Mô hình tổ chức và hoạt động của tổng công ty Nhà nước ở Việt Nam

ĐẠI HỌC Q UỐ C GIA HÀ NÔI

KHOA KINH TỂ

— O O O —

BẦN TÕM TẲT Dầ TÀI NGHIÊN cứu KHOA HỌC

MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC Ỏ VIỆT NAM

Ma sỏ : Q K 0 l 0 4

Chủ trì đc tài : TS Trấn Anh Tài

p T / í l ĩ

HÀ NÔI - 2005

M Ớ Đ Ấ U

M ỏ h ì n h l ổ n g c o n g ly n h à nư ớc ( T C T N N ) ở Vi ệt N a m ra đời và phát iriển q u a g ầ n m ộ t t h ậ p kỷ D ù thời gi an k h ả o n g h i ệ p k h ô n g phải là n g ắ n , d ù đ ã

có k h ô n g ít n h ữ n g c ô n g t r ìn h n g h i ê n cứu, t ổ n g kết dư ới n h i ề u g ó c đ ộ và với nhiều t ầ m c ữ k h á c n h a u , s o n g c h o đ ế n n a y v ẫ n t h i ếu s ự đ á n h g i á t o à n di ện,

i hố n g n h â l và x á c d á n g về t hự c t r ạ n g c ũ n g n h ư xu h ư ớ n g p h á t trier) c ủ a m ô hình n à y I ro ng t ư ơ n g lai T h e o c h ú n g tôi, đị n h h ư ớ n g x â y d ự n g và phát triển

các lập d o à n k i n h t ế m ạ n h ở V i ệt N a m Irong q u á tr ì nh p h á t t riển n ề n k i n h t ế

thị t r ư ờng n h ầ m n â n g c a o k h ả n ă n g cạnh Iranh và sức m ạ n h c ủ a n é n k i n h t ế nói c h u n g và c ủ a D N N N nói ri êng là định h ư ớ n g d ú n g đắn T u y n hi ên , m ô hình T C T N N t r o n g ihời g i an q u a dù có ihành c ô n g ở m ứ c đ ộ nhất đ ị n h s o n g chưa đ á p ứ n g đ ư ợ c , i h ậ m c h í c h ư a hoàn toàn phù h ợ p với đ ị n h h ư ớ n g trên Việc n h à n ư ớ c c h ú t r ư ơ n g c h u y ế n m ô hình T C T N N s a n g hoạt đ ộ n g t he o m ô hình c ô n g tv m ẹ - cỏnsi tv c on ( C T M - C T C ) mộ t c ấu t r úc p h ổ bi ến c ú a các tập (loàn ki nh t ế t r ên i h ế giói là hước c h u y ể n đổi cần thiél Đươnt; nh i c n sự thành c ó n g c ủ a h ư ớ c c h u yen n à y tuỳ i h u ộ c rất n h i ê u v à o m ộ t hộ t h ố n g q ua n ciiếm và giái p h á p d ồ n g bộ về c ỏ n a c u ộ c cái c á c h ki n h t ế t r o n a giai đ o ạ n mới , dặc biệt là q u a n t li cm và giai p h áp c h o khu vực ki nh t ế n h à nước

Với ý n g h ĩ a đ ó , d ó lài " M ó h ì n h lổ c h ứ c và h o ạ i d ộ n g c u a T ô n g c õ n g ty nhà nước ớ Vi ệl N a m " sẽ íióp t h e m n h ữ n a d á n h uiá vé t hực I r ạ n g ớ Việt N a m , những hát c ậ p và n g u y ê n n h â n c u a nổ lừ d ó l àm c ăn c ứ đế khắ n t ỉ d i n h sự c ần lliiếl và đ ị n h h ư ớ n g c h u v ê n m ô h ì n h T C T N N T C T N N s a n e h o ạ t d o n e t he o m ô hình CỔIILÌ ty m ẹ - cónsi tv con và Irons: tươníi lai sẽ trớ th àn h và tro n g tươns lai sẽ Irớ t h à n h nh ữ n i i láp đ o à n kinh lố m a n h ớ Việt N a m có k h á n ã n u c a n h Iranh I r on sz q u á irì nh hội n h ậ p k i n h lé q u ố c lê

C H Ư Ơ N G I: T Ậ P Đ O À N K I N H D O A N H

C O S Ở L Ý L U Ậ N VÀ T H Ụ C T I Ẻ N

1.1 Khái niệm, d ặc đi ể m của T Đ K D

1.1.1 K hái niệm về TDKD

Miện n a y k h ó t ì m t hấ y m ộ t khái n i ệ m t h ố n g nhất , g i ố n g n h a u v ề T Đ K D ,

mà mỗi m ộ t giai đ o ạ n p h á t triển k h á c nhau, m ỗ i m ộ t n ư ớ c k h á c n h a u t ên gọi

T D K D c ũ n g n h ư c á c h h i ể u T Đ K D c ũ n g k h á c nh a u V í dụ ờ M ỹ L at i n h là

G r up os , 1 l àn Q u ố c là C h a b o l s , T r u n g Q u ố c là T ậ p d o à n d o a n h n g h i ệ p , Đài Loan là J i t u a n q u e , N h ậ t Bả n là Ke i r e t s u và p h ư ơ n g T â y gọi là C o n g l o m e r a t e

ơ V i ệ t N a m c ũ n g c ò n n h i ề u V k i ế n k h á c n h a u x u n g q u a n h m ô h ì n h

T D K D , s o n g c ó thổ x e m ‘T Đ K D là m ộ t tố h ọ p các liên kết p h á p n h â n t h ô n g qua n hi ê u m ô h ì nh và p h ư ơ n g t hứ c h o ạ t đ ộ n g k h á c n h au , n h à m p h á t t riền k h o a học c ô n u ne,hệ, n â n g c a o n ă n g lực c ạ n h Iranh, íiia lănti lợi t hê và t ập t r u n a san xuât và t ính d ộ c q u y ê n t r o n g k h u ô n k h ô p h á p luật N ó hoạt d ộ n g ư m ộ t hay nhiều nt i à n h k h á c n h a u t r o n g p h ạ m vi mộ t n ư ớ c hay n h i ề u n ư ớ c t r o n g đó c ô n g

ty mẹ n ă m q u y ê n l ã n h d ạ o , chi phôi các hoạt dộne, c ùa các c ô n g tv c on vê mặt

tô c hức và c h i ê n l ược p h á i Ir i ên”

/ 1.2 D ộ c d i ê m c u a T D K D

C ó n h i ê u d ặc d i ê m đê n h ậ n di ện T Đ K D , sons, bài vi êt chi n h â n m ạ n h đ ê n

dặc d i ê m vồ m ặ t s ớ h ữ u và c ơ c h ê h o ạ t đ ộ n a d ó là:

Da số T D K D trên thế íúới dirợc tô chức theo m ó hình c ô n g ty mẹ - cô ng 1\ con c õ n e ly ch áu C õn t i l\ mẹ sơ hữu sỗ l ư ợ n e \'õn cỏ p hâ n trorm các c ỏ n e t\ c o n c l i á u \ à c h i p h ô i h o ạ i đ ộ n ” c u a c h i m e YC lài c h í n h v à c h i ê n l ư ợ c p h á t Iriẽn

V ố n SO' h ữ u c u a T D K D là s ơ h ữ u h ỗ n h ợ p n h ư n e c ó m ộ t c h u đ o n e vai t r ò kiiônu chẽ P h â n lớn c ônt i tv m ẹ i h ư ờ n e la c ô n e IV cô p h ả n và c ó t hê có v ôn uỏp cua c h i n h p h u h o ặ c c h í n h p h u SO' hữu ]f)()°0 \ ỏn ( N h ư c ô n a ty 1’c t r o n a s - CÔIÌL' t\ dầu k h í M a la y s ia , c ô n g 1\ Ccinu S ingapore)

1 2Nguôn gôc hình thành và vai trò của Nhà n ư ó c t r ong s ư hình thành và phát triển T D K D

1.2.1 Ngttồn gốc hình ì hành cùa TĐKD:

D o s ự p h á t t r i ên c ù a p h â n c ô n g lao đ ộ n g , c ủ a tích tụ v à t ập t r u n g sàn xuâl, d o s ự lác d ộ n g m ạ n h m ẽ c ù a k h o a học c ô n g n g h ệ , s ự t h ú c đ ẩ y c ủ a c ạ n h

t ranh và tỏi d a h o á lợi n h u ậ n đã tất yếu dẫn lới s ự h ì n h t h à n h c á c T Đ K D

1.2.2 Vai trò cua N hà nước đối với sự hình thành và ph á t triên cua TDKD

Nói c h u n g , tât cả các loại d o a n h n g h i ệ p với mọ i h ì n h t h ứ c s ờ h ữ u , với mọi q u y m ô và n g à n h n g h ề ki nh d o a n h d c u ít n h i ề u c h ị u tác đ ộ n g c ủ a N h à nước d ướ i n h i ê u h ì n h t h ứ c và m ứ c dộ khác nh a u T r o n g dó, xét v ê q u y m ỏ và

sớ hữ u thì T D K D c h ị u tác d ộ n g n h i ề u hơn c ù a N h à n ư ớ c t r o n g q u á t rình h ì nh thành và p h á t t riên đ ặ c biệt là T Đ K D mà v ỏ n c ủ a N h à n ư ớ c c h i ê m đ a sỏ N h à nước cỏ t hè là “ bà d ỡ " c h o s ự ra đời cua T Đ K D ; t ạ o mô i t r ư ờ n g p h á p luật

b i n h d ă n g ; h ò t r ợ VC v ò n , c ô n a n g h ệ ; d ầ u t ư v à o n h ữ n g n g à n h ít lợi n h u ậ n ; dịnh h ư ỏ n t ì p h á t t riền c h o các t ập đ o à n kinh t ế

1.3Một sô T D K !) ()• các nii óc trcn thê giói

N h ư dã biẽt, h i ệ n n a v k h õ n a có mâ u sô c h u n u các T D K D n ê n đẽ hi êu rõ đặc

di êm và CO' c h ê tô c h ứ c v ậ n h àn h cua T Đ K D , dươns, n h i ê n phai t hõni i q u a việc nuh i ê n c ứ u các T ĐK D cụ thê, dặc biệt là n h ữ n a T Đ K D lớn Bài viêt đê c ậ p khái q u á t c á c T Đ K D như : T ậ p đ o àn S a m S u n s ; t ập d o à n M i t s u b i s h i , tập đ o à n

Ge n e r al M o t o r , t ập d o à n C h ê bi cn t hực p h â m q u ô c tẽ t ập đ o à n J S L , t ập đ o à n

V i ề n i h ô n a N h ậ t B a n l ậ p đ o à n P c i r o n a s

Ọ u a n t i h i ê n c ứ u c á c 1 ỈDKĨZ> r ú t ra m ộ t s ò d ặ c d i ê m c ó ý n g h ĩ a c h o đ ị n h

hư ó r m x â y d ự i m T Đ K D ơ Vi ệt N a m C h â n g hạn: v ề b ư ớ c đi v à c o n đ ư ờ n a

h i n h ll u' t nh, \ ề m ô h ì n h l ô c h ứ c , vỏ q u a n h ệ SO' h ữ u v ê v a i t r ò c u a N h à n ư ớ c

C H Ư Ơ N G II: M Ỏ HÌ NH T Ổ N G C Ô N G T Y N H À M Ở c

Ở M Ệ T N A M

2.1 Quá trình hình thành tông công ty nhà nu'ó'c 0' Viêt Nam

T ô n g c ô n g t y N h à n ư ớ c Vi ệ t N a m g ồ m có T ổ n g c ô n g ty 9 0 và T ô n g

c ô n g ly 9 1 , d ư ợ c t h à n h lập t h e o Q u y ế t đị nh 9 0 / T T g v à 9 1 / T T g c ủ a t hủ t ư ớ n g chí nh p h ủ là h ì n h t h ứ c tô c h ứ c c ao n h â t c ủ a d o a n h n g h i ệ p n h à n ư ớ c với m ụ c dícli: t ă n g q u y m ô , t ă n g t i ề m lực c ô n g ng h ệ , t ă ng vai t r ò c h ủ đ ạ o , t ă n g k h ả

n ă ng c ạ n h t r a n h q u ô c tê, v à t ă n g hiệu q u à ki nh d o a n h c ù a k h u v ự c k i n h tế n h à

n ư ớ c nói r i ê n g v à q u a d ó c u a d o a n h n g h i ệ p Vi ệt N a m nói c h u n g

I h e o d i ê u lệ m ẫ u về tổ c h ứ c v à hoạt d ộ n g c ù a t ổ n g c ô n g ty n h à n ư ớ c thi:

r ô n g c ô n g ty N h ả n ư ớ c là d o a n h ni i hi ệp N h à n ư ớ c có q u y m ô lớn, b a o

g ô m các d ơ n vị t h ả n h vi ên c ó q u a n hệ gắn bó với n h a u về lợi ích k i n h tế, tài

c hí nh, c ô n g n g h ệ , t h ô n g tin, d à o tạo, ngh i c n c ứu, l i ếp thị, h o ạ t d ộ n g t r o n g m ộ t

h o ặ c m ộ t s ố c h u y ê n n a à n h k i n h tế - kỹ t huậl c hí n h , d o N h à n ư ớ c t h àn h lập

n h ă m t ă n g c ư ờ n g t í c h tụ, t ập tr ung, p h â n c ô ng , c h u y ê n m ô n h o á v à h ợ p tác sản xuât đ ê t hự c hi ện n h i ệ m vụ n h à n ư ớ c giao, n ă n g c a o k h á n n ă n g c ạ n h Iranh và hiệu q u a k i n h d o a n h c u a các đ o n vị thành viên và t o à n tône, c ỏ n a ty, đ á p ứ n g

n h u c â u c u a n ê n k i n h tê

2.2 T h ự c t r ạ n <4 h o ạ t đ ộ n ” của T ô n <4 c ô n ” ty N h à n ir ó c ỏ' V i ệ t N a m

T ô i m c ô n a IV N h à n ư ớ c O' Y i ệ l N a m c h í n h t h ứ c di v à o h o ạ i d ộ n g t ừ n ă m

1996 S a u t ám n ă m h o ạ t dộne,, các lônu c ô n ” ty đã có n h ữ r m đ ó n u ” óp tích

c ự c c h o SỊI' p h á i t r i ẽ n k i n h tc: là c ô n g c ụ q u a n t r ọ n a c u a N h à n ư ớ c đ ê d i ê u t i êt

và d á m b a o c ác c â n dôi vĩ m ô ; có lôc đ ộ t ă n a t r ư ớ n ạ c a o so với k h u vự c d o a n h

n ụh i ệ p; n ẳ m lìiữ c á c n e à n h , các lĩnh vực ihen c h ô t c u a nên k i n h tê; t ă n e k h a

n ă n e lích tụ và l ậ p t r u n a v o n ; lăntì n ă n ” lực c ạ n h t r a n h I r o n s n ư ớ c và q u ố c

T u y n h i ê n , k ê l q u a d ó so với mụ c tiêu dê ra khi t h à n h lập thì vẫn còn

k l u n u m c á c h k h á xa: ] liệu q u a hoạt độníi c h ư a t u o n e x i r na với t i ê m n ă n e ;

n h i ê u t ô i m c ô n e l \ t h u a lõ; m ụ c liêu tích tụ \ à t ập truníì \ ôn t ă nu k h a n a n a

c ạ n h t r a n h k h ô n e i h ự c h i ệ n d ư ợ c ; l ì n h I r ạ n e m â l i h ã t i h o á t VC v ỏ n d i c n r a r ất

n g h i ê m I rọng; s ứ c m ạ n h c ùa l ổ n g c ô n g ty c h ư a đ ư ợ c p h á t h u v m à chi là c o n sô

c ộ n g s ứ c m ạ n h c ù a các d ơ n vị i h à n h v i c n

2.3 N h ũ n g vấn đề đặt ra

H i ệ n n a y , d o t ì n h h ì nh h o ạ t đ ộ n g của các T ổ n g c ô n g ty N h à n ư ớ c ờ V i ệt

N a m c ò n n h i ê u bât c ập , h ạ n chế, nên x u n g q u a n h m ô h ì n h n à y c ó n h i ê u v â n đê dặt ra C h ú n g tôi xi n đ ề c ập m ộ t số v ấ n đề về q u a n h ệ s ờ h ữ u và c ơ c h ế h o ạ t

dộ n a :

T h ứ n h ả t , t ô n g c ô n g ty N h à n ư ớ c đ ư ợ c t hà nh lập v à h o ạ t đ ộ n g t r ên c ơ

sư liên két n h i ê u d ơ n vị t h à n h viên T ổ n g c ô n g ty là đ ơ n vi c ó t ư c ác h p h á p nhân d ư ợ c N h à n ư ớ c g i a o v ố n và T ổ n g c ô n g ty lại g i a o v ố n c h o các d o a n h na,hiệp t h à n h v i ên c ũ n g là n h ữ n g đ ơ n vị có t ư c á c h p h á p n h â n N h ư vậy, m ộ t

sô vón d ỏ n g t hòi c ó hai c h u s ờ hữu C ò n khi đ ã là s ơ h ữ u c ù a t ổ n g c ô n g ty thì

k h ô n g t hê là s ơ h ữ u c ủ a d o a n h n g h i ệ p t h àn h vi ên và n g ư ợ c lại D o đ ó k h ô n g thô coi l õ n g cône, ty là tỏ c h ứ c kinh tế có l ư c á c h p h á p nhân

T h ử hai, t r o n g d o a n h n g h i ệ p N h à n ư ớ c , c hu s ờ h ữ u la N h à n ư ớ c , s o n g trên t hự c 1C m ô h ì n h t ô n g c ô n g ty N h à nư ớc có q u á n h i ê u dại d i ệ n h o ặ c c ó liên quan d ê n dại d i ệ n c h u s ơ hữ u: B ộ Tài c hí nh, bộ c h ù q u à n ( U B N D ) , Hội đ ô n g

qu a n trị t õ n u c ỏnt i tv, g i á m đ ô c các d oa n h n g h i ệ p t h à n h v i c n d ẫ n lới q u ả n lý

v ỏ n N h á n ư ó c bị p h ả n t á n , n h i ê u c â p là k h e h ò d ã n t ói t i n h t r ạ n a m â t v à t h á t

t h o á i v ê v ỏ n , lài s a n c u a N h à n ư ớ c

T h ử ba, các tône, côni i ty đ ư ợ c chu yêu t h à n h lập t h e o k i êu h à n h ch í n h , lihép nôi n h i ê u d o a n h r m h i ệ p đ ộ c lập với n h a u nên môi q u a n hệ a i ữ a các t h à n h viên k h ô n u c h ặ t chõ, t h i ê u k ê t d i n h vê mặl tài c hí n h , vê t r ác h n h i ệ m , q u y ê n lợi

\ à n ” hĩ a v ụ T r o n í! l ú c k h ô n ” ít n h ữ n e d o a n h n s h i ệ p c ó n ã n a l ực k i n h d o a n h

p h a i m i e n CU'O'II” i l i a n h ậ p t ỏ n g c ô n a l y t hì n h ữ n g d o a n h n a h i ệ p l à m ă n t h u a l ồ lại m u ố n LÚa n h ậ p t ỏ n e c ô n e ty dê tìm c h õ d ự a, và c ũ n e vi thè mô i q u a n hệ giữa các d o a n h n a h i ệ p i h à n h vi ên vái nh a u k h ỏ n a l ạo n ê n sức m ạ n h và t ô n a

c ô n e ly k h õ ni ì p h á t hUN' môi q u a n hệ này

I'll ứ l u m ộ t m ặ l n h i ề u l ô n a cône ly ra d ờ i l h a y t h e c h o b ộ c h u q u a n hoặc U B N D \ ỏ dại d i ệ n c h u so hữu nên hoạt dộnt> c u a Hội đ ỏ n g q u a n trị t ỏ n g

c ô n g ty c ò n m a n g d á n g d ấ p c ủa c ơ q ua n q u ả n lý, chỉ l àm n h i ệ m vụ b ả o l ãnh

v a y tín d ụ n g , xét d u y ệ t các d ự án đầu t ư M ặ t k h á c, t h e o n h ậ n xét c ùa các

l ỏ n g c ô n g ty, c ấ p c h ủ q u ả n v ẫ n hay can t h i ệ p sâu v à o c ô n g v i ệ c đ i ê u h à n h c ủa

t ố n g công, ty, c h ă n g h ạ n g i a o k ế h o ạ c h x u ấ t n h ậ p k h ẩ u c h o c á c d o a n h n g h i ệ p

t h àn h v i ê n h a y b a o l ãnh c h o các d o a n h n g h i ệ p t h à n h v i ê n v a y v ố n m à k h ô n g C]ua tông c ô n g tv

C I I Ư Ơ N G III: C H U Y É N T Ó N G C Ồ N G T Y N H À N Ư Ớ C

S A N G H O Ạ T Đ Ộ N G T H E O M Ô H Ì N H

C Ô N G T Y M Ẹ - C Ô N G T Y C O N

3.1 Sụ khác biệt gi ũa mô hình T ổn g công ty Nhà n u ó c và mô hình công ty

mẹ - c ô n ” ty con:

T u y c ó m ộ t s ố đ i ế m t ươ n g đ ổ n g s on g gi ữa m ồ h ì n h T C T với m ô h ì nh cõiiíi ty m ẹ - c ó n g ly c o n có n h ữ n g d i ể m k h á c n h a u c ơ h á n sau:

T h ứ n h âì với m ó hì nh T ổ n ” c ô n g ty thì c ơ cấu lổ c h ứ c c ủ a T ố n g c ố n g ty ( mộ i n h ó m c á c c ỏ n " ty) bị giới hạn có 3 c ấp - T ổ n g c ô n g tv C ô n g tv và xí

n g h i ệ p h ạ c h t o á n phụ t h u ộ c ( h o ặc tương d ư ơ n s ) T r o n g khi đó, t h eo m ỏ hì nh

C ô n u IV m ẹ - c ô n ” t y c o n thì t á n g n ấ c t r o n g c ơ c ấ u t ổ c h ứ c , v ề m ặ t lý t h u y ế t ,

là k h ô n u ” iới han - C ô n g IV mẹ C ồ n g ty con, C ó n g ty c há u T h ứ hai, về

11 i’ll veil lắc q u a n hộ C ó n g ty m ẹ dối với C õ n g ty c on là t rá ch n h i ệ m hữu hạn,

c ò n q u a n hệ ” iữa T ổ n g c õ n g ty và dơn vị t h à nh viên ià t r ách n h i ệ m vô hạn

T h ứ ba, VC mặ i p h á p lý, các d ơn vị t h à n h viên c ủ a T ổ n g c ô n g ty và C õ n g ty là

I l l u m e p h á p n h ã n d ộ c l ậ p c h ư a d ầ y đ ủ vì d ố i với m ộ t s ố h o ạ t đ ộ n g c ủ a đ ơ n vị [hành viên, luật p h á p y ê u cầu phải có uỷ q u y ê n c h í n h t hứ c c ú a d o a n h n g h i ệ p

d ú i I|uủn nhu' lình vực d ầ u tơ, lài c hí nh, lổ c h ứ c c á n bộ ; t r o n g khi dó, t heo

m ô hì nh c ỏ n ” ty m ẹ - ( ' ô n g ly con, c á c d o a n h n g h i ệ p là n h ữ n a p h á p n h ã n d ầ y till T h ứ lư c á c d ơ n vị lliành viên hạch toán đ ộ c lập t r on g m ỏ h ì n h T ổ n g c ó n g

ly k h ô n ! : p h a i d o ’l o n g c ô n g t y q u y ế t đ ị n h t h à n h l ậ p ( x e m p h ầ n p h á n t í c h ở

t rcn) m ă c dù võ mặ t p h á p K T o n g c ô n g ly là c h u sớ hữu T r o n g khi đó t h e o

m ô h ì nh Cõ ni i ty m e - C õ n e ty con thì C ô n ” ty m ẹ là ngư ời s á n g lập ( h o ặ c

t h a m gi a s á n g lập) T h ứ n ă m , t r o n g m ó h ì n h T ổ n g c ô n g ty, p h ầ n lớn bộ m á y

c ủ a 'I o n g c ô n g ty chỉ t h ự c hi ện c h ứ c n ăn g q u à n lý h à n h c h í n h , t r o n g k hi đ ó ờ

m ô hì n h C ồ n g ty m ẹ - C õ n g ty c o n thì C ô n g ty m ẹ là m ộ t d o a n h n g h i ệ p c ó sản

p h ẩ m , có k h á c h h à n g , c ó thị t rường T h ứ sáu, n h ữ n g qui c h ế , q u y đ ị n h đối với

m ộ t sô' lĩnh vực h o ạ t đ ộ n g c ủ a các thành viên t r on g T ổ n g c ô n g ty t h ư ờ n g có lính p h á p q u i ; t r o n g khi đó, n h ữ n g qui chế, q u y đ ị n h c ủ a c á c t h à n h vi ên t r on g

m ỏ hì nh C ô n g ty m ẹ - C ô n g ty c on h oà n t oàn m a n g t í nh c h ấ t q u ả n lý T h ứ bẩy,

q u á Irình h ì n h n t h à n h T ố n g c ô n g ly c h o thấy, i h e o m ô h ì n h T ổ n g c ô n g ty thì ít nhái phải c ó hai C ô n g ty i h à n h viên tồn tại irước khi c ó T ổ n g c ô n g ly (con đẻ

ra bố), i r o n g khi đ ó t h e o m ô hì nh C ô n g ty m ẹ - C ô n g ty c o n thì C ô n g ty m ẹ

i h ư ờ n g phai lổn tại trước, s á n g lập hoặc i h a m gi a s á n g l ập ra C ô n g ty c o n (trừ

tr ư ờ n g h ọ p m u a lại) T h ứ t á m , t ro ng m ỏ hình h i ệ n hữ u, T ổ n g c ô n g ty ( C ô n g ly)

là c hú s ớ h ữ u c ủ a c á sản n g h i ệ p (cả lài sản có và tài sản nợ) c ủ a C ô n g ty t h à nh viên, tức vừa s ớ h ữ u vốn vừa sở hữu tài sản (vé t hực c hấ t ) và lài sản ( vố n ) c ủ a

c ỏ n e ly m ẹ ; t r o n g khi dó, t he o m ồ hì nh C ô n g ly m ẹ - C ô n o ty c on C ò n g ty mẹ chí só hữu p h ẩ n v ố n d ầ u l ư tr o n g C ô n g ty con m à t hôi, và v ố n c ủ a C õ n g ty c on

kì lài sán c ú a C ô n g tv m ẹ ( dầ u tư dài hạn) Cuối c ù n g , m õ h ì n h T ổ n g c ô n g ty -

C ô n g ly t h à n h viên k h ổ n g c h o p h c p h u y d ộ n g vốn m ộ t cá c c ó hi ệu q u á ; k h ô n g

c h o p h é p T ổ n g c ô n a ty ( C ô n g ty) thay dổi c ơ c ấu vốn d ầ u lư i r o n g các d o a n h Iiụhiộp i h à n h viên m ộ t c á c h linh hoạt

3.2 C h u yê n l ổ n g c ô n g ty Nh à nước thành cõ ng ty mẹ - c ó n g ty con

T ổ n u c ỏ n ” ly N h à n ư ớ c m u ố n c h u y ế n s a n g h o ạ t d ộ n a t h e o m ô h ì n h côní i ly m ẹ - c ô n g ty c o n , trước hết phai lựa c h ọ n m ộ t d o a n h n s h i ệ p đ ó n g vai lrò c o n g ty m ẹ và c á c d o a n h n g h i ệ p đ ó n g vai trò c ô n g ty con Đ ể c h u y ể n các

d o a n h n n h i ệ p t h à n h viên T o n s CÓHÍI IV i h à n h Côní i ly c o n chí có hai giải p h á p

hi õ u qu;i n h á t T h ứ n h á t là t h ự c h i ệ n đ a d ạ n e h o á h ì n h t h ứ c s ớ h ữ u c á c d o a n h

n g h i ệ p t h à n h vi cn Irons: đ ó N h à nư ớc vẫn n ắ m c ổ p h ầ n chi p h ố i tai c ác d o a n h

n n h i ộ p này 1 l ình lluíc đ a d ạ n g hoú so' hữu c ó ihê là cổ p h ấ n h o á h o ặ c đ e m g ó p von liên d o a n h Vì N h à n ư ớ c n ắ m có phần chi phối n é n d ư ơ n g n h i ê n C ô n g ty

co p ha n h o ặ c xí iiíihiỌp liên d o a n h dó sẽ bị T o n e c ór m ty chi phôi và trớ t h à nh

C ô n g ly c o n c ủ a T ổ n g c ô n g ty Gi ải ph á p t h ứ hai là c h u y ể n d o a n h n g h i ệ p

th à n h viên t h à n h C ô n g ly Irách n h i ệ m hữu hạn m ộ t t h à n h viên d o T ổ n g c ô n g ty

là c h ủ s ớ hữ u I h e o N g hị đ ị n h 63 c ủ a Ch í n h Phủ D o a n h n g h i ệ p t h à n h viên khi

d ó m ặ c d ù v ẫ n c ó 1 0 0 % v ố n t h u ộ c sở hữu N h à n ư ớ c n h u n g h o ạ t đ ộ n g t h e o

Lu ậ l d o a n h n g h i ệ p và chỉ c ó h ội đ ồ n g q u ả n trị T ổ n g c ô n g t y là tổ c h ứ c d u y nhấl g i ữ vai trò c h ú s ờ h ữ u , d o đ ó sẽ chi phối hoạt đ ộ n g c ủ a d o a n h n g h i ệ p

t h à n h viên và d o a n h n g h i ệ p t h àn h viên sẽ t rờ t h àn h c ố n g ty c o n m c ủ a T ổ n g

c ồ n g ly V i ệ c lựa c h ọ n d o a n h n g h i ệ p đ ó n g vai trò c ô n g ty m ẹ t ùy t h u ộ c vào

di ều ki ện cụ t he c ú a T ổ n g c ô n g ty đế quvc't đị nh C ó t hể lựa c h ọ n văn p h ò n g ' l o n g c ô n g ly g ồ m c á n h ữ n g d o a n h n g h i ệ p i hà nh viên h ạ c h t o á n p h ụ t h u ộ c

h o ặ c m ộ t d o a n h n g h i ệ p t h à n h viên có vị trí q u a n t r ọ n g t r o n g q u y t rình sản xuất, k i n h d o a n h c ủ a T ổ n g c ố n g ty làm c ô n g ty mẹ T o à n h ộ s ố v ố n N h à nư ớc

dã g i a o c h o ' l o n g c ô n g ly d ư ợ c c h u y ê n thành vốn N h à n ư ớ c đ ầ u t ư c h o c ô n g ty

mẹ Số v ốn N h à n ư ớ c c ó tại c ác c ô n g ty c on (đã c h u y ể n t h à n h c ô n g ty cổ phần, cónti ly liên d o a n h , c ó n g ly t r ách n h i ê m m ộ t t h à n h vi ê n ) t r ở t h à n h vốn của

c ô n n ty m ẹ d ầ u tư vào c ò n g ty con Việc xác đ ị n h vốn N h à n ư ớ c d ầ u tư vào

c ó n g ly m ẹ và côní i ty m ẹ d ầ u lư vào c ó n g ly c on h o à n t oà n k h á c với việc N h à

n ư ớ c ” iao vốn c h o T o n s c ô n g ly và T o n s c ó n g ty g i a o vốn c h o c á c d o a n h Iiỉihiệp llnìnli viên

3.3 Các giái p háp đỏ c huyến T ổ n g công ty s ang hoạt đ ộ n g theo mó hình

co 11» l y m ẹ - c ô n g ty con

* C ấ n p h á i x á c đ ị n h n h ũ n ” c ô n g ly n ò n g cốt t ro ng T ổ n g c ó n g ty đế

c h u y ế n (.lơn vị n à y t h à n h c ô n g IV m ẹ n á m íiiữ v ố n c ổ p h ầ n t r o n g c á c c ó n g ty

c o n việc c h ọ n c ỏ nu ly m ẹ d ồ n g i mh ĩ a việc íiiái the bộ m á y q u á n ]ý h à n h c h í n h

c ủ a a ì c T o i l ” c ỏ n u IV h i ệ n n a y

* Ti ốn h à n h c ổ p h ấ n các d o a n h riíihiệp i hùnh viên k h ô n g t h u ộ c d i ệ n N h à

n ư ớ c n ă m ụi ữ 1 0 0 f f vón (.lieu lệ, c h u \ c n các d o a n h n u h i c p t h à n h vicn t h u ộ c

di ện N h à n ư ớ c n ắ m g i ữ 10 0 % vốn điểu lệ s a n g h o ạ t đ ộ n g t h e o m ỏ hì nh c ô n g

ly t r ách n h i ệ m hữ u h ạ n t h à nh viên

* X á c l ập m ộ t c ơ c h ế q u ả n lý mới, g i a o t r ác h n h i ệ m q u ả n lý và s ử d ụ n g vốn N h à n ư ớ c c á c c ô n g ty m ẹ do Hội đ ồ n g q u ả n trị h o ặ c C h ù tịch c ó n g ty ( nế u

d o a n h n g h i ệ p c ó Hội đ ổ n g q u ả n trị) và dưới h ì n h t hứ c “ h ợ p đ ồ n g q u ả n l ý ”

* C h o q u y c n Hội đ ổ n g q u á n trị kinh d o a n h c ô n g ty đ ư ợ c c h ủ đ ộ n g q u y ê t (lịnh việc t h u ê G i á m đ ố c nếu xét t hấy c ầ n t hiết và t h e o c ơ c h ế thị t r ư ờ n g lao

d ộ n g

C ấ n c h ú ý r àn g , h i ệ n nay ờ Việt N a m , T ổ n g c ô n g ty N h à nư ớc là tổ c h ứ c

kinh tố có IƯ c á c h p h á p n h ã n trong khi đó ớ há u hết c á c n ư ớ c c ô n g n g h i ệ p phát triển lhì c á c l ập đ o à n phát triển k h ô n g có tư c á c h p h á p nh â n

* K h i i h ự c h i ệ n c ấ u t r ú c c ó n g ty m ẹ - c ô n g t y c o n c ầ n p h ả i c ó s ự t h a y clổi vổ c ơ chẽ' q u ả n lý tài chí nh N hà nước cần t h a v đổi p h ư ơ n g t hức q u ả n lý (lỏi với c á c i hù n h viên c ủ a tập (loàn K h ô n g n c n k i ế m soát q u á chi liếl đối với loàn hộ h oạ t d ộ n g c ủ a l ập đ o à n n h ư dối với các T ổ n g c ô n g ty h i ệ n nay

* X â y đ ự n s và phát triển dội n g ũ c án bộ q u ả n lý và n g u ồ n n h ã n lực

t ư ơnn ứt m với y ê u c ầ u phát triển cứa c ác T ổ n g c ố n g ty và t ập đ o à n ki nh d o a nh