Bảo tồn nguồn gen một số loài động thực vật quý hiếm ở vườn quốc gia Tam Đảo phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và du lịch sinh thái

Tên đề tài:BẢO TỔN NGUỒN GEN MỘT s ố LOÀI ĐỘNG THựC VẬT QUÝ HIẾM Ở VƯỜN QUỐC GIA TAM ĐAO NHẰM PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC NGHIÊN c ứ u , GIẢNG DẠY VÀ DU LỊCH SINH THÁI Mã số: QG -03 -08 Chủ trì

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC T ự N H IÊ N

BẢO TỔN NGUỔN GEN MỘT s ố LOÀI ĐỘNG

NHẰM PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC NGHIÊN c ứ u

GIẢNG DẠY VÀ DU LỊCH SINH THÁI

MÃ SỐ: QG - 03 - 08

CHỦ NHIỆM ĐỂ TÀI: PGS,TS TRẦN NINH

HÀ NỘI- 6/2005

Tên đề tài:

BẢO TỔN NGUỒN GEN MỘT s ố LOÀI ĐỘNG THựC VẬT QUÝ HIẾM Ở VƯỜN QUỐC GIA TAM ĐAO NHẰM PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC NGHIÊN c ứ u , GIẢNG DẠY VÀ DU LỊCH SINH THÁI

Mã số: QG -03 -08

Chủ trì đề tài: Trần Ninh

Học hàm, học vị, chuyên môn: PGS.TS Thực vật học

Chức vụ:

Đơn vị công tác: Khoa Sinh học, ĐHKHTN Hà Nội

Địa chỉ: 118 E Đường Đai An, Học viện An ninh Nhân dân

Đơn vị phối hợp: Vườn Quốc gia Tam Đảo

MỤC LỤC

Trang

Đặt vấn đ ề 1

Chương 1: Tổng quan tài liệu 3

1.1 Đa dạng sinh học 3

1.1.1 Đa dạng thực vật 3

1.1.2 Đa dạng động vật có xương sống 4

1.1.3 Đa dạng cồn trùng ở cạn 5

Chương 2: Điều kiện tự nhiên VQG Tam Đ ảo 6

2.1 Vài nét khái quát về VQG Tam Đ ảo 6

2.2 Yếu tố thổ nhưỡng 6

2.3 Yếu tố khí hậu 8

Chương 3: Đôi tượng và phương pháp nghiên cứu 9

3.1.Đối tượng 9

3.2 Phương pháp nghiên cứu 9

3.2.1 Nghiên cứu thực đ ịa 9

3.2.1.1 Thực vật 9

3.2.1.2 Động vật có xương sống 9

3.2.1.2.1.Nhóm Lưỡng cư - Bò sát 9

3.2.1.2.2 Nhóm Chim - Thú 9

3.2.1.3 Côn trùng 10

3.2.2 Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm 10

3.2.2.1 Thực v ậ t 10

3.2.2.2 Động vật có xương sống 10

3.2.2.3 Côn trùng 11

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo lu ận 12

4.1 Đa dạng sinh học của VQG Tam Đ ảo 12

4.1.1 Đa dạng thực vật 12

4.1.1.1 Đa dạng thảm thực vật 12

4.1.1.1.1 Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới 12

4.1.1.1.2.Rùng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp 13

4.1.1.1.3.Rừng cây lùn trên các đỉnh nú i 13

4.1.1.1.4 Rừng tre nứa 13

4.1.1.1.5 Rừng phục hổi sau khai thác 13

4.1.1.1.6 Rừng trổng 13

4.1.1.1.7 Trảng cây bụ i 14

4.1.1.1.8 Trảng c ỏ 14

4.1.1.2 Đa dạng loài 14

4.1.1.3 Đa dạng về sử dụng 15

4.1.2 Đa dạng động vật có xương sống 15

4.1.2.1.Đa dạng và phân bố của các nhóm ĐVCXS ở c ạ n 15

4.1.2.1.1 Lưỡng cư 15

4.1.2.1.2 Bò sát 16

4.1.2.1.3 Chim 16

4 1.2.1.4 Động vật có vú 16

4.1.2.2.Giá trị quý hiếm của các nhóm ĐVCXS 17

4.1.3 Đa dạng côn trùng 17

4.1.3.1 Đa dạng loài 17

4 ỉ.3.2 Đa dạng taxon bậc họ 19

4.2 Các taxon mới cho vườn QG Tam Đ ảo 21

4.3 Bảo tổn nguồn gen một số loài động thực vật quý hiếm 22

4.3.1 Danh lục các loài được bảo tồ n 24

4.3.2 Mô tả các loài bảo tổn 24

4.3.3 Các biện pháp bảo tổ n 33

4.3.3.1 Bảo tồn nguyên vị 34

4.3.3.2 Bảo tồn chuyển v ị 37

4.3.3.2.1 Giâm cành trong vườn ươm 37

4.3.3.2.2 Xây đựng khu sưu tập trà 42

4.3.4 Bảo tổn phục vụ cho du lịch sinh thái 44

4.3.4.1 Các điểm du lịch sinh thái 45

4.3.4.2 Các tuyến đu lịch 48

Kết luận và kiến nghị 50 Tài liệu tham khảo 52 Phụ lục

Phụ lục 1 Danh lục các loài rêu VQG Tam Đảo

Phụ lục 2 Danh lục các loài thực vật có mạch VQG Tam Đảo

Phụ lục 3 Danh lục các loài lưỡng thê VQG Tam Đảo

Phụlục 4 Danh lục các loài bò sát VQG Tam Đảo

Phụ lục 5 Danh lục các loài chim VQG Tam Đảo

Phụ lục 6 Danh lục các loài thú VQG Tam Đảo

Phụ lục 7 Danh lục các loài côn trùng trên cạn VQG Tam Đảo

Phụ lục 8 Các công trình đã hoàn thành liên quan đến đề tài

BÁO CÁO TÓM TẮT

a Tên đề tài:

Bảo tồn nguồn gen một sô' loài động thực vật quý hiếm ở VQG Tam Đảo nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và du lịch sinh thái.

b Chủ trì đề tài: PGS.TS Trần Ninh

c Danh sách nhừng người tham gia:

T.T Ho và tên Học hàm, học vị Đơn vị công tác

d Mục tiêu và nội dung nghiên cứu:

1 Điều tra, thu thập và định loại các loài thực vật bậc cao, động vật có xương sống ở cạn và côn trùng gặp ở VQG Tam Đảo

2 Phát hiện các loài động thực vật mới cho VQG

3 Thống kê các loài quý hiếm có ý nghĩa kinh tế và tìm một số đại diện điển hình để bảo tồn nguồn gen của chúng nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu, học tập và du lịch sinh thái

4 Trên cơ sở khảo sát đa dạng sinh học dự kiến một số tuyến du lịch sinh thái và giáo dục môi trường

5 Thiết lập khu sưu tầm các loài trà mọc hoang dại của VQG Tam Đảo

e Các kết quả đạt được

1 Thống kê các loài thực vật, động vật có xương sống trên cạn và côn trùng của VQG Tam Đảo Hệ thực vật gồm 1436 loài thuộc 741 chi, 219 họ của 6 ngành Khu hệ động vật gồm 1058 loài trong đó Động vật có vú 70 loài, Chim 247 loài, Bò sát 96 loài, Lưỡng cư

61 loài và Côn trùng 584 loài

2 Hai mươi hai loài thực vật được ghi nhận đầu tiên có ở VQG Tam Đảo: 20 loài thuộc ngành Rêu và 02 loài thuộc ngành Ngọc Lan trong số đó có 3 loài mới cho Việt Nam

3 Để phục vụ cho công tác nghiên cứu, học tập của sinh viên cũng như phạc vụ cho

du lịch sinh thái, 13 loài thực vật và động vật được lựa chọn để bảo tồn

4 Thiết lập khu sưu tập các loài trà hoang dại ngay rộng khoảng 2000 m trong phạm

vi của VQG Tam Đảo và 6 loài trà quý hiếm đã được trồng trong vườn

5 Phương pháp dâm cành đã được tiến h àn h th í nghiêm trên hai loài trà hoa vàng và 1 loài hoa đỏ Từ những kết quả th u được có th ể k h ẳn g đ ịn h rằ n g có th ể áp dụng biện pháp nh ân giống bằng hom các loài cây trà hoa vàng này để phục vụ cho công tác nghiên cứu bảo tổn và đặc biệt là trong mục đích làm cây cảnh K ết qủa trê n cho thấy các chỉ tiêu chính khi xử lý thuốc kích thích ra rễ đều tốt hơn nhiều so vối việc không xử lý thuổc kích thích

6 Bốn điểm du lịch sinh thái đã được chọn Đó là khu lũng Chắt Dậu- Đổng Bùa, khu thác Bạc, khu Rùng Rình và khu Tây Thiên- Đại Đình Trên cở sở các điểm du lịch sinh thái, ba tuyến du lịch được hoạch định

f.Tinh hình kinh phí của đề tài

Tổng số được cấp: 60.000000 (Sáu mươi triệu đồng)

Đã chi những khoản sau:

- Thuê mướn chuyên gia: 31.000000 đ

- Công tác phí: 12.000000 đ

- Trang thiết bị không phải là TSCĐ: 2.000000 đ

- Chi khác: 15.000000 đ

a.Project:

Conservation o f gene resources o f some anim al and plant precious species o f Tam Dao National Park fo r research, teaching and ecotourism.

Code number: QG - 03-08

b.Project leader: Prof Dr Tran Ninh

c.Research staff:

2 Nguyễn Xuân Huấn Assoc Prof Dr Hanoi University of Sciences

d.The aim and content of the our project

1 To survey and inventorize the biodiversity of Tam Dao National Park

2 To record the new taxa for Tam Dao National Park

3 To enumerate precious plant and animal species of Tam Dao National Park

4 To choose some typical precious species in Oder to protect them for research, teaching and ecotourism

5 To establish the Camellia garden in Tam Dao National Park

e Results

- The flora of Tam Dao National Park is diverse The number of species in Tam Dao is 1436 belonging to 741 genera and 219 families of 6 phyla The fauna of Tam Dao is diverse in terms of species composition with 1058 species (Phylum Mammalia has 70 species, Phylum Aves includes 247 species, Phylum Reptilia has 96 species, phylum Amphibia composed of 61 species and phylum Insecta includes 584 species

- Among the enumerated plant species 22 species are new to Tam Dao (including

3 species new to Viet Nam)

- 13 species were chose for conservation.They are Cyathea contaminans, Camellia amplexicaitlis, Camellia crassiphylla, Camellia gilbertii, Camellia peíeìoĩii, Camellia rubriflora, Camellia sinensis var assamica, Camellia tamdaoensis, Erythrophloeum fordii, Madhuca pasquieri, Paphiopedilwn gratrixianum, Paramesotriton deloustani anclTeinopalus aureus.

- The Camellia garden were established in Tam Dao National Park Six precious species of Camellia were planted This event was informed in the International Camellia Journal of 2004

- c$ bachelor graduated

- 0??Paper was published

XÁC NHẬN CỦA BAN CHỦ NHIỆM KHOA

(Ký và ghi rõ họ tên)

CHỦ TRÌ ĐỀ TÀI (Ký và ghi rõ họ tên)

CHÙ NHIỆM KHOA

PCS.TS Ẩ ỹtíyền $uân Q uỷtìẨ

f i b

'sỉ-h /t ; n i s

XÁC NHẬN CỦA TRƯỜNG