Phóng xạ môi trường trong nhà ở và các phương pháp bảo đảm vệ sinh phóng xạ

PHÓNG XẠ MÔI TRƯỜNG TRONG NHÀ ở VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP BẢO ĐẢM VÊ SINH PHÓNG XẠ MÃ SỐ: QT.00.07 CHỦ TRÌ ĐẾ TÀI: PGS.TS.. Tôn đề lài: Phóng xạ mòi Iruờng trong nhà V và các phương pháp hão đả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA,HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HOC Tự NHIÊN

- — Í=Q—

ĐỂ TÀI:

PHÓNG XẠ MÕI TRƯỜNG TRONG NHÀ ở

VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP BẢO ĐẢM VỆ SINH PHÓNG XẠ

MÃ SỐ: QT.00.07

CHỦ TRÌ ĐẾ TÀI: PGS.TS PHẠM QUÔC HUNG

ĐẠ ĩ HCC a l ộ c 3' ; hú NÒI ì

I ĨRUKŨ lAM THCNŨTIN.Thư Ví;1 N j

I _ l p I / C C i d Ấ

HÀ NỐI- 2001

PHÓNG XẠ MÔI TRƯỜNG TRONG NHÀ ở

VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP BẢO ĐẢM VÊ SINH PHÓNG XẠ

MÃ SỐ: QT.00.07

CHỦ TRÌ ĐẾ TÀI: PGS.TS PHAM QUỐC HÚNG

CÁC CÁN BÔ PHỐI HƠP:

1- PGS, NGUYỄN KHÁNH PHỐN 2- ThS NGUYỄN QUANG MIÊN 3- CN NGUYỄN THỊ THU HÀ 4- CN VŨ KIM DUYÊN

MỤC LỤC

Tiếng v i ệ t 3

riêng A n h 4

Nội (lu n g h á o c á o 6

T à i liệu t h u m k h á o 8

H ụ i lục: C á c hài b á o

P h i ê u d ã n " ký két q u á ngliiên cứu

I BÁO CÁO TÓM TẮT:

a Tôn đề lài: Phóng xạ mòi Iruờng trong nhà (V và các phương pháp hão

đảm vệ sinh phóng xạ.

b ( ’lui nì dề liVi: IMỈS.TS Phạm Quốc Mini"

c C á c c á n h ộ l l u m i g i a c h í n h :

1- K iS Nguyễn Khánh Phồn: Đại học Mo Địa eliât

2- 1'liS Nmiyễn Quang Mien: ly['N C I 4 Viện Kháo cố

3- C'N Nguyen I'll Ị Thu Mà : Trung trim an Ur'in bức X ạ và mòi Inrờim

(Viện KI 1 K I Mill lilifm)

4 - C N V ũ K i m D u y ê n : T r u n g l â m C ô n g n g h ệ x ử lý m ò i II'UO'ML!

(Bộ Quốc pliòim)

tl M ục liêu và nội clung nghiôn cứu:

Tổnu C|LKII1 điíov lình hì nil nghiên cứu lio im nước và liên ilió íii(íi VC Viìn (lò iin loàn plióim Xịi đối với R a -ilô n Iroim Iihìi (V Các vân (tế hiện Iiíiy ( h i m

q m m liìm vế an loàn pliótm xa dỏi với k;i-(lõ n

(Vic biện pluíp b;’io chun vè sinh plióim \;i dôi với Ra-dôn ||( 1I1«: Iiliii (V

M ộ l số kiên Iiuhị, đề xuàl.

c CVic kôt C|u;i dill dược:

í Đfi l;Ịp họp ill vực c;íc kêì CỊIIÚ chính cùa nluTim im liicn cứu lioim nưóv VÍI lrên ihô mới YV vân etc vệ sinh phóng xa (.lòi voi Ra-ilôn trong nliìi (V

Két hum cimnu:

T i o n u lổ im iiòu hiệu ilụ im đỏi với »11LL \;i lự I i h i à i Im n t' m õi I run'll 1’

soil*’ CIKI coil »_ 111_ IIIlòi thì Ru-iỉòn cliicm pliíìn "ià nưa (~6()f.í ì 1 C <I;|||| \v sinh pliciiìii xa Ironii nhà ớ dm yêu là vc sinh phónu \ịi clõi VOI R;i-(I(1||

2 IV'im quan tlinvc các biện pliiíp hiện nil)' <! ũ time hién liên liu'- LI ĩ t > i ill’ k-Mi

chi m v ệ s i n h p h ó i m x ạ tl' oiiu nliii ơ.

Mai v à n (lo l i õ n là nội (luiiíi c h í n h cú;i nil'll b; ì o c;í() klio;i hoc " R;i ( l o n \;i

v ệ s i nl i p l i ó n e x ạ t r o n u n h à ớ", B á o c;í<> (lã Iiìiili liiiv iron]Lỉ l l n i nLĩ 1 li K h I I

học 2001 cún DI1KIỈTN

3 V â n đ ổ g ắ n l i ề n với R a - đ ô n líi c á c đ ổ n g vị p h ó n g x ạ s o i l ” (liìi t ổ n Uii ImiiỊ! vậl l i ệ u x â y (.lựng, đ ấ t (tá v à c á c vật l iệ u x u n g C|uanh c o n i m ư ừ i

Ngliiôn cứu cua đc tài nily cũng clã Ilham VÌIO phirơiiíi ph;íp có Ilk’ í111If

h i ệ n đ ư ợ c l i o u i i p h ò n g 1I1Í n g h i ệ m c ủ a Họ m ô n Vậl lý ll;i! nh;*111: H u m tírl)

p h o g í i m m a đ ê x á c đ ị n h p h ó n g xạ Iroiiii V ỘI l i ệu x;ìy dựn.íi.

Kcl t|iiá cùa nghiên cứu này: một báo cáo klìơíi học "Phân lích phổ a;imma

b í m g i l c - l c o l o ' b á n d ẫ n H P G e O R T E C ” ( B á o c á o Irìnli b à y t r o n g Mội imliị Khõi i h ọ c vại lý 2 0 0 1 c ii a Đ H K H T N

4 Cỉóp pliiin d à o liio:

( ’ác sinh viên tham ỵia vào đề lài dã lập sự million cứu khoa học và hiện nay đang công tác tại các cơ sơ có sử dụng các kỹ thuật hạt nhiìn imliH'11

c ứ u p h ó n u x ạ m ô i t r ư ờ n g

I Tm li hình kinli phí:

K i n h p h í đ ư ợ c cítp: 7 t r i ệ u đ o n g

2 ABSTRACT:

a T h e m e : IÙ 1 V i i o m n c n l a l R n đ i o n c l i v i l y ill b u i l d i n g a n d M e t h o d s f o r radiological hygiene

C o d e Ọ T 0 0 0 7

c lYhiin participants:

ỉ- A ss o I’io l I)| N euycn Khánh Phồn

2- M.Sci Nmiycn Qiutim Mien

3- H S c i N e u y e n I I I Ị 'Mill ỉ là

I- B.Nci VO K i m D u y c ii

(I ke s L' i i i c h s u l i j c c i s :

r S t i l l LI S o f I l i e i c s c a r c h s o n " k i K l i o p r o i c c l i o i i [ i l l R a d o n i l l h u i U i i i i u ”

r Melhinls lor r;i(lioloi:ic;il hvuiciic ill builclii)”

r Some simuoslsV ^

i

0 Results:

Radon is t lie main contribution (about (i()%) in I he naluiiil i;ulio;ieliw lol.ll

close e f f e c t i v e

In door I iulioiouiciil hyuicnc is hygiene fur Radon

r - I ’l u i m Q u o c i k i n g " R a t i o n a n d r a t l i o l o u i c a l l i y u i c n c ill 1 ill i d i 111 Z".

S c i c o n f 2 0 0 1 , I J n i v o f N a t S c i , H a n o i

r - V u K i m D u y c n , N g u y e n 'I'lli T h u I lit, P h a m Q u o c I l u n g " S | K ' c l n i i i i

A n a l y s i s f o r U r a n i u m s a m p l e u s i n g I I PCÌC O R T E C c l c t e c l o i

ibid

X á c 11 h à n c ù a R a n d i l l n h i ê m K l i o a d i l l I I I l i e l i i

BÁO CÁO KỂT QUẢ CỦA ĐỂ TÀI

rrs*

1 Mỏ'(lầu:

Liều lương dương hiệu dụng (EÍTcclivc Dose Equivalent) đối với mội niuròi ill) c á c n g u ồ n p l i ó i m x ạ t ự n h i ê n g â y n ê n , l í n h t r u n g b ì n l i h à n g n ă m I m i m VI m u phỏng phóng xạ hình lhường dược ước IÍ11I1 I I I VÌIO khoiiiiLi 2.4 MiSv

T r o n g l ổ n g l ie u t ư ơ n g d ư ơ n g d ó , p h ầ n i l ó i m g ó p c u a b ứ c x ạ vũ Irụ c h i c i u

16%, cun Kali 40 ( K m) là 13%, của các bức xạ kh ác là 17%, còn kii líi |ih;m (lóne Líóp của Rndôii, chiếm lion mội [lừa, tới 55%

RikIôii IÌ1 I11Ộ1 dnìl khí hỗn hop cúa h;i ilổim vị: R ir R II" ", U n"" ( Vi b;i

l i e u l à c á c đ ồ n li vị p h ó n g x ạ v à c h ú n g l a i p h í l n r ã , l a o t l ù i n h c á c t l ổ i m v ị p h ó i m \ ; i

kli í í c L à cl uì l k h í đ o d ó R a đ ô n c ó l h ê x â m nhf i p VÌIO co' l l i è n g ư ờ i qu;i ( l u ò u g iin

uống, híl lliủ' và gây tác dụng chiếu xạ trollII Trong ba (lung vị trên cú;i KíhIôii

vì Rn ,J có lliời giun hán rã râì Iigắn, chí gíìn 4s, (lo dó xél VC inãt uíìy liiii (lũi vtVi co' lliè’ con Iigirời, clui yêu !à do R i r ” (T|/: = 3.S [mày) VÌI R n ” " ( I , : = 5 I s»

Số nu thường X LI yen (lo n g môi liuờng có lùim lượng R ilón quá t;i(> là mot

Irong nhữnu niiiiycn nhàn CIKI bệnh ung thư phổi Do (ló ngliici] cứu VC Radon

til roi u ỏ c t l ộ a n l o à n c ủ a m ô i l n r ò n g s ố n g c ó m ộ t ý I i e h ĩ í i t h ự c l ê I m n u

2 (';íc imliiòn cứu VÌ1 lliáo luân:

;i KikIòii:

l)ã lom : IỊIKII1 dược tình hình nghiên cứu Irn im nước và Ill'll Ihô giới v r

Viíii tic an l o à n p l i ó i m xạ (lỏi với Riiclôn I r o n ” uliĩi ờ.

1 l ệ l l i ố i m c á c biỌn p h á p h á o tl áni v ệ s i n h p l i ó i m Xịi d õ i vói k a đ õ n

- ĐỒ MŨ I c ; í c h i ệ n p h á p c ó l l ic á p d ụ l i e <’>■ V i ệ i N a m n l i fi m b ; i o ( h i m \ v

sinh phone xa tlôi với Ration

b P h o n e xạ lu 11 h i ẽ n ciui vẠl liệu x â y tlựni: ( n u o à i R i i d õ n ):

N u o à i R a d ô n í i ày n ê n n hi ỗ i i ì x a I r oi m i l ôi với c o n n u u n i llìì C.K- s;in

| i h; ì m pl i óni : x ạ k h á c c u a h;i h o p l i ó i m \;i I I s | l \ T l r ' : c ũ n u c ó chi l li ’ ! ' óp

iliínu k c v à o l ié u plióiiíi xạ l ự n h i ê n M n ì n i : 11 111 1 iCl 1 c ứ u p h ó n i : \;i k u ụ '

đ c l c c l ơ b á n d ầ n d ã diícíc i h ư c h i ệ n I m m : (lê ùii IKIY.

V k ò l ( Ị i K i :

I I );ì l;ì|) h o p clirợc c á c két q u á c h í n h cu;i nlũĩiiLí Hi j i u' i ) c ứ u trmiLi I i nnr \;i

I r ên lliò e i õ i ve v á n etc vệ s i n h p h ó n g \ ; i (lối vói k a - i l ó n Iioiil: Iiltìi <)'.

Kìm [ in n chime:

Tm nu long lieu hiệu tlụng dối với phóng xạ lự Iiliièii Iroiiii moi II Ill'll!'

sổi 11» f u n c o n Im ư ờ i 11 lì R n - đ ô n c h i ê m p h ầ n gi à n ư a (~ 6 () r.í ) lỉiio (liiin U'

s i n h p h ó i m x ạ ( r o n g n h à ỏ ' c h ủ y c u 1Ì I v ệ s i n h p h ó n g x ạ d ô i v ó i | { ; i - ( l ó n

Ton" cỊLian được các biện pháp hiện nay đ;I Ihuc hiện trôn lhẽ giói (lò b;t(>

dll 111 vệ s i n h p h ó n g xạ l i o i m n h à ờ.

Ih ii vàn tic Iren là nội dime chính CIUI một báo c;ío klioii học " k;i-(lòn và

v ệ s i n h p h ó i m x ạ I r o n g n h à ỏ " B á o c;ío (in 1 rì nil b à y I ro n <2 I lôi imltị l\ho;i

học 2001 cim ĐIIKHTN

V iíii (ló g;m liền vói Ríi-clôn là các clonu vị phóng xạ sông (lìii lổn l;ii Irnnu

vậl liệu xây dựng, dấl đá và các vậl liệu xung qiiínih con nmrời

N u lìic n d i l l cùn tie tìii Iiìiy cũng tin nhằm vào p in io n ” pli;íp có liu'- tin 1C

h i ê n i l u o v I mnj z p h ò n g i ll r n g h i ệ m c n a Bộ m ô n VẠI ly l l ạ t Iiliíin: P h à n l ul l

phố íMinma tie xác cl Ị nil phóng xa lionu VỘI ỉiệu \;ìy (Iưne

KOI qu;i c ù a n g h i ê n c ứ u n à y : m ộ t h á o c;ío k h o a h ọ c "Plifm Ill'll p h o enmi ii íi

h i ì n g ( l è - l c c - l ơ b á n (lần ĩ I PC ỉe O R 1 T X " ( H á n c;í o Iiìnli hìiy t m i m I lội MLĩliị

Klui;i h o c VỘI l ý 2 0 0 1 cúi i Đ H K I I T N

citSp phan chui Uio;

CYic sinh viên lliam nia VÌIO tie lài (Ifi lilp sụ nghiên cứu klio;\ học vii lncn

n a v c l ai m CỎI 111 l á c lai c á c c ơ s ở c ó sù' ( J u n e c á c k ỹ l l uuìl h;il n h â n I i í i l ú r i i

cứu p h ó im xạ m ôi trườim.

Tài liệu tham khíio;

I I | IIỈAE, Div Of Puclic Information, 19X9, “ Facts iiboul low-level nulialion"

|2Ị A.l liynkicvvvvic/., Poslepy Fi/.yki, T.44, Z.5, 439 (1993)

|3| Nmiyỗn Mào Quang và n.n.k., Hội Iiỉiliị toàn quốc I "Vật lý v;t kỹ ilnụi hạt nhân”, I là Nội 5/196, Tuyến tập báo cáo tr.303

DI IKI ITN, 4/19998,tr.45

KHTN, I.XV, n°4-1999

p l i ó i m x ạ ” , Mà N ộ i 1 999.

Environmental íincl/or Eailli Sciences, World Scicnlific, 1991

I s I ( ì l e u F K n o l l , R a d i a t i o n D c l c c l i o n a n d m e a s u r e m e n t , J o h n W i l l e y &

S o n s 2 ,ul H d i l i o n 1 989.

I l()| Phạm Ọuôc llùng, “ Veil lý hill nliân Ún u clụng" (ỉiáo í IÌ nil eliiiyén (lé

I’ll ụ lục:

I hú bài háo (XCÌ)I hán dính kèm)

RAĐÔN VÀ VỆ SINH PHÓNG XẠ TRONG NHÀ Ỏ■ ■

P h ạ m Q u ố c H ù n g

Bộ môn Vật lý hạt nhân, Đại học KHTN

1 M ở đ ầ u

Liều tiíơng đương liiệu (lụng (Effective Dose Equivalent.) cìni vối một người do các nguồn phóng xạ tự nhiên gây nên, tính trung bình hàng năm t.rong vùng có phông phóng xạ bình thường được ước tính [1] vào khoảng 2,4 ìnSv

Trong tổng liều tương đương đó, pliần đóng góp của các bức xạ vũ trụ chiếm 16%, của Kali 40 (K10) là 13%, của các bức xạ tự nhiên klìác là 17%, ròn lại là phầnđóng góp của Ra đôn, chiếm liơn một nửa, tới 55%

Rađôn là một cliất khí, liỗn liỢp của 3 đồng vị : R n !M, Rir ’" và Rn"'\ ( ’ả •’> đểu là các đồng vị phóng xạ và chúng lại phân rã, tạo thành các đồng vị phóng

xạ k h á c Là c h ấ t k h í, do cỉó R a đ ô n có t liể x â m n liậ p v à o t r o n g cớ t h ể người < ịii ; i

đường ăn uống, liít tliở và gây tác dụng chiêu xạ trong Trong 3 dồng vị t.riM) của Rađôn, vì R » un có thời gian bán rã rấ t ngắn, chỉ gần 4 giây, do (ló xét vo mặt gày hại (tối với cơ tliể con người, chủ yếu là do Rn222 (Tị,2 = 3,8 ngày) và

Rn2m é m = 51 giây).

Sông thường xuyên trong môi trường có hàm lượng Rađôn (juá CÍIO In một trong nh ữn g nguyên nhân của bệnli ung thư pliôi Do (tó ngliỉên cửu vi' Rađôn dưới góc độ an toàn của môi trường sông có một ý nghĩa thực tó qnan trọng

2 Các k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u v à t h ả o l u ậ n

Các nội dung trìnli bày dưới đây nh ằm vào kliía cạnli vệ sinh và an phóng xạ trong nlià ở đôi vơi Rađôn

2.1 Các co n đ ư ờ n g x ầ m n h ấ p c ủ a Iỉa đ ô n vào tr o n g lì ỉ ì à Ở

Các dồng vị plióng xạ nlní u 238 (T1/2 = 4.5 tỷ năm), Tli21'’ (T„, = 14 ly n;ím) tồn tại trong vỏ trái đất từ klii hìnli tliànli trái đất đên nay,

Hàm lượng trung bìnli và hoạt động phóng xạ trung bình của 2 (ÌÓDK vị

này t r o n g vỏ trái flat (ỉược đ á n h giá và glii trong Bnng 1

B ả n g 1 :

Hà m lượng và hoạt độ ])hóng xạ của I ’ll2'" trong (lât [11

D ồn g vị H àm lượng t rung binh (g/p) lloạt d ộ phóng xạ 1 r u n g bình ( I U ị / ỉ )

1

Rn222 là con cháu của u23fl và Rn220 là của Tli232 Nkư vậy, Rađôn chủ yêu xuất hiện trt đất, thoát ra, lan truyền trong không khí và xâm nhập vào trong nlvà ở

Hình 1 dưói đây ìuinli lioạ các con dường xâm nliập chủ yêu của Riiilôn

H l : Các đường xâm nhập chính của RađCrn.

Từ các v ậ t liệu xây dựng Rađôn cũng có thể thoát ra và xâm nhập vào trong nhà ở

Hàm lượng phóng xạ của các vật liệu xây dựng khác nhan dùng phổ 1)1011 hiện nay, tốc độ xả khí của Rađôn của một sô vật liệu đã được nliipu tác fíiả nghiên cứu [3, 4, 7],

2.2.- H à m lư ơ n g R a đ ô n tr o n g n h à Ở

Hàm lượng của Rađôn trong lớp không klú gần mặt (lái [2 7] dược (l.-ítili giá là thay đổi trong klioảng từ 0,1 đến 10 Bq/in1, tínli trung bì lì 11 Ị;'| VÍKI khoảng 3 Bq/in* Tuy nhiên, không klií hên trong nhà ri cliửn một liíring R;i(lón

IỚ11 hơn nhiều Nhiều tác giả khác nliau trên thê giới dã nghiên n í u vân (If* 1ÙIY [2, 3, 5]

2