đá nhau, nên sang con chim Cu mái từ lồng nuôi vào chuồng đẻ trước rồi đặt lồng nuôi của chim Cu trống kề bên chuồng chim đẻ Sau vài ngày sang chim Cu trống vào luôn chuồng đẻ Tốt nhất là nên sang chim trống vào buổi chiều tối bởi vì chúng không có thời gian để gây hấn và đá nhau Nếu chúng còn tiếp tục đá nhau thì nên ngăn chúng bằng một tấm bìa cứng hay là bỏ thêm vào chuồng đẻ vài con chim con để chúng có bầu bạn và sẽ hết đá nhau

Trong chuồng đẻ nên đặt vài cái tổ làm bằng dây mây, hộp gỗ hay vật liệu khác có hình dạng giống như cái bát nhỏ, vừa cho chim Cu Nên đặt 3 hay 4 cái tổ trong lồng đẻ để cho chúng chọn Chim Cu sẽ đẻ 2 trứng và nở sau 14 hay 15 ngày ấp Chim trống và chim mái thay phiên nuôi dưỡng cho chim con Không được quấy rối hay kiểm tra chúng thường xuyên, bởi làm như vậy chúng sẽ bỏ tổ Suốt những ngày đầu tiên, chim Cu cha mẹ nuôi chim

Cu non bằng sữa của chúng Sữa này được sản xuất làm thức ăn lỏng ở trong

cổ họng của chim Cu bố mẹ Chim Cu sẽ chăm sóc con của chúng đến khi chúng có thể tự kiếm ăn, và tự rời xa bố mẹ

Nhiều người nuôi đã dùng chim Ngói nuôi và chăm sóc chim Gáy hay chim Gầm Ghì con thay cho cha mẹ chúng Người nuôi có thể dùng chim giống tốt và chỉ lấy trứng cho chim Ngói ấp và nuôi, tiến trình này có thể sản sinh

ra nhiều chim Cu trong thời gian ngắn Chim Ngói không có gây sự với các loài chim Cu khác và nuôi chim con rất tốt Chim Ngói có thời gian ấp trứng giống như chim Gáy hay chim cu Gầm Ghì Chim Ngói nuôi chim non rất tốt và chim con sẽ lớn rất nhanh

KỸ THUẬT NUÔI CHIM CHÀO MÀO SINH SẢN

Trong vài năm gần đây, ở nước ta đã có một số phân loài Chào Mào có

nguy cơ bị tuyệt chủng, do nạn săn bắt quá độ Điều này không chỉ gây hại cho hệ trường sinh thái mà còn đe dọa nghiêm trọng đến nguồn đa dạng sinh học Việt Nam Chính vì thế, mà việc lai tạo và nhân giống các dòng chim Chào Mào, trở nên cấp thiết và có vai trò ngày càng trọng như hiện nay

Bên cạnh ý nghĩa bảo tồn sinh học, ta có thể nói rằng: “Nuôi Chào Mào sinh sản còn là một thú vui tao nhã và khá độc đáo đối với các nghệ nhân” Nó giúp ta biết yêu thương, mang đến cho ta lòng nhẫn nại và rèn cho ta cả đức

hy sinh Nói thì dễ nhưng làm lại khó, đó là một công việc khá vất vả và không đơn giản chút nào Nhân đây, bài viết là này nhằm mục đích cung cấp một số thông tin cho những nghệ nhân đang có tâm huyết với nghề, để gây dựng lại các nòi Chào Mào quý hiếm, bảo vệ đa dạng sinh học - cũng như phổ biến củng cố thú chơi của mình ngày càng mạnh mẽ và bền vững hơn Bài viết đã ghi nhận lại, các giai đoạn từ khi bắt đầu chọn cặp chim bố mẹ đến khi các lứa Chào Mào non trưởng thành:

1 Trước khi cho sinh sản, cặp bố mẹ cần được cách li để chăm sóc đặc biệt

a Dinh dưỡng trước sinh sản

- Chim trống: vẫn giữ chế độ ăn uống bình thường tức cám tổng hợp, trái cây và côn trùng Đặc biệt là tăng cường thêm nhiều loại côn trùng như: dế, trứng kiến, sẽ giúp chim khỏe mạnh (đã thay lông, có phong độ tốt)

- Chim mái: có khẩu phần gần như chim trống nhưng phải bổ sung thêm các loại khoáng tổng hợp dành cho chim ăn quả trong mùa sinh sản có sẵn trên thị trường (đã thay lông, có phong độ tốt)

- Trường hợp không có thuốc thì phải bổ sung thật nhiều hoa quả và côn trùng, luân phiên thay đổi để chim nhận đủ chất, tạo hệ trứng non tốt, ít gặp rủi ro sau này Côn trùng cho chim sinh sản sẽ tăng đột biến, bởi ngoài việc nuôi trứng chim mái còn phải nuôi lông, chúng thường sẽ tự vặt lông bụng của mình để lót ổ, và số lượng lông bị rụng cũng khá lớn

b Về giấc ngủ trước sinh sản

- Giấc ngủ của chim cực kì quan trọng, lúc nắng tắt, chạng vạng thì ta cho cặp bố mẹ đi ngủ, treo nơi yên tĩnh tránh mèo chuột gây hại Ngủ đủ giấc và không bị làm phiền giúp chim tăng cường sức khỏe cũng như sức đề kháng

2 Tiến hành cho sinh sản nhân tạo

a Lồng nuôi chim sinh sản

- Lồng nuôi chim sinh sản là loại lồng làm bằng lưới thép không rỉ có kích thước nhỏ hoặc lớn tùy ý người nuôi Nhưng tối thiểu là từ 180cm (chiều dài), 120cm (chiều rộng), 150cm (chiều cao) Có rãnh để vệ sinh phân chim

Ngoài ra , trong lồng còn bố trí giá thể cho chim làm tổ, thường làm bằng vỏ gáo dừa cắt ngang, bình gốm, rọ tre chẳng hạn

- Và 2 khay nước và thức ăn, một máng tắm nhỏ, nhiều cành đậu cho chim non tập chuyền, không đặt quá cao sẽ tăng nguy cơ chim non trượt chân khi chuyền Lồng phải có mái che mưa, gió, mặt tiền quay về phía đón nắng sớm

là tốt nhất Vào những ngày nắng to, ta dùng lưới lan che chắn bớt lại mặt tiền lồng, 2 bên lồng che chắn bằng tôn hoặc gỗ để tạo cảm giác thoải mái và

an toàn cho chim, giảm stress khi chim bắt cặp và đẻ trứng

b Cho chim bắt cặp

- Chim Chào Mào, bắt đầu thành thục ở năm tuổi đầu tiên, mùa đẻ của chúng thường bắt đầu từ tháng 8 đến tháng 4 năm sau Chim trống thành thục có biểu hiện như hót nhiều hơn mọi ngày, sung mãng Chim mái phát ra nhiều tiếng kêu nhỏ, kêu suốt ngày để tìm bạn tình

- Trước khi cho sinh sản, ta cần cho chim bắt cặp Đầu tiên con trống vào lồng trước, rồi cho lồng nuôi chim mái vào sau Khi chim trống hót to, cố