Nghiên cứu điều kiện địa chất môi trường nhằm đề xuất các đối tượng nuôi phù hợp trên bãi triều ven biển huyện Hải Hà tỉnh Quảng Ninh

Sau thòi gian thu thàp, tóng hgp, phàn tich, dành già va xù ly so' lieu, tài lieu lién quan dé'n noi dung nghién cùu, tap thè tàc già dà xày dung bào cào tóng két de tài góm: Madàu Chuan

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI

TRiròfNG DAI HOC KHOA HOC TlT NHIÉN

BAO CAO DE TAI

NGHIÉN c u t i DIÈU KIÉN DIA CHAT MÓI TRlTÒfNG

Ha Nói - 2010

DAI HOC QUOC GIÀ HA NÓI

TRirÒNG DAI HOC KHOA HOC TI/ NHIÉN

********************

BAO CAO DE TAI

NGHIÉN CÙtJ DIÈU KIÉN DIA CHAT MÓI TRlTÒNG NHÀM DE XUÀT CÀC DÓI TI/OfNG NUÓI PHÙ HOP TRÉN BÀI TRIÈU VEN BIÉN HUYÉN HAI HA

TINH QUÀNG NINH

Ma so: QT - 09 - 49

Chù tri de tài: PGS TS Bang Mai Càn bo tham già: ThS Tran Dàng Quy

ThS Nguyèn Thi Thu Ha

DAI HQC QUOC GIÀ HA NOI TRUNG TÀM THÒNG TIN THU VIÉN

or/ AOQCì

Ha Nói - 2010

b Chù tri de tài: PGS.TS Dang Mai

e Càn bo tham già: ThS Tran Dàng Quy

ThS Nguyèn Thi Thu Ha

d Muc tiéu va nói dung nghién cùru:

- Muc tiéu:

1 Làm sàng tò càc dac diém dia hóa mói tmcmg niróc va mòi tmòng tram tich vùng bài triéu ven bién Hai Ha

2 De xuà't dinh huóng càc vùng nuòi hop ly

- Noi dung nghién cùu:

1 Thu thàp, t6ng hap va dành già càc yéu tò' ành huong dén diéu kien dia chat mói trucmg vìing bién Hai Ha

2 Nghién culi dac diém dia chà't mói truòng vùng bài triéu Hai Ha

3 Nghién cù*u diéu kién sò'ng mot so' vat nuòi trén bài triéu,

e Két qua dat duac

2 Làm sàng tò dac diém dia hóa mói trtròng (mòi tnrcmg nuóc va mòi trucmg tram tich) vùng bài triéu Hai Ha

3 Thành lap sa dò vùng nuòi hgp ly trén bài triéu Hai Ha

5 Sau thòi gian thu thàp, tóng hgp, phàn tich, dành già va xù ly so' lieu, tài lieu lién quan dé'n noi dung nghién cùu, tap thè tàc già dà xày dung bào cào tóng két de tài góm:

Madàu

Chuang 1 : Càc yé'u tò' ành hirang dé'n diéu kien dia chat mòi truòng vùng bài triéu Hai Ha

Chirong 2 Ca sa so' lieu va phuong phàp nghién cùu

Chuang 3: Dac diém dia hóa mòi truòng tram tich bài triéu Hai Ha

Chuang 4: Dac diém dia hóa mòi truòng niróc bài triéu Hai Ha

Chuang 5 Hién trang nuòi tróng hai san va de xuà't quy hoach

Ket luàn

Tài liéu tham khào

4 Trén ca sa ké't qua nghién cùu cùa de tài, tàp thè tàc già dà vié't mot bài

bào gùi dàng trong Tap chi Dia chà't va dang huóng dàn cho 02 sinh vién tham già nghién cùu khoa hoc

f Tình hình kinh phi cùa de tài

+ Kinh phi thuc hién de tài: 25 triéu, dà chi càc khoàn sau:

+ Dich vu còng còng: l.OOO.OOOd

+ Vàt tu vàn phòng: 1.500.000 d

+ Hói nghi, nghiem thu: 2.000.000 d

+ Còng tàc phi : 2.000.000 d

+ Thué khoàn chuyén mòn 15.000.000 d

+ Nghiép vu chuyén mòn cùa tùng ngành: 3.500.000 d

SUMMARY

a Title of the project

Research on the geo-environmental conditions aiming to propose suitable areas of tidalflat ofHai Ha District, Quang Ninh province for aquaculture

1 Consolidation, assembly and assessment of influent factors on

geo-environmental conditions of Hai Ha tidal fìat

2 Study on geo-environmental characteristics of Hai Ha tidal fìat

3 Study on live condition of some sea animals

3 The project report including the foUowing chapters:

- Chapter 1: hifìuent factors on geo-environmental condition of Hai Ha tidal fiat

- Chapter 2: Data and Methods

- Chapter 3: Water geochemical environmental characteristics of Hai Ha tidal fìat

- Chapter 4: Sediment geochemical environmental characteristics of Hai

MUCLUC Mucluc 1 Mòdàu : 2

Chucrng 1 Cac yéu td ành huòng dén diéu kien dia chat mói truòng 3

Chuomg 2 Cor so s6 Ueu va phuofng phàp nghién cihi 11

2.1 Phuong phàp nghién ciJu ngoài tròi 11

2.1.1 Lày màunuóc 11

2.1.2 Lày màu tram tich day 12

2.2 Phuong phàp phàn tich 12

2.2.1 Phàn tich màu nuóc 12

2.2.2 Phàn tich miu tram tich 14

Chucfng 3 Dac diém dia hóa mòi trucmg tram tich 15

3.1 Thành phàn tram tich bài triéu 15

3.1.1 Mói trucmg dia hóa tram tich 16

3.2 Phàn bo càc nguyèn to' (ion) 17

3.2.1 Cation 17

3.2.2 Anion 17

3.2.3 Kim loai nang 18

3.2.4 HopchkthGucaPOPs 23

Chuang 4 Dac diém dia hóa mòi truòng nuóc 26

4.1 Mói truòng dia hóa 26

4.1.1 Domuoi" 26

4.1.2 pH,Eh 26

4.1.3 CODvàBOD 26

4.1.4 Phàn bò' càc anion trong nuóc bién 27

4.1.5 Phàn bo càc nguyèn to' trong nuóc bién 28

Chuang 5 Hien trang nuói tróng, khai thàc hai san ò huyen hai ha va mot so

kién nghi 32 5.1 Hién trang nuói tróng va khai thàc hai san 32

5.2 Sa dò nuói tróng thùy san trén bài triéu Hai Ha 34

5.2.1 Diéu kien song cùa mot so' loài hai san 35

5.2.2 Sa do quy hoach nuòi tróng hai san 37

Két luàn 39 Tài liéu tham khào 40

M Ò D À U Hai Ha là mot huyén vùng sàu-vùng xa thuóc tình Quàng Ninh, dugc thành làp tò nàm 2001 Hien nay Hai Ha vàn là mot huyen nghèo, dòi song nguòi dàn con nhiéu khó khan, màc dàu noi day là vùng co vi tri dàc dia va co nhiéu diéu kién de phàt trién kinh té Mot trong nhung diéu kien dò là dien tich càc bài triéu lón va da dang, thuàn lai cho nuói tróng va dành bàt hai san Tuy nhién, hién

nay viéc nuói tróng, dành bàt bài san bài triéu con le tè, ò quy mó nhò De co thè

khai thàc toi da tiém nàng càc bài triéu, càn tién tói quy mó san xuàt lón, tàp trung trén co sor càc luàn co khoa hoc ve diéu kién dia hình, khi hàu, dja hóa, tram tich v.v

Xuàt phàt tu nhàn thóc nhu vày, de tài "Nghién cùu diéu kién dia chat mói truùng nhàm de xudi càc dói tuang nuòi phù hop trén bai triéu ven bién huyen Mài Ha, tình Quàng Ninh" dà duac dat ra va giài quyét nhihig muc tiéu, nhiém vu

Ca so tài liéu, so lieu cùa de tài này bao góm: a) Két qua khào sàt thuc dia

va phàn tich cùa tàp thè tàc già, b) Mot so' két qua nghién cùu cùa de tài KC.09.05 (GS Mai Trong Nhuàn chù tri), e) Mot so ké't qua nghién cùu cùa du àn "Diéu tra, nghién cùu, dành già va du bào móc dò tón thuang nuóc va tram tich day do ó

nhiém ò càc vùng bién Viet Nam" (Trung tàm Tu v&i va Còng nghe Mói truòng

chù tri)

De tài duac Dai hoc Quóc già Ha Nói phé duyét vói tóng kinh phi 25.000.000 d, thòi gian thuc hién 12 thàng (tu thàng 4 nàm 2009 dén thàng 4 nàm 2010)

Tàp thè tàc già xin chàn thành càm an Ban Giàm dóc, Ban Khoa hoc Còng nghé - Dai hoc Quóc già Ha Nói, Ban Giàm hieu, càc phòng chùc nàng cùa Dai hoc Khoa hoc Tu nhién, Ban Chù nhiém Khoa Dia chat dà tao diéu kién thuàn lai cho viéc thuc hién de tài

Thay mqt tàp the tàc già

Chù tri de tài

PGS.TS Dàng Mai

Chuotig 1 CAC YEU TO ANH HlTONG DEN DIEU KIEN

DIA CHAT MÒI TRl/ÒNG

1.L Yéu td tu nhién

L l l Vi tri dia ly

Vùng nghién cùu là bài triéu ven bién huyén Hai Ha, tình Quàng Ninh, càch thù dò Ha Nói 199 km theo duòng chim bay, nàm trong pham vi càc toa dò dia ly:

21° 21' 58" - 21** 30' 31" vi do Bàc 107° 38' 19" 107° 48' 23" kinh dò Dóng

Ve phia bàc giàp Trung Quéc, doan bién giói quéc già này dai 36 km; phia dóng giàp thành phé Móng Cài, phia tày giàp huyén Bình Liéu va huyén Dàm Ha, phia nam giàp bién Dóng vói duòng bò dai khoàng 40km

Hình I-I Vi tri vùng nghién curu

1.1.2 Khihàu

Khu vuc nghién cùu thuóc vùng dóng bang duyén bài Tién Yèn - Móng Cài nén khi hàu chiù ành huòng truc tiép cùa bién Nhiét dò trung bình nàm ò day vào khoàng 22,6"C Nhiét dò tói thàp trung bình thàng I ò Móng Cài 15,8"C Tói cao trung bình thàng VU 27,9°C (bang 1.1) Thàng 1-1918 dà quan trac duac nhiét do tói thàp tuyét dói tai Móng Cài 1,1^C va 15/1/1963 ò Tién Yèn l"C Do ành huòng cùa bién, nhiét dò tói cao tuyét dói vào mùa nóng chua vucrt qua 40^C

Luong bóc xa trung bình hàng nàm dat 115,4 Kcal/cm^ Dò Im khòng khi dac dòng tu 82-85%, trung bình 84% Tóng luong bóc hcri 700-750nmi/nàm Luong mua ò vùng này rat lón do ành huòng cùa cành cung Dóng Triéu Trung bình nàm dat trén 2.000mm, co noi trén 2.500mm; nàm mua lón nhàt co khi dat tói 4.119mm (1926 ò Móng Cài) So ngày mua hàng nàm tu 90 - 170 ngày Mua tàp trung nhiéu vào mùa ha (hon 85%) nhàt là càc thàng VII; Mùa dóng, lugfng mua chi dat khoàng 150 dén 400 mm va it mua nhàt là thàng I va thàng VE Cuòng dò mua lón làm cho dàt bi xói mòn manh

Bang 1-1 Mot so dàc trimg khf hàu trong khu vuc bién Tién Yèn - Ha Co!

Luong mua (mm) 39,3 36,9 76,5 79,7 233,3 359,9 562,3 438,8 298,0 153.0 50,2 37,1 2329,0

Tónggiò nàng 58,9 50,4 43.1 74,0 135,2 127,6 142.0 152,4 168,3 180.6 152.8 113,6 1399,8

Tóng luong bòchoi (mm) 53.5 46.9 42,0 50.5 71.4 66.0 65.1 65,0 78.7 88.5 82.8 74.1 784,7

hN guon: Nién giàm thong ké tinh Quàng Ninh

Nhìn chung toàn vùng bién nghién cùu chiù ành huòng cùa hai che dò gió mùa là gió mùa Dóng Bàc (xuàt hién vào mùa dóng) va Tày Nam (xuàt hién vào mùa he) Gió mùa Dóng Bàc xuàt hién tu thàng XI dén thàng FV nàm sau, co huóng gió thinh hành là dòng bàc ò phia bàc vói tàn suàt tói 80%, ve phia nam chuyén dàn sang huóng bàc vói tàn suàt 70% (tram Hòn Ngu) (Tàc huóng khàc

co tàn suàt tu vài % dén 20% Tàn suàt xuàt hién gió trén càp 5 (> 8m/s) khoàng 20-25% Thòi gian làng gió ò phia nam cao hon phia bàc Gió mùa Tày Nam xuàt hién tu thàng V dén thàng X vói huóng thinh hành là huóng nam ò phia bàc va tày nam ò phia nam Tuy nhién, tàn suàt gap gió Dòng Nam cùng khà lón (20-25%) Toc dò gió dat trén càp 5 co tàn xuàt khà cao 15-20%

1.1.3 Dia hình - dia mao

Huyén Hai Ha nàm giàp bién, co dja hình da dang bao góm nùi, gò dói va dóng bang phù sa va bài triéu Vùng nùi phàn bó ò phia bàc, dò cao trén 200, dò dòc dja hình lón Diém cao nhàt là nùi Quàng Nam Chàu 1.305m Vùng gò dói trung du co cao tu 20m dén 200m va thoài dàn ra huóng bién Dai dóng bang phù

sa kéo dai tu Tién Yèn dén Móng (Tài, khòng lién tue ma thuòng bj càc dói àn sàt

ra bién càt ngang Bài triéu cùa huyén Hai Ha kéo dai tu xa Quàng Tìiàng dén xà Duòng Hoa, khà bang phàng va róng tu 800 dén 2000m, thuàn lai cho viéc nuòi tróng va dành bàt thùy san Tliành phàn tram tich bài triéu chù yéu là càt pha bùn,

co noi xen san, sòi

Hình 1-2 Doan ha luu song Ha Coi 1.1.5 Hai vàn

Do mudi: chju ành huòng cùa che dò thùy vàn ven bién, the hien ò su bién

thién dò muói theo khòng gian, tu bò ra khoi va tu trén xuòng duói: dò mudi tang màt ò ngoài khoi co già tri cao va bién dòng khòng nhiéu, trong khi ò vùng ven

bò dò muói co già tri thàp hon va bién thién khà phóc tap, phu thuòc rat ro vào luong nuóc ngot tu lue dja mang ra Vào mùa mua, già tri dò muói cùa vùng bién ven bò ha xuóng rat thàp, dac biét ò càc khu vuc gàn cùa song

Nhiét dò nuóc bién: nhiét dò nuóc bién tàng màt khà cao Nhiét dò trung

bình nàm dat 27,3°C, trong dò ngoài khoi là 27,5°C, con ven bò là 26,6°C So vói nhiét dò khòng khi thi nhiét dò nuóc bién co bién dò dao dóng trong nàm nhò hon, ngMa là nhiét dò nuóc bién diéu boa hon, cu thè là mùa dòng àm hon va mùa he màt hon Ngoài ra, do ành huòng cùa càc dòng bién dà làm cho bue tranh phàn bó nhiét dò nuóc tàng màt cung bi phóc tap hon

Song bién: càc dac trung cùa song nhu huóng song, dò cao, bién dò dao

dòng ò vùng bién Hai Phòng - Quàng Ninh phu thuòc chù yéu vào che dò gió, trong khi che dò gió lai phu thuóc theo mùa (mùa dòng va mùa he) Ngoài ra, dàc diém dja hình trong khu vuc nghién cùu tuong dói phùc tap cùng co ành huòng khòng nhò dén càc dàc trung cùa song bién

Thuy triéu: khu vuc ven bò Hai Phòng - Quàng Ninh co che dò nhàt triéu

thuàn nhàt Dò lón thùy triéu dat tu 2,6 dén 3,6 mét vào ky nuóc cuòng Tuy nhién, dò lón thùy triéu cùng co nhùng bién thién khà rò net tu bàc xuóng nam

Dòng chày: Trong vùng bién nghién cùu, ca hai mùa dòng va he déu co

dòng thuòng ky, xu huóng tu bàc xuÓng nam Tu bàc xuóng nam huóng dòng chày thay dói theo dja thè duòng bò va co huóng thay dói tu tày nam dén nam va nam - dòng nam Màt khàc, do dja hình vùng bién này rat phùc tap, cho nén huóng dòng chày tàng màt co su khàc nhau khà rò net giùa càc vj tri quan trac khàc nhau Toc dò trung bình 20-25cm/s

Tóng so lao dòng toàn huyen Hai Ha nàm 2005 là 23.593 nguòi, chiém 47% tóng dàn so, trong dò lao dòng nù chiém 12.244 nguòi; néu chi tinh riéng

càc xà ven bién va dào thi tóng so ho là 5.219 ho vói tóng so lao dòng là 11.834 nguòi trong do nff chiém 5.715 nguòi Lao dóng nóng thòn chiém 85,4%, lao dóng thàt nghiép khu vuc thành thi là 5,6% Nàm 2004, lao dóng trong ngành nóng, làm, ngu nghiép là 20.288 nguòi, tóng so lao dòng trong ngành thùy san là 2.560 nguòi, trong dò lao dòng khai thàc bài san là 1.711 nguòi va lao dóng nuói tróng thuy san là 617 nguòi va lao dòng làm dich vu nghé cà là 232 nguòi

GDP bình quàn dàu nguòi cùa huyén Hai Ha nàm 2005 là 4,72 triéu dóng/nàm, tuong duong vói 394.000 dóng/nguòi/thàng, xàp xi 78,4% so vói bình quàn chung cùa toàn tinh Ti le ho nghèo dói nàm 2004 là 7,81%, giàm 1,22% so vói nàm 2003 là 9,03% Trong nàm 2004, co 171 ho thoàt nghèo nhung lai co 58

ho tài phàt sinh nghèo Huyén dà co nhiéu bién phàp tó chùc thuc hién còng cuòc xoà dói giàm nghèo nhu chuyén dÓi co càu cày tróng vàt nuói, chuyén giao róng rài càc tién bò khoa hoc còng nghé va dua nhiéu gióng mói vào san xuàt

Dién tich (ha) San luong (tàn) Dién tich (ha) San luong (taii) Dién tich (ha) San luong ( t ^ ) Dien tich (ha) San luong (tàn) Dien tich (ha) Dién tich (ha) Dién tich (ha) Dién tich (ha)

4.461 18.279 1.460 5.862

737 4.138

129 1.335

55

346

314

728

Nguon: Nién giàm thong ké -2006

Ngành chàn nuòi già càm, già sue cùng duoc khuyén khich phàt trién Tinh dén cuoi nàm 2006, toàn huyén dà co dàn tràu vói 8.636 con (dat 101,6% ké hoach), dàn bò co 1.814 con (bang 100,78% ké hoach), dàn lon co 38*417 con (bang 112,36% ké hoach), dàn già càm co 143.131 con càc loai (bang 107,18%

ké hoach)

Ldm nghiép: Uy ban nhàn dàn huyen Hai Ha dà thuc hién nhiéu bién phàp

hiéu qua trong viéc phàt trién ngành làm nghiép Tién hành rà soàt dàt rùng, giao dàt rùng cho càc tó chùc va nhàn dàn tróng rùng Hién tai, trén dia bàn huyen dà

co 358 ha rùng tróng tàp trung va 3.500 ha rùng khoanh nuói Còng tàc quàn ly bào ve rùng mac dù dà duoc chi dao thuòng xuyén nhung do ành huòng cùa thòi

tiét, cuòi nàm 2006 co xày ra chày riìtng ò mot so xà nhu Quàng Thành, Quàng

Son, Quàng Due Ben canh do vàn co hién tuong khai thàc rùng trai phép Già tri san xuàt ngành làm nghiép dat 11.526,5 triéu dóng

Hình 1-3 Rùng tróng (keo) ò huyén Hai Ha (ành: Bang Mai) Thùy, hai san: trong nhùng nàm gàn day, tình Quàng Ninh dà tap trung nhiéu trong viéc thuc day phàt trién khai thàc va nuòi tróng thuy san, dàc biét là

nuòi tróng Tóng san luong khai thàc mòi nàm dat 8527 tàn, trong dò san luong nuòi tróng dat tu 3222 tan Hàng nàm, huyén dà két hgp vói Trung tàm Khuyén ngu tinh mò càc lóp tàp huàn ve nuòi tróng thuy san cho nhàn dàn tai càc xà co tiém nàng nuòi tróng thuy san de nàng cao kién thùc ve nuòi tróng thuy san cùng nhu Igi ich kinh té cho càc ho già dinh nòng dàn Viéc nuòi tróng thuy san dà buóc dàu thu hùt mot lue luong lao dòng dàng ké, giài quyét còng àn viéc làm cho hàng tram nguòi, góp phàn vào viéc xoà dói giàm nghèo cho nhàn dàn càc xà vùng ven bién

Cóng nghiép: tình hình san suàt còng nghiép va tiéu thù cóng nghiép cùa

huyén Hai Ha dang co chiéu huóng phàt trién, mot sé san p h ^ dugc duy tri va phàt trién tòt nhu gach chi nung, che so che, khai thàc càt, dà xày dung, dóng mói

va sua chùa tàu thuyén, Trong nàm 2006, san lugng gach dat 13.300.000 vién,

san lugng dà dat 63.600 tàn Càc san pham chù yéu nhàm dàp ùng nhu càu tiéu dùng cùa nhàn dàn trong khu vuc Ngoài ra, huyén dang co nhùng chinh sàch khuyén khich, thu hùt càc thành phàn kinh té dàu tu vào Imh vuc san xuàt còng nghiép va tiéu thù còng nghiép trén dia bàn

Thuang mai, du lich, dich vu: trén dia bàn huyén Hai Ha nàm 2(X)6 co 850

ho kinh doanh thuòng mai dich vu, 28 còng ty tràch nhiémh hùu han va doanh nghiép tu nhàn boat dòng san xuàt va kinh doanh Tình hình thuong mai dich vu tuong dói ón dinh, hàng hoà luu thòng dàp ùng nhu càu tiéu dùng, sinh boat cùa nhàn dàn Tuy vày, do chiù ành huòng cùa bién dóng thi truòng nén già cà mot so màt hàng tàng nhanh va khòng ón dinh nhu xàng dàu, vàng, Già tri san xuàt cùa ngành thuong mai dich vu dat 125 ti dóng

1.2.3 Giao due, y té

Là mot huyén vùng sau - vùng xa, trong nhùng nàm gàn day, Hai Ha dà dugc Nhà Nuóc quan tàm, ho trg xày dung co so vàt chat va nàng cao chat lugng giàng day trong càc truòng hoc Ciào due dugc phàt trién toàn dién tu màu giào dén phó thòng Theo thóng ké nàm 2006, toàn vùng co 1.538 hoc sinh màu giào, 10.944 hoc sinh phó thóng, tóng còng 12.482 hoc sinh, chiém gàn 25% so dàn Day là mot ty le thàp so vói càc vùng ven bién khàc

Trén dia bàn huyen Hai Ha co 1 benh vién khu vuc vói 45 giuòng bénh, 19 tram y té' xà, phuòng va co quan xi nghiép vói 58 giuòng bénh Tóng so càn bò y

té co 18 nguòi co trình dò bàc sy, 37 y sy, 43 y tà va 15 nù ho sinh Ngành dugc

co 1 dugc sy cao càp, 1 dugc sy trung càp va 1 dugc tà

Hình 1-4 Mot tru^g hoc a huyén Hai Ha (ành: Dàng Mai)

1.2.4 Vàn hóa - xà hòi

Hình 1-5 Nghia trang liét si ò huyén Hai Ha (ành: Dàng Mai)

Huyen Hai Ha co trén 89% so ho dàng ky phàn dàu dat tiéu chuàn già dinh vàn hoà; co 95/110 làng bàn, khu pho duoc còng nhàn là làng vàn hoà Trong huyen co mpt dai truyèn thanh - truyén hình, 1 thu vién, 23 san the due thè thao,

1 nhà thi dàu the thao va 1 rap bàt So xà co nhà vàn hoà thòn tuong dói nhiéu: 10/15 xà dà trién khai xày dung duoc 16 nhà vàn hoà va co 11 nhà vàn hoà dang dugc xày d\mg; 5 xà con lai là Quàng Minh, Quàng San, Tién Tòi, Quàng Thinh, Quàng Thàng là chua co nhà vàn hoà Ngoài ra, còng tàc thuc hien chinh sàch xà hgi dugc tién hành nghiem tue va thuòng xuyén nhu còng tàc phàt thè khàm bf nh mién phi cho nguòi nghèo, chi tra cho càc dòi tugng chinh sàch

10

Chircmg 2 CO SO SO LIÉU VA PHlTONG PHÀP NGHIÉN CÙU

De tài này dugc thuc hien dua trén viéc thu thàp, tóng hgp tài lieu dà co tur nhihig de àn truóc day, trong dò tàc già là nguòi tham già thuc hién, két hgp vói khào sàt, nhién cihi thuc dia gàn day ciia chung tòi Duói day, trình bay càc phuofng phàp nghién cihi dà tién hành de nhàn dugc càc tài liéu siJf dung trong de tài này

2.1 Phuomg phàp nghién cihi ngoài trò4

Khào sàt ngoài tròi nhàm ghi nhàn càc diéu kién tu nhién va xà bòi khu vuc nghién cihi va lày màu phàn tich Càc yéu tò tu nhién dugc chù y khào sàt bao góm dia hình, dia mao bài triéu, thành phàn tram tich bài triéu, dia hình phàn dàt lién, dà gòc ven bò, he thòng song suoi, tham thuc vàt Càc yéu tò xà bòi bao góm tình tình nuòi tróng, khai thàc thiiy san, dòi song kinh té, vàn hóa xà boi va càc boat dóng kinh té khàc Viéc lày màu dugc thuc hién chù yéu theo quy che ve mang luói va yéu càu phàn tich

+ Càc màu nuóc thuòc dói 0-lOm dugc uu tién bò tri dan day hon dói 30m nuóc Càc màu nghién cùu chi tiéu mói truòng tàp trung vào mot sóìdiu vuc nhu cùa song Mot so tram càn lày màu de nghién cùu toc do làng dong tram tich Càc khu vuc dugc bò tri lày màu tàp trung vào nhùng diém bi tàc dóng manh bòi càc boat dòng nhàn sinh

10-+ Dói (10-30m nuóc) càc màu nuóc dugc bò tri déu trén mang luói va dan day vào khu vuc co di thuòng ò nhiém dà dugc phàt hién Càc màu nuóc bó tri lày màu tai càc tram dà phàt hién nguy co ó nhiém, mot so màu dugc bó tri xung quanh tram khào sàt dà phàt hien, càc màu này sé dugc bó tri truóc va sau tram khào sàt (so vói chiéu dòng chày)

11

Tai vi tri nuóc trong lăy 2 lìt nuóc, tai vi tri nuóc due lăy 3 lit nuóc Căc chai lo lăy mău de phăn tich kim loai phăi rùa sach bang HCL 1:1, trang nuóc căt, truóc khi lăy phăi tiang bang nuóc biĩn, va cho 5ml HCL dăm dac văo de tranh hiĩu ùng thănh bình Mău lăy xong phăi dua vằ phòng thi nghiem phăn tich chăm nhăt lă 30 ngăy kĩ tir ngăy lăy Mău phăn tich BOD, COD lăy văo chai riĩng va khòng cho HCL văo, băo quăn lanh (< 4° Q va dua ve phòng thi nghiem phăn tich chăm nhăt lă 7 ngăy sau khi lăy mău Mău phăn tich do muói phăi lăy ò tăt că căc tram trĩn tău va ven bò, cho riĩng văo chai 0,51 day kin, va dua ve phòng thi nghiem phăn tich Mău phăn tich muói khòng cho axit HCL

2.1.2 Lăy mău tram tich day

Mău tram tich day phuc vu nghiĩn cùu dia chat mói truòng phăi lă mău co chùa bùn, set Vi tri lăy mău tram tich day de phăn tich căc chi tiĩu dia hoă mòi truòng (ion trao dói, B, Br, I, , carbonai, Ch/c ) thuòng dugc thiĩt kĩ trùng vói

vi tri mău nuóc Tuy văy, do dăc diĩm tram tich day biĩn khă da dang nhiĩu khu vuc co thănh phăn tram tich boăn toăn lă căt, do văy co thỉ di chuyĩn vi tri lăy mău sang căc tram Uĩn kĩ Ngoăi ra, de nghiĩn cùu dac diĩm dja hoă mói truòng theo chiĩu său cót mău, dă tiĩn hănh lăy mău tram tich tu căc cot mău óng phòng

va chi thi dănh dău phăn tu de phăn tich căc chi tiĩu dia hoă mòi truòng Trong lugng mău theo căc tram Ikg, con dói vói mău óng phòng thi phăi > 500g Mău cho văo tùi nilong hai lóp giùa chung de eteket Mău lăy xong dua ve phòng thi nghiem phăn tich căng som căng tòt

2.2 Phirong phăp phăn tich

2.2.1 Phăn tich mău niróc

- Xăc dinh do muói: bang chuan dò truc tiĩp Q" trong nuóc biĩn

- Xăc dinh Eh va pH: su dung căc măy do Eh (măy TOA cùa My) va pH (măy HANA cùa y); dò chinh xăc cùa căc măy do lă 0,01 dò pH dói vói do pH va 0,01mVdóivóiEh

- C03^, COg^" dugc phăn tich theo phuofng phăp chuăn dò axiR)aza Dò chinh xăc cùa phuong phăp dat 0,lmg/l theo tuyĩt dói

- Xăc dinh Mg: Mg co băm lugng lón trong nuóc biĩn, nĩn su dung phuofng phăp chuăn dò phùc chat cho chinh xăc 5mg/l trong băm lugng khoăng lOOOmg/1

- Phăn tich S04^" bang phuomg phăp khói lugng (cho kĩt tua ò dang BaS04) Do chinh xăc dĩn 2mg/l

- Phăn tich Mn, Cu, Pb, Zn, Cd, Sb, Hg: day lă nhùng nguyỉn tó co băm lugng rat thăp vi thỉ khòng thỉ lăm giău chung bang phuofng phăp co; su dung

12

phuong phàp cuc phó Volampe de xàc dinh bàm lugng Cu, Pb, Zn, Cd, Sb, Hg vói giói han hàm lugng cho phép tur 0,01 dén 0,00001mg/l Riéng Mn su dung phuong phàp so màu sau khi dùng phuong phàp còng két de làm giàu Mn

- Phàn tich Br: bang phuong phàp chuan dò chgn loc (hàm lugng cao) Nguyèn tàc cùa phuong phàp là oxy hóa Br" thành Brj, sau dò xàc dinh bang KI-Na203 cho do chinh xàc 0,lmg/l

- Phàn tich I bang phuong phàp chiét so màu co dò chinh xàc 0,005mg/l

- Phàn tich Bo: càc co so phàn tich thuòng dùng phuong phàp so màu; ò day su dung thuóc thù Carmin cho do chinh xàc tói 0,01 mg/1

- Phàn tich NO3" bang phuong phàp so màu vói thuóc thù hùu co vói dò chinh xàc dén 0,05mg/l (do nuóc bién co do dién ly cao nén khi phàn tich bang phuong phàp dién cuc chon loc se cho két qua khòng ón dinh)

Bang 2-1 Phuong phàp phàn tich va dò nhay

Chuài dò truc tiép Q" trong nuóc bién

Hoà hoc Hoà hoc Hoà hoc Hoà hoc Chàn do phùc chat hoàc khói lugng két tua

Dién cuc chon loc hoàc phuong phàp so màu

So màu Chuan dò axit-bazo

So màu, chiét so màu

So màu, chiét so màu

So màu Chuàn do phùc chat Hàp thu nguyèn tu Hà'p thu nguyèn tu Hàp thu nguyèn tu Hàp thu nguyèn tu

So màu Hàp thu nguyèn tu Hàp thu nguyèn tu Hàp thu nguyèn tu

Dò nhay Nuóc

0,05mgO/l 0,05mgOA 0,01 0,01mV

0,1%0

2mg/l 0,05mg/l 0,005%

0,001mg/l 0,01mg/l 0,01mg/l 0,5mg/l 0,001mg/l 0,001mg/l 0,00002mg/l 0,00001mgA 0,0002mg/l 0,0001mg/l 0,00002mg/l 0,00002mg/I

Tram tich

0,01 0,01mV

0,00001% 0,00001% 0,00001% 0,001%

0,0001%

0,0001% 0,0001%

13

Sàcky khi, khói pho

Dò nhay Nuóc Tram tich

2.2.2 Phàn tich màu tram tich

- Dò pH dugc xàc dinh bang càc mày do pH meter

- Carbonat sinh vàt va hóa hc)c: carbonat dugc tàch ra khòi tram tich va tàch chung ra khòi nhau bang phuong phàp loc tuyén sa làng; phàn tich miu bang phuong phàp khói lugng, so màu va chuàn do thòng thuòng (dò chinh xàc dat 0,1%)

- Phàn tich càc ion hàp thu trong tram tich: K, Na, Ca, Mg, Mn, Hg, Sb,

As, Pb, Cu, Zn, P04^-, NO3", COg^, B, Br, L De xàc dinh hàm lugng càc nguyèn tó bay hgp chat tón tai duói dang ion hàp thu càn phài tàch (chiét) chung vào dung dich de phàn tich Sau khi chiét, càc dung dich dugc chon loc va phàn tich bang càc phuong phàp sau:

+ K, Na dugc xàc dinh bang phuong phàp quang ké ngon lùa bay hàp thu nguyèn tu (do chinh xàc 0,01%)

+ Ca, Mg dugc xàc dinh bang phuong phàp chuàn dò Complexon vói do chinh xàc dén 0,05%

+ Mn, B, Br, I, P04^", NO3', 864^' phàn tich bang phuong phàp so màụ + Cu, Pb, Zn, Sb, As, Hg phàn tich bang phuong phàp quang phó hàp thu nguyèn tụ

- Phàn tich Fế', Fê^ bang phuong phàp Vonkov su dung H:>S04 IN de chiét, va xàc dinh Fê^ bang chuàn do complexson va Fê^ bang chuàn dò bang bicromat kali K2Cr507: 0,05N

- Phàn tich sàc ki khi (GC-14B): càc chi thi dành dàu phàn tu (OCPs va PCBs) dugc phàn tich bang phuong phàp nàỵ

14

Chuang 3 D^C DIÉM DIA HÓA MÓI TRITONO TRAM TICH 3.1 Thành phàn tram tich bài triéu

Tram tich bài triéu vùng Hai Ha da dang bao góm bùn, càt, san, cuòi Theo phuong phàp phàn loai cùa Cuc Dia chat Hoàng già Anh, co thè phàn chia thành càc truòng tram tich: càt san, càt bùn san, bùn càt va càt bùn

Tram tich càt san phàn bó gàn bò trong pham vi bài triéu cao ò Quàng Thàng Tram tich co màu nàu, xàm nàu Thòng so dò hat dac tnmg góm: san: 32,3 - 53,3%; trung bình: 40.06%; càt: 46,7 - 67,7%; trung bình: 59,94%; thành phàn bòt, set hàu nhu khòng xuàt hien Kich thuóc hat trung bình Md dao dòng trong khoàng: 0.35 - 1.4mm; trung bình: 0.978mm

Hình 3-1 Tram tich càt san trén bài triéu quàng Thàng (ành: Dàng Mai)

Tram tich càt bùn san phàn bó ò cùa song Ha Coi, Ehiòng Hoa Càc thòng s6 dò hat dac trung gòm: càt: 73.1 - 84%; trung binh: 77.45%; bòt: 8 - 12%; trung bình: 9.8%; set: 3%; san: 5 - 14.9%; trung bình: 11.45% Kich thuóc hat trung bình Md dao dóng trong khoàng: 0.112 - 0.315mm; trung bình: 0.208mm Dò chon loc kém So: 2.459 - 2.841; trung bình: 2.656

Tram tich bùn càt phàn bó ben ngoài truòng tram tich càt san nhu ò Quàng Thàng hoac àn sàu vào bò nhu ò Quàng Dién Càc thóng so dò hat dac trung: bòt: 37.5 - 40.5%; trung bình: 38.5%; set: 10 - 13%; trung bình: 12%; càt: 49.5%; vàng màt thành phàn san Kich thuòc hat trung b'mh Md: O.Oòmm Dò chon loc kém, So: 2.208 - 2.828; trung bình: 2.475

15

Hình 3-2 Tram tich bìin càt trén bài triéu xà Quàng Minh (ành: Dàng Mai)

Truòng tram tich càt bùn chiérn dién tich lón nhàt trong càc truòng tram tich cùa khu vuc nghién curu (khoàng 40% tóng dien tich càc truòng tram tich) Thành phàn tram tich bao góm càt: 50.5 - 81.5%; trung bình: 59.99%; bòt: 13 -42.5%; trung bình: 32.17%; set: 3 - 13.5%; trung bình: 7.84%; vàng mat thành phàn san Kich thuóc hat trung bình Md dao dòng trong khoàng 0.06 - 0.125mm; trung bình: 0.069mm Dò chon loc tu tòt dén kém, So: 1.177 - 2.747

'^^rt0^:^1^;:g0ii;^^

Hình 3-3 Tram tich càt bùn à bài triéu Quàng Dién (ành: Dàng Mai)

3.1.1 Mòi triròng dia hóa tram tich

Càc chi tiéu dia hóa mòi truòng tram tich the hien nhu sau (bang 2.1):

- A dao dòng tu 0,41 dén 0,5

- B - t u 0,29 dén 0,41

- C - t u 0,62 dén 0,81

16

Càc he so A, B, C cho thày mòi truòng tram tich trong vùng là mòi truòng óxi hóa

38 0,03 0,29 0,37 0,12 0,14 0,19 0,23 0.41 0,32 0,78

Càc thóng

60 0.02 0,29 0,39 0.12 0.14 0.20 0,24 0,41 0,31 0,74

so mói trucmg tram tich

99 0,03 0,30 0,39 0.14 0,16 0,20 0,25 0,47 0.36 0,77

127 0,02 0,26 0,42 0,12 0,14 0,18 0.23 0.46 0,29 0,62

144 0,03 0.29 0.42 0,12 0,14 0,18 0,22 0.41 0,29 0,69

173 0,03 0,30 0,37 0,15 0,17 0.24 0,27 0,50 0,41 0,81

218 0,02 0.27 0,40 0,12 0,14 0,19 0.22 0,44 0.30 0,68

3.2 Phàn bó càc nguyèn tó (ion)

3.2.1 Cation

Hàm luong càc cation (Ta, Mg, K va Na trong tram tich bài triéu Hai ha duoc dua trong bang 2.2 Theo do, hàm luong Ca dao dòng tir 2,7 - 4,3mgdl/100g, hàm luong Mg dao dòng tir 3,6 dé'n 6,4mgdl/lCX)g, K: 0,73 - 1,08 3mgdl/100g va

Na tu 11 dén 23,6 3mgdl/l(X)g Tu càc so' liéu này, he so' cation trao doi Kt dao dóng tir 1,8 dé'n 3 Diéu dò cho thà'y vai trò cùa bién trong viéc thành tao tram tich bài triéu ò vùng này

Xét róng ra trong toàn vinh Tién Yèn, càc cation này tuong quan vói nhau rà't chat che, he so' tuong quan tuyén tinh tu +0,6 dén +0,9

Bang 3-2 Hàm luong càc cation trong tram tich

21,43

21,38 21,37 21,36 21,34 21,48

•n-44-21,41

Ca 2+

4,10 3,90

4,30 2,70 3,00 3,20

5,30

3,60 4,60

0,84

0,99 0,81

-ùff-y

1,00

Na^

18,00 18,40 18,70 12,90 15,70 14,60

Xét trong toàn vinh Tién Yèn, hàm luong sunfat dao dóng trong khoàng

300 - 460 ppm, tmng bình là 416, dò lech chudn 33ppm; nitorat dao dòng tu 150 dén 340 ppm, trung bình 245, do lech chuan 38 ppm; photphat tu 150 dén 280 ppm, tmng bình 223, dò léch chuàn 28 ppm Cà ba ion này phàn bó' khà dóng déu vói he so bién phàn nhò (V tu 7,9% dén 15,7%)

Nhung di thuòng 804"^ tap trung chù yéu ò: phia Bàc vung Bau (dào Cai Chién, 0-lOm nuóc); phia Bàc tram Bién Phòng (lach cura song Dàm Ha, 0-lOm nuóc); phia Nam dào cài Chién (10-15m nuóc) 804'^ thuòng hàp thu va khu càc cation kim loai trong nuóc va tram tich va thuòng co nhiéu trong càc vat chat hCru

co, càc khoàng vàt pyrit 804"^ co tuong quan vói P04"^ N03', B, Br, I 0,94), tuong quan yéu va khòng tuong quan vói càc ion khàc trong tram tich

(R=0,93-Bang 3-3 Hàm lugmg cac anion trong tram tich So' hiéu màu

Y 21,43 21,38 21,37 21.36 21,34 21,48 21,44 21,41

r^ps^A^ hfì ^fi TFT r n n 7 n n.ìm t r n n g V b m n g 0^07^ O m O hp ^ri P F l O Q] 1

-0,014 He sé ciac nóng dò dao dóng tu 0,04 dén 0,05 Nhu vày, tram tfch bài triéu vùng này chua bi ò nhiém kém

Tóng hgp càc so liéu trong toàn vinh Tién Yèn va so sành hàm luong Zn trong càc loai tram tich khàc nhau, ta thày khà nàng tich trù Zn lón nhàt trong bùn càt va bé nhà't trong càt san (hình 2.4)

18

Bang 3-4 Hàm luong kim loai nàng trong tram tich bài triéu Hai Ha

Y 21,43 21,38 21,37 21,36 21,34 21,48 21,44 21,41

ppm

Zn 3.10 3.50 3.30 3.20 3.50 2.80 2.70 2.20

Cu 2.10 2.10 1.80 1.40 1.80 1.70 1.60 1.80

Sb 0.20 0.23 0.30 0.24 0.22 0.20 0.21 0.19

As 0.24 0.20 0.23 0.23 0.22 0.20 0.17 0.19

Hg

0.06 0.05 0.06 0.05 0.06 0.03 0.03 0.04

Pb 2.90 3.20 3.10 2.00 2.80 2.80 3.10 3.20

tu 1,1 dé'n 2,6ppm, trung bình l,78ppm Nhu vay, co the thày ràng Cu phàn bó khà dóng déu trong tram tich vinh Tién Yèn, it co khà nàng tao ra càc tich tu dia phuong gay ò nhiém mói truòng

So sành hàm luong Cu trong càc tram tich khàc nhau, ta thày khà nàng tich IQy Cu lón nhà't trong bùn càt va bé nhà't trong càt san (hình 2.5)

19

-Antimon (Sb)

Hàm luong antimon dao dòng trong khoàng 0,19 - 0,30ppm, trung bình là 0,23 Trong tram tich vinh Tién Yèn, hàm lugng thàp nhàt cùa Sb là 0,16, cao nhà't 0,31, dò lech chuàn 0,03, he so bié'n phàn nhò (V = 13,6%) Nhu vày, càc dac trung dinh luong cùa Sb trong bài triéu Hai Ha ciing tuong dóng vói toàn vinh Tién Yèn Diéu dò chung tò hàm luong antimon it bi ành huòng cùa càc yéu tó dia phuong Ciac nóng dò Tóng hop càc so liéu dia hóa tram tich trong toàn vinh Tién Yèn

20

Bùn càt Càt Càt bùn Càt san Hình 3-6 Mure dò tich lùy Pb trong càc loai tram tich

Bùn càt Càt Càt bùn Càt san Hình 3-7 Muc dò tich lùy Sb trong càc loai tram tich Asen (As)

Hàm luong As dao dóng tu 0,17 dén 0,24ppm, tmng bình 0,21ppm, dò léch chuan 0,02; phàn bó dóng déu vói he so bién phàn 11% Trong toàn vinh Tién Yèn, hàm luong trung bình cùa asen là 0,22ppm nàm trong khoàng dao dóng

-045 Oj'^lppm As hien hìpn nrrfng qiian yen vói mangnn^ ^^^Z- ^"^i*^" ^^ ^^^

ion kiém, kiém thó (0,33 <r < 0,45) Theo tiéu chuàn mòi truòng Canada, he so TEL dao dòng trong khoàng 0,023 - 0,033, he so PEL: 0,004 - 0,006 Nhu vay,

hàm luong As ò day con thà'p hon nhiéu làn miic ò nhiém co nguóng va muc ò

nhiém co thè So vói hàm luong trung bình trong tram tich the giói, hàm luong As trong tram tich bài triéu Hai Ha con thà'p hon nhiéu làn (ciac nóng dò tu 0,03 dén