Nghiên cứu tổng hợp một số chất có hoạt tính kích thích sinh trưởng cây trồng từ các nguồn nguyên liệu thực vật

- Đã tách tinh khiết ơgenol từ tmn dầu hương nhu... 'ỉúc nhận của ban chủ nhiêm khoa... a.\ P hản ứng của ơgenol với axit Iĩionocioaxeíic... Kích thích tố thực vật Yà khả náng ứng dụng c

ĐOÀN DUY TĩEN - c ử NHẤN - CÁN BỘ KHO A HO A

TRAN THỊ LIỄU - c ư NHAN - C AN BỘ HỢP ĐỔNG

NGUYỄN HOÀNG OANH - c ử NHẢN - ĐANG CHÒ CÔNG TÁC

- Đ oàn Duv Tiên- Cử nhân- Cán bộ Khoa Hóa học.

- N guyễn H oàng Oanh- c ử nhân hóa- Đang chờ cồng lắc.

- Trần Thị L iéu- Cán bộ hỢD đổne- Cứ nhân hóa.

- Đã tách tinh khiết ơgenol từ tmn dầu hương nhu.

- Đã đổng phân tioá ơgenol thành ìsoơgenol

Oẳ chuyển hóa ơgenoi thaníi các axit ơgenoxiaxetic va ìsoơgenoxiaxetic va

D h ắ m c ô n g hơD b r o m c ó k h á n ã n e k í c h t h í c h s in h trư cm e đ ố i VỚI sư n a v m a m va ra ré ớ

hai đậu xanh và giỏng lúa CR203 50 với đôi chứng khoảng 150/100%, trong uố đản

x u ấ t a x i t i s o ơ e e n o x y a x e t i c là m a n h n h ấ t

- Đã có m ột báo cáo khoa học tại ĩỉộ i nghị ỉ lóa hữu Cữ toàn quốc lần thứ nhất 9/1999 ơ O ui Nhơn.

6 T ìn h Siìnii k in h plií cu a íĩể tài:

2 Chieí Âuthor: Dr HA THI DIEP.

Organic Cheĩĩũstry Sect — Chemistry Dept — Sciences University.

3 C o iia b o r a to r s :

DOAN DUY TBBN - Bachellor - Chemistrv Dept s L<1 ỉí.

I R A N 1H 1 LUtiLI - B a c h e i l o r - C h e m i s t r v D e p t S ta íỉ

NGUYEN HOANG OANH - Bachellor - Chemistry Dept Staff

iYims and Content of the Research:

S e a r c h í n g t h e M e t h o d o f m a k i n g u p th e C ơĩTipounds e x t r a c t e d ữ o m E s s e n t i a l O íl

R e s e a r c h i n s rn to P l a n t G r o w th S t i m u l a t i n s C h a r a c t e r o í th e m a d e - u p C o m p o u n d s

4 The Resiỉiỉs:

P iire lv SD litted E u c e n o l f r o m E s s e n t i a l O il

1 umíng Eugenol into Eugenoxiaxetic Acids & Isoeugenoxiaxeĩic.

Bionúnizm e the above Acids

R e s e a r c h ữ ì g m t o r i a n t Grovvth S ti m u la ĩ in s C íìa r a c te r o f LỈie m a d e - u p C o m p o u n d s a n d

the results show that Euaenoxiaxeúc Acids & Isoeucenoxiaxetic can stímulate ưie sprouting and roots developing process of the sreen bean Vvũh the rate about 150/100'x

in c o m o a r i s i o n w ith th e n a t u r a l c o n d itio n s

i í ì e t h e m e h a s b e e n r e p o n e d m th e I s t N a t i o n a l C o n í e r e n c e on O r g a n i c C h e m i s i r y —

O u v N h o n 0 9 / 1 9 9 9

'ỉúc nhận của ban chủ nhiêm khoa

2 3 P h ả n ứ ng a x e ty ! hoá ơ gen ol và isoơ gen ol

2 4 P h ả n ứ n g ete h oá củ a ơgen oì và iso ơ g en o i với ax ii m o n ocioaxetic.

ái w 1 iivịi UẢĨÌ i;ịịlvĩiu.r\ V ÙÀVÌỈV

b.v T ổ n a hợp a x it i so ơ c e n o x y a x e tic

2 5 P h ả n ứ n g c ọ n g hợp b ro m va o m ạch n h anh của ưẫĩĩ xuát ơ g en o x y a x ií

a v C ộ n g hợp b r o m v à o axỉt ợ g en o x y a x etic v à axit iso ơ g en o x y a x etic

D.v C ộ n g hợp b r o m v à o a x e iy ỉ ơgenoi và a x e ty i isoơgenoi

lĩ K ế t q u à v à th ự c nghiêm

I I l.T á c h ơ g e n o ỉ va ch u y en hoa thanh ca c ch ai

ĩ l l i T á c h ơ g en o l lư lin h d âu hương nhu.

II 1.2 Đ ò n g phãn hoa O genol thành isoogenoi.

II 1.3 A x e ty i h o á ogen u i và isoơgeituí

a./ À x e tỵ l h o á ơ gen ol

Ò.Ỉ A xetyỉ hoá isoơaenoi

l ĩ 1.4 Phảr ứng ete hoa ưgenoẳ và isoơ geỉìo! đẻ tạo thanh a s it ơ g e n o x y a x e tic isu ơ g e n o x y a x e tic

a.\ P hản ứng của ơgenol với axit Iĩionocioaxeíic.

bA, P h à n ứng củ a ỉso ơ g en o ỉ v ó i axit m o n o d o a x e tic

ĩ ĩ 1.5 P h ả n ứng cọ n g hợp broni vào ca c đản x u ã t cua ơgenoxy a x it.

Ị ĩ Ị ; J Phàn ứng của axit ơgenoxyaxetic với hrom.

a / A x ỉ t 4 - ( 2 ,3 - đ i b r o m p r o p y D - 2 - m e í o x i p h e ỉ ì o x ỉ a x e t i c

b./ A x ií 4-( 1 ,2 -đ ib r o m p r o p y l )-2 -m eto x ip h en o x ia x eíic

l i 1 5 7 Phan ứng cúa axetvlơgenol vói brom

ã 1 T ổ n g ìiợp 4-( 2 ,3 -đ ib ro m p r o p y i )-2-niÊỈừxiaxẺ ỉyỉpìieiioiaỉ

M Ở u Ấ U

C á c c h ấ t d iề u h o à sinh trường th ư c vàt có tủm a u a n tro n e lớn tr o n e n ò n e n g h iê n ,

c h i c ầ n s ử d ụ n g m ộ t lư ợ n g n h ỏ c á c c h ấ t n à y cũng đ u để k í c h l h í c h s ự n ả y m â n C ra rễ c.ua hạt k h i g ie o rút n g á n đ ư ơ c thời gian ra hoa lcết (mả, h ạ n c h ế đ ư ợ c sư ru n g hoa

rụ n g q u ả l à m c h o q u ả to h ơ n , c h ó n g c h ín hơn, h à m lưọn g d in h d ư ỡ n g cao h o n , do vậy

n ó g ó p p h ẩ n là m tá n g n ả n e su ất và c h ấ t lương n ô n g p h ầ m C á c c h ấ t lcích thích sinh trư ở n g c ò n là m tă n g k h ả n á n g c h ố n g lạ i các điểu k iệ n b ấ t lợi c ủ a m ô i trư ờ n g n h ư h ạ n

h á n , lũ lụ t, sâu b ọ hại càv V iẻ c sử d u n e lcích thích tố t.hưc vàt vào n ỏ n g n e h iẻ p hiẻn

n a y c ồ n là v ấ h đ ề m ớ i son g h iệ u q uả k in h t ế của nó là rất lớn d o v â y n g ư ờ i ta đ a n g tập tru n g n g h i ẻ n c ứ u và sử rtune kích thích vào n ỏ n e n e h iê p m ỏ t c á c h rộ n e rãi

O g e n o i là m ộ t h ợ p c h á t sán c ó trong iư n h ie n , n o cõ c ấ u trú c ũ ú c h hơp c h o q u a trìn h t ổ n g h ợ p a u x in - m ộ t lo ạ i k ích th íc h sinh trường thực vật ơ g e n o l c ò n c ó h o ạ t tín h sin h h ọ c c a o c h o n e n n ó c ò n đ ư ơ c d ù n g đ ể chữa trị c ả m c u m , n h ứ c đ ầ u , n ò c ũ n g là h ợ p

c h ấ t c ó tín h k h á n g k h u ẩ n cao , n ó c ò n là n g u ồ n n g u y ê n liệu đ ể đ iề u c h ế m e ty l-ơ g e n o l- ciiất d ã n d ụ ru ổ i v à n g h a i c a m ơ g e n o i va các hợp c h ất của n o c ó h o a t tinh sinh h ọ c của

n ó h ứ a h ẹ n n h iề u k h ả n a n g ứ ng d ụ n g trong thực tế

T ừ c á c p h a n tích n h ư tren c h ú n g tòi c h ọ n đề tài: '' N g h iê n c ứ u tổ n g hơp m ọ t só

c h ấ t c ó h o ạ t tín h k íc h th íc h sin h trư ở n s c à y tr ổ n s từ n g u ồ n n g u y ê n liệ u thự c vật

N h i ẹ m vụ c h ủ y é u c ủ a đ ể tài la:

1- C h ọ n n g u ồ n n g u y ê n Kêu là tinh d ầ u hươ n g n h u trắng và tách lấ y ơ g e n o l ũ n h k-hiết

Tử ơgenoi tổng họp va ciiuyèn hoa Lhanh một số hợp chất kiểu auxm.

2- T ừ c á c d ẫ n x u ấ t c ủ a ơ g e n o l bước đẩu th ử hoạt tín h kích th íc h sin h trư ờ ng ở q u á trìn h n à y m ầ m c ủ a đ ậ u x a n h va lúa CK.-203

i T ổ n g qiiãii v ề cơ sở củ a đỂ tài.

1 Kích thích tố thực vật Yà khả náng ứng dụng của nó:

1.1 M ộ t sõ ỉoại kích thích tò thực vật tiêu biểu:

V ào n h ữ n g n á m đ ầ u c ủ a thê k i 2 0 c ác n h a k h o a h ọ c đã n e h iỏ n cứu vá th à y rán'

c ó m ộ t số c h ấ t đ ó n g vai trò n h ư là hooc m ô n đ iề u k h iể n q uá trình sinh trường của thụ vật C h ú n g c ó k h ả n â n g ià m cho hat n ả y m ầ m n h a n h h ơ n , ra n h iểu rễ hơn, rút n s ắ n th(

g i a n ra h o a k ế t q ử a c ủ a c ày , đ ổ n g th ờ i n ó là m c h c quà lớn n h a n h , to h ơ n , c ó n h iề u ch;

d in h d ư ỡ n g hơ n C ác c h ấ t n à y đươc g ọi là k íc h thích tô th ực vật Do ỹ n g h ía tíiực !

q n a n trọ n g n h ư v ậ y đ ã c u ố n h ú t được sự q u a n tâ m của các n h à kh oa họ c N g ư ờ i ta chi

c á c c h ấ t đ iề u h o à sin h trư ờ ng thực vật ra là m n h iề u loai k h á c n h a u trong đ ó q u a n tron

n h ấ t v ẫ n là c á c h ợ p c h ấ t k iể u a u xin, gib erelín , C y to kinin và absizưi [ 1 ]

C á c h ơ p c h ấ t th u ộ c loại a u x in tiêu biểu là a xit 3 -m d o ia x e tic ( 1AA ),

a - n a p h t y l a x e t i c ( a - N A A ), p -n a p h to x y a x e ũ c ( p -N O A )

C ác chát này có tác dụnc kích thích sự Dhàn chia, kéo dài té bao sư hình Lhani

ố n g d ẫ n và rỗ

ơ V iệ t N a m n g ư ờ i ta đ u n2 Ị3-NQA p h un !ên c h u m h oa cà ch u a để h an o h ế sụ

ru n g h o a , cà c h u a ra q u à to hơn va k h ó n g có hat; d u n g tt- N A A để xử lỹ c an h ca phe va

h ổ tiê u trư ớc k h i d â m [ 2 ]

G ib e re lin c ó tá c d u n g k ic h thích sư nảy m ầ m của rứ n ểu ỉoai hai Ngưcn la d u n g

g ib e re liỉì đ ể p h u n lê n c á c lo ại rau, ca ch u a, k h o a i tây, m ọ t sò c à y án quà n h ư c a m , quvt

n h o , c h a n h , táo, m ộ t số loại c â y o ôn e n g h iệ p n h ư đ a v ,b ò n g , th u ố c lá, oàv c ành, ơ Liên

X ô c ũ n g ư ờ i ta p h u íì g ib e ie liii lên iììột số ioai c à y trong q u á ĩrliili tiổíig rừng Ìilìư củv

2iè, cAv đ o ạ n , c â v th íc h sau m ộ t n ă m k íc h thư ớ c và k h ố i lư ợ n g cày e ỏ táng lừ h a i đến iì;ìrữ lầ n N h ữ n g k ế t q u ả thu đ ượ c chứng tỏ g ib e re lu ì là icích thích siiih tm ờriũ tỉìực vậí

r ổ h o ạ t tứih đi'me đầí.1 đ ố i v ó i quá trình ra hoa c u a cày d ặ c biệt Lì n h ó m c âv đ à i n e à i

n h ư c à c h u a , c à rốt .Tuy n h iên quá trliiii tổn g h ợ p g ib e re iu i quá ph ứ c tãp đã h a n chẽ

k h á n ã n p ứriP d ụ n p củ a n ó N g à v n av n g ư ờ i tó tổ n g hợp g ib e re lin h á n g con đ ư ờ n g sinh

h ọ c : c ấ y vi k h u ẩ n g ib e re ia ru jH a iío i vào m ô i tiư ờ n g diiih đưỡ iỉă thì thu được g ib e ie lin

C v to k in in c ó tá c d ụ n g phá trạnp thái ng ủ c ủ a củ và n h iề u loại c-âv, la m tă n g khá iiảiĩg c h ô n g clTịU với c ác đ iề u k iệ n bất lợi c ủ a m ô i trường

A b s i ã n tòm tá n g k h á n a h e ch ỏ n g đ ỡ với các điểu k iệ n cùa m õ i trư ờ n g , n ó k íc h ilucli sư đỏiiỹ c á c lổ k h i kliỏiĩg, ciỉã lá đẽ ỉian clĩẽ s ư tiìũ á t h ơ i Iiưóc cu a lá

N p o ã i c á c Chat tiêu biế u ờ trẽn c ò n c ó rất n h iề u loai k h á c nữa m à klià n ã n e ứ n e dụiig c ủ a n ó vô c ù n g to 1ỚI1

1.2 Tác đụn® diều hoà sinh trườn® của một số hợp chát thuọc nhom phenoxy

C á c h ợ p c h ấ t p h e n o x y đ ư ợ c sử đ ụ n g tro n2 thực tế n h ư là các hợp chã! th uộ c

n h ó m a u x in C h ú n g có tác d u n g kích thích sư d u ỏ i ra c ủ a t ế b a o do vay c h ú n g 'ủ m lang

c h iê u d à i Lhãn lá va rẻ

A x it 2 4 - d ic lo n h e n o x v a x e tíc ( 2,4-D )L *

C1

H ơ p c h ấ t n a y d u n g V Ơ I ỉiẻu lư ơ n g n h ỏ có tác d u n g k lc h tíiicíi s ự sinti trư ờ n g va cíieu h o à sự p h á t d ụ c c ủ a c à y trố n g , k h i d ù n g với lư ợ n g lớn h ơ n n ó c ó thẻ g iế t c h ế t

n h iề u lo a i c ầ y ãn qu ả , k h o a i tây, cầy h ọ đ â u , c ò dai,

Ở liều lư ợ ng th ấ p 2 ,4 ,5 -T có tác d ụ n g k ích thích sin h trư ờ n s th ự c vật; c ò n ờ liều

lư ơ n g cao c h ũ n s k im h ã m sự sinh trư ơng va 2lết c h ết n lu ể u loai cày 2,4,5-1' c ó tác

d ụ n g n g ă n c h ặ n sự rụng hoa, q u á c ủ a các cày án q uà n h ư c am , q u v t, n h o , táo,

A x ĩ t 4 -io đ o p h e n o x y a x e tic La m ộ t k ích ứ ú c h tố m ớ i đươc phát h iệ n N ó c ó k h ả

n a n g n g a n c h ậ n sự rụ n g ho a , q u à b ò n s và làm tả n s số sợi b ô n s ờ m ỗ i qu ả T á c d ụ n g

l á c h th íc h c ủ a n ó d ố i với c ả v b ò n s m a n h hơn so vơi Ĩ A A a - N A A h a v p-N ỈO A

1.3 M ôi quan hè giữa càu trúc va hoạt tính sinh học của các auxin

N g ư ờ i ta th ấ v rảng c ấ u irúc pnãn n i c ủa a u x in và h oạt tính sinh h ọ c c ủ a nó có

Q u i tác m à K o e p íli đ ư a ra đ ú n s với đa số trư ờ n2 h ơ p m ặ c d ù c ó m ộ t số n g o ạ i lẽ

V ề sau k h i n s h i ẽ n cứu sâu h ơ n n g ư ờ i ra th ấ y rằ n c bán c h ấ t c ủ a v ò n g c ó ả n h h ư ờ n g lớn

đ e n lioat tín h k íc h th íc h sinh trư ớ n s N h ữ n g h ợ p c h ất v ò n g n á m c a n h h a v v ò n g n o thì

in đ o ly ìa x e tic là m ộ i a u x in rất h oai đ ộ n g , n s ư ọ c ỉại, 4 - in đ o lv la x e ũ c c ó h o a i tứih rấi y ế u

v ^ c CỈƯ^ C 3C n°u';èn tố niiư o S.N làm càu nòi 2ÌƯ2 nhàn Vâ mach nhánh có thé

c ũ n g là m th a y đ ổ i hoại tính V í dụ axii ỉ - n a p n i h o x y a x e ũ c c ó h o ạ i tín h rất k é m so với

axữ 1 -naphtvlaxetic; tron 2 khi đó axit 2-nanhthvlaxeíĩc lại có hoạt tính rất kérn với

ax ii 2 - n a p h ĩ h o x y a x e ũ c

A x it 2 ,4 ,5 -tr ic lc p h e n o x y a x

r r u C O O H

CI

V ớ i a x it p h e n o x y a x e ti c , b ả n th â n n ó cũ n g là m ộ t a u x in y ế u Sự tiiế vào n h ả n bời

th ế c a c b o x y l p h ả i n a m tro n g m ậ t p h ả n g n ày VI vạy, dẻ d à n g g iả i th ích việc axiĩ

cinaiĩiic dạng cis là một auxin khá hoạt động trong khi dạng trans lai hoàn toàn không

c ó h o ạ t tín h

1.4 O g e n o ỉ v à tá c d u n g kích thích sinh trưởng của các dần xuát của nó.

1.4.1 O genol và tá c dụng kích thích sinh trướng:

n ó đ ó i với c á c lo ạ i vi sinh vút Bacillus subtilis, vi k h u ẩ n , x a k h u a n , n a m m e n , n ấ m m óc

vò tiiàý r á n g ơ g e n o i c ó h o ạ t tín h sinh iỷ cao [1]

N ” o ai ra, ơ g e n o ỉ c ũ n g n liư ìso ơ g e n o ỉ con co tac d ụ n g k im h ă m sinli tnrớ n g của

m ộ t s ố lo à i vi k h u ẩ n ờ n ổ n s đ ộ 1 lĩig/ĩìil [3]

ỉ 4.2 T á c d u n s kích th ích sỉnh trưỏnụ thưc vat của dan xuat ơsenoỉ:

T lieo a u i tắc c ù a K o e o tli thì các đ ả n x u ấ t ox iaxit c u a ơ2e n o i c ó thể th u ò c loai

rh uồ e d iệ t ruò i.[5 ]

C óc d ầ n x iìá t ờ n h ó m aiìkyl cửa ơ g e n o l, n h ó m m e to x v , este c ũ n g n h ư d ả n x u ấ t ete c ủ a n o đ ã va đ a n g đ ươ c n g tn e n cữu, tim h ièu sầu sắc hơn rưiằm n à n g cao h ơ n nứa

k h ả n ú n g ứ n g d ụ n g trc n g th ự c tế

C ũ n g VỚI th ư c t ế n a y và trèn cơ sờ th ấ y ràn g c ác c x iax it của o g e n o l có c ấ u trúc

c ủ a c á c a u x in c ó th ể c ó h o ạ t tín h k ích thích sinh trường thực vặt n é n trong đ ề tài n ày

chúng tồi đã nghiên cứu tổng hơp axit ơgenoxyaxeuc va axit isoơgenoxyaxetic và bước

d ầ u t ổ n g h ợ p c á c d ầ n x u ấ t b ro m c ủ a hai ax it n à v cũ n g n h ư các đ ả n x u ấ t b rc m củ a sản

p h ẩ m p h à n ứ n g a x e rỵ l hoá ơ g e n o ì Vâ ìsoơgenol

2 C ác phương pháp tách crgcĩioi và chuyến hoá chủng thanh các đản xuất.

2 1 T á ch ụ gen ol tù tinh đáu huơng nhu

Đ ể tá c h ơ g e n o l ra k h ỏ i tinh dầ u h ư ơ n g n h u n g ư ờ i ta th ư ờ n s đi th e o ba c á c h k h á c

n h a u :

C á c h ỉ : C h o tinh d á u hươ ng nh u lác đ ụ n s với d u n g dịch k iề m 3 -1 0 % , p h ả n

k h ô n g p h e n o l sẽ (lược tách ra b an g cách c h iế t với ete, d u n g dịch ơ g e n o ìa t dượ c axit huá th u (iươc ơ g e n o l thổ n ia sạch , làm k h ỏ sau đ ó c ất c h ả n k h ỏ n e đ ể th u được ư c e n o l tinh k h iế t

C á c h 2: C h o tinh d ầ u hương n h u tác d ụ n g với k iề m dặc và cất lôi c u ố n với hơi

n ư ớ c đ ể ỉoai b ỏ p h ả n k h ố n g phenoì, axit hoa ph an d u n g dịch ơ g en olat b a n g a x n va cát lỏi c u ố n đ ể th u đ ư ơ c ư s e n o i

C ơ c h 3: L a p h ư ơ n g pháp kết hưp c ủ a h a i ph ư ơ n g pháp trẽn: C ho trnh d ấ u h ư ơ n c

n h u tá c d ụ n g v ớ i k i ổ m l o ã n g va ỉ ƠI d ụ n s ívhả n a n g tan c ủ a ơ s c n o l a i D o n g d u n g d ịc h

nống để Lách Dhàn khóns phenol ơ trên Phàn còn lại sẽ được axit hoa rói tách ơeenol

ĩh ồ sau đ ó c á t c h â n k h ớ n g đ ể tíiu đươc ơ g e n o l Tinh kỉiiết

2 2 Đ ò n g phan hoa ơgenoẫ thành ỉsoơgenoỉ

K h i c h o ơ s e n o l p h a n ử n s với k iế m đ ặ c ờ n h iệ t đ ộ k h o a n c 1 8 0 ° c thì th u được i>oơgenoì Sản p h ẩ m iso ơ g e n o ì thương p h ẩ m th ư ờ n g là hỏn hợp c ủ a h a i d ạ n g đ ổ n g '.•hàn C i s - ơ e e n o l và T r a n s -ơ s e n o l D ạ n g T ra n s -ơ s e n o l th ườ ng có m ù i ứiơm n h ẹ hơn

C ís - ơ g e n o i và d ư ợ c làm h ư ơ n g liệu tốt h ơ n Iso -ơ g e n o i là m ộ t chất ỉỏ n g m ẩ u vang nnat ỉiiùi Lhơm n h ẹ h ơ n ơ e e n o l d 20 = 1 ,0 7 9 -1 ,0 8 5 ; ũq '0 = 1 ,5 7 2 0 -1 ,5 7 7 0 ;

oií.TTi sỏi 2õõứ(w7õ0mmmHg

2 3 Phán ứng a x c íy ỉ hoa ơgcnoi và isoơgcnol

Khi cho ơgenol tác dụng với anhvđrií axetic và natn axcĩăĩ khan sẽ tạo ihanỉì

n x e ty lơ c e n o l:

A x e t v ì ơ s e n o l lư clìầi lo n g Stiníì m â u \'ân£ 111I3Ĩ

díẽrn SOI 2 8 2 ũC /7 6 0 m m i l g d ;ũ = 1,087; n D:ũ = 1.5207

K h i c h o is o ơ a e n o l ĩác ilụng với a n h y đ n ĩ a x etic va n a t n a x eia t k h a n sẽ t.ạo Thanh

a x e t v i i s o ơ s e n o l , a x e t v lis o ơ e e n o l k ế t tin h ớ d a n g Linh th ê Id ìò n g m â u

2.4 P hàn ứng e íe hoá cứa ơgenoỉ và isoơgenoi với axit n io n o cỉo a x eíic.

a.v T ổ n g hợp axit ơ gea o x y a x etic.

K h i c h o ơ g e n o l tác d ụ n g với ax it m o n o c lo a x e tíc tron g m ò i trư ờ n s k iể m sẽ thu

dược axit ơgenoxyaxetic l’uy nhiên để nàng cao hiệu xuất của phàn ữns cần dùng

ơ r c n o l a t và n a tr i m o n o c lo a x e ía t A x it ơ g e n o x v a x e tic là c h ấ t rắn k ế t tinh k h ồ n g m à u , tin h th ể h ì n h k im , n h iê t đ ộ n ó n s c h ả y 1 0 0 ° c

b.v T ổ n g hợp axit i soơgen oxyaxetic.

K iii c h o is o ơ g e n o l tá c d ụ n g với a x it m o n o clo ax etic tro n g m ô i trư ờng k iể m sẽ thu

(Ilíơc axit isooreenoxvaxetic Tuv nhiẻn dê nàne cao hiẻu xuất cùa phàn ứne cán đùng

is o ơ g e n o ia t và n a tr i m o n o c lo a x eta t A x it is o ơ g e n o x y ax e tic là ch ất rán k ế t tinh k h ô n 2

m à u nhiệt, d ộ n ó n g c h á v 9 4 ủc

2.5 Phản ứng cọng Ỉ 10[) brom vào niạcỉi nhanh cua đảii xuat ơgenoxv axit.

•ãX C ộ n g hợp b rom v à o axit ơ «en oxvaxetic và axit isoơ gen oxvaxetic

Thực h iệ n p h ả n ứ n s c ộ n g hợp b ro m vào n h ó m allyl c ủ a axit ơ g e n o x y a x e tic và

i s o ơ g e n o x y a x e ú c tao th a n h 4-( 2 ,3 -d ib ro m p ro p v l )-2 -m e to x y p h e n o x y a x e tic va

4 -( 1,2 -đ ib r o m p ro p y i ) -2 -m e to x y p h e n o x y a x e tic

P h à n im g dượ c tiến h a n h trong đ u n g m o i CCỈ4, đươi đ ĩeu k iệ n nhiệt đ ọ tháp 0-

i 0 ° c Sản p h ẩ m tin h k h iế t là c h ấ t rán m a u h ơ i vàng Đ iể m n ó n g c h ả v 1 5 6 - 158°c

b.\ C ọ n ạ hơp b rom vao axetỵỉ ơaenoỉ va axetyl isoơsenol.

K h i c h o b r o m tác d u n s với a x e tv l ơ c e n o l h a y a x e ty i is o ơ e e n o l sẽ thu d ư ơ c san

ĩĩ l T á c i i ứgenol và chuyến hoấ íh aỉih các (iảiì xuáí.

II.l.I Tách ơgenol íừtinh đau hương nhu,

] á c h ơ s e n o l từ tinli d á u h ư ơ n s n h u th e o sơ đồ sau:

P iiá n k h ỏ n c p h e n o l đ ư ợ c tách ra k h ò i dung dịch O u á trìnli n a y diực h iệ n ử 80 -

90uc vì ờ n h iệ t u y n à v p ỉie n o la t tan tro n g d u n g dịch k iề m vá đươc tá c h ra Có th e d ù n g

e íc đ u n u m o i k h a o n h ư ete etylic ete ciau hoa Sư d ụ n g d u n g dịch k iê m V Ơ I n o n g do

ị 0 % ià tố t n ỉiâ t VI VƠI m e ÚCỈI n h o m a vãn c h ứ a được lư ơ n g ơ g e n o l toi đa

Q ° e n o i b ị h a o tổn troníi uud Lrinh tách do O c e n o l bị tan ra lơ lư n c ĩroníT d u n g (licíi i r o n s Cịìiu ĩ n n h âxii tìOcì ĨTĨ3, líìĩĩì rdìO va C at Ciicin iCiiOns

Ị£0 Ị-J — Phán p h e n o lat

T uih d ầ u h ư ơ n g nỉiu

ơ g e n o l th u đ ư ợ c là c h ấ t lổ ng sán h , có m à u v àng nh at, m ù i th o m n ặ n g , đ iể m sổi

11 9 ưC./25 m m H e : 11^ = 1 , 5 4 1 0

H iệ u s u ấ t tá c h ơgerxol từ 100 m l tinh dầu h ư ơ n g níiu là 60%

I I.1.2 Đ ồ n g phân h oá ơ g e n o l thành isoơgenol.

K lii c h o ơ g e n o l p h ả n ứ ng v ớ i k iề m đặc ( K O H , N a O H ) h a y a n c o la t sẽ x â v ra sự

d ồ n g p h ả n n o á ơ g e n o i th à n h c is-iso ơ g en o l và rrans-isoơgenoi

N ồ n g đ ộ k iề m thích h ợ p là 5 0 -6 0 % N ếu lượng k iềm n h ỏ ( n ồ n g đ ộ lo ã n g ) thi

p h á n ứ n g c h ư a h ế t, n g ư ợ c lại n ế u lượng k iể m quá lớn thì x ả v ra cà sự p o ỉím e noá

P h ả n ứ n g đ ư ợ c thực h iệ n ờ n h iệ t đ ộ cao vì nh iệ t đ ộ cao sẽ x ú c liế n cho p h ả n ứng

tách ; nhưng nếu nhiệi độ cao qúa sẽ làm bay hơi nhiên liệu và phần lớn nguvèn liệu bị

p o lim e h ó a N h iệ t đ ộ th íc h h ợ p là 195°c va hiệu suất 69,5%

T h ờ i g ia n p h ả n ứ ng là v ế u tố quan trọng irong qu á trình đ ồ n g phàn h ó a Thời

g ia n k é o d à i sẽ x ả y ra q u á trinh c h u y ể n hoã tiếp làm g iả m h iệ u su ất ph ản ứng Thực

n g h iệ m c h o th ấ v thờ i gian tối ưu của p h á n ứne là 90 phút

M ớ i đ â y n g ư ờ i ta iso h o á ơ g en ol dưới tác d ụ n g c ủ a xúc tác M íc h e l K a n e v tro n2

k h í a u y ể n nitơ P h ư ơ n g p h á p n à y cho hiệu suấi ĩhấp hơn phươ ng pháp 'Kiềm ( h iệu suấi

c\c\t \ [Q r»rSn rh í4 y r ^ n o t ị ^ p h/-*ph p h '^ n l f n ơ r^Ô P° p h ^ n ^ìo á ơ°*an o l v ớ i

linh d ầ u n ư ơ n g n h u với việc tãn g ỉượng k iể m có k h ả n á n g làm láng hiệu suất hơn nữa

V ớ i đ iề u k iện n h iệ t độ , thời gian, n ồ n g (tộ K O H n h ư dã n êu thu được k ế t quả:

ís o ơ g e n o i linh k h iế t là c h ất lỏng sánh, m à u vàng nhạt, có m ù i thơm n h ẹ hơn

ơ gcno l

Đ iể m sõi 1 8 0 ° C /7 0 m m H g (2ỐÓ°C/7ÓŨ m m H g j, n D20= l, 5 7 1 5

H iệ u s u ấ t 5 6 %

IỈ.I.3 A x e íy l hoa ưgenoi va isoogenol

a./ A xetyỉ hoa ưạenoỉ

A x e tv ĩơ e e n o l là c h ấ t l o n2 sánh m a u hơi vãng, m u i thơm nhe

Điẻm sổi 282°c/ 760 mmĩỉg, i73uc/30mmllg, n 100 =1,5215

ỉ liệ u s u ấ t 5 2 %

*!./ Axet vỉ hoá ỉsoơíỊcnoi

K h i c h o is o ơ ° c n o l ph án ứn£ với cinnvđriĩ uxcíic VỚI x ú c tác n a in axciai ichan ihu

d ư ợ c a x e ty l is o ơ s e n o ỉ C ơ c h ế p h a n ứng tương tự p hàn ứ n g nxeĩy! hoá ơse n o !

a.v Phàn ứng của ơgenol với axit m onocioaxetic.

K h i c h o ơ e e n o l tác rlun g vóri m onocloaxetic trong m õ i trư ờ n e k i ẻ m sẽ tọo rhónh

Axit ơoenoxiaxetie được lììiiu Uìàiiỉì qua phản ứng của ơgenolat với Inonocloaxetic Tuv nhiên dế đặt hiệu suất cao người ta dùng muối mun monocloaxetm íhav cho axií monốcloaxetic Phản ứng được riiực hiện ờ iiỉiiêt độ 90- 95“c trong thời gian 1-1,5 giờ.

P h ả n ứiig x a v ra th e o c ơ c h ế SN2 tro n g đ ó anion ơgeiiolat đ ố n g vai trò la lac níi^n m i c l e o p h i n th a y Thế c h o CL

01 © ONa

5' _ _+ Cl— CH.COOH - + NaCl

r\r-UỊ

òCHiCOOH

A x i t ơ g e n o x y a x e tic th u được là c h ấ t rắn k h ô n g m à u , tinh th ể h ìn h kim

Điểm nóng chảy iOO°C

H i ệ u s u ấ t 6 0 %

F n ã n tích p h ổ h ỏ n g ng oại:

N g o à i c á c d ải đ ặc tra n g c h o n h à n p henvl, ete tho m , n h ó m vin v i, iro n a p h ổ h ó n g

n g o ạ i x u ấ t h iệ n d à i đ ặ c tru n g CỈ10 n h ỏ m -C O O H , v c=0 = 1755 c m ' 1, v OH = 28U0-310ỮLIIi -

b.v Phản ứna của isoơgenol với axit inonocloaxetic.

1.1 c ũ n e n h à n (iươc a x it is o ư e e n o x v a x e tic !chĩ cho isoơoenolal nhàn ứ n c với monocloaxetic:

Ván đè quan tam ờ đay lã hiẹu suất tạo ứianh sàn phàm Qua việc thực hiện phản

ư n g c h u n g tỏ i đ ư a ra m ộ t s ố n h ậ n x é t sa u :

- P h à n ứng thực h iẹn tót k hi cho isoơgen olat tác d ụ n g với n a tri m o n o c io a x e ta t

vi nó làm siám klià náng thế của nhóm hyđroxy.

- N é n d ù n g d ư lượng axit m o n ơ c lo a x e tic ( Tỷ lẹ 1:1,1 ).

- P h a n ứ n g th ự c h iệ n tết ớ 90 -9 5 °C trong thời gian 1-1.5 giờ

LO

- P h ả n ứ n g th e o Cữ c h ế 3^ 2 tư ơ n g tự n ỉiư p h ả n ứ n g c ủ a ữ g e n o l v ó i íix it

n io n o c lo a x e tic tro n e (a) Axit is o ơ e e n o x v a x e tic th u d ư ơ c là c h ấ t rán k h ủ n g

11.1.5 Phan ưng cộng hưp broni vào các dán xuàt cua ơgenoxy axií.

N ẹ ư ờ i ta t h ấ v răng c á c dản x u ấ t h a ìo e e n u a c ủ a ơgenol cũ n g c ó h o ạ t tính sinh

h ọ c T r ê n c ữ s ờ n à y c h ú n g tôi dã thực hiện phan ứng c ộ n g h o p b ro m vào n h ổ m ailyi

c ủ a ơ s e n o ỉ và th u đ ư ợ c c á c dán xuủt bro m u a vơi hi vọng c h ú n g c ũn g có hoạr rinh kíchílìich s in h trư ờ n g th ự c vật

11.1.5.1 Phản ứng của axit ơgenoxyaxetie với brom,

a./ À x ỉt 4-í.2,3- đ i b r o m p r o p y l ) -2-m eto x ip h e n o x ia x e tic

K h i c h o ơ ợ e n o x y a x e tic tác d u n g với b ro m n g u y e n c h ất thu dư ơ c axit 4-( 2,3-