LỜI CẢM ƠN Em xin kính gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám đốc học viện thầy cô Học Viện Ngân Hàng giảng dạy cho em kiến thức bổ ích suốt trình học tập trường Em xin gửi lời cảm ơn tới Q cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học TP Hồ Chí Minh (AISC) giúp đỡ em, cung cấp số liệu, thông tin để giúp em hoàn thành chuyên đề Tuy vậy, việc xây dựng hồn thiện quy trình kiểm tốn vấn đề có phạm vi lớn phức tạp Mặt khác, hiểu biết em lĩnh vực hạn chế, dự cố gắng chuyên đề khó tránh khỏi thiếu sót định Vì vậy, em mong nhận ý kiến đóng góp q báu từ thầy giáo, anh chị bạn quan tâm tới vấn đề để viết hoàn thiện Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nơi, Ngày 06 tháng 06 năm 2012 Sinh viên Phan Thị Trang LỜI CAM ĐOAN Em xin cam đoan cơng trình nghiên cứu riêng em, xuất phát từ quy trình làm việc nghiêm túc hướng dẫn anh chị Chi nhánh Cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học TPHCM Các số liệu trung thực khách quan Sinh viên thực Phan Thị Trang MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT TẮT Diễn giải AISC Công ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học TP HCM BC ĐKT Bảng cân đối kế toán BCKQKD Báo cáo kết kinh doanh BCKT Báo cáo kiểm toán BCTC Báo cáo tài HTKSNB Hệ thống kiểm sốt nội KTV Kiểm toán viên SXKD Sản xuất kinh doanh DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU LỜI MỞ ĐẦU Tính cấp thiết đề tài Vào đầu năm 90 kỷ XX, với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam có phát triển mạnh mẽ, chuyển từ kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường với nhiều u cầu Trước địi hỏi đó, hoạt động kiểm toán đời Việt Nam Hai mươi năm qua chặng đường không dài chứng kiến bước phát triển vượt bậc ngành kiểm tốn độc lập cịn non trẻ Việt Nam Với số lượng gần 200 công ty kiểm toán hoạt động, thực chưa hoạt động kiểm tốn độc lập lại sơi động Số lượng công ty hoạt động ngành tăng lên nhanh chóng với dịch vụ cung cấp ngày đa dạng chuyên nghiệp cho thấy hoạt động kiểm toán độc lập nhu cầu thiết thực kinh tế, Việt Nam hội nhập sâu vào kinh tế giới Trong đó, hoạt động kiểm tốn BCTC giữ vai trò quan trọng nhận quan tâm nhiều đối tượng Nó giảm thiểu rủi ro thơng tin, tăng độ tin cậy thơng tin kế tốn góp phần lành mạnh hóa quan hệ kinh tế Khoản mục nợ phải thu khách hàng khoản mục quan trọng BCTC doanh nghiệp, có liên quan chặt chẽ đến chu trình bán hàng, thu tiền tiêu trọng yếu có bảng cân đối kế toán báo cáo kết hoạt động kinh doanh Do vậy, kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng phần quan trọng kiểm tốn BCTC Sau q trình học tập, tìm hiểu kiểm tốn nói chung kiểm tốn BCTC nói riêng, với thời gian thực tập Công ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC), em trực tiếp tiếp cận với khoản mục nợ phải thu khách hàng Nhân thức tầm quan trọng kiểm toán khoản mục kiểm toán BCTC, em lựa chọn thực đề tài “Hồn thiện quy trình kiểm tốn khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm toán báo cáo tài Cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực hiện.” để nghiên cứu làm chuyên đề tốt nghiệp Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu chuyên đề tốt nghiệp dựa lý luận chung quy trình kiểm tốn khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm toán báo cáo tài thực tế kiểm tốn cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) để làm đối chiếu lý luận thực tế Nhờ đề xuất ý kiến đưa giải pháp nhằm hồn thiện quy trình kiểm tốn khoản mục phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài Phương pháp nghiên cứu Để thực đề tài em sử dụng phương pháp nghiên cứu: vật biện chứng, phương pháp vật lịch sử kết hợp với phương pháp so sánh, phương pháp thống kê phương pháp tổng hợp Đối tượng phạm vi nghiên cứu Chuyên đề tập trung tìm hiểu phân tích vấn đề lý luận thực tiễn theo chuẩn mực kế toán, kiểm toán Việt Nam liên quan đến hoạt động kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn BCTC cơng ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) Kết cấu chuyên đề Ngoài phần mở đầu, kết luận, chuyên đề bao gồm ba phần chính: Chương 1: Lý luận chung kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài Chương 2: Thực trạng kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài cơng ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực Chương 3: Giải pháp kiến nghị hồn thiện kiểm tốn khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực CHƯƠNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG 1.1.1 Khái niệm đặc điểm khoản mục nợ phải thu khách hàng  Khái niệm Khoản mục nợ phải thu khách hàng: Là khoản phát sinh trình bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ thời điểm bán hàng thu tiền không trùng Các khoản phải thu khách hàng loại tài sản doanh nghiệp bị người mua chiếm dụng, mà đơn vị có trách nhiệm phải thu hồi Trên bảng CĐKT, khoản mục nợ phải thu khách hàng trình bày phần Tài sản lưu động đầu tư ngắn hạn, bao gồm khoản mục nợ phải thu khách hàng ghi theo số phải thu gộp khoản mục dự phòng phải thu khó địi ghi âm Do vậy, phần nợ phải thu khách hàng trừ phần dự phòng nợ phải thu  Đặc điểm Khoản mục nợ phải thu khách hàng khoản mục quan trọng trọng BCĐKT, có mối liên hệ mật thiết đến kết kinh doanh đơn vị việc lập dự phịng phải thu khó địi thường dựa vào ước tính nhà quản lý nên khó kiểm tra Người sử dụng BCTC thường dựa vào mối liên hệ tài sản công nợ để đánh giá khả toán doanh nghiệp Do đó, đối tượng để sử dụng thủ thuật thổi phồng so với thực tế để làm tăng khả toán doanh nghiệp Bên cạnh đó, nợ phải thu khách hàng có liên quan mật thiết đến kết kinh doanh, ln có khả doanh nghiệp ghi tăng thêm để làm tăng lợi nhuận doanh thu đơn vị Các khoản dự phịng phải thu khó địi làm tăng chi phí doanh nghiệp kỳ lập dự phịng, làm giảm lợi nhuận kỳ báo cáo 1.1.2 Phương pháp hạch toán kế toán khoản mục nợ phải thu khách hàng  Nguyên tắc hạch toán khoản mục nợ phải thu khách hàng Các khoản phải thu khách hàng phân loại thành khoản phải thu ngăn hạn khoản phải thu dài hạn khoản phải thu theo dõi tài khoản, chi tiêt cho đối tượng phải thu Đến cuối kỳ kế toán, kế toán viên vào hợp đồng chứng từ có liên quan để phân chia thành khoản phải thu khách hàng ngăn hạn dài hạn Do đó, hạch tốn khoản phải thu khách hàng phải tuân thủ nguyên tắc sau (theo Chế độ kế tốn doanh nghiệp Bộ Tài Chính): Nợ phải thu cần hạch toán chi tiết cho đối tượng phải thu, theo nội dung phải thu, theo dõi chi tiết phải thu ngắn hạn, phải thu dài hạn ghi chép theo lần toán Đối tượng phải thu khách hàng có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp mua sản phẩm, hàng hoá, nhận cung cấp dịch vụ, kể TSCĐ, bất động sản đầu tư Không phản ánh vào tài khoản nghiệp vụ bán sản phẩm, hàng hoá, BĐS đầu tư, TSCĐ, cung cấp dịch vụ thu tiền (Tiền mặt, séc thu qua Ngân hàng) Trong hạch toán chi tiết tài khoản này, kế toán phải tiến hành phân loại khoản nợ, loại nợ trả thời hạn, khoản nợ khó địi có khả khơng thu hồi được, để có xác định số trích lập dự phịng phải thu khó địi có biện pháp xử lý khoản nợ phải thu khơng địi Trong quan hệ bán sản phẩm, hàng hoá, cung cấp dịch vụ theo thoả thuận doanh nghiệp với khách hàng, sản phẩm, hàng hoá, BĐS đầu tư giao, dịch vụ cung cấp không theo thoả thuận hợp đồng kinh tế người mua u cầu doanh nghiệp giảm giá hàng bán trả lại số hàng giao  Nội dung kết cấu tài khoản phản ánh Để hạch toán nghiệp vụ toán với người mua, kế toán sử dụng tài khoản 131- Nợ phải thu khách hàng Kết cấu tài khoản : Bên Nợ: Phản ánh số tiền phải thu khách hàng mua chịu sản phẩm, hàng hoá, vật tư… doanh nghiệp Số tiền thừa trả lại cho khách hàng, số tiền xóa sổ khoản phải thu khách hàng mà không thu hồi số tiền chênh lệch điều chỉnh tỷ giá ngoại tệ Bên Có: Phản ánh số tiền khách hàng trả nợ,số tiền nhận ứng trước, trả trước khách hàng Khoản giảm giá hàng bán cho khách hàng sau giao hàng khách hàng có khiếu nại, doanh thu số hàng bán bị người mua trả lại (Có thuế GTGT khơng có thuế GTGT), số tiền chiết khấu toán chiết khấu thương mại cho người mua Số dư bên Nợ:Số tiền phải thu khách hàng Tài khoản có số dư bên Có Số dư bên Có phản ánh số tiền nhận trước, số thu nhiều số phải thu khách hàng chi tiết theo đối tượng cụ thể Khi lập Bảng Cân đối kế toán, phải lấy số dư chi tiết theo đối tượng phải thu tài khoản để ghi hai tiêu bên “Tài sản” bên “Nguồn vốn”  Ngun tắc hạch tốn dự phịng phải thu khó địi: Để hạch tốn khoản dự phịng phải thu khó địi, kế tốn sử dụng tài khoản 139- Dự phịng phải thu khó địi Đây tài khoản điều chỉnh tài khoản 131 nên có cách ghi ngược lại Kết cấu tài khoản : Bên Nợ: Phản ánh việc hồn nhập dự phịng phải thu khó địi xử lý khoản phải thu khó địi Bên Có: Phản ánh số dự phịng trích lập Số dư bên Có: Số dự phịng phải thu trích lập có Tại điều 6, Thơng tư 228/2009/TT- BTC quy định số điểm sau lập dự phòng phải thu khó địi: • Thời điểm lập hồn nhập dự phịng Thời điểm lập hồn nhập khoản dự phịng phải thu khó địi cuối kỳ kế tốn năm Riêng doanh nghiệp niêm yết thị trường chứng khốn phải lập báo cáo tài niên độ trích lập hồn nhập dự phòng thời điểm lâp BCTC niên độ • Đối tượng điều kiện Khoản nợ phải có chứng từ gốc, có đối chiếu xác nhận khách nợ số tiền cịn nợ Có đủ định khoản nợ phải thu khó địi: hạn toán ghi hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ cam kết nợ khác Nợ phải thu chưa thời hạn toán tổ chức kinh tế (các công ty, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, tổ chức tín dụng…) lâm vào tình trạng phá sản làm thủ tục giải thể, người nợ tích, bỏ trốn, bị quan pháp luật truy tố, giam giữ, xét xử, thi hành án chết (Nợ khả thu hồi) Các khoản khơng đủ xác định nợ phải thu theo quy định phải xử lý khoản tổn thất 10 Qua việc xem xét tính trọng yếu tổng khoản phải thu, số lượng khoản phải thu, phân bố quy mô tài khoản, cấu KSNB khách hàng, KTV tiến hành gửi thư xác nhận tới 20 khách hàng Ban giám đốc ABC thống danh sách 20 khách hàng đưa hình thức thư xác nhận dạng khẳng định Để đảm bảo thư xác nhận gửi đầy đủ đến tay người nhận KTV phải kiểm sốt tồn q trình từ gửi thư đến nhận thư phúc đáp Nội dung thư phúc đáp đồng ý khơng đồng ý với số dư sổ công ty ABC Trong trường hợp có khác biệt số liệu thư hồi âm, KTV đề nghị đơn vị giải thích, đề xuất cách giải Nếu khơng nhận thư phản hồì, KTV đến gặp trực tiếp khách hàng đối chiếu, kiểm tra lại hợp đồng bán hàng, hóa đơn bán hàng, phiếu xuất kho… để tìm hiểu nguyên nhân chênh lệch Mã khách 03SINH V1 01KH003 03MHIE U 04PHUA N 03GIAN G 02NHPT DT 00KNGA N 03LTHE 04VSON 03DONG H 01XDTS 01KH002 01QUOC TE 02VLXD AD 01KH001 ……………… … Tên khách Công ty TNHH TM & DV Sinh việt Số dư sổ Xác nhận Chênh lệch 843,853,000 843,853,000 Công ty TNHH TM DV Đông Hà 15,000,000 15,000,000 Công ty TNHH TM Mạnh Hiếu 50,342,800 50,342,800 Cơng ty TNHH XD Phó an Cơng ty TNHH XD TM DV Gia Nguyễn 46,664,045 35,668,045 10,996,000 18,643,001 18,643,001 Công ty TNHH XD PT đô thị 290,703,520 290,703,520 Công ty TNHH Xe máy Kêng Ngân 195,500,000 195,500,000 39,756,010 39,756,010 75,605,313 75,605,313 698,929,042 698,929,042 20,605,538 20,605,538 1,403,964,046 1,403,964,046 517,363,642 517,363,642 Cơng ty xây lắp VLXD An D¬ng 6,068,830,356 6,068,830,356 Công ty xây lắp t vấn thiết kế 164,924,954 164,924,954 Not e Công ty TNHH xe tải Lợi Thế Cơng ty TNHH §TXD KD nhà Vĩnh Sơn Công ty TNHH Đông Hải Công ty TNHH Đầu t & XD Thanh Sơn Cơng ty XD §T Bạch Đằng 16 Công ty Xây dựng Quốc Tế ('1) (1): Tại ngày 5/1/2012 Công ty TNHH XD Phú An trả 10,996,000 theo hợp đồng số 108 phát sinh vào ngày 20/12/2011.; hóa đơn 589 ngày 27/12/2011 với số tiền 46,664,045 Thanh tốn lần sau 30 ngày Bảng 2.12 Đối chiếu thư xác nhận sổ sách công ty ABC Trong số 20 khách hàng mà KTV gửi thư xác nhận hầu hết gửi lại thư phúc đáp đồng ý với số dư sổ kế tốn cơng ty ABC Tuy nhiên có 49 trường hợp công ty TNHH XD Phú An có chênh lệch số dư Trường hợp chênh lệch KTV kiểm tra chi tiết hợp đồng, thời hạn tốn tìm ngun nhân chênh lệch cơng ty thu tiền sau KTV kiểm tra chi tiết nghiệp vụ thu tiền phát sinh sau ngày 31/12/2011 để đảm bảo việc ghi nhận cơng nợ phải trả đầy đủ, ngồi việc kiểm tra khoản thu sau ngày kết thúc niên độ có liên quan tới khoản doanh thu ghi nhận trước niên độ hay khơng Sau đó, KTV tiến hành kiểm tra chi tiết hợp đồng, hóa đơn, chứng từ khách hàng để xác định số tiền phải thu, thời hạn phương thức toán, để từ xác định số phải thu cuối kỳ Sau kiểm tra chi tiết KTV thấy khớp chứng từ sổ sách • Kiểm tra việc lập dự phịng khoản phải thu khó địi Doanh nghiệp cần trích lập dự phịng phải thu khó địi để đảm bảo nguyên tắc thận trọng, phù hợp dồn tích kế tốn Mức trích lập dự phịng dựa kinh nghiệm tỷ lệ nợ không thu hồi khứ so với số liệu năm hành KTV cần kiểm tra tính hợp lý dung để tính tốn mức dự phịng Tại cơng ty ABC, sau kiểm tra tính hợp lý bảng số dư phân tích theo tuổi nợ, KTV tiến hành kiểm tra tính hợp lý của mức trích dự phịng việc tính tốn lại theo TT228/2009/TT-BTC lập bảng so sánh với mức trích lập công ty ABC Cuối cùng, KTV đưa kết luận sau: CƠNG TY TNHH KIỂM TỐN & DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) Khách hàng: Công ty ABC Tham chiếu: Niên độ kế toán: 01/01/2010 - 01/01/2011 Người thực hiện: Nguyễn Văn A Khoản mục thực hiện: TK 131 Ngày thực hiện: Bước cơng việc: Phân tích tuổi nợ ST T Đối tượng Tổng Nợ phải thu hạn 1năm năm - XN1-CN Cty CP §t &Kinh doanh B§S HN Sơng Hồng dưới 3 năm -1 năm 66400 tháng năm năm trở lên 00 6640000 9753597 50 XNXD5 - TCty đầu t PTHT đô thị - lãi ngân hàng XNXL NM-Licogi 12 (Tú) 7029975 1405995 97535973 21089926 3.3 06.7 290696 Xí nghiệp Sơng Đà10.3 4100000 14 33169614 … 45684 3178967 4978243 307778 56496022 255 13123 43.3 1580453 235 3086764 035 307778 68 35657117 Mức trích lập đơn vị 952 13705 28 1589483 387 3484770 035 307778 02 39652019 Mức trích lập theo KTV 277 58132 71.7 264 3980058 035 48 39949024 903043.7 77 5.7 Cộng Chênh lệch Bút tốn điều chỉnh có: Nợ TK 642: 399,490,245.7 Có TK 139: 399,490,245.7 Bảng 2.13 Mẫu kiểm tra việc lập dự phòng khoản phải thu khó địi  Kiểm tra tính hoạt động liên tục kiện phát sinh sau ngày kết thúc niên độ kế tốn Tính hoạt động liên tục có ảnh hưởng lớn đến ý kiến mà KTV đưa BCTC khách hàng nói chung khoản mục nợ phải thu khách hàng nói riêng Vì vậy, KTV phải thận trọng việc đánh giá tính hoạt động liên tục khách hàng từ ký hợp đồng kiểm toán Đối với khách hàng ABC, qua tìm hiểu kết phân tích KTV ABC giai đoạn phát triển ổn định Vì tính hoạt động liên tục đảm bảo Cũng qua tìm hiểu KTV cơng ty khơng liên quan tới vụ kiện tụng, tranh chấp nào, khơng có khách hàng phải thu ABC bị phá sản sau ngày kết thúc niên độ kế toán 2.2.2.3 Kết luận kiểm toán Sau thực thủ tục kiểm toán cần thiết KTV đưa kết luận tính trung thực hợp lý khoản phải thu khách hàng BCTC công ty X đưa bút tốn điều chỉnh CƠNG TY TNHH KIỂM TỐN & DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) Khách hàng: Công ty ABC Niên độ kế toán: 31/12/1011 Khoản mục thực hiện: TK 131 Bước công việc: Tổng hợp 51 Tham chiếu: Người thực hiện: Ngày thực hiện: KẾT LUẬN KIỂM TỐN Cơng việc tiến hành KTV thực kiêm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam chuẩn mực kiểm toán quốc tế đươc thừa nhận Việt Nam Các vấn đề phát sinh kiến nghị: Kiểm tra đối ứng tổng hợp: Khơng có vấn đề Kiểm tra chứng từ khơng có vấn đề bất thường phát sinh Cơng ty ABC chưa đánh giá lại khoản phải thu có gốc ngoại tệ ngày 31/12/2011 Đề nghị đánh giá lại khoản phải thu có gục ngoại tệ theo quy định Cơng ty thực việc trích lập dự phịng phải thu khách hàng chưa theo tỷ lệ quy định Bút toán điều chỉnh kiến nghị: Nợ TK 642: 399,490,245.7 Có TK 139: 399,490,245.7 Các bút toán điều chỉnh đề nghị công ty ABC đồng ý điều chỉnh Kết luận Dựa vào kết công việc ngoại trừ (các vấn đề trên), theo ý kiến tôi: Cơ sở liệu cho phần phải thu khách hàng thích hợp khía cạnh trọng yếu với tổng số dư: đồng, trung thực theo cá nguyên tắc kế toán chấp nhận chung lập quán với năm trước Bảng 2.14 Kết luận kiểm tốn (Trích giấy tờ làm việc KTV) 2.2.3 Giai đoạn kết thúc kiểm toán Sau kiêm toán xong khoản phải thu cơng ty ABC, nhóm trưởng nhóm KTV sốt xét kiện xảy sau ngày lập BCTC, soát xét giấy tờ làm việc KTV đưa nhận xét, bút toán điều chỉnh khoản trích lập dự phịng phải thu khó địi việc đánh giá lại khoản phải thu có gốc ngoại tệ cuối kỳ công ty ABC Sau kết thúc kiểm toán khách hàng, giấy tờ báo cáo kiểm toán xếp theo trình tự định lưu giữ hồ sơ kiểm tốn Sau chuyển đến phịng sốt xét, cuối phát hành báo cáo kiểm toán 2.3 NHẬN XÉT VỀ QUY TRÌNH KIỂM TỐN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) 52 2.3.1 Những ưu điểm kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng cơng ty Kiểm tốn dịch vụ tin học TP HCM  Về trình độ nhân viên trẻ động có kiến thức chun mơn cao AISC có đội ngũ nhân viên có trình độ, động sáng tạo Đây nhân tố quan trọng định thành công công ty năm Các KTV công ty tham gia kiểm tốn nhiều cơng ty, tổng cơng ty lớn hoạt động nhiều lĩnh vực khác Do đó, trình độ nhân viên cơng ty không ngừng mở rộng, công ty cố gắng tạo môi trường làm việc tốt để phát triển Có thể nói, đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp có trình độ, động, sáng tạo có tinh thần trách nhiệm niềm tự hào công ty  Việc thiết kế thủ tục kiểm tra hệ thống KSNB chu trình bán hàng, phải thu thu tiền AISC xây dưng quy trình đánh giá hệ thống kiểm soát nội chu trình bán hàng, phải thu thu tiền chặt chẽ, hiệu Không dừng lại việc xem xét thủ tục kiểm sốt chính, mà cịn tiến hành thủ tục kiểm toán hệ thống KSNB để khẳng định chắn thủ tục kiểm soát thực có hiệu lực Điều làm cho AISC có rõ ràng cho việc đánh giá hệ thống KSNB, giúp giảm kích thước chọn mẫu, tránh tốn lãng phí chi phí kiểm tốn  Việc thiết kế chương trình kiểm tốn khoản phải thu AISC thiết kế chương trình kiểm tốn tương đối hồn chỉnh cho tất khoản mục có khoản phải thu Điều hỗ trợ hữu hiệu cho cơng tác kiểm tốn KTV Chương trình kiểm tốn khoản phải thu xây dựng cách hiệu quả, chặt chẽ Nó bao gồm dự kiến chi tiết cơng việc kiểm tốn viên cần thực hiện, tư liệu, thông tin liên quan đến người cần sử dụng thu thập , thủ tục kiểm toán cần thiết, phù hợp với khoản mục phải thu Chương trình kiểm tốn thiết kế dựa việc cập nhật kinh nghiệm thu thập KTV mùa kiểm toán trước thay đổi chế độ sách kế tốn kiểm tốn năm tài  Kết hợp cách linh động thủ tục phân tích với thủ tục khác Nhưng KTV AISC biết kết hợp thủ tục phân tích linh động với thủ tục khác Sau áp dụng thủ tục phân tích KTV có nhìn tổng thể tình 53 hình tài chính, điểm hợp lý bất hợp lý Từ vào kiểm tra chi tiết, KTV áp dụng phương pháp chọn mẫu tập chung vào chọn mẫu dựa điểm bất hợp lý Nhờ việc kết hợp hai phương pháp mà AISC giảm thiểu thời gian cho việc kiểm tốn, giảm thiểu cơng việc kiểm tốn, giảm kích thước mẫu chọn, tránh kiểm tra dàn trải mà đảm bảo chất lượng kiểm toán tránh rủi ro kiểm toán 2.3.2 Một số mặt cịn hạn chế kiểm tốn khoản mục nợ phải thu khách hàng cơng ty Kiểm tốn dịch vụ tin học TP HCM  Đánh giá, tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội khách hàng Đánh giá tìm hiểu hệ thống kiểm sốt nội khách hàng quan tọng kiểm toán, KTV phải đánh giá hệ thống kiểm sốt nội khơng xác minh tính hữu hiệu mà cịn lấy đo làm cứ, sở để xác định phạm vi thực thử nghiệm số dư nghiệp vụ Hiện công ty sử dụng bảng câu hỏi bảng tường thuật để đánh giá hệ thống kiểm sốt nội Tuy nhiên với khách hàng có quy mơ lớn sư dụng bảng câu hỏi bảng tường thuật không thực phù hợp, KTV bị hạn chế mặt thời gian để thực đầy đủ nội dung đánh giá Từ đó, dẫn đến sai sót nhận định hệ thống kiểm soát nội làm tăng độ rủi ro lên Mặt khác, xây dựng chung bảng câu hỏi cho đối tượng khách hàng nên bảng câu hỏi khơng phù hợp với ngành nghề kinh doanh đặc biệt  Thủ tục phân tích Trong kiểm tốn, thủ tục phân tích thủ tục quan trọng KTV sử dụng thường xun Thơng qua thủ tục phân tích, KTV xác định đươc rủi ro mang tính đặc trưng khách hàng định hướng công việc cần làm Tuy nhiên việc phân tích chủ yếu áp dụng với thủ tục so sánh ngang, so sánh dọc, để thấy biến động số liệu quý, năm Việc làm khó giúp KTV phát mâu thuẫn, bất hợp lý khoản mục, mà KTv phải tăng cường kiểm tra chi tiết Mặt khác, thủ tục phân tích chưa thể đầy đủ giấy tờ làm việc, lưu hồ sơ kiểm toán mà kiểm toán viên hiểu ngâm định thực thủ tục phần nhỏ công việc Bên cạnh đó, thơng tin phi tài chưa thực quan tâm  Về chọn mẫu kiểm tra chi tiết 54 Tại công ty AISC, thực kiểm toán, KTV thường sử dụng phương pháp chọn mẫu phi thống kê, chủ yếu dựa kinh nghiệm nghề nghiệp không sử dụng phần mềm chọn mẫu Vì trình độ KTV khơng đảm bảo rủi ro chọn mẫu, rủi ro kiểm tốn tương đối lớn 55 CHƯƠNG GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HỒN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TỐN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) THỰC HIỆN 3.1 TÍNH TẤT YẾU CỦA HỒN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG DO CƠNG TY TNHH KIỂM TỐN VÀ DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) THỰC HIỆN Việt Nam đường đổi hội nhập, chuyển trước thời thách thức phát triển ấy, kiểm tốn vai trị vơ quan trọng Ý kiến mà kiểm tốn viên BCTC khơng giúp nhà đầu tư định đắn kinh doanh mà cịn góp phần nâng cao tính minh bạch thị trường tài Do đó, hồn thiện kiểm tốn báo cáo tài nói chung hồn thiện kiểm tốn khoản mục nợ phải thu khách hàng vấn đề cần thiết Nó xuất phát từ yêu cầu sau:  Nhu cầu từ xã hội Xã hội ngày phát triển, kinh tế ngày phức tạp thơng tin tài chính, kinh tế có nguy chứa đựng nhiều rủi ro, sai lệch thiếu tin cậy Trong đó, ngày gia tăng đối tượng quan tâm sử dụng thông tin như: nhà đầu tư, ban quản trị DN, ngân hàng, tổ chức tài chính, khách hàng, người lao động, việc địi hỏi tính minh bạch thông tin kinh tế ngày cấp thiết Việc hồn thiện quy trình kiểm tốn để đáp ứng cá nhu cầu thơng tin ngồi nước việc coi trọng  Sự phù hợp với thay đổi chuẩn mực, chế độ kế tốn kiểm tốn hành Các cơng ty kiểm tốn xây dựng chương trình kiểm tốn dựa chuẩn mực kiểm toán chế độ kế toán Tuy nhiên chuẩn mực chế độ không ngừng sửa đổi bổ sung cho phù hợp với xu phát triển khơng nước mà cịn phải phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế Do đó, cơng ty kiểm toán phải thường xuyên cập nhật thay đổi để hồn thiện quy trình kiểm tốn cơng ty  Sự cạnh tranh cơng ty kiểm toán độc lập khác 56 Ngành kiểm toán Việt Nam năm qua có phát triển mạnh mẽ với đời hàng loạt công ty kiểm toán độc lập Hơn nữa, hội nhập kinh tế làm gia tăng cạnh tranh cơng ty kiểm tốn khơng nước mà cịn cơng ty kiểm tốn quốc tế Do đó, việc nâng cao lực cạnh tranh có ỹ nghĩa đặc biệt công ty kiểm toán Vậy, để nâng cao lực cạnh tranh? Các cơng ty kiểm tốn cần trọng đến chất lượng dịch vụ, đa dạng dịch vụ cung cấp cho khách hàng, nhân lực, công nghệ, lực tổ chức, quản lý…Các công ty kiểm tốn ý thức chất lượng dịch vụ kiểm toán nhân tố quan trọng thể lực cạnh tranh, mang tính chất định sống cịn cho doanh nghiệp Đây động lực để cơng ty khơng ngừng hồn thiện quy trình kiểm tốn, nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên, qua tăng lực cạnh tranh tạo lập thương thiệu thị trường 3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HỒN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TỐN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TẠI CƠNG TY TNHH KIỂM TỐN VÀ DỊCH VỤ TIN HỌC TPHCM (AISC) 3.2.1 Hoàn thiện việc đánh giá, tìm hiểu HTKSNB khách hàng Hệ thống kiểm sốt nội hệ thống sách thủ tục thiết lập nhằm đạt bốn mục tiêu sau: bảo vệ tài sản đơn vị, đảm bảo độ tin cậy thông tin,bảo đảm việc thực chế độ pháp lý đảm bảo hiệu hoạt động Việc đánh giá hệ thống kiểm sốt nội góp phần giúp KTV xác định quy mô, thời gian thủ tục cần thiết phải thực kiểm toán Theo lý thuyết kiểm tốn, có phương pháp sử dụng để mơ tả hệ thống kiểm sốt nội là: Bảng câu hỏi, bảng tường thuật lưu đồ Bảng câu hỏi thường thiết lập sẵn nên KTV sử dụng đơn giản, nhanh chóng mà khơng bỏ sót vấn đề quan trọng song tính linh động khơng cao Bên cạnh KTV sử dụng kèm bảng tường thuật Bảng tường thuật cung cấp cho KTV phân tích cấu kiểm soát, giúp cho KTV hiểu biết thêm hệ thống kiểm soát khách hàng Tuy nhiên bảng tường thuật lại phụ thuộc vào cách ghi chép KTV.Đối với khách hàng có quy mơ lớn ,việc sử dụng bảng câu hỏi bảng tường thuật chiếm nhiều thời gian KTV muốn tìm hiểu cách đầy đủ hệ thống khách hàng Trường hợp KTV sử dụng phương pháp lưu đồ, phương pháp giúp cho KTV 57 nhận định xác thủ tục kiểm soát áp dụng hoạt động, dễ dàng nhận điểm mạnh, hạn chế hệ thống kiểm soat khách hàng, giúp KTV thủ tục kiểm toán cần bổ sung Bảng câu hỏi bảng tường thuật cung cấp cho KTV thơng tin phân tích hệ thống kiểm soát khách hàng giúp KTV hiểu biết đầy đủ hệ thống kiểm soát lựa chọn kí hiệu, sơ đồ phù hợp cho việc mơ tả Do việc sử dụng kết hợp hình thức giúp KTV có nhìn tối ưu hệ thống kiểm sốt nội khách hàng thuận tiện cho KTV khác làm việc năm Thực thủ tục kiểm soát để kiểm tra hệ thống kiểm soát nội khách hàng có thiết kế phù hợp vận hành có hiệu hay khơng từ giảm nhệ thủ tục kiểm tra chi tiết Công việc khơng mang tính bắt buộc thường khuyến khích thực nhằm tiết kiệm chi phí, thời gian nâng cao hiệu quả,hiệu kiểm toán KTV vận dụng phương pháp sau vào việc tra hệ thống kiểm soát khách hàng: - Phỏng vấn: KTV đưa câu hỏi nhân viên Công ty để xác nhận xem họ có thực hoạt động kiểm sốt Câu hỏi đưa nêu ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu Nếu câu trả lời không rõ ràng không mục tiêu vấn KTV cần đặt nhiều câu hỏi bổ sung khác - Điều tra: KTV tiến hành kiểm tra trực tiếp trường xác minh thưc tế kể chữ kí chứng từ báo cáo kế toán - Thực lại: KTV làm lại hoạt động nhân viên làm để xác nhận mức độ trách nhiệm họ với công việc giao - Kiểm tra từ đầu đến cuối: KTV thực biện pháp với nghiệp vụ trọng yếu phương pháp đòi hỏi kết hợp nhiều kĩ thuật xác minh nghiệp vụ cụ thể từ phát sinh đến lên chứng từ, sổ sách chi tiết tổng hợp Đòi hỏi KTV kết hợp phương pháp vấn, điều tra, quan sát… 3.2.2 Hồn thiện thủ tục phân tích Theo chuẩn mực Kiểm tốn Việt Nam số 520 - ‘‘Quy trình phân tích’’: Quy trình phân tích thực thử nghiệm sử dụng thủ tục có hiệu so với kiểm tra chi tiết việc giảm bớt rủi ro phát liên quan đến sở dẫn liệu BCTC.Chính việc tăng cường thủ tục phân tích yếu tố góp phần nâng cao chất lượng kiểm tốn 58 Trong giai đoạn lập kế hoạch, thủ tục phân tích giúp xác định chất, nội dung thủ tục kiểm toán, thời gian, phạm vi thực thủ tục kiểm toán Trong giai đoạn KTV nhằm tìm hiểu nội dung BCTC biến đổi quan trọng kế toán hoạt động kinh doanh từ lần kiểm toán trước, xác định rủi ro gặp phải, khả tiếp tục hoạt động khách hàng, khả sai sót BCTC Trong giai đoạn thực kiểm tốn, thủ tục phân tích giúp KTV ước tính số dư hay số phát sinh BCTC, so sánh số ước tính với số liệu thực tế sổ sách khách hàng, xác minh sai số chấp nhận, tỷ lệ chi phí bán hàng, chi phí quản lý so với doanh thu… Theo lý thuyết kiểm tốn, thủ tục phân tích bao gồm phân tích dọc phân tích ngang Phân tích ngang hay phân tích xu hướng việc phân tích dựa so sánh trị số tiêu giưã năm, kì qua thấy biến động bất thường tiêu KTV so sánh số liệu khách hàng với số ước tính KTV, với số đơn vị nghành Trong kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng AISC , KTV ngồi phân tích ngang so sánh kỳ, năm so sánh số liệu khách hàng với liệu chung nghành, hay đơn vị nghành, cơng việc tiến hành đơn giản thông qua hệ thống trang web Bộ Công ty Đồng thời KTV nghiên cức mối quan hệ thơng tin tài phi tài chính, KTV vào kết hoạt động kinh doanh đơn vị, đặt mối quan hệ với danh tiếng Cơng ty thị trường, tình hình phát triển sản xuất kinh doanh, vị trí đơn vị để kiểm tra tính hợp lý doanh thu, chi phí 3.2.3 Hoàn thiện việc chọn mẫu kiểm tra chi tiết Chọn mẫu kiểm tốn q trình chọn nhóm khoản mục đơn vị (gọi mẫu) từ tập hợp khoản mục đơn vị (gọi tổng thể) sử dụng đặc trưng mẫu để suy rộng cho đặc trưng toàn tổng thể KTV chọn mẫu theo nhiều phương pháp khác chọn mẫu ngẫu nhiên, chọn mẫu thuộc tính, chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ… Trên thực tế, nghiệp vụ phát sinh kì liên quan đến số dư loại tài sản thường phát sinh với số lượng lớn Chính kiểm tốn tồn diện điều khơng thể kiểm toán viên, nên tất yếu phải chọn mẫu để kiểm toán Qua kiểm toán thực tế việc chọn mẫu thường chủ yếu chọn mẫu phương pháp phi 59 xác suất theo quy tắc số lớn dựa vào phần tử đặc biệt Các KTV thường vào quy mô phát sinh nghiệp vụ xem xét với khoản có số dư lớn, bất thường mở rộng thấy cần thiết Cách chọn mẫu tiết kiệm thời gian cho kiểm tốn song bỏ sót nhiều sai phạm khoản mục có quy mơ nhỏ Do cần áp dụng đa dạng phương pháp chọn mẫu để giảm thiểu rủi ro kiểm toán 3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ THỰC HIỆN GIẢI PHÁP HỒN THIỆN KIỂM TỐN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC 3.3.1 Kiến nghị với quan nhà nước Trong xu hội nhập, kiểm tốn độc lập có hội phát triển chất lượng lẫn quy mô Đặc biệt xu hội nhập kinh tế giới nhu cầu cần có hành lang pháp lý vững hồn thiện cho hoạt động kiểm tốn độ lập ngày thiêt Đứng trước địi hỏi nhà nước cần phát huy tối đa vai trị điều tiết vĩ mơ kinh tế để đề giải pháp nhằm phát triển nên kinh tế nói chung nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm tốn, hoạt động cơng ty kiểm tốn nói riêng - Tiếp tục hồn thiện đổi hệ thống văn pháp luật kế tốn, kiểm tốn -Tăng cường cơng tác kiểm tra, giám sát hoạt động kiểm tốn cơng ty, tổ chức kiểm toán Nhà nước độc lập -Nâng cao địa vị pháp lý, chức quyền hạn tổ chức nghề nghiệp kế toán kiểm toán 3.3.2 Kiến nghị với hiệp hội kiểm toán hành nghề Việt Nam (VACPA) VACPA tổ chức người hành nghề kiểm toán kiểm toán viên độc lập Việt Nam Ra đời vào tháng năm 2005 VACPA đă thức Bộ tài chuyển giao chức quản lý hành nghề kiểm toán vào tháng năm 2005 VACPA tổ chức chuyên nghiệp có ảnh hưởng tới hoạt động kiểm toán độc lập Việt Nam.Sau em xin có số kiến nghị với hội hành nghề kiểm toán Việt Nam nhằm nâng cao hiệu hoạt động kiểm tốn độc lập Phía VACPA nên tăng cường tham mưu cho Bộ Tài , Chính phủ để hồn thiện văn pháp luật điều tiết trực tiếp đến hoạt động Cơng ty kiểm tốn độc lập 60 Tăng cường hợp tác với hiệp hội hành nghề giới để tăng cường công tác đào tạo cho KTV Việt Nam, học hỏi kinh nghiệm nước giới nhằm hồn thiện quy trình kiểm tốn Việt Nam Chuẩn bị tốt lực lượng, chế, điều kiện vật chất để làm cho nhiệm vụ đào tạo , huấn luyện, đánh giá kiểm soát chất lượng hành nghề Cơng ty kiểm tốn KTV Mở buổi hội thảo, nghiên cứu nhằm tăng cường trao đổi, chia sẻ Công ty kiểm tốn, kiểm tốn viên chun mơn, vấn đề đào tạo hợp tác kiểm toán / 61 KẾT LUẬN Sự đời công ty kiểm toán độc lập đánh dấu bước ngoặt quan trọng việc cung cấp dịch vụ kiểm toán, tư vấn cho người quan tâm chế kinh tế Việt Nam Nằm số cơng ty kiểm tốn đó, Cơng ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học TPHCM (gọi tắt AISC) đạt nhiều thành công, khẳng định vị trí đóng góp phần khơng nhỏ vào phát triển chung kiểm toán độc lập Việt Nam Một thành cơng AISC xây dựng quy trình kiểm tốn nói chung quy trình kiểm tốn cho phần hành nói riêng hồn chỉnh, tạo thuận lợi cho hoạt động kiểm toán đạt hiệu Khoản mục nợ phải thu khách hàng khoản mục quan trọng BCTC doanh nghiệp, có mối liên hệ mật thiết đến kết kinh doanh, đối tượng dễ bị thổi phòng doanh thu lợi nhuận đơn vị Bởi vậy, thực kiểm tốn khoản mục cách hợp lý góp phần làm tăng thêm tính tin cậy giá trị BCKT, kiểm tra tính trung thực loại tài sản doanh nghiệp khả hoạt động tương lai doanh nghiệp Sau nghiên cứu tìm hiểu thực tế cơng tác kiểm tốn Cơng ty, em xin đưa số vấn đề thực trạng cơng tác kiểm tốn nói chung thực trạng kiểm tốn khoản mục Nợ phải thu khách hàng Cơng ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học TPHCM thực theo ý kiến chủ quan cá nhân em, từ đưa số giải pháp kiến nghị để hồn thiện cơng tác kiểm tốn Công ty Mặc dù cố gắng nhận giúp đỡ bảo tận tình anh chị cơng ty Kiểm tốn Dịch vụ tin học TPHCM (AISC), hạn chế mặt thời gian tìm hiểu kinh nghiệm cịn non, nên thiếu sót khó tránh khỏi Vì vậy, em mong nhân góp ý từ phía thầy anh chị cơng ty để em có điều kiện hồn thiện chuyên đề Em xin chân thành cảm ơn! Sinh viên thực tập: Phan Thị Trang 62 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Các tài liệu Giáo trinh lý thuyết kiểm toán, GS.TS.Nguyễn Viết Lợi, NXB Tài chính, năm 2009 Giáo trình kế tốn tài – Học viện tài Chủ biên: GS.TS Ngơ Thế Chi, TS.Trương Thị Thủy – NXB Tài 2007 Tài liệu cơng ty Kiểm tốn Tài liệu cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học TP Hồ Chí Minh (AISC) Giấy tờ làm việc KTV Báo cáo tài cơng ty ABC năm 2010 2011 Hồ sơ kiểm toán mẫu AISC Các văn bản, quy định Hệ thống chuẩn mực kế tốn Việt Nam – Bộ Tài Hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam – Bộ Tài Website Website cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học TP Hồ Chí Minh (AISC): http://www.aisc.com.vn/ 10 Website Diễn đàn kiểm toán: www.kiemtoan.com 11 Website Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam: www.vacpa.org.vn 63 ... em lựa chọn thực đề tài “Hồn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài Cơng ty TNHH Kiểm toán Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực hiện. ” để nghiên... khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm toán báo cáo tài cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực CHƯƠNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG. .. trạng kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng kiểm tốn báo cáo tài cơng ty TNHH Kiểm tốn Dịch vụ tin học Thành phố Hồ Chí Minh (AISC) thực Chương 3: Giải pháp kiến nghị hồn thiện kiểm tốn khoản