CÂU 26: Phân tích định nghĩa giai cấp của lenin, ý nghĩa của vấn đề 1. Giai cấp là gì? Giai cấp là 1 trong những vấn đề quan trọng của triết học, vấn đề giai cấp đã được các nhà triết học đưa ra nhiều cách giải quyết khác nhau, tùy thuộc vào địa vị, quan điểm của từng hệ thống triết học. Nhiều nhà triết học của giai cấp bốc lột thì cho rằng sự khác nhau về giai cấp là do có sự khác nhau về chủng tộc, màu da ,về tài năng, về địa vị xã hội, các nhà triết hoc theo thiết tự nhiên thì giải thích rằng giai cấp là những tập đoàn người khác nhau về chủng tộc và tâm lí. Chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng, các giai cấp trong xã hội hình thành 1 cách khách quan, gắn liền với những giai đoạn lịch sử nhất định của quá trính sản xuất vật chất. Lênin dưa ra nhận định:”giai cấp là những tập đoàn người to lớn, khác nhau về địa vị trong 1 hệ thống sản xuất nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ trong 1 tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng”. Qua định nghĩa trên cho thấy, nói đến giai cấp là nói đến 1 hệ thống các tập đoàn người trong một chế độ KTXH nhất định, do chế độ ấy sản sinh ra; mỗi giai cấp trong lịch sử đều có đặc điểm riêng, tuy nhiên định nghĩa của Lê Nin cho phép ta nắm được dấu hiệu đặc trưng chung nhất, cơ bản nhất, những dấu hiệu phổ biến và ổn định nhất của giai cấp. Giai cấp là phạm trù KTXH có tính lịch sử ; giai cấp ko phải là sản phẩm của sản xuất nói chung mà là sản phẩm của hệ thống sản xuất XH nhất định trong lịch sử; một hệ thống gc tương ứng với một hệ thống sx XH, do đó ko thể hiểu đặc trưng của từng gc cụ theneeus ko đặt nó trong mqh với các gc đối lập khác (vd:gc tư sản và gc vô sản) Nói đến gc là nói đến sự khác nhau của các tập đoàn người về địa vị trong một hệ thống KTXH nhất định, trong đó tập đoàn người này là thống trị, còn tập đoàn người kia là bị trị; sự khác nhau ấy thể hiện ở chỗ: Khác nhau về quan hệ đối với tư liệu sx; đây là sự khác nhau cơ ản nhất, qui định sự khác nhau về địa vị của các gc trong XH(vd) Khác nhau về vai trò trong tổ chức lao động XH, trong tổ chức quản lí SX; tập đoàn nào chiếm hữu tư liệu SX đương nhiên giữ vai trò lãnh đạo. chỉ huy hoạt động SX và lưu thông hàng hóa tại từng đơn vị kinh tế và trên quy mô toàng xã hội. Khác nhau về phương thức thu nhận của cải XH; các gc thống trị chiếm đoạt gía trị thặng dư của các gc bị trị; chế độ phân phối trong XH có gc đối kháng là chế độ phân phối bất công vì phần lớn của cải nằm trong tay gc thống trị, phần ít ỏi còn lại thuộc về lực lượng đông đảo trong XH đó là những người lao động
Trang 1Câu 5:phân tích định nghĩa Vật chất của
lênin và ý nghĩa phương pháp luận của nó ?
1.phạm trù vật chất là một trong những
phạm trù cơ bản, nền tảng của chủ nghĩa
duy vật,nó chứa đựng bên trong nội dung
thế giới khách quan và phương pháp luận
,vừa mang tính khái quát vừa mang tính sâu
sắc
2.phạm trù vật chất được hiểu rất khác
nhau,phụ thuộc vào sự phát triển của hoạt
động thực tiễn và nhận thức của mỗi con
người trong từng giai đoạn phát triển của
lịch sử;trong các học thuyết duy vật trước
Mác,vật chất được coi là thực thể,mang tính
bất biến của mỗi sự vật,hiện tượng; các nhà
triết học đã đồng nhất vật chất với ngững vật
cụ thể, coi đó là cơ sở đầu tiên của mọi tồn
tại.Đây chính là nguyên nhân để chủ nghĩa
duy tâm lợi dụng chống lại chủ nghĩa duy
vật
Theo Lênin “Vật chất là phạm trù triết
học dùng để chỉ thực tại khách quan được
đem lại cho con người trong cảm giác, được
cảm giác của chúng ta khép lại, chụp lại,
phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm
giác”
Vật chất theo định nghĩa của Lênin là
phạm trù triết học ,nó khác với các khái
niệm của khoa học tự nhiên về các đối
tượng và sự vật cụ thể; phạm trù vật chất là
pạm trù rộng nhất trong hệ thống các phạm
trù, nên không thể định nghĩa như những
khái niệm đơn thuần, quy về một khái niệm
rộng hơn và chỉ ra những đặc điểm khác
biệt
Thuộc tính duy nhất của vật chất là thực
tại khách quan được đem lại cho con người
trong cảm giác, đó là tất cả những gì tồn tại
bên ngoài và độc lập với ý thức, với cảm
giác và đem lại cho chúng ta trong cảm giác;
thuộc tính này thể hiện lập trình của chủ
nghĩa duy vật,vật chất có trước, ý thức có
sau,vật chất là nguồn gốc khách quan của ý
thức,ý thức chỉ là phản ánh thực tại khách
quan và con người có thể nhận được thế giới
vật chất
Định nghĩa của Lênin về vật chất đã
bao quát cả 2 mặt vấn đề cơ bản của triết
học trên lập trường của chủ nghĩa duy vật
biện chứng ,nó khắc phục được tính siêu
hình, trực quan trong các quan niệm về vật
chất của triết học trước Mác
3.tính thống nhất vật chất của thế giới
:các nhà triết học của chủ nghĩa duy vật biện
chứng cho rằng ”bản chất của thế giới là vật
chất,thế giới thống nhất ở tính vật chất”;điều
này thể hiên ở những điểm cơ bản sau:
-chỉ có một thế giới duy nhất và thống
nhất là thế giới vật chất ;thế giới vật chất tồn
tại khách quan,có trước và độc lập với ý
thức con người
-mọi bộ phận của thế giới vật chất đều
có mối liên hệ mật thiết và thống nhất
nhau,biểu hiện ở chỗ chúng đều là những
dạng cụ thể của vật chất, là những kết cấu
vật chất,có nguồn gốc từ vật chất và cùng
chịu sự tác động, chi phối của các quy luật
khách quan,phổ biến của thế giới vật chất
-thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn, vô
hạn và vô tận, không tự sinh ra và cũng
không tự mất đi, mà chính là sự chuyển hóa cho nhau, là nguồn gốc,nguyên nhân và kết quả của nhau
4 Vật chất tồn tại tronh sự vận động:
Vận động bao hàm toàn bộ những sự biến đổi nói chung, là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính vốn có và không thể tách rời của vật chất;điều này cũng có nghĩa là vật chất tồn tại bằng cách vận động
và thông qua vận động mà biểu hiện sự tồn tại của mình, không thể có vật chất mà không vận động và ngược lại
Theo quan điểm duy vật biện chứng ,vận động của vật chất là sự tự thân vận động,là sự tác động qua lại giũa các yếu tố, các mặt,các quá trình đang tồn tại bên trong
sự vật hiện tượng ; quan niệm này hoàn toàn đối lập với quan điểm duy tâm và siêu hình
về vận động ,cho rằng vận động có nguồn gốc và chịu sự tác động từ bên ngoài chứ không phải xuất phát từ bên trong của sự vật hiện tượng
Dựa vào những thành tựu của khoa học
tự nhiên và triết học,Anghen đã phân loại các hình thức vận động cơ bản của vật chất,bao gồm: vận động cơ giới(sự di chuyển vị trí của các vật thể),vận động vật lí (sự vận động của các hạt cơ bản),vận động hóa học(các quá trình phân giải,hóa hợp các chất),vận động sinh học(sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với môi trường),vận động
xã hội(là quá trình biến đổi, thay thế các hình thái kinh tế-xã hội)
Mỗi dạng vật chất cụ thể bao giờ cũng được đặc trưng bởi một hình thức vận động
cơ bản xác định ; dạng vận động sau cao hơn dạng vận động trước.Tuy có sự khác nhau về chất, nhưng giữa các hình thức vận động có liên hệ, tác động, chuyển hóa qua lại, và đây cũng là sự thể hiện sự phát triển của thế giới vật chất từ hình thức thấp đến hình thức cao
Đứng im là trạng thái vận động trong cân bằng,chỉ mang tính tương đối;nếu không có đứng im tương đối thì không có sự phân hóa thế giới vật chất thành các sự vật hiện tượng phong phú đa dạng
5.Vật chất tồn tại gắn liền với khong gian và thời gian:
Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất,là những thuộc tính chung vốn có của các dạng vật chất cụ thể;không gian biểu hiện những thuộc tính như cùng tồn tại và tách biệt(vị trí), có kết cấu và quảng tính (độ dài ngắn, cao thấp);thời gian bao gồm những thuộc tính như độ lâu của sự biến đổi , trình tự xuất hiện và mất đi của sự vật hiện tượng, các trạng thái khác nhau của thế giới vật chất
Vật chất vận động không thể ở đâu ngoài không gian và thời gian ; sự thống nhất nhất ở không gian và thời gian với vận động của vật chất hoàn toàn đối lập với quang điểm siêu hình khi tách không giang, thời gian với sự vận động của vật chất
Tuy đều là hình thức tồn tại của vật chất, nhưng giữa không gian và thời gian có
sự khác nhau cơ bản, đó là không gian có 3 chiều:chiều dài,chiều rộng và chiều cao; còn
thời gian chỉ có một chiều đi từ quá khứ đến tương lai
6.Ý nghĩa và phương pháp luận: Định nghĩa cũa Lênin về vật chất góp phần đấu tranh chống lại các quang điểm duy tâm về vật chất, cả duy tâm chủ nghĩa
và duy tâm khách quan; đấu tranh chống xuyên tạc học thuyết Mác, bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa duy vật biện chứng Định nghĩa của lênin về vật chất không chỉ là sự khái quát các thành tựu của khoa học tự nhiên, mà còn có vai trò định hướng cho sự phát triển của nhận thức khoa học ,giúpcho nhận thức khoa học tránh được các cuộc khủng hoảng, dẫn dắt khoa học tiếp tục phát triển đi lên
Định nghĩa của lênin về vật chất giúp ta giải quyết đúng đắn vấn đề cơ bản của triết học;khái niệm vật chất của lênin bao quát cả dạng vật chất trong xã hội,tạo cơ sở lí luận
để khắc phụcquan điểm duy tâm trong đời sống xã hội của con người
Thấy được mối quan hệ hữu cơ qua các quy luật vận động của các vật chất,giúp chúng ta tránh được khuynh hướng sai lầm khi nhận định,đánh giá một sự vật hiện tượng mang tính cứng nhắc,không thấy được sự vận động và phát triển của chúng,không thấy được mối liên hệ với những sự vật hiện tượng khác,nói chung cần
có quan điểm toàn diện,lịch sử và cụ thể trong giải quyết công việc cụ thể
Trang 2
Câu 6:phát biểu định nghĩa Vật chất của
lênin Phân tích sự giống nhau và khác nhau
giữa pham trù vật chất với những tồn tại vật
chất cụ thể?
1.phạm trù vật chất là một trong những
phạm trù cơ bản, nền tảng của chủ nghĩa
duy vật,nó chứa đựng bên trong nội dung
thế giới khách quan và phương pháp luận,
vừa mang tính khái quát vừa mang tính sâu
sắc
2.phạm trù vật chất được hiểu rất khác
nhau, phụ thuộc vào sự phát triển của hoạt
động thực tiển và nhận thức của con người
trong từng giai đoạn phát triển của lịch
sử,trong các học thuyết duy vật trước
Mác,vật chất được coi là thực thể
GIỐNG CÂU 5 TỪ PHẦN 1 ĐẾN PHẦN
5 NHỎ
6.giữa phạm trù vật chất và những tồn tại
vật chất cụ thể có những điểm giống nhau và
khác nhau cơ bản như sau:
Vật chất là phạm trù triết học ,có tính
khái quát cao;còn những vật chất cụ thể là
những khái niệm thuộc các ngành khoa học
dùng đề chỉ những hình thức tồn tại cụ thể
của vật chất
Đối với vật chất con người không thể sờ
mó được,trong khi đó những dạng tồn tại cụ
thể của vật chất thì con người có thể cảm
nhận qua các giác quan của mình
CÂU 7:phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức? ý nghĩa của vấn đề đó trong việc nâng cao vai trò của ý thức trong hoạt động thực tiển?
1.khái niệm: ý thức là phạm trù triết học dùng để chỉ sự phản ánh thế giới khách quan vaò bộ não con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
có 2.nguồn gốc của ý thức:
a nguồn gốc tự nhiên:
Dựa trên những thành tựu khoa học, chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định ý thức
là một thuộc tính của vật chất,nhưng không phải của mọi dạng vật chất mà chỉ là một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc của con người,ý thức là chức năng bộ óc người, hoạt động phụ thuộc vào bộ óc người, nếu bộ óc người bị tổn thương thì hoạt động của ý thức sẽ không bình thường
và bị hỗn loạn
Bộ óc người hiện đại là sản phẩm của quá trình tiến hóa lâu dài từ vượn biến thành người, là một tổ chức sống đặc biệt với hàng
tỉ tế bào,các tế bào này có liên quan nhau và với các giác quan khác tạo thành vô số những quan hệ thu nhận, điều khiển hoạt động cơ thể con người trong mối quan hệ với thế giới bên ngoài qua các phản xạ không điều kiện và các phản xạ có điều kiện
Tuy nhiên, nếu chỉ có bộ óc người mà không có sự tác động của thế giới bên ngoài thì cũng không có ý thức,phản ánh là thuộc
tế chung của mọi đối tượng của vật chất,là
sự tái tạo những đặc điểm của hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại giữa chúng
Trong quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất cho thấy nếu thế giới vật chất có tổ chức càng phức tạp thì năng lực phản ánh càng cao; trong giới tự nhiên vô sinh chỉ phản ánh vật lí, hóa học ,mang tính thụ động, chưa có sự lựa chọn; trong giới tự nhiên hữu sinh phản ánh phát triển lên một trình độ cao hơn đó là phản ánh sinh học, đã bắt đầu có sự lựa chọn, mang tính định hướng, được thể hiện thông qua các hình thức như sự kích thích ở thực vật, sự phản
xạ ở động vật
Là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện thực, ý chí chỉ nảy sinh ở giai đoạn cao nhất của thế giới vật chất, cùng với sự xuất hiện của con người, ý thức là ý thức của con người, nằm trong con người, không thể tách rời con người.Tóm lại bộ óc người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ
óc chính là nguồn gốc tự nhiên của ý thức
b.nguồn gốc xã hội:
Những tiền đề và điều kiện tự nhiên là rất quan trọng, không thể thiếu được, song điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý thức là những tiền đề và nguồn gốc xã hội; ý thức ra đời cùng với quá trình hình thành bộ
óc người nhờ lao động, ngôn ngữ và những quan hệ xã hội
Nhờ lao động con người tác động vào thế giới khách quan, bắt chúng phải bộc lộ
những thuộc tính, những kết cấu, những quy luật vận động của mình thành những hiện tượng cụ thể tác động vào bộ óc người, đây chính là hoạt động cải taọ thế giới khách quan của con người
Trong quá trình lao động, con người xuất hiện nhu cầu trao đổi kinh nghiệm, trao đổi
tư tưởng cho nhau, từ đó ra đời ngôn ngữ,
do vậy ngôn ngữ là do nhu cầu lao động và nhờ lao động mà hình thành, ngờ vào hệ thống những tín hiệu vật chất của ngôn ngữ
mà ý thức tồn tại và được thể hiện, con người có thể khái quát hóa, trừu tượng hóa hiện thực khách quan và tác động vào hiện thực khách quan để phục vụ nhu cầu của con người
Như vậy nguồn gốc trực tiếp và quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức chính là lao động, là thực tiễn xã hội, hay nói cách khác ý thức lẩn phẩm xã hội, là hiện tượng xã hội
3.Bản chất của ý thức:
Các nhà duy vật trước Mác thừa nhận vật chất tồn tại khách quan và ý thức phản ánh tồn tại khách quan ấy, tuy nhiên do ảnh hưởng bởi quan điểm siêu hình nên chỉ coi ý thức là sự phản ánh thụ động ,đơn giản và mang tính máy móc ,các nhà triết học duy tâm thì cường điệu tính năng động , sáng tạo của ý thức dến mức coi ý thức sản sinh ra vật chất, chứ không phải là sự phản ánh vật chất
Khác với các quan điểm trên ,chủ nghĩa duy vật biện chứng xem ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc người một cách năng động và sáng tạo; tính sáng tạo của ý thức thể hiện ở chỗ: ý thức không phải là bản sao giản đơn,thụ động và máy móc mà ý thức có thể tạo ra những tri thức mới trên cơ sở những cái đã có, có thể tiên đoán, dự báo tương lai thông qua nhận biết các quy luật khách quan, có thể tạo ra những giả thiết, lí thuyết khoa học trừu tượng và có tính khái quát cao…
4 kết cấu của ý thức:
Xét theo chiều ngang; ý thức có kết cấu phức tạp, bao gồm các yếu tố khác nhau như: tri thức ,xúc cảm,tình cảm và ý chí, trong đó tri thức là yếu tố quan trọng nhất Trí thức là phương thức tồn tại của ý thức, tri thức của con người về sự vật hiện tượng càng nhiều thì ý thức về sự vật hiện tượng càng sâu sắc(ví dụ minh họa), tri thức
có thể là cảm giác dưới dạng tri giác, cảm giác và biểu tượng và cũng có thể là tri thức
lí tính như những khái niệm, phán đoán và suy luận, việc nhấn mạnh tri thức là yếu tố
cơ bản nhất, quan trọng nhất của ý thức giúp chúng ta tránh được những quan điểm giản đơn, coi ý thức như là những yếu tố tình cảm, niềm tin, đó cũng chính la bệnh chủ quan duy ý chí, không xuất phát từ thực tế khách quan để nhận thức và vận dụng các quy luật vào thực tiễn đời sống xã hội một cách phù hợp, ý thức không có tri thức chỉ là niềm tin mù quáng, ngược lại tri thức không biến thành tình cảm, niềm tin và ý chí thì tự
nó không có vai trò gì trong hiện thực Xét theo chiều dọc: ý thức bao gồm tự ý thức, tiềm thức và vô thức ,trong đó, tự ý
Trang 3thức là ý thức về hành vi, tình cảm tư tưởng
và động cơ, lợi ích và địa vị của chính bản
thân con người trong mối quan hệ với ý thức
thế giới khach quan, là yếu tố quan trọng của
ý thức tiềm thức là những tri thức mà con
người có được từ trước nhưng đã gần như
trở thành bản năng, kĩ năng nằm trong tầng
sâu của ý thức, khi cần thiết những tri thức
ấy quay trở về phục vụ cho hoạt động thực
tiễn của con người Vô thức là iện tượng tâm
lí điều khiển những hoạt động của con người
xảy ra bên ngoài phạm vi của ý thức hoặc
không có sự chỉ đạo trực tiếp của ý thức
5.Vai trò của ý thức: khi khẳng định vai
trò quyết định củavật chất đối với ý thức,
chủ nghĩa duy vật biện chứng đồng thời
cũng vạch rõ sự tác động trở lại vô cùng
quan trọng của ý thức đối với vật chất
Tính độc lập tương đối: ý thức do vật
chất sinh ra và quyết định, song sau khi ra
đời ý thức có tính độc lập tương đối tác động
trở lại đối với vật chất, có thể là thúc đẩy
hoặc kiềm hãm quá trình phát triển của sự
vật hiện tượng (liên hệ thực tế: cần tránh
quan điểm duy vật bình thường và bệnh bảo
thủ trì trệ trong nhận thức và hành động)
Tính dự đoán và sáng tạo :vai trò tích
cực của ý thức không phải ở chỗ nó trực tiếp
tạo ra hay hay thay đổi thế giới vật chất, mà
là tù sự nhận thức thế giới con người có thể
dự báo sự vận động và phát triển trong
tương lai, qua đó hình thành mục đích ,
phương hướng, biện pháp và ý chí cần thiết
cho hoạt động của mình.( liên hệ thực tế;
phải phát huy tính năng động sáng tạo của ý
thức, đồng thời lấy thực tiễn khách quan làm
căn cứ cho mọi hoạt động của mình, cần
tránh bệnh duy ý chí)
CÂU 8:phân tích bản chất ý thức.Vai trò của tri thức khoa học trong hoạt động thực tiển?(TRẢ LỜI NHƯ CÂU 7)
CÂU 9:Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức?Ý nghĩa của vấn đề đó?
Vật chất là gì? Phạm trù vật chất là một trong những phạm trù cơ bản, nền tảng của chủ nghĩa duy vật, nó chứa đựng bên trong nội dung thế giới quan và phương pháp luận, vừa mang tính khái quát vừa mang tính sâu sắc
2.phạm trù vật chất được hiểu rất khác nhau,phụ thuộc vào sự phát triển của hoạt động thực tiễn và nhận thức của mỗi con người trong từng giai đoạn phát triển của lịch sử;trong các học thuyết duy vật trước Mác,vật chất được coi là thực thể,mang tính bất biến của mỗi sự vật,hiện tượng; các nhà triết học đã đồng nhất vật chất với ngững vật
cụ thể, coi đó là cơ sở đầu tiên của mọi tồn tại.Đây chính là nguyên nhân để chủ nghĩa duy tâm lợi dụng chống lại chủ nghĩa duy vật
Theo Lênin “Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta khép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”
Vật chất theo định nghĩa của Lênin là phạm trù triết học ,nó khác với các khái niệm của khoa học tự nhiên về các đối tượng và sự vật cụ thể; phạm trù vật chất là pạm trù rộng nhất trong hệ thống các phạm trù, nên không thể định nghĩa như những khái niệm đơn thuần, quy về một khái niệm rộng hơn và chỉ ra những đặc điểm khác biệt
Thuộc tính duy nhất của vật chất là thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, đó là tất cả những gì tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức, với cảm giác và đem lại cho chúng ta trong cảm giác;
thuộc tính này thể hiện lập trình của chủ nghĩa duy vật,vật chất có trước, ý thức có sau,vật chất là nguồn gốc khách quan của ý thức,ý thức chỉ là phản ánh thực tại khách quan và con người có thể nhận được thế giới vật chất
Định nghĩa của Lênin về vật chất đã bao quát cả 2 mặt vấn đề cơ bản của triết học trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng ,nó khắc phục được tính siêu hình, trực quan trong các quan niệm về vật chất của triết học trước Mác
2.ý thức là gì? Ý thức là phạm trù triết học dùng để chỉ sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
a nguồn gốc tự nhiên:
Dựa trên những thành tựu khoa học, chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định ý thức
là một thuộc tính của vật chất,nhưng không phải của mọi dạng vật chất mà chỉ là một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc
của con người,ý thức là chức năng bộ óc người, hoạt động phụ thuộc vào bộ óc người, nếu bộ óc người bị tổn thương thì hoạt động của ý thức sẽ không bình thường
và bị hỗn loạn
Bộ óc người hiện đại là sản phẩm của quá trình tiến hóa lâu dài từ vượn biến thành người, là một tổ chức sống đặc biệt với hàng
tỉ tế bào,các tế bào này có liên quan nhau và với các giác quan khác tạo thành vô số những quan hệ thu nhận, điều khiển hoạt động cơ thể con người trong mối quan hệ với thế giới bên ngoài qua các phản xạ không điều kiện và các phản xạ có điều kiện
Tuy nhiên, nếu chỉ có bộ óc người mà không có sự tác động của thế giới bên ngoài thì cũng không có ý thức,phản ánh là thuộc
tế chung của mọi đối tượng của vật chất,là
sự tái tạo những đặc điểm của hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại giữa chúng
Trong quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất cho thấy nếu thế giới vật chất có tổ chức càng phức tạp thì năng lực phản ánh càng cao; trong giới tự nhiên vô sinh chỉ phản ánh vật lí ,hóa học ,mang tính thụ động, chưa có sự lựa chọn; trong giới tự nhiên hữu sinh phản ánh phát triển lên một trình độ cao hơn đó là phản ánh sinh học, đã bắt đầu có sự lựa chọn, mang tính định hướng, được thể hiện thông qua các hình thức như sự kích thích ở thực vật, sự phản
xạ ở động vật
Là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện thực, ý chí chỉ nảy sinh ở giai đoạn cao nhất của thế giới vật chất, cùng với
sự xuất hiện của con người, ý thức là ý thức của con người, nằm trong con người, không thể tách rời con người.Tóm lại bộ óc người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ
óc chính là nguồn gốc tự nhiên của ý thức b.nguồn gốc xã hội:
Những tiền đề và điều kiện tự nhiên là rất quan trọng, không thể thiếu được, song điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý thức là những tiền đề và nguồn gốc xã hội; ý thức ra đời cùng với quá trình hình thành bộ
óc người nhờ lao động, ngôn ngữ và những quan hệ xã hội
Nhờ lao động con người tác động vào thế giới khách quan, bắt chúng phải bộc lộ những thuộc tính, những kết cấu, những quy luật vận động của mình thành những hiện tượng cụ thể tác động vào bộ óc người, đây chính là hoạt động cải taọ thế giới khách quan của con người
Trong quá trình lao động, con người xuất hiện nhu cầu trao đổi kinh nghiệm, trao đổi tư tưởng cho nhau, từ đó ra đời ngôn ngữ, do vậy ngôn ngữ là do nhu cầu lao động và nhờ lao động mà hình thành, ngờ vào hệ thống những tín hiệu vật chất của ngôn ngữ mà ý thức tồn tại và được thể hiện, con người có thể khái quát hóa, trừu tượng hóa hiện thực khách quan và tác động vào hiện thực khách quan để phục vụ nhu cầu của con người
Như vậy nguồn gốc trực tiếp và quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển
Trang 4của ý thức chính là lao động, là thực tiễn xã
hội, hay nói cách khác ý thức lẩn phẩm xã
hội, là hiện tượng xã hội
3.Bản chất của ý thức:
Các nhà duy vật trước Mác thừa nhận
vật chất tồn tại khách quan và ý thức phản
ánh tồn tại khách quan ấy, tuy nhiên do ảnh
hưởng bởi quan điểm siêu hình nên chỉ coi ý
thức là sự phản ánh thụ động ,đơn giản và
mang tính máy móc ,các nhà triết học duy
tâm thì cường điệu tính năng động , sáng tạo
của ý thức dến mức coi ý thức sản sinh ra
vật chất, chứ không phải là sự phản ánh vật
chất
Khác với các quan điểm trên ,chủ nghĩa
duy vật biện chứng xem ý thức là sự phản
ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc
người một cách năng động và sáng tạo; tính
sáng tạo của ý thức thể hiện ở chỗ: ý thức
không phải là bản sao giản đơn,thụ động và
máy móc mà ý thức có thể tạo ra những tri
thức mới trên cơ sở những cái đã có, có thể
tiên đoán, dự báo tương lai thông qua nhận
biết các quy luật khách quan, có thể tạo ra
những giả thiết, lí thuyết khoa học trừu
tượng và có tính khái quát cao…
3.mối quan hệ biện chứng giữa vật chất
và ý thức:
a.vật chất quyết định ý thức: từ định
nghĩa vật chất của Lênin cho ta thấy vật chất
là thực tại khach quan được đem lại cho con
người trong cảm giác, và do đó vật chất là
tính thứ nhất trong vấn đề cơ bản của triết
học, là nguồn gốc khách quan của ý thức,tồn
tại bên ngoài ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con
người có thể nhận biết được hay chưa nhận
biết được
khi khẳng định vật chất là cái được
cảm giác chúng ta khép lại ,chụp lại, phản
ánh Lenin muốn nhấn mạnh rằng con người
có thể nhận biết được thế giới vật chất; như
vậy định nghĩa của Lenin đã bác bỏ thuyết
không thể biết đồng thời cũng khắc phục
được những khiếm khuyết trong những
quan điểm siêu hình, máy móc về vật chất
b.Tính độc lập tương đối: ý thức do vật
chất sinh ra và quyết định, song sau khi ra
đời ý thức có tính độc lập tương đối tác động
trở lại đối với vật chất, có thể là thúc đẩy
hoặc kiềm hãm quá trình phát triển của sự
vật hiện tượng (liên hệ thực tế: cần tránh
quan điểm duy vật bình thường và bệnh bảo
thủ trì trệ trong nhận thức và hành động)
Tính dự đoán và sáng tạo :vai trò tích
cực của ý thức không phải ở chỗ nó trực tiếp
tạo ra hay hay thay đổi thế giới vật chất, mà
là tù sự nhận thức thế giới con người có thể
dự báo sự vận động và phát triển trong
tương lai, qua đó hình thành mục đích ,
phương hướng, biện pháp và ý chí cần thiết
cho hoạt động của mình.( liên hệ thực tế;
phải phát huy tính năng động sáng tạo của ý
thức, đồng thời lấy thực tiễn khách quan làm
căn cứ cho mọi hoạt động của mình, cần
tránh bệnh duy ý chí)
Sự tác động của ý thức đối với vật chất
được thông qua hoạt động của con
người( liên hệ :cần nâng cao nhận thức của
con người về thế giới vật chất)
CÂU 10: phân tích nguyên lí về mối liên
hệ phổ biến và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lí ấy?
1.Quan điểm siêu hình về thế giới; xem
sự vật hiện tượng trên thế giới tồn tại tác rời nhau, giữa chúng không có mối liên hệ ràng buộc và chuyển hóa cho nhau, nếu có chỉ là những liên hệ ngẫu nhiên, hời hợt bên ngoài (ví dụ như: tự nhiên-xã hội, vô cơ-hữu cơ);
phương pháp siêu hình không có khả năng phát hiện ra cái chung, cái bản chất và quy luật của sự vận động và phát triển, nguyên nhân là do trình độ khoa học tự nhiên thời bấy giờ còn hạn chế
Quan điểm duy tâm tôn giáo về thế giới:
cố gắng đi tìm cơ sở của sự liên hệ ,sự tác động qua lại của sự vật hiện tượng ở các lực lượng siêu tự nhiên, ở ý niệm tuyệt đối (Heghen) hay ở ý thức, ở cảm giác con người
Những người theo quan điểm duy vật biện chứng thì khẳng định rằng cơ sở của sự liên hệ qua lại giữa các sự vật hiện tượng chính là mối liên hệ phổ biến và coi đây là đặc trưng cơ bản của phép biện chứng duy vật
2.mối liên hệ phổ biến mang tính khách quan, thể hiện ở chỗ các sự vật hiện tượng tuy đa dạng về hình thức,nhưng tồn tại trong thể thống nhất của thế giới vật chất, tác động nhau ràng buộc nhau, quy định và chuyển hóa cho nhau
Mối liên hệ phổ biến chẳng những diễn
ra ở mọi sự vật hiện tượng trong tự nhiên,xã hội và tư duy, mà còn diễn ra đối với các mặt, các yếu tố ,các quá trình của mọi sự vật hiện tượng (trong tự nhiên: giữa đọng thực vật trong xã hội ,giữa cá nhân tập đoàn người,các quốc qia; trong tư duy: giữa các hình thức các giai đoạn nhận thức)
Mối liên hệ phổ biến mang tính đa dạng,bao gồm mối liên hệ bên trong và mối liên hệ tác động lẫn nhau giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, các thuộc tính, các mặt khác nhau của sự vật, hiện tượng, nó giữ vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận đọng và phát triển của sự vật hiện tượng, mối liên hệ bên ngoài với các sự vật hiện tượng khác, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp, mối liên hệ bản chất và không bản chất, mối liên hệ tất yếu và ngẫu nhiên, trong đó phép biện chứng duy vật tập trung ngiên cứu các mối quan hệ chung, mang tính phổ biến nhất trong sự vận động của thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy
3.ý nghĩa phương pháp luận của nguyên
lí về mối liên hệ phổ biến:
Nghiên cứu nguyên lí này cho phép thừa nhận tính khách quan của tiến trình biện chứng của thế giới, củng số cơ sở lí luận cho việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học
Nó định hướng cho quá trình nhận thức
và hoạt động thực tiễn một cách toàn diện, khách quan,lịch sử, cụ thể, khắc phục những sai lầm của tư duy như thiếu khách quan, phiến diện và duy ý chí khi đánh giá một sự vật hiên tượng cụ thể
CÂU 11:phân tích cơ sở lí luận của quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử, quan điểm cụ thể?
Quan điểm toàn diện, lịch sử, cụ thể đều dựa trên nguyên lí về mối liên hệ phổ biến của thế giới vật chất.Những người theo quan điểm duy vật biện chứng khẳng định rằng cơ
sở của sự liên hệ qua lại giữa các sự vật hiện tượng là mối liên hệ phổ biến và coi dây là đặc trưng cơ bản của phép biện chứng duy vật
.mối liên hệ phổ biến mang tính khách quan, thể hiện ở chỗ các sự vật hiện tượng tuy đa dạng về hình thức,nhưng tồn tại trong thể thống nhất của thế giới vật chất, tác động nhau ràng buộc nhau, quy định và chuyển hóa cho nhau
Mối liên hệ phổ biến chẳng những diễn
ra ở mọi sự vật hiện tượng trong tự nhiên,xã hội và tư duy, mà còn diễn ra đối với các mặt, các yếu tố ,các quá trình của mọi sự vật hiện tượng (trong tự nhiên: giữa đọng thực vật trong xã hội ,giữa cá nhân tập đoàn người,các quốc qia; trong tư duy: giữa các hình thức các giai đoạn nhận thức) Mối liên hệ phổ biến mang tính đa dạng,bao gồm mối liên hệ bên trong và mối liên hệ tác động lẫn nhau giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, các thuộc tính, các mặt khác nhau của sự vật, hiện tượng, nó giữ vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận đọng và phát triển của sự vật hiện tượng, mối liên hệ bên ngoài với các sự vật hiện tượng khác, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp, mối liên hệ bản chất và không bản chất, mối liên hệ tất yếu và ngẫu nhiên, trong đó phép biện chứng duy vật tập trung ngiên cứu các mối quan hệ chung, mang tính phổ biến nhất trong sự vận động của thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy
Quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta khi xem xét đánh giá một sự vật hiện tượng phải đặt chúng trong mối quan hệ với các sự vật hiện tượng khác, phải xem xét tất cả các mặt các yếu tố các khâu trug gian, gián tiếp của chúng, tuy nhiên quan điểm toàn diện không có nghĩa là xem xét cào bằng, tràn lan
mà phải thấy được từng mối liên hệ, từng mặt từng yếu tố trong tổng thể của chúng, vai trò vị trí của từng mối liên hệ…có như thế ta mới nắm được bản chất của sự vật Và
vì vậy quan điểm toàn diện bản thân nó bao hàm cả quân điểm lịch sử, cụ thể
Chú ý kết hợp quan điểm toàn diện với xác định trọng tâm, trọng điểm trong chỉ đạo
và điều hành, tạo ra động lực cho sự vận động và phát triển
Trang 5
CÂU12: phân tích nội dung nguyên lí của
sự phát triển và ý nghĩa thực tiễn của nó?
1.quan điểm siêu hình về thế giới: tuyệt
đối hóa mặt ổn định của sự vật hiện tượng,
phủ nhận sự phát triển; nếu có nói đến sự
phát triển cũng chỉ là quá trình tiến lên liên
tục, không có những bước quanh co phức
tạp, chỉ là sự tăng lên hoặc giảm đi đơn
thuần về mặt số lượng, là sự tuần hoàn, sự
lặp lại chứ không có sự thay đổi về chất,
không có sự ra đời của cái mới và nguồn
gốc của chúng nằm bên ngoài sự vật hiện
tượng
Quan điểm duy tâm tôn giáo về thế giới:
thừa nhận thế giới vận động và phát triển
nhưng bị chi phối bởi lực lượng bên ngoài,
của năng lực siêu tự nhiên, của ý niệm tuyệt
đối
Những người theo quan điểm duy vật
biện chứng thì khẳng định ‘phát triển là
phạm trù triết học dùng để chỉ khái quát quá
trình vận động tiến lên từ thấp tới cao, từ
đơn giản đến phức tạp ,từ kém hoàn thiện
đến hoàn thiện hơn” theo quan điểm đó phát
triển là một trường hợp đặc biệt của sự vận
động
2 Vận động bao hàm toàn bộ những sự
biến đổi nói chung, là phương thức tồn tại
của vật chất, là thuộc tính vốn có và không
thể tách rời của vật chất;điều này cũng có
nghĩa là vật chất tồn tại bằng cách vận động
và thông qua vận động mà biểu hiện sự tồn
tại của mình, không thể có vật chất mà
không vận động và ngược lại
Theo quan điểm duy vật biện chứng
,vận động của vật chất là sự tự thân vận
động,là sự tác động qua lại giũa các yếu tố,
các mặt,các quá trình đang tồn tại bên trong
sự vật hiện tượng ; quan niệm này hoàn toàn
đối lập với quan điểm duy tâm và siêu hình
về vận động ,cho rằng vận động có nguồn
gốc và chịu sự tác động từ bên ngoài chứ
không phải xuất phát từ bên trong của sự vật
hiện tượng
Dựa vào những thành tựu của khoa học
tự nhiên và triết học,Anghen đã phân loại
các hình thức vận động cơ bản của vật
chất,bao gồm: vận động cơ giới(sự di
chuyển vị trí của các vật thể),vận động vật lí
(sự vận động của các hạt cơ bản),vận động
hóa học(các quá trình phân giải,hóa hợp các
chất),vận động sinh học(sự trao đổi chất
giữa cơ thể sống với môi trường),vận động
xã hội(là quá trình biến đổi, thay thế các
hình thái kinh tế-xã hội)
Mỗi dạng vật chất cụ thể bao giờ cũng
được đặc trưng bởi một hình thức vận động
cơ bản xác định ; dạng vận động sau cao
hơn dạng vận động trước.Tuy có sự khác
nhau về chất, nhưng giữa các hình thức vận
động có liên hệ, tác động, chuyển hóa qua
lại, và đây cũng là sự thể hiện sự phát triển
của thế giới vật chất từ hình thức thấp đến
hình thức cao
Đứng im là trạng thái vận động trong
cân bằng,chỉ mang tính tương đối;nếu
không có đứng im tương đối thì không có sự
phân hóa thế giới vật chất thành các sự vật
hiện tượng phong phú đa dạng
3.khái niệm phát triển không bao quát mọi sự vận đọng nói chung nó chỉ khái quát
xu hướng chung của vận động, xu hướng vận động đi lên, cái mới thay thế cái cũ
Trong giới vô cơ, sự phát triển biểu hiện dưới hình thức biến đổi của các yếu tố làm xuất hiện những hợp chất phức tạp (nguyên
tử với phân tử tạo nên hợp chất mới), trong sinh vật sự phát triển thể hiện ở khả năng thích nghi trước sự biến đổi phức tạp của môi trường, ở sự hoàn thiện không ngừng quá trình trao đổi chất, trong đời sống xã hội, sự phát triển thể hiện ở sự thay thế nhau ngày càng cao hơn các phương thức sản xuất xã hội, trong tư duy, thể hiện ở khả năng nhận thức ngày càng sâu sắc, đầy đủ
và đúng đắn hơn về hiện thực tự nhiên và xã hội
Quan điểm duy vật biện chứng về sự phát triển thừa nhận tính khách quan của sự phát triển, và cho rằng nguồn gốc của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật hiện tượng,do mâu thuẫn các mặt bên trong
sự vật quy định, quá trình phát triển thể hiện
sự quanh co và phức tạp, trong đó có thể có bước thụt lùi tương đối, là kết quả của quá trình thay đổi về lượng dẫn đến thay đối về chất
Quan điểm duy vật biện chứng của sự phát triển thừa nhận tính phổ biến của sự phát triển, và cho rằng sự phát triển diễn ra trên tất cả mọi lĩnh vực từ thế giới tự nhiên,
xã hội và tư duy, từ hiện thực khách quan đến những khái niệm ,những phạm trù phản ánh hiện thực ấy…
4.ý nghĩa thực tiễn của nguyên lí về sự phát triển:
Bản chất khách quan của quá trình vận động và phát triển đòi hỏi chúng ta trong quá trình xem xét sự vật hiện tượng cần phải có quan điểm phát triển, phải đặt chúng trong
sự vận động phát triển,phải phát hiện ra các
xu hướng biến đổi,chuyển hóa và khuynh hướng phát triển trong tương của chúng, từ
đó có biện pháp thích hợp
Sự phát triển của sự vật hiện tượng trong thực tế là quá trình biến chứng đầy những mâu thuẫn, do vậy trong qua trình nhận thức đòi hỏi chúng ta phải thấy rõ tính quanh co, phức tạp của quá trình như là một hiện tượng phổ biến,phải đi tìm nguyên nhân bên trong của sự vật hiện tượng,của tiến trình vận động, thiếu quan điểm khoa học này người ta dễ bi quan dao động khi tiến trình vận động tạm thời gặp khó khăn,trắc trở, chống tư tưởng bảo thủ,trì trệ và định kiến
CÂU 13: phân tích nội dung “quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập” ,ý nghĩa của nó đối với quan điểm vừa hợp tác vừa đấu tranh trong giai đoạn hiện nay?
Quy luật thống nhát và đấu tranh giữa các mặt đối lập, còn gọi là quy luật mâu thuẫn,
là hạt nhân của phép biện chứng,nó vạch ra nguồn gốc bên trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng
1.khái niệm:
a.Đối lập,mặt đối lập là phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính ,những khuynh hướng,biến đổi trái ngược nhau,tồn tại một cách khách quan trong tự nhiên,xã hội và tư duy; chính những mặt đối lập này nằm trong
sự liên hệ tác động qua lại với nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng
b.Sự thống nhất giữa các mặt đối lập là
sự nương tựa vào nhau, đòi hỏi có nhau của các mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này làm tiền đề cho sự tồn tại của mặt kia; chúng luôn tác động qua lại và đấu tranh lẫn nhau theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập
2 Nội dung quy luật: trong mỗi sự vật hiện tượng hay quá trình nào đó luôn chứa đựng những mặt, những khuynh hướng đối lập nhau tạo thành những mâu thuẫn trong bản thân mình; sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập tạo thành xung lực nội tại của sự vận động và phát triển, dẫn tới sự mất đi của cái cũ và nhường chỗ cho sự ra đời của cái mới
3 phân tích nội dung quy luật:
a Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và mang tính phổ biến, là nguồn gốc của sự vận động và phát triển :
những nhà triết học theo quan điểm siêu hình phủ nhận mâu thuẫn bên trong của sự vật hiện tượng, chỉ thừa nhận có sự đối kháng, sự xung đột bên ngoài giữa các sự vật hiện tượng với nhau, nhưng không cho
đó là có tính quy luật
Phép biện nhứng duy vật khẳng định rằng, mọi sự vật hiện tượng trong thế giới đều tồn tại mâu thuẫn bên trong, mỗi sự vật hiện tượng đều là một thể thống nhất giữa các mặt ,các thuộc tính, các khuynh hướng đối lập nhau, những mặt đối lập nhau nhưng ràng buộc nhau nên nó tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn chẳng những là hiện tượng khách quan mà còn là hiện tượng phổ biến, mâu thuẫn tồn tại khách quan trong thế giới
tự nhiên, xã hội và tư duy con người; tồn tại phổ biến chẳng những ở mọi sự vật hiện tượng mà còn phổ biến ở mọi sự vận động
và phát triển của chúng, mâu thuẫn này mất
đi thì mâu thuẫn khác lại được hình thành b.Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập:
khái niệm ‘thống nhất” trong quy luật mâu thuẫn có nghĩa là 2 mặt đối lập nhau, ràng buộc nhau và quy định lẫn nhau, mặt này lấy mặt kia làm tiền đề để tồn tại và phát triển (ví dụ: đồng hóa và dị hóa, giai cấp vô sản và giai cấp tư sản trong xã hội tư bản chủ nghĩa)
Trang 6Khái niệm” thống nhất” trong quy luật
mâu thuẫn còn đồng nghĩa với khái niệm
“đồng nhất’, đó là sự thừa nhận những
khuynh hướng mâu thuẫn, bài trừ lẫn nhau
trong tất cả các hiện tượng, các quá trình của
tự nhiên ,xã hội và tư duy,song “đồng nhất
“còn có ý nghĩa khác, đó là sự chuyển hóa
lẫn nhau giữa các mặt đối lập; và như vậy sự
“đồng nhất “ là không tách rời với sự khác
nhau và đối lập,( ví dụ liên hệ: một vật vừa
là nó vừa không phải là nó, quan điểm này
hoàn toàn đối lập với quan điểm siêu hình,
phiến diện, xem sự vật mang tính đồng nhất
thuần túy khong có đối lập, không có sự
chuyển hóa
Trong một mâu thuẫn ,sự thống nhất
của các mặt đối lập không thể tách rời sự
đấu tranh bài trừ nhau, phủ định nhau giữa
chúng, hình thức đấu tranh được thể hiện
trong thế giới vật chất là rất đa dạng, từ thấp
tới cao, từ đơn giản đến phức tạp (ví dụ:
trong thế giới tự nhiên chỉ là những tác động
ảnh hưởng lẫn nhau, trong xã hội đó là
những xung đột gay gắt, quyết liệt bằng bạo
lực cách mạng mới có thể giải quyết căn bản
các mâu thuẫn)
Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là một
quá trình phức tạp, bao gồm nhiều giai đoạn
với những đặc điểm riêng của nó, khi mới
xuất hiện, mâu thuẫn thường được thể hiện
ở sự khác nhau của 2 mặt có khuynh hướng
trái ngược nhau, trong quá trình phát triển
của mâu thuẫn, sự khác nhau đó biến thành
sự đối lập, khi 2 mặt đối lập xung đột nhau
gay gắt, nếu có điều kiện chín muồi sẽ
chuyển hóa lẫn nhau, mâu thuẫn được giải
quyết; kết quả là sự thống nhất giữa 2 mặt
đối lập cũ bị phá hủy, sự thống nhất của 2
mặt đối lập mới được hình thành cùng với
mâu thuẫn mới
Bất cứ sự thống nhất của các mặt đối
lập cụ thể nào cũng đều có tính chất tạm thời
tương đối, nghĩa là nó tồn tại trong trạng thái
đứng im tương đối của sự vật hiện tượng,
còn sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là có
tính chất tuyệt đối, nghĩa là nó phá vỡ sự ỗn
định dẫn đến sự chuyễn hóa về chất của các
sự vật hiện tượng, làm cho vật chất luôn tồn
tại và phát triển
3.Các loại mâu thuẫn: mâu thuẫn trong
tự nhiên ,xã hội và tư duy tồn tại rất đa dạng,
tính đa dạng được quy định bởi đặc điểm
của các mặt đối lập, diều kiện thực hiện sự
tác động qua lại giữa các mặt đối lập, bởi
trình độ tổ chức của hệ thống mà trong đó
mâu thuẫn tồn tại
Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập,
người ta phân loại thành mâu thuẫn bên
trong và mâu thuẫn bên ngoài, trong đó,
mâu thuẫn bên trong là sự tác động qua lại
giữa các mặt, các khuynh hương đối lập của
cùng một sự vật hiện tượng, mâu thuẫn bên
ngoài là mâu thuẫn diễn ra trong mối quan
hệ với sự vật hiện tượng khác, (ví dụ; đồng
hóa-dị hóa: bên trong; cơ thể-môi trường:
bên ngoài); cách phân loại này chỉ mang tính
tương đối, các mâu thuẫn tác động lẫn nhau
và mâu thuẫn bên trong giữ vai trò quyết
định trực tiếp đến sự vận động và phát triển
của sự vật hiện tượng (ví dụ:chính sách đối
nội-đối ngoại)
Căn cứ vào ý nghĩa đối với sự tòn tại và phát triển của toàn bộ sự vật ,hiện tượng, người ta phân thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản; mâu thuẫn cơ bản
là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật hiện tượng, quy định sự phát triển ở tất cả các giai đoạn của sự vật hiện tượng; mâu thuẫn không cơ bản là mâu thuẫn đặc trưng cho một phương diện nào đó của sự vật ,nó quy định sự vận động phát triển một mặt nào
đó của sự vật (liên hệ: mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất trong xã hội tư bản chủ nghĩa)
Căn cứ vào vai trò mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu, mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu trong 1 giai đoạn phát triển nhất định của sự vật hiện tượng, giải quyết
nó tạo điều kiện giải quyết các mâu thuẫn thứ yếu, phân biệt các mâu thuẫn chủ yếu với mâu thuẫn thứ yếu chỉ mang tinh tương đối, trong cùng 1 sự vật trong điều kiện này
là mâu thuẫn thứ yếu, trong điều kiện khác
là mâu thuẫn chủ yếu
Căn cứ vào tính chất các lợi ích đối lập trong xã hội, người ta phân chia thành mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng, mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa những giai cấp, những tập đoàn người, những xu hướng xã hội có lợi ích cơ bản đối lập nhau(ví dụ) ,mâu thuẫn không đối kháng
là mâu thuẫn giữa những lực lượng, những khuynh hướng xã hội có đối lập về lợi ích nhưng mang tính cục bộ, tạm thời (ví dụ:
mâu thuẫn trong các bộ phận công nhân, giữa thành thị-nông thôn) Phân biệt được các loại mâu thuẫn trên sẽ góp phần xác định chính xác phương pháp giải quyết phù hợp: bằng bạo lực cách mạng hay bằng giáo dục thuyết phục
4.ý nghĩa phương pháp luận:
Phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn, yêu cầu này đồi hỏi chúng ta phải biết phân tích các mặt đối lập của mâu thuẫn, nắm được bản chất của sự vật, khuynh hướng vận đọng và phát triển của chúng
Hoạt động thực tiễn nhằm biến đối sự vật
là quá trình giải quyết mâu thuẫn của nó, muốn vậy phải xác định đúng trạnh thái chín muồi của mâu thuẫn, tìm ra phương thức, phương tiện và lực lượng có khả năng giải quyết mâu thuẫn; không nên giải quyết mâu thuẫn 1 cách vội vàng khi chưa đủ điều kiện
Mâu thuẫn phải được giải quyết bằng con đường đấu tranh dưới nhiều hình thức khác nhau,tùy loại mâu thuẫn mà có phương pháp giải quyết cụ thể
CÂU 14: Phân tích nội dung của quy luật:”từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại”, ý nghĩa phương pháp luân của quy luật này trong hoạt động thực tiễn?
1.khái niệm:
a.Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật hiện tượng,
là sự thống nhất hữu cơ những thuộc tính, những yếu tố cấu thành sự vật, phân biệt sự vật này với sự vật khác (ví dụ :cách mạng vô sản và cách mạng tư sản khác nhau về chất) khái niệm về chất không đồng nhất với khái niệm thuộc tính, mỗi sự vật có nhiều thuộc tính, có thuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản, những thuộc tính này không tham gia vào việc quy định chất như nhau, chỉ có những thuộc tính cơ bản mới nói lên chất của sự vật, bởi vì trong quá trình vận động và phát triển của sự vật những thuộc tính không cơ bản có thể thay đổi hoặc mất đi, còn những thuộc tính cơ bản quy định về chất chưa thay đổi, chỉ khi nào thuộc tính cơ bản thay đổi thì chất mới thật sự thay đổi
Các nhà triết học duy tâm cho rằng chất chỉ là cảm giác chủ quan của con người, các nhà triết học theo quan điểm siêu hình thì coi chất là những gì tồn tại thuần túy tách khỏi sự vật; chỉ có phép biện chứng duy vật khẳng định chất là cái vốn có của sự vật, nó tồn tại khách quan cùng sự vật, không tách rời sự vật
b.Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật biểu thị số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật cũng như các thuộc tính của nó
Sự vật hiện tượng càng phức tạp thì những thông số về lượng càng phức tạp, trong tự nhiên và xã hội có những lượng được diễn tả bằng những con số chính xác, nhưng cũng có những lượng khó diễn tả bằng những số liệu cụ thể, mà chỉ có thể nhận thức bằng khả năng trừu tượng hóa (ví dụ: nhận thức của con người về thế giới); có những lượng là nhân tố quy định bên trong
sự vật (ví dụ: số lượng nguyên tử hợp thành nguyên tố hóa học), nhưng cũng có những lượng chỉ nói lên nhân tố bên ngoài của sự vật (ví dụ: chiều cao, cân nặng…)
Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ mang tính tương đói, tùy thuộc vào từng mối quan hệ của sự vật, có cái trong mối quan hệ này là chất, trong mối quan hệ khác
là lượng
2.Nội dung quy luật: quy luật lượng chất
là quy luật về sự tác động biện chứng giữa lượng và chất; những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại; chất là mặt tương đối ổn định, lượng là mặt biến đối hơn, lượng biến đổi mâu thuẫn với chất cũ, phá vỡ chất cũ, chất mới được hình thành với lượng mới,quá trình tác động lẫn nhau giữa lượng và chất làm cho sự vật không ngừng vận động và phát triển Bất cứ sự vật hiện tượng nào tồn tại trong
sự thống nhất giữa chất và lượng, 2 mặt đó không tách rời nhau mà tác động nhau 1 cách biện chứng, trong sự vật hiện tính quy
Trang 7định chất không tồn tại nếu không có tính
quy định về lượng, khi sự vật đang tồn
tại,chất và lượng thống nhất với nhau ở 1 độ
nhất định
Độ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự
thống nhất giữa lượng và chất, nó là khoảng
giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng
chưa làm thay đổi căn bản về chất (ví dụ:
nước tùy theo độ cao mà có trạng thái khác
nhau)
Trong phạm vi một độ nhất định,2 mặt
chất và lượng tác động qua lại với nhau làm
cho sự vật và hiện tượng vận động và biến
đổi, sự vận động và biến đổi của sự vật bao
giờ cũng bắt đầu từ sự thay đổi về lượng,
quá trình này diễn ra một cách từ từ theo
cách thức tăng dần hoặc giảm dần; khi
lượng thay đổi đến 1 giới hạn nhất định dẫn
đến sự thay đổi về chất, giới hạn đó phụ
thuộc vào từng sự vật hiện tượng cụ thể
Sự thay đổi về chất được coi là bước
nhảy, nó là bước ngoặt cơ bản trong sự biến
đổi dần dần về lượng, là sự kết thúc một giai
đoạn biến đổi về lượng, nó là sự gián đoạn
trong quá trình vận động liên tục của sự vật,
nhưng nó không chấm dứt sự vận động nói
chung, mà chỉ chấm dứt 1 dạng tồn tại của
sự vật; kết quả sự vật cũ mất đi, sự vật mới
ra đời với sự thống nhất của chất và lượng
mới (ví dụ: lực lượng sản xuất phát triển đến
1 trình độ nhất định xảy ra xung đột với
quan hệ sản xuất hiện có đòi hỏi phải có sự
thay đổi bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp
hơn)
Tính chất của bước nhảy được quyết định
bởi tính chất của từng sự vật, bởi mâu thuẫn
vốn có và bởi điều kiện trong đó diễn ra sự
thay đỏi về chất; có các loại bước nhảy như:
Bước nhảy đột biến khi chất của sự vật
biến đổi nhanh chóng ở tất cả các bộ phận
cấu thành nên nó (ví dụ ;cách mạng tháng
8), bước nhảy dần dần là quá trình thay đổi
về chất diễn ra bằng con đường tích lũy dần
những nhân tố của chất mới và mất đi dần
những nhân tố của chất cũ (ví dụ: cách mạng
XHCN nước ta đi từ nền kinh tế lạc hậu
từng bước quá độ lên CNXH)
Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm
thay đổi về chất tất cả mọi mặt, các bộ phận,
các yếu tố cấu thành sự vật; bước nhảy cục
bộ là bước nhảy làm thay đổi về 1 số mặt, 1
số yếu tố của sự vật (ví dụ: hình thái kinh tế
xã hội)
3.Ý nghĩa phương pháp luận:
Tránh quan niệm sai lầm chỉ cần phát
triển về lượng, rơi vào chủ nghĩa hữu
khuynh, bảo thủ, sợ đổi mới, sợ cách mạng,
sợ nhảy vọt
Tránh tư tưởng tả khuynh ,gượng ép cách
mạng, gượng ép sự nhảy vọt về chất mà
không có sự chuẩn bị chu đáo, thực chất đó
là căn bệnh chủ quan, nóng vội,duy ý chí
,không tính đến sự tích lũy, sự chuẩn bị chu
đáo
Phải có thái độ khách quan khoa học và
có quyết tâm cao trong việc thực hiện các
bước nhảy khi điều kiện cho phép
CÂU 15: phân tích nội dung của quy luật :”phủ định của phủ định’; ‘ý nghĩa phương pháp luận của quy luật này trong hoạt động thực tiễn’?
1.Khái niệm:
Phủ định: thế giới vật chất vận động và phát triển không ngừng; một dạng vật chất nào đó sinh ra; tồn tại, mất đi được thay thế bằng 1 dạng vật chất khác,triết học gọi sự thay thế đó là phủ định, là 1 yếu tố phải có trong quá trình vận động và phát triển của vật chất
Phép biện chứng duy vật không đề cập đến sự phủ định chung, mà chỉ nói đến sự phủ định làm tiền đề,tạo điều kiện cho sự phát triển, cho cái mới ra đời thay thế cái cũ,
đó là sự phủ định biện chứng
Phủ định biện chứng có những đặc điểm sau:
-Tính khách quan: những nhà triết học theo quan điểm siêu hình cho rằng phủ định
là nguyên nhân bên ngoài đưa lại, xem sự vật hiện tượng là cái bị cô lập, tách rời nhau,phép biện chứng duy vật khẳng định nguyên nhân của phủ định để cái mới ra đời thay thế cái cũ chính là kết quả giải quyết những mâu thuẫn bên trong sự vật, vì vậy phủ định có tính khách quan, là yếu tố tất yếu của sự phát triển (ví dụ: CNXH phủ định chủ nghĩa tư bản chính là kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn cơ bản, vốn có, khách quan trong lòng xã hội tư bản, đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan
hệ sản xuất)
-tính kế thừa: những nhà triết học theo quan điểm siêu hình, coi phủ định là xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, chấm dứt sự liên hệ,sự vận động và sự phát triển của bản thân sự vật;
còn quan điểm của những nhà triết học biện chứng duy vật thì phủ định biện chứng là kết quả của sự tự thân phát triển để tạo cái mới,
ko thể là 1 sự phủ định tuyệt đối, PĐ sạch trơn mà là sự PĐ có kế thừa, cái mới ra đời trên cơ sở chọn lọc giữ lại và cải tạo những mặt còn thích hợp của cái cũ, nó chỉ gạt bỏ
đi những mặt tiêu cực, lỗi thời, lạc hậu, gây cản trở cho sự phất triển( ví dụ: sự duy truyền của sinh vật; các hình thái kinh tế xã hội, trong xã hội loài người trong tư duy nhận thức của con người)
2 Nội dung quy luật: Thế giới vận động ko ngwngf thông qua quá trình phủ định của phủ định; tức là sự vật mới ra đồi như là kết quả của sự phủ định biện chứng cái cũ, rồi đến lược nó bị cái mới hơn phủ định, cứ thế tạo ra khuynh hướng vận động và phát triển của sự vật từ thấp đến cao 1 cách vô tận theo hình xoắn ốc; sau mỗi chu kỳ của sự phát triển, sự vật lại trở lại cái ban đầu nhưng trên
cơ sở mới, cao hơn
Sự phát triển theo khuynh hướng phủ định của phủ đinh đã từng được các nhà biện chứng tự phát nêu ra, song do chưa nhận thức sâu sắc tính biện chứng của quá trình phát triển nên đã tuyệt đối hóa tính ;lặp lại sau 1 chu kỳ phát triển, coi đó như là 1 quá trình diễn ra theo vòng tròn khép kín
Những nhà triết học duy vật biện chứng thì cho rằng sự vận động diễn ra theo nhiều xu hướng, tính vô cùng vô tận của thế giới vật
chất cũng được biểu hiện trong tính vô cùng
vô tận của các khuynh hướng vận động; theo đó sự vận động theo vòng tròn khép kín chỉ là 1 trong những khuynh hướng có thể,
đó ko phải là khuynh hướng duy nhất
Sự phát triển biện chứng thông qua nhiều lần phủ định biện chứng, chính là sự thống nhất loại bỏ, kế thừa và phát triển; mỗi lần phủ định biện chứng sẽ mang ;lại những nhân tố tích cực mới; do đó sự phát triển thông qua những lần phủ định biện chứng sẽ tạo ra xu hướng tiến lên ko ngừng; sự phát triển tiến lên ko ngừng đó, ko phái diển ra theo đường thẳng mà theo đường xoắn ốc, mỗi vòn xoáy biểu hiện một trình độ cao hơn của sự phát triển
Quy luật phủ định của phủ định biểu hiện sự phát triển do mâu thuẩn; mỗi lần phủ định là kết quả đấu tranh chuyển hóa các mặt đối lập trong bản thân sự vật, sự phủ định lần thứ nhất được thực hiện một cách căn bản sẽ làm cho sự vật cũ trở thành cái đối lập của mình; lần phủ định tiêp theo dẫn đến sự ra đời của sự vật mới mang nhiều đặc trưng đối lập với cái trung gian, như vậy về hình thức
sẽ trở lại cái xuất phát nhưng về thực chất ko phải giống nguyên cái cũ, mà dường như lặp lại cái cũ nhưng trên cơ sở cao hơn
Số lượng các lần phủ định trong 1 chu kỳ phát triển cụ thể, trong thực tế có thể nhiều hơn hay tùy theo tính chất của 1 quá trình phát triển cụ thể (ví dụ: hạt lúa: 2, tơ tằm: 4)
3 Ý nghĩa phương pháp luận:
Quy luật phủ định của phủ định giúp ta hiểu biết 1 cách đúng đắn về xu hướng của sự phát triển và được diển ra trong quá trình quanh co, phức tạp, đặc biệt là trong lĩnh vực đời sống xã hội
Quyluật phủ định của phủ định giúp ta có cái nhìn về xu thế của thời đại mà ta đang sống, mặc dù hệ thống XHCN đã tan rã, qua
đó xây dựng niềm tin tất thắng của CNXH đối với CNTB
Quy luật phủ định của phủ định giúp ta hiểu biết đầy đủ hơn về cái mới, cái mới là cái ra đời phù hợp với quy luật phát triển của sự vật, nó luôn biểu hiện là giai đoạn cao về chất trong sự phát triển, trong lĩnh vực tự nhiên cái mới ra đời mang tính tự phát, trong lĩnh vực xã hội cái mới xuất hiện gắn liền với sự nhận thức và hoạt động có ý thức của con người, qua đó xây dựng thái độ ủng hộ cái mới, đấu tranh loại trừ cái cũ trong đời sống xã hội
Trang 8Câu 16: Phân tích nội dung cơ bản của cặp
phạm trù” Cái chung và cái riêng”; Ý nghĩa
phương pháp luận của nó trong hoạt động
thực tiển?
1 Một số khái niệm:
-Cái riêng là phạm trù triết học được dùng
đẻ chỉ 1 sự vật hiện tượng, 1 quá trình riêng
lẻ nhất định (ví dụ: 1 hành tinh,1 cuộc cách
mang,1 con người,)
-Cái chung là 1 phạm trù triết học được
dùng đẻ chỉ những mặt ,những thuộc tính
chung không những có ở1 kết cấu vật chất
nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều
sự vật ,hiện tượng,hay quá trình riêng lẽ
khác(vd; vận động, mâu thuẫn, lượng, chất)
-Cái đơn nhất là 1 phạm trù triết học dùng
đẻ chỉ những nét những mặt ,những thuộc
tính chỉ có ở 1 kết cấu vật chất cố định và
không được lặp lại ở bất cứ kết cấu vật chất
nào khác (vd: giai cấp công nhân VN trong
những năm trước cách mạng tháng 8)’
2.Mối liên hệ biện chứng:
- Cái riêng và cái chung đều tồn tại khách
quan: trong lịch sử triết học tồn tại 2 quan
điểm đối lập nhau về mối quan hệ giữa cái
chung và cái riêng; phái duy thực cho rằng
cái chung mới tồn tại khách quan ,độc lập
với ý thức con người, không phụ thuộc vào
Cái riêng,sinh ra cái riêng; phái duy danh
thì cho rằng chỉ có cái riêng mới tồn tại
khách quan, cái chung là những khái niệm
do con người sáng tạo ra
Phép biện chứng duy vật khẳng định cả
cái riêng và cái chung đêu tồn tại 1 cách
khách quan, chúng có mối quan hệ hữu cơ
với nhau; thể hiện ở chỗ :cái chung tồn tại
trong cái riêng và thông qua cai riêng mà
biểu hiện sự tồn tại của mình; cái riêng ko
tồn tại 1 cách độc lập mà chỉ tồn tại trong
MQH với cái chung (vd: các phương thức
SX trong XH loài người là những cái riêng
về trình độ ,dân số…nhưng chúng có cái
chung là do 2 yếu tố hợp thành: QHSX,
LLSX,và quy luật về sự phù hợp giữa
QHSX với tính chất và trình độ của LLSX )
-Cái riêng là cái toàn bộ phong phú hơn
cái chung, cái chung là cái bộ phận nhưng
sâu sắc hơn,bản chất hơn cái riêng:
Cái riêng phong phú hơn cái chung bởi vì
ngoài những đặ điểm gia nhập vào cái
chung, cái riêng còn có những đặc điểm
riêng biệt mà chỉ có nó có (vd: Giai cấp TS
Việt Nam ngoài đặc điểm chung như gc TS
là áp bức, bóc lột gcVS, nó còn có đặc điểm
riêng là ra đời sau gcVS Việt Nam)
Cái chung là cái sâu sắc hơn cái riêng, bởi
vì nó phản ánh những mặt, những thuộc
tính, những mối kiên hệ bên trong, tất nhiên,
ổn định và phổ biến tồn tại trong cái riêng
cùng loại, vì vậy cái chung là cái bản chất,
quy định phương hướng tồn tại và phát triển
của sự vật
-Trong những đ.kiện nhất định, cái đơn nhất
và cái chung có thể chuyển hóa cho nhau; sự
chuyển hóa cái đơn nhất thành cái chung là
biểu hiện của tiến trình phát triển đi lên, cái
mới ra đời thay thế cái cũ, cái lỗi thời đã bị
phủ định( vd: trong điều kiện sống bị thay
đổi, 1 số cá có thể thay đổi cách sống để
thích nghi và dần thành cái chung cho cả loài, đó là quá trình cái đơn nhất chuyển thành cái chung ; ngược lại, những đặc điểm chung của loài ko còn thích nghi, sẽ bị mất dần trong từng cá thể thì đó là quá trình chuyển hóa cái chung thành cái đơn nhất)
3.Ý nghĩa phương pháp luận:
-Chỉ có thể tìm cái chung thông qua khái quát hàng loạt cái riêng, tùy thuộc vào năng lực khái quát của từng con người, trong thực tiễn phái cần chú ý phát hiện cái riêng điển hình để khái quát thành cái chung (vd: nhân điển hình tiên tiến)
-Cái chung chỉ tồn tại thông qua cái riêng,cho nên khi áp dụng cái riêng không được rập khuôn, máy móc ,mà phải biết cụ thể hóa, cá biệt hóa, thích nghi hóa tùy theo điều kiện cụ thể (vd;CMVN thắng lợi là 1
vd điển hình về sự vận động sáng tạo, gắn giải phóng dân tộc với CNXH và tinh thần đoàn kết tát cả các lực lượng nhằm đánh đổ thực dân và phong kiến)
-Quan hệ giữa cái chung và cái riêng là rất mật thiết, cho nên ko được giải quyết 2 vấn
đề trên 1 cách biệt lập, tách rời nhau
- Nâng nhận thức lên cái chung, cái khái quát, cái bản chất, cái quy luật nhằm định hướng hoạt động thực tiễn có hiệu quả cao hơn( vd: tổng kết,rút kinh nghiệm trong công tác chỉ đạo và điều hành)
-Phải xây dựng tính tích cực tác động theo 2 hướng, thúc đẩy cái đơn nhất thành cái chung, nếu cái đơn nhất là tích cực và tiến bộ; hạn chế mặt tiêu cực, trái quy luật khách quan của cái chung, chuyển hóa dần trở thành cái đơn nhất
CÂU 17: phân tích nội dung cơ bản của cặp trù “Tất nhiên và ngẫu nhiên” ý nghĩa pháp luận của nó trong hoạt động thực tiển?
1 một số khái niệm:
Tất nhiên là cái do bản chất, do những nguyên nhân cơ bản bên trong của sự vật hiện tượng quyết định và trong những điều kiện nhất định nó phải xảy ra như thế chứ không thể khác
Ngẫu nhiên là cái không do mối quan hệ bản chất, bên trong quyết định mà nó là do
sự ngẫu hợp của những hoàn cảnh bên ngoài quyết định,do đó nó có thể xuất hiện như thế này hay thế khác(ví dụ: giai cấp tư sản bốc lột công nhân lao động là tất nhiên,còn sản xuất ra cái gì đó là ngẫu nhiên)
Cần chú ý rằng,cả cái tất nhiên và cái ngẫu nhiên tồn tại đều có nghiên nhân, nhưng không phải mọi hiện tượng đều tất nhiên xuất hiện
2 mối quan hệ biện chứng:
Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng : tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại một cách khách quan , ở bên ngoài và độc lập với ý thức con người Trong quá trình phát triển của sự vật , không chỉ có cái tất nhiên mới đong vai trò quan trọng ,mà ngay cả cái ngẫu nhiên cũng có vai trò của nó; nếu tất nhiên chi phối sự phát triển của sự vật ,lam cho sự vật diễn ra nhanh hơn hoặc chậm hơn
Tuy tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại , nhưng chúng không tồn tại một cách độc lập nhau dưới dạng thuần túy ;nghĩa là không có tất nhiên thuần túy ngẫu nhiên thuần túy; chúng tồn tại trong sự thông nhất hữu cơ, thể hiện ở chổ cái tất nhiên bao giờ cũng vạch đường đi cho mình qua vô số cái ngẫu nhiên
;còn ngẫu nhiên là hình thúc biểu hiện của tất nhiên, đồng thời bổ sung cho cái tất nhiên
; điều này cho thấy rằng cái tất nhiên bao giờ cũng là khuynh hướng của sự phát triển, nhưng khuynh hướng ấy mỗi khi bộc lộ thì bộc lộ dưới một trong nhưng hình thức của cái ngẫu nhiên(Ví dụ :sự xuất hiện anh hùng
là tất nhiên, song là ai thì đó là ngẫu nhiên) Ranh giớ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ mang tính tương đối, bởi vì chúng không phải tồn tại vĩnh viễn ở trạng thái cũ mà thường xuyên thay đổi, phát triển và trong những điều kiện xác định chúng chuyển hóa lẫn nhau, tất nhiên trở thành ngẫu nhiên và ngược lại (vd:trong xã hội cộng sản nguyên thủy việc trao đổi hàng hóa là ngẫu nhiên, song về sau do sản xuất phát triển xã hội có nhiều hàng hóa hơn nên việc trao đổi trở thành cái tất nhiên
3.Ý nghĩa phương pháp luận: Nếu như cái tất nhiên là cái nhất định xảy ra theo quy luật nội tại của nó, còn cái ngẫu nhiên có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện, xuất hiện như thế này hoặc như thế khác, cho nên trong hoạt động thực tiễn chúng ta cần căn cứ vào cái tất nhiên chứ không dựa vào cái ngẫu nhiên, dừng lại ở cái ngẫu nhiên, nhưng không vì thế mà bỏ qua cái ngẫu nhiên; cần có phương án dự phòng cho trường hợp các sự biến ngẫu nhiên bất ngờ xuất hiện, có như vậy mới tránh được những
bị động trong trong hoạt động thực tiễn
Trang 9Vì cái tất nhiên bao giờ cũng biểu lộ ra bên
ngoài bằng cái ngẫu nhiên và cũng vạch ra
con đường đi của mình qua vô số cái ngẫu
nhiên, vì vậy muốn nhận thức được cái tất
nhiên phải bắt đầu bằng cái ngẫu nhiên và
phải thông qua vô số cái ngẫu nhiên
Vì cái ngẫu nhiên cũng không tồn tại 1 cách
thuần túy mà bao giờ cũng là hình thức
trong đó ẩn nấp cái tất nhiên,cho nên trong
hoạt động thục tiễn không nên bỏ qua cái
ngẫu nhiên ,mà bao giờ cũng phãi chú ý tìm
ra cái tất nhiên đang ẩn dấu đàng sau cái
ngẫu nhiên đó
Trong những điều kiện nhất định cái tất
nhiên có thể trở thành cái ngẫu nhiên và
ngược lại, cho nên cần chú ý tạo điều kiện
cần thiết hoặc để ngăn trở hoặc để sự chuyển
hóa đó diễn ra tùy theo yêu cầu của hoạt
động thực tiễn
Câu 18:Phân tích nội dung cơ bản của cặp phạm trù “ Nguyên nhân và kết quả’’; ý nghĩa phương pháp luận của nó trong hoạt động thực tiễn ?
1.Một số khái niệm:
_ Nguyên nhân la sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây ra sự biến đổi nhất định
-Kết quả là sự biến đổi xuất hiện do tác động lẫn nhau của các mặt trong 1 sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau (vd: cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản là nguyên nhân của cách mạng vô sản và ngược lại
2.Tính chất của mối liên hệ nhân quả: theo quan điểm của phép biện chứng duy vật thì mối quan hệ nhân quả có tính khách quan, phổ biến và tất yếu
Tính khách quan:chủ nghĩa duy tâm khách quan và tôn giáo không thừa nhận mối liên
hệ nhân quả không tồn tại ngay trong sự vật hiện tượng và cho rằng mối liên hệ ấy chỉ tồn tại ở 1 lực lượng siêu nhiên hoặc ở thượng đế; chủ nghĩa duy tâm chủ quan coi khái niệm nguyên nhân và kết qua chỉ là những kí hiệu mà con người dùng để ghi những cảm giác của mình, sự phát triển của khoa học và thực tiễn đã bác bỏ những quan điểm sai lầm trên, những nhà duy vật biện chứng khẳng định rằng mối quan hệ nhân quả là mối quan hệ khách quan của bản thân
sự vật, nó tồn tại ngoài ý muốn của con người, ko phụ thuộc vào việc con người có nhận thức được nó hay ko, con người chỉ có thể tìm ra mối quan hệ ấy trong giới tự nhiên khách quan chứ ko phải trong tư duy của mình
-Tính phổ biến: tất cả các hiện tượng trong
tự nhiên và trong xã hội đều được gây nên bởi những nguyên nhân nhất định, ko có hiện tượng nào ko có nguyên nhân cả, chỉ có điều nguyên nhân dó có được phát hiện hay
là chưa mà thôi
-Tính tất yếu: kết quả do nguyên nhân gây ra phụ thuộc vào những điều kiện nhất định, những điều kiện này là cần thiết cho 1 biến
cố có thể xảy ra, thực tiễn cho thấy rằng 1 nguyên nhân nhất định, trong những điều kiện nhất định chỉcó thể gây ra kết quả nhất định (vd: nước từ chất lỏng thành chất khí trong điều kiện 100 độ C và các vd khác trong xã hội và trong tư duy)
3.Mối quan hệ biện chứng nhân quả:
a.Nguyên nhân sản sinh ra kết quả:
-.Nguyên nhân là cái sản sinh ra kết quả nên nguyên nhân luôn có trước kết quả, còn kết quả chỉ xuất hiện ngay sau khi nguyên nhân xuất hiện và bắt đầu tác động; tuy nhiên sự sắp xếp này chỉ mang tính tương đối, bởi và
có cái là nguyên nhân của quá trình này nhưng lại là kết quả của quá trình trước đó
và cứ như thế tạo nên một chuỗi nhân quả
vô cùng vô tận
-Cùng 1 nguyên nhân có thể gây nên nhiều kết quả khác nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh
cụ thể, ngược lại 1 kết quả có thể được gây nên bởi nhiều nguyên nhân khác nhau tác động riêng lẽ hay tác động cùng 1 lúc
-Căn cứ vào tính chất và vai trò của từng nguyên nhân đôis với sự hình thành kết quả
có thể phân chia nguyên nhân ra thành các loại sau:
Nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân thứ yếu: những nguyên nhân nào mà thiếu chúng thì kết quả sẽ ko xảy ra gọi là nguyên nhân chủ yếu, những nguyên nhân nào mà
sự có mặt của nó chỉ quyết định những đặc điểm nhất thời, ko ổn định, cá biệt của hiện tượng thì gọi là nguyên nhân thứ yếu(vd: nguyên nhân chủ yếu của khủng hoảnh kinh
tế trong chế độ tư bản chủ nghĩa là mâu thuẫn giữa lao động có tính chất xã hội với chiếm hữu có tính chất cá nhân, còn nguyên nhân thứ yếu là sự giảm nhu cầu đối với mặt hàng nào đó,sự phá sản của 1 ngân hàng nào
đó ảnh hưởng dây chuyền toàn bộ nền kinh tế)
Nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài: nguyên nhân bên trong là sự tác động lẫn nhau giữa những mặt hay những yếu tố của cùng 1 kết cấu vật chất nào đó và gây ra những biến đổi nhất định, nguyên nhân bên ngoài là sự tác động lẫn nhau giữa những kết cấu vật chất khác nhau và gây ra những biến đổi thích hợp trong những kết cấu vật chất ấy.Nguyên nhân bên trong bao giờ cũng quyết định sự hình thành, tồn tại và phát triển của các kết cấu vật chất, còn nguyên nhân bên ngoài chỉ phát huy được tác dụng thông qua những nguyên nhân bên trong (vd: sự tiến bộ tronh học tập của mọi
cá nhân)
Nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan: nguyên nhân khách quan là nguyên nhân xuất hiện và tác động độc lập đối với ý thức của con người, của các giai cấp,các chính đảng, nguyên nhân chủ quan
là nguyên nhân xuất hiện và tác động phụ thuộc vào ý thức con người, trong lĩnh cực hoạt động của các cá nhân, các giai cấp và các chính đảng nhằm thúc đẩy hay kìm hãm
sự xuất hiện, phát triển các quá trình xã hội b.Sự tác động trở lại của kết quả đối với nguyên nhân: nguyên nhân sản sinh ra kết quả, nhưng sau khi ra đời kết quả ko giữ vau trò thụ động đối với nguyên nhân, trái lại nó
có ảnh hươnhr tích cực đối với nguyên nhân(vd: thanh sắt đỏ nhúng vào nước làm cho nước nóng lên, từ sự nóng lên của nước
đã kìm hãm tốc độ tỏa nhiệt của sắt) 4.Ý nghĩa phương pháp luận;
Mối liên hệ nhânh quả có tính khách quan,
ko có sự vật hiện tượng nào tồn mà ko có nguyên nhân, có những nguyên nhân hiện nay con người chưa khám phá nhưng rồi dần dần con người cũng phát hiện được, đây chính là nhận thức khoa học của phép biện chứng duy vật
Một sự vật hiện tượng có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra,những nguyên nhân này có vị trí vai trò khác nhau trong việc hình thành nên kết quả, vì vậy trong hoạt động thực tiễn chúng ta cần phân tích thân trọng các nguyên nhân, xác định nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên trong để có cách xử lí cho phù hợp mang lại hiệu quả cao nhất
Kết quả do nguyên nhân sinh ra,nhưnh kết quả ko tồn tại một cách thụ động, vì vậy trong thực tiễn chúng ta phải biết khai thác,
Trang 10tận dụng các kết quả đạt được để nâng cao
nhận thức và thúc đẩy sự vật tiếp tục phát
triển đi lên, muốn loại bỏ hiện tượng nào thì
loại bỏ nguyên nhân nảy sinh ra nó và
ngược lại muốn cho hiên tượng ấy xất hiện
cần tạo ra những nguyên nhân và điều kiện
cần thiết, để đẩy nhanh quá trình kìm hãm
hay loại trừ sự biến đổi của 1 hiện tượng xã
hội nào đó cần làm cho nguyên nhân chủ
quan tác động cùng chiều (hoặc ngược
chiều),với chiều vận động của mối quan hệ
nhân quả khách quan
CÂU 19: Phân tích nội dung cơ bản của cặp phạm trù”Bản chất và hiện tượng”; ý nghũa phương phấp luận của nó trong hoạt động thực tiễn?
1 Một số khái niệm:
Bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó Hiện tượng là cái biểu hiện ra bên ngoài của bản chất
Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, cái tạo nên bản chất của sự vật đồng thời cũng là cái chung của sự vật đó (vd: bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ của xã hội, đúng cho mọi người chứ ko riêng 1 người nào, do vậy nó vừa thể hiện cái bản chất vừa thể hiện cái chung)
Cái bản chất đồng thời có tính quy luật, nói đến bản chất là nói đến tổng hợp các quy luật quyết định sự tồn tại, vận động và phát triển của sự vật, vì vậy phạm trù vật chất là phạm trù cùng bậc, cung loại với phạm trù quy luật (vd: quy luật giá trị thặng
dư và bản chất của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa)
Tuy nhiên chúng hoàn toàn ko đồng nhất nhau, quy luật là mối liên hệ tất nhiên phổ biến, dược lặp đi lặp lạ và ổn định giữa các hiện tượng, giữa các mặt của chúng, còn bản chất là tổng hợp các mối liên hệ phổ biến chung cho nhiề hiện tượng, do vậy phạm trù vật chất rộng hơn, phong phú hơn phạm trù quy luật
2.Mối quan hện biện chứng:
-Bản chất và hiện tượng là những phạm trù triết học tồn tại khách quan; những người duy tâm chủ quan cho rằng bản chất ko thật
sự tồn tại, còn hiện tượng chỉ là tổng hòa các cảm giác, nghĩa là chỉ tồn tại trong ý chí chủ quan của con người, những người theo chủ nghĩa duy tâm khách quan tuy thừa nhận sự tồn tại của bản chất nhưng lại xem đó là cái tinh thần
Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định :cả bản chất và hiện tượng tồn tại 1 cách khách quan; bởi và bất cứ sự vật hiện tượng nào củng được tạo nên từ những yếu
tố nhất định có mối quan hệ gắn bó với các yếu tố khác, tạo nên những mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định và đó là bản chất của sự vật, sự vật tồn tại khách quan, nên những mối liên hệ này cũng tồn tại khách quan, tức bản chất là khách quan và kết luận này cũng đúng cho hiện tượng vì hiện tượng là cái phản ánh bản chất ra bên ngoài
-Mỗi sự vật đều là sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng ; sự thống nhất đó thể hiện trước hết ở chổ bản chất bao giờ cũng bộc lộ ra qua hiện tượng, còn hiện tượng bao giờ cũng biểu hiện của bản chất; không
có bản chất nào tồn tại một cách thuần túy
mà không biểu hiện qua hiện tượng, ngược lại không có hiện tượng nào lại không phải
là sự thể hiện của một bản chất nào đó
- Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng là sự thống nhất biện chứng giữa 2 mặt đói lập; mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng thể hiện ở chổ: bản chất phản
ánh cái chung, cái bên trong của sự vật, còn hiện tượng phản ánh cái riêng ,cái biểu hiện
ra bên ngoài của bản chất; đó là sự đối lập giữa cái tương đối ổn định và cái thường xuyên biến đổi; hiện tượng phong phú hơn bản chất còn bản chất thì sâu sắc hơn hiện tượng
3 ý nghĩa phương pháp luận;
Phải nhận thức bản chất thông qua các hiện tượng nhưng không dừng lại ở hiện tượng; nhận thức được bản chất là nâng cao khả năng tư duy, góp phần ứng dụng một cách rộng rãi bản chất cho hiện tượng khác nhau
Vì bản chất tồn tại khách quan ở ngay trong bản thân sự vật, nên chỉ có thể tìm ra bản chất của sự vật ở trong chính sự vật không thể ở ngoài nó , khi kết luận bản chất
sự vạt cần tránh những nhận định chủ quan, tùy tiện
Những hiện tượng bao giờ cũng biểu hiện bản chất dưới dạng đã cải biến nhiều khi xuyên tạc bản chất, cho nên trong quá trình nhận thức bản chất của sự vật cần phải xem xét nhiều hiện tượng khác nhau và từ nhiều góc độ khác nhau và cần thận trọng khi xem xét đánh giá