Phong cách báo chí và phong cách một số nhà báo Việt Nam tiêu biểu

l ý luận về phong cách có tác dụng giúp cho người làm háo hiểu rõ iliững giá trị đích thực của hoạt dộng báo chí thể hiện trong một tác pliíìn báo chí, một dời hoạt động háo chí, một tờ

Đ Ạ I H Ọ C Q U Ố C G I A H À NỘ I

TRUỒNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VÁN

PHONG CACH BAO CHI VA PHONG CÁCH MỘT s ố NHÀ BÁO VIỆT NAM TIÊU BlỂư

D ĩ /CC'02 9

Hà Nội 9 - 1998

PHẦN MỘT

C ơ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

Đ Ề T À I C Ấ P B Ộ

r n m ì CÁCH RÁO CHÍ VÀ PHONG CÁCH MỘT SỎ NHÀ RÁO YỈỆI'NAM

c ủ a CỈS HÀ MINH ĐÚC'

Đ ê 1(111

Trong hoạt động háo chí, vấn (lề lý luẠn về phong cáclì báo chí co

ý inliìn quan trọng Thông thường cổ thói tỊiieii vện dụng khái niệm này Iroig phạm vi Iilũnig loại hìnli văn học nghệ thiiẠt mà dấu AÌ1 chủ Cịiian cùỉiĩigười sáng tác in đậm nét Còn với khu vực chính luận và chính luộii nglệ thuật thì dường như vấn đề phong cáclì không cÀn dưực đặt ra

ỉ hực ra trong phạm vi hẹp cùa phong cách gắn liền với việc nghêu cứu nghệ thuật sử dụng ngôn từ thì (lã cỏ phạm vi tlànli cho ngôn ngí chính luện Và rộng ra với hoạt động háo chí vấn đề phong cách C’ó

ý mliìn về mặt lý luận cũng nlnr thực liễn với hoạt động báo chí

Phong cách là những đặc điểm đã tlịnh liìnli trong hoạt dộng báo chí hổ hiện phẩm chái của tác giả, tác phẩm báo chí

l ý luận về phong cách có tác dụng giúp cho người làm háo hiểu

rõ iliững giá trị đích thực của hoạt dộng báo chí thể hiện trong một tác pliíìn báo chí, một dời hoạt động háo chí, một tờ báo và rộng ra là cùa

mộ giai (loan phát triển lịch sử Tftt cả những s;ìn plìẢm định hình và bén vữtu về 52iá trị cua hoạt dộng báo chí đều (lược thế liiện qua những plicig cách sáng tạo Phong cách háo chí vìia ổn định, vừa phát triển, vừamaug IÍI1Ỉ1 cliù <jnnn lại matig tính khách quan Plionn cách biểu hiện liìm (lộ về lư lirởne văn lioá nghề nghiệp Ironii lioạl (lông báo chí Với liitl lliÀn (ló chuyên luận (li sâu vào một sô (hành tô góp pi 1 rìI) tiuv tiếp

tạo lẽn phong cách b;ío chí và những vơ sờ ly luftn cần tliiêt (lí’ phAn

lích so sánh giữa phong cách chính hiện cun háo chí \(Vị pliong cách tigli' IhuẠt khác như pliong cách trong văn học

Chương khuynh lurớng cliínli (rị di sAu lìm hiểu v;ũ Ilò C|u;i!) trọng

có \ nghìn (Ịtivêỉ (lịnh cùa chính trị với báo chí Tlụrc clìiìt (MUI hn;il (lộng báo hí In lioat (lộng chính lii íuyêiì Imyổn tn !ườn 12 chính tii khui tliííc,

Ịổ n ứ c t<>Tnì hộ tiII lúc chíìt liệu (lế phục vụ clio niòt mục tièu chính lii nliA đmlì Mỏi tờ báo là mót plino dài về tư tnonu (V (|;ìv (|i!;m (licm chím tii (lược h;io vê và (ỊIIII!) điểm chính trị ti(V thành viì khí liúi cõng (Itíili quan (liếm chính tiị tiừ t h à 11 ỉ ì mục (lích cun lờ báo Ụii.in điểm

1'liím tii đươc thổ hiên nliir Ihê nào trong (ỊII.Í liìiili lioal (lõuii sẽ góp

phíii xúc (linli phong cách cúa lờ háo Các lờ báo c;ích ĩiimm như Thanh

mci (Ị() ( Im lịch ỉ!o Clií Minh sáng lâp, lối ('<)' ỌJ(ỈI plìóììí>, Su thờt, Nluii dãn (ỈCII Iiliât (Ịtián theo đuổi và dấu ti;mh cho một ĨI1UC liêu (inv nliíì l;'t (!òc Iộp lự (lo clto dân tộc và hạn!) pluìc cho nhân clAĩi chông lại nliíĩig thô lực neoíii xâm

Với từng nhà báo thì khuynh hướng chính trị chính là linh hổn, là

<lfiiH khí cùa người cÀm bút Ọuniì điểm chính tú pli;’ú bicii thành ý chí inmliMYcl tAm niệm thường xuyên Iitiòi (luỡng và thôi lluìc Iilià báo Itoni ;‘òng việc thường xuyên cùa mình Một nhà háo lớn bao giờ cũng

là nọ! ulìà lir lương, Iilià hoạt (lộng chính tiị có uy tín VÌ! hiện <|ii;i Ngiyễn Ái Quốc, Huỳnh Tliíic Kliánc, lỉcii I liều Ngô ’l;ìt 'lổ, lìirừng ('liiiỉi Thép Mới í ưu Quý Kỳ (lều có những (lóng góp <|ii;ui trong với

C i k ' ỉ l ì i í t M L ’ v;ì K í n t h í c á c h IIKIII!!.

('Imvên !u;ìn cung (l;'mh I11ỘI cluíơng 11(1! \c mõi (Ịiian hệ íiiứ;i báo

c h í it vfìn li(K\ hai lình v ự c hoạt ( l ộ n g ý tlmv c ó h iện qu à lớn l i o n g nltAt)

tinh xã liòi và có lác- động cỊiinn tiọng đèn (lòi song linli thím cu;t moi nmưi

2

‘o s á n h t i u l i c v ă n v à I i g l i c b á o v ớ i I i h ữ n u ( l ặ c ( ỉ i e m IIrĩ r 1 1MII c n ; i

những người cÀm húi girìn lAnt liuyốt lioặc cun một neliổ eí 11! lien với

Tmlt đicn ly lu(i!) dược CỊIKUI lAm tnrớc licn để so sánh c hinh là chức n in g cúa văn học và háo chí c à hai hoạt động văn học và báo ch í (lều XOI tiong chức Iiìmn nhrui tliúc và gi;ío dục Nắm h;i! và pho hiên kịp thu những tin tức sư kiện VÍ1 vfm cỉc Iiâv sinh lioim (loi SÕIII! \;ìn I;'| nhiệm vụ trọng yêu cua báo c h í và (li sâu lìm liiểu, miêu tà vê UKH Knnu

và lA111 lình cúa COI1 người vAii tln iộ c về chứ c năng hàng clíiu cua VÍIII hoe

Háo chí \ì\ v;ín học đều clnì trọng chức n;ìng c;ii tạo xã hoi (ịtia vièc phò

plián cíi xâu vun (lổng phẩn tốt dẹp và xAy (lựng nhân cách con người IHr Iuộ 1 cua báo chí manh mẽ nhiều khi trở thành mộl ;íp lực, một quyền lực (lối với xã hội và có khả năng diều chỉnh nhũng tình thê và góp pliím phát tiicn xã hội ('lìứ c năng thẩm mỹ mang ý nghĩa (lọc trưng (lôi với lio;it clòng vím học NliAn lliức và miêu tá cuộc sống với ý thức phát hiện

và miêu l;t cái t!ẹp một cách cliiìn lliự c sinh (lóng IỈI ti;ícl) nhiệm cua \ ;m học B;ío chí cung không (V ngoài quy luật íìy nhưng (hực hiện iKUìg klmúi kho các Xác' thực, cái cổ thực 'rong dời và không vân (lun” hư câu

Mình diện thứ h;ii là cÀn pliíìn biệt hai hình llnic lư (luy hình HKtiie

vn chính luộti l ư duy vniì học chủ yếu là ur (luy liìnli tuựiig v;t b;ío chí chu cu VÍÌI1 (lụng tư (luy chính luận Tuy nhiên trong báo chí cũng có hô phin ký v;ìn đụng kêt hợp chính luận và tưiluv hình lượng

Riênn về người viết với tir cách cliíi thố sáng lao thì (V h;ii ho;i! (lom (lì;u (lc cao tính nănii (lòng, sáng tao cua nha văn, Itlià báo Rirng

\(Vi T h f« \ ;In thì (!;ìc đ i ể m c u a tư ( ln \ h ì n h l u ơ i i e c h o p li rp Iieuời virt kê!

hợp ìliiiMi li<ii) íiiriíi c;íi clumg vfi c;ii litMiịi c Vũ liênsi u n Iiiiười nnliè si nltíìl I;I c ua n hà tlur n l i i c u k h i l;ii là c ơ sơ ỊU1Ị1 pỉIfìiI t m v t iè p v ào hoạt (lộn: s ;ím: lao

Háo chí và văn học Việt Níiiĩì có quan họ gắn bó Hước Símg thế ký

20 <lii háo chí kliởi sắc và bước vào thời kỳ phái triển thì hai hoạt dộng nà\ hỏ trự cho nhau Nhiều nhà văn tên tuổi cũng là những nhà báo lớn

và nhiều nhà báo trôn nhiều phương diện hoạt động tiều quan tâm và sứ

đ ụ tg đèn văn học Cho đến nay quan hệ ấy vẫn phát triển Tuy nhiên khi các loai hình báo chí được mờ rộng sang nhiều chuyên ngành và phạm vi thỏig tin, chính tii, kinh tế, klioa học thì môi (Ịiinn liệ giữa ván học và bá< chí theo thời giíin C1ÌI1ÍI sẽ có Iiliữiig thay dổi

PliÀn II cua cltuyèn luện (li vào pliAn tích phong cách cua một sô nhí' báo tiêu biểu :

Chủ tịch n ỏ C hí Minh nhà báo lớn của dân tộc nghiên cứu lổng

liựị những đặc điểm tiêu hiểu cua phong cách báo chi cùa Hổ ( 'hí Minh Xti ÔI1 suốt toàn hộ các hài báo (lều nhằm mục (lích lớn vì dộc lập lự (lo clu đAn tộc nên các tác pliẢm báo chí tiều giầu tính chiến (!;ìu Một sự kếtliơp văti lioá dân lộc với văn hoá Đông và l ay Phương một cách sáng (ạo và nhuÀn nhuycn làm nền cho lioạl (lộng báo chí và khả Iiãng vện clmp siíng tạo kiên thức và phương thức biêu hiện cua ciíc klioa học xiì hội khát' như van học, sử học vào háo chi ià nhũng (lác điểm cùa báo chí IỉồClií Minh, Trên 50 năm hoạt động báo chí, tác phẩm báo chí của llồ Gi! Minh vÃn mang tính hiện đại - dó là đặc điểm nít quan trọng mà báo

ch íh o c ngày nay cÀn phAn tích để tiếp nhộn

Tiếp theo nghiên cứu về báo chí Hổ Chí Minh là các clurơng ngliên cứu về tiểu phẩm háo chí Ngô rất Tò, tiểu phàm báo chí của Hữu Thí, d i ặ n g đường (lài 50 năm háo chí của Phan Ọuang Pluìn lác già nêu

có liềti kiện, có thề bổ sung thêm nhiều nhà báo khác Iilur phong cách bác chi Trường Chinlì, Tlìép Mới, Hoànẹ Tùng Mỗi tác giả háo chí tiều cUrcc Iitihiên cún theo tinh thần phàn tích hao líìim vc phong cách với

n l ũ n g lỉcìc đ i ể m cỊiiai) t r ọn g về ilii p h á p d ư ợ c n hậ n xót.

PHẢN c ơ s ở LÝ LUẬN

C H Ư Ơ N G I PĨỈONG C Á C H B Ả O CHÍ

VA 11 dề lý luận về phong cách thường được vận dụng (Ịiieiì thuộc UonỊpliạm vi sáng tác nghệ thuật hơn là báo chí vì ở đcíy clAu AÌ1 sáng lạo ca người viết đệm nét Và ở mức độ rõ rệt hơn là tính nhất quán của một ản sắc được thể hiện trong một cấu trúc, một hệ thống những yếu

tố vêiội (lung và hình thức nghệ thuật

Thực ra thỉ phong cách là một khái niệm có nội hàm xác clịiili Có thể lờ rộng đến những đặc điểm của một thời dại khi những dặc điểm của tời kỳ lịch sử đó biểu hiện * ộp trung mang những yếu tố mới khá c

biệt 'li thời đại dã qua như thời dại phục hưng so với thời trung cổ và

thời ai ánh sáng so với giai đoạn lịch sử trước Khi nói phong cách của thòi ai cũng hàm ý nêu lên những chuẩn mực có ý nghĩa tích cực mà các (in tộc cẩn chiếm lĩnh hoặc tiếp cận Trong những năm chông Mỹ cứu ước một số nhà thơ như Tô Hữu, Chế Lan Viên cCíng hay nói đến tionịthơ những ý về “tẩm thê kv ” , “tầm thời đại” và khầng định sự Iighio chiến đÀu cùa clAn tộc ta ở ngang tàm vóc của thừi dại Phải cluìn c;íc tác giả muốn nói đêìí những chuẩn mực của thời dại với miR

cô ca

ơ phạm vi hạn hẹp hơn và gắn với lối sống người ta cũng có thể tói én phong cách chAu Âu, phong cách cliAu Á Dĩ nhiên không hấn là iliữn đặc điểm hoàn toàn khác biệt mà chỉ muốn nói đến nếp sống, nếp stiy nhĩ, và những thói quen trong dời sống hàng ngày cỏ thể pliAn biệt CƯỢC* lớp người này với người kia với tán số trùng lặp trong cuộc sống Ịàngigày

Pho biến hơn khái niệm phong cách mang ý nghĩa khoa học và Igliệhuọt thực sự khi được vận dụng vào các khoa nghiên cứu văn học 'à nnệ thuật Khái niệm được sử dụng nhiều và có hiệu quả trong Ighid cứu là thuật ngữ phong cách tác giả Không phải người viết nào (ũng ổ phong cách Có người theo đuổi ngliổ văn suốt dời cũng không (ễ tạ đưực phong cách nếu những sáng tác của họ khổng có bản sắc lêng/à rơi vào sự cluing chung I11Ờ nhạt Có tác gia trẻ mà nhưng sáng tíc (Ui tay chưa định hình và CÀU chờ sự bổi đắp của thời gian Phong

á c h phê tỉniAt của một tác giả thể hiện ở những đăc điểm của người

viết bộc lộ khá ổn định troniỉ phát triển những yếu tô vé nội dung và hình thức sáng tạo nghé thuật Có thể nói tới bao nhiêu phong cách Cùng một chủ nghĩa hiện thưc nhưng Ban-dắc khòne trùng với Stăne:- đan Đich-ken khòníỊ trùng với Ta-cơ-râv và ừ Việt Nam thì Nguyễn

C ô n2 Hoan Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Neuyên Hổng, Nam Cao, mỗi người là một thế giới nghệ thuật nẽns

Nghiên cứu và xác định được phong cách một nhà văn cũns chính

là tìm được chìa khoá để m ở một cân phòng, một: ngòi nhà nghệ thuật

P h o n s cách trone nghĩa ứng dụng quen thuộc thườnc được dùng trong phạm vi n s ô n ne ữ và từ thực tế này đã hình thành khái niệm vé phong cách học Đó ỉà khoa học nghiên cứu, luận bàn nhằm ứng dụng có hiệu quả nhất ngòn ngữ

De Saussure và nhất là Charles Bally là người có công để xướng môn khoa học về Tu từ học gọi là phong cách học (Stylistique) Bally xác định:

"P hong cách học nghiên cứu các sự kiện biểu đạt của ngôn ngữ trên quan điể m nội dung biểu cảm của chúng nghĩa là sự biểu đạt các sự kiện tình cá m bằng ngôn ngữ và tác động của ngôn ngữ đôi với tình

c ả m ” ' n Trong phong cách học tiếng Pháp hiện đại M.K Moren xem

■‘Phong các h học là một ngành ngữ văn độc lập nghiên cứu những nguyên tắc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ nhằm biểu đạt mỏt nội dung nhát định trong những điều kiện giao tiếp nhất định” (2)

Giáo sư R.G Piotrovxky xem nhiệm vụ “phong cách học khảo sát các biến thể nội dung c ủ a tín hiệu ngỏn ngữ” R.Jakobson cũng phân biệt giữa hai chức năng giao tiếp và thi ca của ngôn ngữ Với chức năng thi ca tác giả nhấn mạnh đến chức năng biểu cám và thụ cảm của ngôn ngữ, thông điêp mang chức nâng thẩm mĩ và nhiều yếu tố khác nữa

Trờ lại với phong cách nói chung trong các hoạt động ý thức và sáng tạo tinh thần của xã hội thì lý luận về phong cách còn khơi gợi và đặt ra nhiểu vấn đề sàu sắc và thiết thực

Với hoat động báo chí thì phong cách là một khâu quan trọng để nghiên cứu về khuôn mặt của báo chí trong từng thời kỳ và có thể nói đến phone cách của từnơ tờ báo, từng nhà báo Với báo chí dấu ấn của cá nhàn khồng rõ rệt bằng văn học nhưng tác động và ảnh hưởng xã hội lại

l> Dản theo D ần luận phong cách họ c của N guyẻn Thái Hoà.

2Ì Dán theo P hong cách học vả đậ c điểm tu từ tiếng Việt của Cù Đình Tú.

rõ rệt hem Mỗi thời kỳ lịch sử thường có những tờ báo nổi lên ưonu dư

luận theo hướng này hoặc hướng khác, ví (iu tờ Nam Phong tronsỉ những nám 20, tờ Phong hoá, N ạày nay vào những nam 30 các tạp chí Thanh

Nqhị, Tri Tản và Tiếu thuyết thứ bẩy những nám 40 Người ta thường nói

tới phoim cách của từng tờ báo trên Nhưng rồi dựa trên cơ sở nào đế xác định phonti cách ? Phải có những căn cứ đầy đủ qua những yếu tố và thanh phân cụ thể

- Khuynh hướng chinh trị

- Mặt bàng văn hoá của tờ báo

tờ báo có tính chất chuvên neành đặc biệt vẻ khoa học tự nhiên chì yẻu cầu chính trị xã hội lại phải được hiểu chính xác kh ỏn s máy móc gò bó

Quan điểm chính trị là chuẩn mực hàne đầu để có thể phân loại bao chí ngay trong những thời kỳ mà khuynh hướng chính trị biểu hiện

phức tạp nhát Lènin đã công bố vãn kiện T ổ chức Đ ảng và văn học có

tính dắng trone tình hình báo chí Nga, nguỵ trang dưới nhiều hình thức

khác nhau, quan điểm chính trị của mình, Lênin đòi hỏi tất cả phải rõ ràng công khai về chính kiến phải có tính đảng xem đó là nguyên tắc của báo chí vỏ sản Dưới c h ế độ thực dân phong kiến báo chí cách mạng bị cấm đoán Khi tạm bỏ c h ế độ kiểm duyệt vào năm 1935 một mình báo chí cách mạne lại xuất hiện với quan điểm giải phóng dân tộc và lật đổ chế dộ thực dân phong kiến V à thực sự họ đã hoạt động cỏng khai và tạo hiệu quả tuvèn truyền cao Nhiều tờ báo đã ghi lại những dấu ấn của

những chặna đường đấu tranh của giai cấp vô sản Các tờ báo Thanh

mèn do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập ra trên 200 số và có ảnh hướng

u Xem chương Khuynh, hướng chính trị của báo chí.

rong rãi Các tờ C ư iỊÍdi p h ó n g va Cứu quốc đóng góp nhiều vào việc

tuyèn truyền tổ chức Cách mạng tháng 8 thành công Quan diêm chính trị cách m ạne là phẩm chất và vếu tố hàng đáu của những tờ báo này

lì m hiểu một tờ báo phái kể đến những cày bút chính tham gia hoạt động Trước hết phải kể đến nhửns người sáng lập tờ báo Sáng lộp viên sẽ chi phối, chỉ đao đến nhiều mặt hoạt động của tờ báo Trong xả hội trước dâv phán lớn những tờ báo tiêu biểu đều xuất hiện với tên tuổi của những sáng lâp viẻn Họ đến với báo chí để thể hiện chí hướng và hoạt độ n e xã hỏi của mình và tờ báo là diễn đàn ngôn luận C.Mac Ph.Anghen trong cuộc đời hoạt độne của mình đã từng là sáng lập viên của nhiểu tờ báo vô sàn và xem báo chí là còng cụ đấu tranh giai cấp có hiệu quà Lènin cũng từng là chủ bút của nhiều tờ báo hoạt động bí mật

va công khai Nsiav từ thời thanh niên trên đườniĩ di tìm đưcme cứu nước

Ngu vẻn Ái Quốc là sáng lập viên tờ Người cùng khổ Tác giả giữ vị trí

chú chốt và là linh hồn của tờ báo Sau này Người cũng thành lập tờ

Thanh n iên , cơ quan báo chí cách mạne của giai cấp vò sán Với các

khuy nh hướns báo chí khác cũng có thể kể đến những nhà báo xem hoạt

động báo chí là sự nghiệp của mình từ các tờ báo N a m Phong, Đ ông

Dương tạp chí đến các báo Phong hoá, Ngày nay ơ một tờ báo thường

có sự tập hợp cúa những cày bút cùng chí hướng Các nhà văn trong T ự

lưc vãn đoàn đểu tham gia viết báo Nhất Linh, Hoàng Đạo, Thế lữ là

những nhà báo có tay nghề và Hoàng Đạo là người giữ trách nhiêm thường trực Những nhà báo Tự lực ván đoàn không thể nào chấp nhận nhữn s người thuộc khuynh hướng khác Một hai cây bút nổi tiếng tham gia cộng tác có thê đem lại sự vẻ vang cho một tờ báo Và khi dã cùng chí hướng và hành động họ có thể đảm nhiệm tốt còng việc không cần đến số đông Sau Cách m ane tháng Tám trách nhièm ờ một tờ báo là do

sự tín nhiệm và lựa chọn của tập thể và từ đó có thể theo thời gian xuất

hiện những nhà báo có tên tuổi Báo Nhàn dàn là tờ báo lớn hoạt động

trên 4, 5 thập kỷ và đã có nhiều nhà báo lớn xuất hiện từ cái lò hoạt động này như Thép mới, Hoàng Tùng, Hổng Hà, Nguyễn Thành Lè, Quang Đạm, Hữu Thọ Sau Cách m ạne tháng Tám là tờ báo tập hợp và bổi đắp được nhiều tài năng báo chí tiêu biểu nhất

Điều quan trọng chính là trách nhiệm đào tạo của Ban biên tập tờ

báo với các thế hệ phóng viên Khi về với báo Nhàn dân nhà báo Phan

Quang là cây bút trẻ với nhiều bỡ ngỡ Đó cũng là trường hợp của Hồng

Hà, Hữu Thọ Nhưna chính thế hệ đàn anh như Trường Chinh, Hoàng Tùng đã giúp dỡ để họ sớm trướng thành Mỗi tờ báo thường dễ tạo ra

kiéu phóng vièn thích hợp với nep hoạt độns của tờ báo mình Nêu là một tờ báo có tính học thuật thì phóng vièn phai ra sức học tập dể nàng cao trình độ khoa học Nếu là tờ báo quốc tế thì phóns viên phải nànẹ cao nhanh vè trình độ ngoại ngữ Và cuối cùng sau một hai chục năm phải đến độ chín và hình thành dần phons cách của mình Danh sách đội ntĩũ nhửne nhà báo 2Óp phần nói iên rất nhiều về đặc điểm, tiềm lực và

ca tươns lai củ a tờ báo

M ặ t bằnq ván hoá của tờ báo Mặt b ằ n i văn hoá là vếu tô quan

trọníỉ góp phần quyết định giá trị của tờ báo Không phải ngẫu nhiên mà

nhiều tờ báo thường chiêu danh là vấn hoá x ã hội như phương hướng và

nội dung của tờ báo

Một tờ báo có văn hoá trước hết thè hiện ờ những bài viết đem lại nhiều tri thức xã hội và tự nhièn góp phần lý giải những bán khoăn của người đoc trong phạm vi nào đó của đời sống Kiến thức được để cập chính xác có chuẩn mực tránh tình trạng sao chép, cóp nhặt vụn" về Những tin tức tốt nhất là được khai thác từ gốc qua ngỏn ngữ và báo chí

của bán địa Phóng viên tờ A cahata thường than phiền là một số tin tức

về Nhật Bản trèn một số báo Việt Nam thường khai thác lại qua báo chí nước ngoài và có tình trạng tam sao thất bản

Mặt bằng vãn hoá còn thể hiện ở sự quan tâm đặc biệt đến những vấn đề ván hoá của xã hội từ giáo dục, ván học nghẹ thuật, du lịch, thể thao Những giá trị sáng tạo tinh thần luỏn được đề cao trước sự thách thức của đổ n e tiền, trước xu hướne thực dụng tuỳ tiện Văn hoá là yếu tố nội sinh và có sức mạnh của nội lực có thè góp phần vào sự phát triển xã hội Tuv nhiẻn vãn hoá cần đến sự hố trợ và xây dựng của xã hội và báo chí phái phản ánh được thái độ ủng hộ đó

Tính chất văn hoá của một tờ báo còn thể hiộn ở thái độ xử lv có văn hoá, những vấn đề phức tạp vói cả những neười cùng hoặc trái ngược

vể quan điểm Những cuộc phỏng vàn trung thực, tế nhị, nhữns tranh luận học thuật sôi nổi, nh ữn s giao lưu nhiéu chiểu nhưng không mang tính đô kỵ, không thô bạo

Báo chí cần ơạt bỏ những vếu tố phi ván hoá thể hiện ở việc Iĩiièu

tả những chất liệu thấp kém, những dục vọng r im thường dễ lôi cuốn một bộ phận neười đọc nhàn rỗi vô tích sự nào đó

Đẻ tài và chuyên m ục của tờ báo góp phần quan trọng tạo nèn bộ

mặt của tờ báo Tuỳ theo là nhật báo, tuần báo bán nguyệt san hay nguyệt san, tuỳ theo đối tượng định thu hút là phụ nữ, thanh nièn hay

cỏnii ch ú n e rôn g rãi nói chuníĩ mà xuất hiện các loại chuvên mục khác nhau Với nhữ ng tờ báo lớn các chuyên mục dược tổ chức như những tờ báo nhỏ xoay quanh các vàn dê: tin tức chính trị (tin hàng đầu tin tức hai mươi bốn tziờ qua, tin tronc nẹàv, tin mới nhàn), thị trường kinh doanh (buôn bán, cò phiếu, ngàn hàng, đầu tư), điện ảnh, thế thao, du lịch, giải trí rao vật Các chuvẻn mục phái được dộc giả làm quen, yèu thích Rất ít ch uvẻ n mục tổn tại lâu dài mà thường xuyèn phải biết bổ

xung nhữniĩ chưvèn mục mới Ví dụ tờ Time loại dần các mục Tội p hạm (Crime), Đ ộng vật (Animals), Aéronantic (Hàng không học) và thèm vào phần Tiểu luận (Essai), Cách sấnq (Behavios) và s ổ tay (Notebook)

Tờ báo là lâu dài còn chuyên mục lại chịu sự thử thách của thời gian, vèu cẩu thị hiếu của người đọc Các tờ báo hàns ngày thường có cấu trúc

và c huyên mụ c riêng thích hợp với yêu cầu tiếp nhạn tin tức và thỏns tin

trons một ngày Tờ báo N hản dán thườnơ đặc biệt chú trọng trang 1 với

những tin tức hàng đầu về nhữne hoạt động của Đảng, Nhà nước vé những sự kiện lớn trong và ngoài nước Vì khônẹ có đối tượnơ và chuyên ngành riêng biệt nên tờ báo chú trọng đến đối tượng toàn dân và thường

đi vào tất cả những vấn đề xã hội quan trọng: cồng nghiệp, nông nghiệp, giao thòn^ vận tải, văn hoá xã hội Tờ báo khôns chỉ có chức năng thòng

t in m à chỉ đạo vể đường lối với từng lĩnh vực hoạt động xã hội Phần vãn hoá văn n s h ộ có ý nghĩa điếm xuyết qua một vài bài thơ, một hai phóng

sự nhỏ

Từ báo hàng ngàv Tin tức buỏi chiều của Việt Nam Thône; Tấn xã

với chức năng thông báo tin tức kịp thời cập nhật Ngoài trang 1 và trang

4 đăng những tin tức quan trọn? còn có ba chuvên mục lớn Kinh t ế x ã

hội (tr.2, tr.3), T h ể thao văn hoá (tr.4, tr.5), T h ế giới sự kiện (tr.6, tr.7)

Các tờ báo hàng ngày H à N ội mới, Sài gòn giải phóng có những chuyên mục gắn với đặc điểm và sinh hoạt của hai thành phố lớn Tờ Công an

nhản dán với nhiều chuyên mục Thời sự chính trị, An ninh kinh tế, Vãn hoá x ã hội, K h o a học nghiệp vụ, Tấn cònq tội phạm, Pháp luật-bạn đọc, Quốc tế, A n ninh th ế giới.

Tờ báo nào cũng cần xác định chuvên mục chính và đầu tư đê tạo sức hấp dẫn Nhiều khichỉ một chuyên mục nhỏ cũng gây sức chú ý Tờ

báo N h ả n dân trong nhiều năm đăng những bài viết của Chủ tịch Hồ Chí

Minh với bút danh CB Bài viết ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều thông tin mang ý n s h ĩ a chỉ đạo cho nhiéu hoạt động xã hội Chúng ta cũng nhớ

tới chuvèn mụ c N hững việc cần làm ngay của NVL, một chuvên mục

lIòĩiíi Những bài viết nàv khi thì viết về những vấn đề kinh tế, chính trị

xã hội, lại có khi chỉ viết vé đường phố Những bài viết của ông tuy ngắn nhưng súc tích và gợi m ở ”

Vân đề quan trọng là chọn cho được nhữns chuyèn mục thích hợp với đặc điểm tờ báo và tâm lý tiếp nhận của người đọc Nhìn chung báo chí cua ta đang ờ thời kv phát triển chưa phân loại hẳn chuyên ngành và chuvên để lại do vèu cầu thường thức của người đọc nèn thường vận dụníĩ dạng nhiều tiểu chuvên mục bên cạnh một vài vấn dể chính Báo

cùa các bộ đa số đều có xu hướng muôn xã hội hoá như C ônẹ an nhản

dân Giáo dục vả thời đại, C ông an thành p h ố H ồ Chí Minh, Phụ nữ Việt

N am , Tiên phong Chính vi thế tờ báo là một tổ hợp các chuyên muc gần

sùi nhau bèn cạnh một số chuyèn mục có tính chuyèn ngành Đúng như Nguyẻn Đình Thi nhận xét: “ Báo hàng tuần thường có nhiều thể loại, ở nước ta thịnh hành là loại Magazine có đủ các món ăn, cái gì cũng có một chút từ xã hội, chính trị, kinh tế đến gia đình, tình vêu

Đó cũng là một tình hình thực tế Báo chuyên đề thường chỉ đi sâu vào một số vấn đề nèn sỏ người đọc ít hơn

Xu hướng chung củ a sự phát triển báo chí là bẽn cạnh nhũn? tờ báo mừ rộng nhiều ch uy ên mục vẫn có những tờ đi sâu vào chuyèn ngành Có loại báo định kv 3 tháng hoặc 6 tháng để thông báo một loại hình hoạt đ ộ n s xã hội n hư vấn để đất đai nhà cửa, vấn để mổ mả ở thành phố Có rất nhiểu tờ báo chuvèn ngành quan trọng và không nhất thiết phải xã hội hoá theo hướng hoạt động kinh doanh

*

* *Với nhữnơ đặc điểm riêng về quan điểm chính trị xã hội, mặt bằng vãn hoá, đội n s ũ ph ó n s viên, phương thức làm việc mỗi tờ báo có một

ph on s cách riêns Tờ L e M onde của Pháp được xem như một tờ báo có

ảnh hưcms rộng rãi trong bạn đọc Không thu hút người đọc bằne; màu

sác tranh ảnh, tờ Le M o n d e chủ yếu in mầu đen, khòng đănẹ ảnh, chữ

nghĩa nén nã Quan điếm chính trị xã hội thể hiện rõ rệt nhưng kín đáo,

chín chăn Những tờ báo có thời gian hoạt đônu làu dài như The N ew

York times (1851), Los Angeles Times (1881), Washington P ost (1877), Time (1923), N e\\’S\veck 91933) đều phải có sức hấp dẫn với neười đọc,

lõi cuốn họ một cách chắc chắn, sàu sắc về nội dung cũng như phương thức thế hiện

Mỗi tờ báo hay phải hình thành phong cách, một p h o n s cách vừa

ổn định, vừa phát triển Phần ổn định là do những phẩm chất tốt đep mà

tờ báo sáng tạo và tích luv được Phần phát triển chính là những sáng tạo mới theo yêu cầu hiện đại hoá đáp ứng nhu cầu của rmười đọc Một tờ bao đ a n2 phát triển và muôn phát triển tiếp phải có kết cấu mờ khòng khép kín và nhạy bén tiếp nhận cái mới cái hay của thời cuộc

Vấn đ ể ph o n g cách của nhà báo

Mỗi nh à báo đến độ phát triển nào đó của tài năng thì cũng bộc lộ

rõ phong cách Có phong cách báo chí lớn như Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh với cuộc đời trèn 50 năm hoạt động báo chí và hàng ngàn bài báo

Đó là ph o n s cách của m ộ t nhà báo chiến sĩ suốt cuộc đời đấu tranh cho độc lập tự đo của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân, luòn luận chiến chống lại kẻ thù bằng sức mạnh của chính nghĩa và lv lẽ sắc bén Đó là phong cách báo chí của một nhà báo lớn có trình độ hiểu biết sâu rộng

am hiểu vốn văn hoá kim cổ, Đông Tây và vận dụng có hiệu quả trẻn trang viết, đó cũng là cày bút đu nâng, viết luận sắc sảo, chàm biếm chàm thuý, kể chuyện, miêu tả sinh động và chi tiết và rất uyển chuyển tinh hoạt qu a cách viết gợi cảm, gày ấn tượng

Chúng ta nhớ đến Hái Triều, nhà lý luận, nhà báo có bản lĩnh vững vàng đã tiến hành trẻn báo chí hai cuộc luận chiến về triết học và

ị i nghệ thuật và dành được phần thắng Hải Triều với tư duy tỉnh táo, sắc

! bén đã chủ động tấn cỏnơ nh ữn s luận điểm sai lệch của đối phương và biết bảo vệ mình

Ngỏ Tất Tố, nhà văn hiện thực xuất sắc, nhà báo lớn đã có một phong cách báo chí độc đáo Với V thức đấu tranh kiên trì, không mệt mỏi cho c ô n s b ằ n2 và dân chủ xã hội, với vốn học cổ uvên thảm và sự

am hiểu sâu sắc thực tr ạn s n ô n s thôn và bộ mật văn hoá thành thị, Ngô Tất Tô đã dùng tiểu ph ẩm đê tiến cỏns, vạch mặt, chỉ tên từng đối thủ thực dân, ph on s kiến, trí thức rởm ờ thành thị Tiểu phẩm báo chí và tiểu phám văn học của Ngỏ Tất tố thông nhất và hoà hợp làm một tạo nèn cốt cách sáng tạo mới mang đ ậ m dấu ấn của một thời kv lịch sử

Từ sau Cách mạrm tháng Tám hoạt độn? của báo chí m ang nhửnc dặc điếm mới gán với thời cuộc Báo chí không còn thu lại trong môi trườníĩ hẹp giữa những tờ báo và dộc giả thành thị Cuộc kh án g chiến chỏnụ Pháp mứ rộnn đến nhiéu vùne đất nước Các nhà báo phái có mặt

và lăn lộn nơi chiến trường Bên cạnh những nhà báo đã cao niên một thế

hệ các nhà báo mới xuất hiện Họ íỉiàu nhiệt huyết vừa làm báo, vừa làm văn với ph o n s cách mới Trần Đăng, Tô Hoài, Nam Cao Thỏi Hữu, Lưu Văn Lợi Thép Mới, Trần Lâm, Nguyên Ngọc, Trần Cư, Hồ Phương, Nguvễn Khải, Đến với báo chí chính là đến với cuộc sống và có khả

n ăn2 miêu tả rất thời sự những vàn đề nóng bỏng của cuộc chiến đấu Từ thực tế hoạt độntỊ báo chí đã hình thành nhiều phong cách Nhiều nhà báo đích thực trong thời kỳ nàv cũng ảnh hương nhiều cách viết của văn học Nhận xét về Thép Mới, Xuân Trường cho răns : •‘Đặc sắc của các bài báo của Thép Mới là tính chân thực của thông tin báo chí pha tuỳ bút phónơ khoáng, bay bổne của tư duy văn học Tính thòng nhất giữa văn chương nghẹ thuật và báo chí rất rỏ nét ờ những bài viết của anh tạo nên cho anh một phone cách độc đáo tronơ văn học, có thể nói phong cách Thép Mới"’1’ Thực ra thì Thép Mới vẫn là một nhà báo Ong nh ạy cảm với cái mới, cái hay của cuộc sống và đôi lúc khai thác thành còng dưới góc độ văn học

Chúng ta cũng bắt gặp một sự kết hợp giữa văn học và báo chí qua phong cách của Phan Quang Phan Quans đã có 50 tuổi nghề Phan Quang viết nhiều loại binh luận, ghi chép, tiểu phẩm nhưng thành công hơn cả ở thế loại ký Ký của Phan Quang lưu ý tính thời sự củ a báo chí, tính chân thật của đối tượne kết hợp với việc mở rộng khai phá sâu hơn,

kỹ hơn theo hướng văn học Bút kv lưu siữ cà cái đẹp của cuộc đời trèn dòng chảy tự nhiên của nó Tuy nhiên trong ranh giới giữa báo chí và văn học thì Phan Q u a n e đứng ở phía báo chí và ông chì vận đụn g thành công phương thức biểu hiện của văn học qua thể loại ký

Hướng theo phong cách luận chúng ta có Hoàng Tùng, Hữu Thọ Hoàng Tùng là cây bút có trình độ Hoạt động báo chí của Hoàng Tùng chủ vèu là từ sau Cách mạng tháng 8 kéo dài suốt thời kỳ ch ốn g Pháp, chống Mỹ cứu nước, đến sau thời kỳ đất nước thống nhất H oàng Tùna;

chủ yếu viết luận, xã luận, bình luận, luận chiến trẽn tờ N h ả n dân

Nhạv cảm với nhữns vấn đề chính trị quan trọns của thời cuộc, từ căn neuyèn đến diễn biến củ a sự kiện Hoàng Tùns phân tích một cách sáng

tỏ, sắc bén ý nghĩa chính trị, xã hội Viết xã luận, bình luận trone hai

11 Hà Xuân Trường Tuyến íập. N xb V ãn hoc, tr.508 1994.

ViỊ ười hay cãi, 99 chuyện đời, Bàn lĩnh Việt Nam giới thiêu 2ần 3(30 tiếu phẩm báo chí Đúníi là những tác phám nhò nhưng từ chuyện vặt vãnh, đời thường biết tìm ra ý nghĩa về chính tri xã hội, đạo lv nhàn sinh

dế iióp phần vào xàv dựng cuộc sống mới Viết tiểu phẩm đòi hỏi Hữu

TỈ1Ọ phai có ý thức thường xuyèn quan tàm đến cuộc sống, nhạv cảm phát hiện các vàn đê và néu lên thành hiện tượne trẻn báo chí Phán luận

c ũ n2 phải linh hoạt chác tay đàm luận theo lẽ thường nhưng lại có định hướng dê nói vè những nguyên tắc

Điểu rõ rệt là các nhà báo trẽn, tuy khác nhau về phoníĩ cách nhưng đểu có chun a những phẩm chất quan trọng Tất cả đều có bán lĩnh vững vàng về chính trị, có lòng vèu nehể tha thiết, có trình độ văn hoá cao và năng lực sở trườnc về nghé nghiệp Và dĩ nhièn mỗi phẩm chất trèn lại được biểu hiện theo hình thức tư duv và năng lực tinh thần riêng

dể hình thành phong cách

BÁO CHI VA KHUYNH HƯỚNG

( Ặ & ^ m ỉ m m ỉ c

Tronụ các hoạt đ ộ n s văn hoa vãn nghẹ của xã hôi, báo chí bộc lộ

rõ rệt nhát tính khuynh hướng Báo chí là còng cụ dấu tranh xã hội tích

c ự c v à có hiệu quả Không có một lưc lượns cách m ạ n s nào kh ò n s dùng báo chí làm phương tiện tuyèn truyền cho mục đích, tôn chỉ và tập hợp lực lương quần chúnu K hô ng có một 2Íai cáp thông trị nào khỏn e nắm chặt bò máy thòng tin, tuvèn truyền, báo chí để góp phần củng cố và điêu hành xã hội

Trong cuộc đời hoat động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng lập ra nhiều tờ báo, dùng nhiều bút danh và viết hàng ngàn bài báo11' để phục vụ cho còng tác cách mạng Người luôn nhấn mạnh

“tất cà những nsười làm báo phải có lập rrưcms chính trị vững chắ c”,

"chính trị phải làm chủ” , “ cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách m ạ n g ”

Nsười hiếu rỏ tầm quan trọng của báo chí trong nhiệm vụ tuvèn truyền cách m ạ n e nẻn ra sức cổ vũ cho những tờ báo cách mạng(2’

<n R iên g trẻn báo N hản dân, theo t h ố n g kẻ của báo, Người đã viết 1205 bài với 23 bút danh, hai bút danh đươc đùng nhiéu nhát là CB: 7 0 6 bài và Th: 240 bài Bài dầu tièn viết cho sô 1 ngàv 11-3-

1951 vé phong trào m ua còn g trái và bài cu ối cùng sò 5526 ngày 1-6-1969 với nhan đé Nâní* cao trách nhièm chám só c và giáo dục thiếu niên, nhi đồng.

t2) Báv mươi nám về trước trong “Lời kẽu gọi gia nhâp hổi hợp tác Người cùng khổ và mua báo Người cù n g khó, N gười viết: “Vì lợi ích của còn g lý, sự thàt và tiến bỏ, cần xoá bỏ khoảng cách giả tao chia rè các bạn Người cùng kh ổ ìầ tờ báo dầu tiên có muc đích thưc hiên nhiêm vu khòng dể dàng đ ó ”.

N ghĩ đến việc tuyẻn truvén thức rinh kiểu bào ta ờ Pháp, Nsười dư định ra báo Việt N am hỏn với truyén đơn cổ đông chùn tình: *‘ơ trong thế giới, ỏntỉ nói tàu bay, việc lạ tin hay, ngày ngày thường

con tre dàn bà, ai ai củ n g biết”.

Nãm 1941 khi trở về nước sau 3 0 nãm hoat động ừ nước ngoài, Hồ Chủ tịch sáng lâp tờ Việt Nam độc lậ p, đã thức tinh và kêu gọi đỏng bào tham gia Mật trần Việt Minh cứu nước Người làm thơ, vẽ tranh cổ động ch o tờ báo:

"V iệt N am dộ c lậ p " thỏi kèn loa

Kêu gọi dân ta trẻ lẫn giả

Đoản kết vừng bên như khôi sắt

Đ ê cùng nhau cứu nước N am ta.

Từ sau Cách mang tháníi Tám, Niiưừi đặc biệt quan tàm đến coim tác báo chí cách mạng với mục liêu duv nhát là tuyen truyèn cổ vũ cho dộc lập tư do va chủ nghĩa xã hỏi C.Mác và Ph.Ãnghen cũng bắt đầu cuộc dời cách mạng của minh từ hoạt độne báo chí Từ dầu nãm 1842 ( '.Mác đã lán lượt viết nhiểu bài báo nổi tiếne đấu tranh cho khuynh

liưcýn sz dân chủ cách rnann như N hận xét ban chi thị mới nhất vé c h ế độ

Xiơrauxơ và P hoiơ bắc, rỏi những cuộc tranh luận về tự đo báo chí và về

cuộc c ô n s bỏ các biẻn bản của Hội nghị các đẳng cấp Nhiẻu bài báo tiếp theo nhằm bènh vực cho những neười nghèo khổ được đi hái củi trong rừng mà khòng bị xem là vi phạm, rồi bảo vệ quyền lợi của nhữns n<jười n ò n s dân nghèo trổns nho vùng Mỏden

Từ đó báo chí là môi trường hoạt động quen thuộc và ngòi bút chiến đấu của Người đã tung hoành như một vũ khí xun? tràn lợi hại Ra

báo, bị đình bản, lại tiếp tục ra báo Tờ Nhật báo Rénani bị đóng cửa lại

có tờ Rênani mới Ph.Ảnehen gọi tờ Rẻnani mới là cái “pháo đài hạng

nhất của nước Phổ” Nhà cầm quyển ra lệnh cấm, đàn áp và trục xuất

ph ón s viên Theo dề n^hị của C.Mác, Phơrâyligrat viết lời từ biệt với bạn đọc, với lời thơ tha thiết mạnh mẽ:

Vậv xin giã từ, g iã từ chiến trận rền vang Vậy xin giã từ đoàn quàn chiến đấu Với chiến trường sạm đen khói súng

Và kiếm đao thương ẹiáo thép ẹang

V ư v x i n " i ã í ừ nỉiư/ìíỊ kh à ní> vĩnh biệt

Tinh thán chiínq ỉa, bạn (rì dâu có chết

Tư d ã hơi sinh khi ỊỊÍỜ d ã điếm

Và trở ve rang rỡ (ỊĨữa các anh.

Y chí đấu tranh kiên quyết, tinh thần lạc quan cách mạng, là những đặc điểm nổi bạt tro nu hoạt độn s báo của C.Mác ngay từ những nãm đầu Ph.Ànghen ngay từ năm 1842 đã viết nhiểu bài báo xuất sác

trèn tờ Nhật báo R ên a m và Nièn giám Đức Ph.Ảnghen đặc biệt quan

tâm đến tình cản h nííhèo khổ của còng nhàn, nhửns bát cồne; mà họ phải

chịu đựng, và lên tiếng phán đỗi chế độ cầm quyền như Những bức thư

từ Vupơtan, N h ữ n ẹ bài giảng văn học của lung Ph.Ảnghen chính là

người nhấn mạnh đến tính khuvnh hướng trong các hoạt độn? báo chí, văn nghẹ Tro n? bức thư gửi cho Mina Cauxki, Ph.Ánghen cho rằng những tác 2Íả như Esin thuỷ tổ của bi kịch, Arixtôphan thuv tổ của hài kịch đêu là những nhà thơ có khuvnh hướng Và ông nhấn mạnh đến

tính khuvn h hướng trons nhiều tác phẩm hiện đại như Àtt mưu và tình

yêu của Sile K huy nh hướ ns thể hiện thái độ khỏng truns lập, trune hoà

trước một hiện tượne; khu yn h hướns biểu thị sự nhiệt tình ủne hộ hoặc phản đối của tác giả với một quan điểm chính trị, một vấn đề xã hội, mội

sự k:ện hoặc một nhàn vật Khuvnh hướng đã thể hiện trong nhiều tác phẩm ờ thời kỳ cổ đại, trung đại và cùng biểu hiện tập truns trons thời

kv hiện đại khi cuộc đấu tranh giai cấp nsày càng quvết liệt, người cầm

Ị 3

điệu huènh hoanẹ của đảng đối đic h' "1'

Đảng ta luôn yèu cẩu các nhà báo phai dứng vững trèn lập trường của giai cáp vò sản, đó là khuynh hướnơ chính tri quan trọng nhất, lớn nhát, mà họ dùng ngòi bút để phục vu Chu tịch Hổ Chí Minh nhiều lần phát biểu về chức nâng của báo chí "Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sấc bén của họ ”,2), “Cái bút là

vũ khí sác bén bài báo là tờ hịch cách mạng ”<3)

Sự phát triển của báo chí Việt Nam thời kỳ trước cách mạng không diễn ra nhẹ nhàng, êm thấm mà thường có sự đối lập, đấu tranh với nhau giữa các khuvnh hướng Thời kv 1930-1945 có những đấu tranh giữa ý thức hệ phong kiến bảo thú và quan điểm tư sản, giữa quan điểm tư sản và vò sản Có những; cuộc tranh luận về triết học giữa duv tâm và duy vật (Phan Khòi và Hải Triều) giữa quan điểm nghẹ thuật vị nhân sinh và n sh ệ thuật vị nsh ệ thuật (Hải Triều và Lưu Trọns Lư, Hoài Thanh và Lê Tràng Kiểu) giữa một số nhà ván hiên thực phê phán (Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng) với Tự lực văn đoàn Rõ ràng nsười đọc có thể thày rỏ khuynh hướng với nhiểu cấp độ khác nhau Khuvnh hướng chính trị và xã hội lớn của một thời đại, khuynh hướng của một trào lưu văn

!l C.Mác Ph.Ánghen Toàn tập (tiếng N ga) Tủp IV, tr.271.

:u3)Vân hoá nghệ thuủt củng là m ột mặt trận Nxb Vãn hoc 1981, tr.323, 324.

í 5

học lioac van đoan, khuynh hướng tập hợp \unsi quanh một từ báo Các

tờ báo liêu biểu trong giai đoạn nàv như Phong iioá, Ngày nay, Tin rức,

Tươnạ lai Đ òmị phương, Tri rán Thanh Nqhị đều có khuynh hướng

ricntĩ từ quan điếm chính trị đến quan diém học thuật, thám mv Điếmcuỏi cùng thể hiện khuynh hướng là ờ người viết, nhà báo chủ thể sániĩ tao có quyền lực và chịu trách nhiệm trước transi báo của mình Báo chí

lù một nsh ề nhưnẹ cũng là một nghiệp Nhà báo phái sớm có ý thức vè cái đích tronn suốt chănc đườ ns dài của mình Cái nahiệp văn chươne là nặnII nề và ve vang Nghiệp báo chí cũna rát nậng né và vẻ vans Nếu chi quan niệm đây là một nghề, một công việc trong đời sống thì sẽ không làm tròn được trách nhiệm của nhà báo ơ mỗi nhà báo cần phải sớm thức dây V thức về cỏng việc, phải sớm xác định khuynh hướng Khuynh hướng chính trị, xã hội đạo đức, thẩm mỹ tất cả hoà hơp, liên kết trong cách nhìn của nhà báo, trons thái độ và tâm huyết, bộc lộ qua tranc viết Thực chất là họ phải đấu tranh cho một cái gì? bảo vệ một cái sì? Khuynh hướng có thể được bộc lộ dưới nhiều hình thức Toàn bộ những bài báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ tập trung vào một đề tài:

"C hỏng thực dàn d ế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa x ã hội Duyên nợ của Bác với báo chi là như vậv đó".

Có nhà báo trong suốt cuộc đời chỉ đấu tranh cho một thứ quyền

nào dó vốn bị xã hội ngăn cấm như quyền dân chủ, nữ quyển, quyền tự

do sáng tạo Có nhà báo mới vào nghề còn chưa rõ khuynh hướng nhưng càng viết càng có nhữns trang viết đúc kết, tự ý thức để nhận rõ một hướng di Khuvnh hướng phải biến thành mục đích, dũng khí, cốt cách

cua nhữnti trang viết Neo Tất Tô trước cách mạng chưa phai là người conu sàn nhưnẹ ne oi bút của òn s có ban lĩnh, khí phách củ a một nhà báo lớn Onự am hiếu sâu về dời sò ne nòna thôn và có vốn nho học phonc phú nhưnq cái làm nèn đũnii khí cùa ncòi bút chính là khuvnh hướnc đâu tranh chông lại mọi thứ bát oỏiiii, mọi âm mưu xảo quyệt và

bò mát iiia dối của 2Ĩai cáp thốníi tri, và là lòn SI yêu nước thương dân tha thiết Nsòi but của Nụò Tất Tố trên nhiéu mặt đã mang ph ẩm chất tiến

bò so với nhiểu nhà báo dương thời Chinh Trần Minh Tước cũn 2 neac nhien ve nhữrm phám chất của ngoi bút nhà nho Ngô Tát Tố

"Níĩọn bút của ỏng đồ nho Nsò Tát Tố đánc iẽ là ngọn bút của các the hệ sản xuất nhữnỉỊ càu văn “điền viên vui thú” hoặc muôn thiên vể dân què một cách thiết tha hơn thì bất quá và đáng lẽ ngọn bút ấy chi viết nhửne: bài có cái tiền đề “cải lươnií hương chính” mà mươi lăm nám trước đã vượt khỏi cái thế hệ của mình Người môn đệ của Khổng Mạnh này đã thở hít cái khỏng khí xã hội của C.Mác như tất cả những thiếu niên văn võ ớ hàng tranh đ ấ u ”*1'

Đúntĩ là trons khuynh hướns báo chí của mình Ngô Tất T ố đã tiếp nhận được nhữns tư tường tiến bộ nhất của thòi đại và thể hiện sâu sác qua trang viết Khuvnh hướns trons; báo chí không chỉ thể hiện ở những luận điểm nhận thức vể lv luận, ở sự luận bàn chay về neôn từ mà còn phải bộc lổ qua đạo đức, tâm huvết và hành độne của một nhà báo Sự có mặt ờ những nơi thử thách ác liệt của chiến tranh để tìm hiểu cuộc

son2, V thức vượt lên nhữnạ khó khán trons đời sông và biết chối từ những

hư vinh iĩià tạo và cành sống phù hoa, tinh thần kiên trì học tập, không

Ị h

" Minh Tước Mới số 4 (1 5 -6 -1 9 3 9 ).

n g ừ n u n a n g c a o t r ì n h đ ộ p h a i cháiiỊỊ tàt c à đ ề u d o m ộ t n e h ị lực vữnsi vàn ụ và ý chí đấu tranh cho một lý t ưỡn II cao đep chi phối, chỉ dẫn

C u ộ c c h iê n dâu e hòn II Mỹ cứu nước ma nhàn dàn Việt Nam liên h à n h là m ọ t cuộc chiến tranh cách mạnu, chiến tranh íiiái phóng dân tộc rát g ia n khổ và ác ỉiệt Sự nchiệp chính nghĩa đó đã lòi cuốn sựquan tâ m c ủ a lươnu trí nhàn loại, dăc biệt là của các nhà báo tiến bộ:Bớcset, Mađơỉen, Riphô, Mônicka, Sara Lipman Bớcset, nhà báo tiến

bộ và có tầm quốc tế đã cống hiến suỏt cuộc dời mình đê lên tiếng ủng

hộ những cuộc chiến tranh giải phónti dân tộc Bớcset là nsườí có chủ kiến và luôn thực sự cầu thị Sự kết hơp hai phẩm chất này luồn tạo cho

ôn lĩ sự tinh táo, tinh thần dộc lập trong còng việc Ỏ n s suy nghĩ và tâm

nào đã bị yêu cầu viết trái với lươns tâm và sự hiểu biết của chính

mìn h ”' 1' Bớcset đã công tác lâu nám với tờ Người bảo vệ tiếng nói phán

đối cuộc chiến tranh của Mv ớ Việt Nam Nhưng rồi do những nsuyèn nhân nào đó chủ bút tờ báo đó loại bỏ tin tức trung thực của phóng vièn mình, về tình hình chiến sự ớ Việt Nam Bớcset đã quvết định từ chức, một hành động quả quyết nói lên một sự thực là khi đã có sự bát đổng trong quan điể m thì không thể nào cộns tác với nhau được trons còng tác báo chí Ỏ n s viết: “ Sau 22 năm cỏna tác thường xuyên như là một nhàn viên phục vụ lâu năm nhất, đâv là một nỗi đau đớn, khổ sở Nhưng việc loại bỏ tin tức vé một đề tài như vậy là một sự từ bò trách nhiệm của chủ bút Đó cũng là một vi phạm khỏníi thể chấp nhận được của nhữns quan niêm có lẽ là chính thốns của tồi vể đạo đức báo chí Những quan niệm đó đã được cuộc sốnơ và hoàn cành của tôi hình thành nèn”<2)

ih <2) H ổi ký Uvnphrèt Bớscet Nxb Thỏng tin lý luận, nám 1987, tr.94, tr.23.

niệm " K h ô n g được để cho mình bị cột chặt vào một tổ chức thông tin

Madơlci) Ripỉiỏ nữ phóng viôn báo Nliân (lao cùa Pháp (lã đến với

chiến trưừng miền Nam và sống giữa những chiến sì giải phóng trong hai tháng Người nữ phóng viên dịu hiền nàV dã nhìn tận mắt sự thật đau lòng vể tội ác của d ế quốc Mỹ với những cảnli bom rơi, nhà cháy, trẻ nhỏ bị hom na-pan thiêu sống Mặt khác chị cũng chứng kiến những thắng lợi của Mặt trộn clAn tộc giải phóng, khung cảnh vừa sản xuất vừachiến ( ! A u , Iiliững nữ du kích dịu dàng mà quả quyết trong công việc Tất cả đã đem đến cho chị một niểm tin thực sự vào sức mạnh cùa một (!An tộc nhỏ bé chống trả lại có hiệu quả sự xAni lược tàn bạo của dế quốc Mỹ Chắc chắn sự có mặt và những chuyến đi của Bớcset, Mađơlen Ripliô trong vùng giíỉi phóng miền Nam kliông phải có tính chất (ỉu lịch hoặc tò mò tìm hiểu những điều bí một nào dấy Cấc nhà báo trên muốn nói lên sự thật về cuộc chiến tranhViệt Nam tnrớc thế giới và tiêng nói

cổ sức thuyết phục nhất ỉà tiếng nổi của người có mặt tại chỏ nơi đatig diễn ra những sự kiện nóng bỏng Khổng có tình yêu lớn với nliAn clAn Việt Nam, và tinh thân ủng hộ inạnli mẽ các cuộc dấu tranh giải phóng đAn tộc thì Bớcset cũng như Mađơlcn Ripho đã không có mặt ở niảnh đất chi Ố m lianlì ác liệt đó Nói như Mađơlen Riphô: “Chúng tôi đã tới tận chỗ dể tìm, ngay bên cạnh những người kháng chiến sAu tít trong rừng ríỉm đang bị máy bay oanh tạc, nơi đêm dêm những ngọn đèn nhỏ thắp sáng nói lên sự có mặt, lòng tin của con người” Trong thực tế dã có nhiều nhà báo hy sinh trong các cuộc chiến tranh, (ừ chiến tranh xâm lược cùa Mỹ ờ Việt Nam cho đến chiến tranh Vùng Vịnh Mọ muốn tìm liiếu sự thật, nói lên ch An lý của sự (liệt

Nhà báo cỉiAn chính bao giờ cũng có hoài bão vé sự nghiệp Nĩuii tháng trôi qua, cỉếti một lúc nào dó họ sẽ nhìn lại những chặng dường dời

và sự nghiệp Chỉ người nào cÀm bút, kiếm sống theo công việc hàng ngày mới không nghĩ đến cái được cái mất trong nghề Nhà văn, nhà báo

Vũ Bằng tuy đặt tên hổi ký của mình là Bôn mươi năm nói láo nhưng

thực ra thì tác giả dã nói vể nghề cũng khá nghiêm chỉnh và tự clánh giá một cách khách quan

“Gửi cả một cuộc đời cho nghề báo, rút nhiều kinh nghiệm đau thương hơn là xứng ý, tôi cũng có lúc tự mình lại phỏng vấn mình đã đóng góp gì cho lợi ích văn hoá dân tộc, đã làm được việc gì cho báo chí

và hiện còn băn khoăn hoài vọng những gì về nghề nghiệp”'

Trả lời cho dược những câu hỏi trẽn chác chắn là không dễ Tuy nhiên biết đặt những câu hỏi chân tình ở cuối cuộc đời làm báo là cẩn thiết dể khách quan mà đánh giá mình

Khuynh hướng trong báo chí là điểm xuAt phát dể tạo nên dộng lực vàcảm hứng của người viết Khuynh hướng góp phàn làm tạo nên nhiệt tình và dũng khí của ngòi bút Nỏ tránh dược xu hướng thực đụng tàm thường trong báo chí Khảng tlịnli vai trò của khuynh hướng trong háo

c h í , I il iưng m ộ t v ấ n d ề k h ô n g k é m q u a n t r ọ n g là c á c h t h ể h i ệ n k h u y n h

hirứng như thế nào Trong văn học đã có những ý kiến luận bàn vế vấn

dể này Ph.Ảnghen qua thư gửi cho Mina Cauxki dã chỉ rõ “ Bản thân khuynh hướng phải toát ra từ tình thế và hành d ộ n g '’ cÀn tránh lối “nói toạc ra” trong tác phẩm Ảnglien để cao khuynh hướng trong văn học,

íh V ũ Bằ ng - B ôĩì rmrơi m ím n ó i lá o T ù s á c h N a m Ch i , tr 2 99

nhưng ô n g c h o lằng lối b i ể u h i ê n k h u y n h h ư ớ n g t r on g văn h ọ c phải t h e o

dặc trưng riêng của lĩnh vực này ô n g dặc hiệt chú ý đến cách thổ hiện

“ 'Ilieo tôi thì hình như đặc trưng cùa cá ỉiliAn không những thể hiện ử việc inà cá nhAn ấy làm mà còn ở cách rnà cá ĩiliAn ấy làm việc đó nữa”(l)

Cách thể hiến không chỉ là vấn dề liìnli thức mà cũng là nội dung Các h thể h i ệ n sinh động, sáng tạo sẽ tạo diều kiện cho dối tượng xuất hiện với dáng vẻ riêng, dễ gây ấn tượng

Báo chí ít biểu hiện cuộc sống thông qua hình tượng nên cách thể hiện có nhiều điểm khác biệt với văn học Báo chí thường bộc ]ộ trực tiếp chính kiến, quan điểm một cách chính xác, thuyết phục qua hình thức chính luận Tuy nhiên với nhiều thể loại phong phú, nhiều khả năng kết hợp linh hoạt giữa yếu tố chính luận và đời sống, chính luận V'TĨ những tri thức văn hoá, chính luận và hình tượng văn học nghệ thuật, báo chí sẽ có nhiều cách bộc lộ khuynh hướng độc đáo tạo được sức hấp dẫn liêng Một tin tức có thể được khai thác và đưa ra vứi nhiều hình thức Mõi sự kiện có lliể có nhiều cách bình luận với nhiều giọng điệu và ngôn

từ Một cAu chuyện trong đời sống có thể viết với nhiều dạng: tiểu phẩm, diều tra, phóng sự Hình thức biểu hiện phải da dạng nhiều màu vẻ Lên in có lÀn khen báo chí tư sản đã tìm hàng trăm cách thể hiện khác nliau, nhiều giọng điệu, nhiều cách nói, lúc nói thật, lúc bịa dặt, khi

m é m m ạ i , khi q u y ế t liệt để tấn c ồ n g ta T r o n g khi đó b á o c h ícách mạng còn quá dè dặt, và bộc lộ khuynh hướng có phán đơn giản,

d u ra cuốn hút dược người đọc Không có sự mâu thuÃĩi giữa tính khuynh

!,) c Mí1c P h Ả n g h e n - V I Lé n i n V ê vân h ọ c và n g h ệ th u ậ t N x b Sư thạt, 1977, t r 374

hướng và sự hấp clAn trong báo chí Chính khuynh lurớiig dược bộc lộ một cách sAu sắc với nhiều hình thức sẽ tạo nên sức hấp (lÃn Trong lịchsìr báo chí từ xưa cho tới nay, những cây bút báo chí có sức hấp dẫn chính là những người có tâm huyết kiên quyết đấu tranh cho một khuynh hướng với vốn tri thức rộng lớn và tài năng sáng tạo độc đáo

VĂN HỌC VẢ BẢO CHÍ

(iS HẢ MINH Đ I Ắ ’

Trong quá trình phát triển, báo chí có quan hệ gắn bó với nhiều lĩnh vực hoạt dộng tinh thẩn như chính trị, văn hục, đao (lức, sử học, luật học, kinh tế học, mỹ học, khoa học Tu ỳ theo chức nang cùa tờ háo có tínli cliAt xã hội, chính trị haV chuyên Iigànli mà các môi quan lìệ dược xác (ỈỊiili cụ thể Với ý nghĩa sAu xa và clícli thực cua lioạt động háo ch., các tờ háo chính trị, xã hội thường phải đảm nhiệm nhũng chức nãng chủ yêu của háo chí như (hông tin và tuyên truyền xã hội, giáo đục, dộng viên theo (lịnh lurớng, 11 Ang cao dân trí vé nliicu loại kiến thức nhất là kiên thức vổ chính trị xã hội Các tờ báo chuyên ngành vế thể thao, y lê

và tlìời trang chủ yếu chỉ phục vụ cho một hoạt dộng xã hộ i, một chuyên ngành nhát định liên tính chất chính li ị xã hội bị giứi hạn Riêng văn hục và háo có nhiều điểm gắn bó, nhiều nét lương dồng và là hai loại

hình hoạt dộng dược bàn luận nhiều, v ề mặt (.lối tượng nhận thức, văn học và báo chí là hai lĩnh vực hoạt (lộng tinh tliẩn cỏ khả Iiíìtig nhạn tliức miêu tả xã hội lớn nhất Tò báo chính là tAm phiên bản của xã hội dược thông báo vổ mặt thông tin: những sự kiện chính trị dang xảy ra,

lìluìng vAn (lé xã h ội được d ề xuất, s i n h hoạt (lời thường, một cAy CÀU

(lược khánh llùmh, nạn hạn hán ở một vùng quê, chuyện ách tắc xe cộ cho đốn giá cả sinh hoạt hàng ngay, v ề phạm vi không gian luỳ theo là báo tlịa phương haV trung ương mà lờ báo bao quát tình liình và sư kiện cua một tình, thànli phố lìay cả nước, v ề mặt thời gian tuỳ theo là báo tIIÀII hay báo ngày mà tính chât thời sư dược quy định Nhưng vân để

<|imn trong nliAt là háo chí dem đến cái mới, những tin lức mới nlìAt từng

Ngà) l ừ n g g i ừ v ề c ái xã hội d a n g vận d ộ n g V à đ i ề u (|ii;m t r ọ n g là m ọ i

tin tức, ghi chép phản ánh đều phải trung thành với sự thật, pliải xác (hực, chính xác Với những đặc điểm trên báo chí phản ánh dòng chày cùa xã hội và mọi người dặc biệt quan tâm đê tìm hiểu Iiliận tliức những yêu tô mới nẩy sinh cũng như quy luệt vận dộng phát triển Và nhà háo - con người hoạt dộng tích cực tắin giữa dòng sự kiện, lăn lộn với thực tê Xí! hội được xem là nliAn chứng của lliời cuộc

Mặt khác văn học cung là một hoạt dộng cổ khả năng nlụm thức síHi sắc xã hội trong chiều sAu, chiều rộng bao quát cua nó Chúng ta dã

có nlũểi! nhà văn là nliAn chứng của thời (lại Tác phíỉm của họ ghi lại tmg thành những (liễn biến của xã hội NliẠn xét về liêu thuyết hiện thực Anli t h ế k ỷ XIX với I i l i ữ n g t á c g i ả tiêu biểu như Đícỉì-ken-xơ, Ta-cơ-rAy, Sííc-kt Bĩ ôn-ti, Mác cho rằng ông dã tìm tliÁy trong tác phrỉui cua họ

"iiliiểu sư tliệt chính trị và xã hội hơn là tất cả những nhà chính trị clmvên nghiệp, những nhà chính luân và những nhà ItiAii lý học gộp lại" Anphcn cũng liêu lên trường hợp Ban-dăc, người lliir ký Irmig thành của

xã hội Pháp nửa ciÀu thê kỷ XIX đã ghi clicp trung thực có tínli biên nicn

sử lìlũrng diễn hiên của xã hội và cung cấp cho người dọc những kicn thức đáng tin cậy và bổ ích "hơn ở các quyển sách cua tAt cả các nhà cluivcn môn, các sử gia, các nhà kinh tế học, các nhà thống kê của tliri

kỳ này gộp lại” Trong văn học Việt Nam thời kỳ hiện dại, nông tliôn Viộ' Nam được miêu tả sâu sắc qua những tác pliíiim của các nhà vãn hiện tliực như Ngô IAt Tố, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao Với các thể

Ngỏ TAI Tô: Mặt trái của xã hội thực clAn phong kiốn với các loại tệ Iiịm

xã hội ở thành thị (ỉưực miêu tá cliAn thực (|ua nhiêu phóng sự cua Vũ

h ọ n g Phụng nliir Kỹ HíỊÌiệ lấv lâ y , Com tluìy com cò, Cạm hầy níỊưòì

Dời sông xã hội không chỉ tồn tại tlưứi dạng bộc lộ, tự pliơi bày nên cà hai hoạt động háo chí và văn học đều phải có chức năng kliám phá ỉ loạt dộng báo chí không ngừng đi sâu vào cuộc sông dể khám phá nlnìng bí

Alt và tổ cáo trước cống luận sự thực tăm tối (láng lên án Báo chí tư sản

c ó n h ữ n g b ộ p hạ n d ô i l ập với c h í n h phù và x á c tlịnli m ụ c tiêu là k h á m

phá hí một cuả chính phủ và chính phủ cũng giữ bí mật với báo chí Tờ

A-si-l\i Sinh-bun của Nhột cho rằng chỏ mạnh của họ là đối lộp với chính

quyền và đã dưa được hai đời thủ tướng ra loà TAt nhiên lại có kluiyiih hướng báo chí tìm cách che dây hoặc tô điểm cho mặt trái của xã hội tư sàn Các nhà báo tiên bộ trong định hướng hoạt dộng của mình cũng nhiệt tìnli tìm hiểu khám phá những bí ẩn cùa xã hội Sau mấy năm dÀu

nliAn ra sự thọt dáng lên án của chính phủ Mỹ châm ngòi lứa và đeo du ổi cuộc chiên tranh tội ác ở Việt Nam Nhiều nhà háo Mỹ lên tiếng tô cáo Báo chí cách mạng cũng dề cao tinh thẩn khám phá cùa người viêt biêt plìál liiỌn sức mạnh của cái mới dang tiềm ẩn và Iiíiy sinh, pliê phán những sai trái trong xã hội

Văn học cũng thực hiên chức năng khám phá sáng tạo theo đặc tnnip liêng cùa mình TI lũ tướng Phạm V ăn Đổng nhạn xét: V ăn học nhằm "hiểu biết, khám pliií và sáng tạo" thực tai xã hội Những tác phàm văn chương chAn chính thường hàm chứa giá trị phát hiện và khám phá hiên thực xã hội Phóng sự cua Vũ lìọ ng Phụng khám phá inặl trái của

dời sổng 1 hành tliị tràn lan những tệ nạn xã hội Tắt (lèn cùa Ngò TÁI Tỏ

phát hiện sức mạnh của người phụ nữ nông (lAn bị dẢy liên bước (lường

cùng Chí Phào dề xuất tình trạng hiến cliât dếu mức lliảm hại ở nông

(hỏn Việt Nam thời Pháp thuộc Văn học khám phá thực tại theo đặc trưng liông của mình Tất cả đều nhằm vào mục đích cải tạo xã hội Nhà vãn, nhà báo cùng thực hiện chức năng phục vụ xã hội góp phán thúc đẩy sự phát triển của xã hội Tổng hí tlur Đỏ Mười tại hội nghị báo chí

xuAt bản toàn quốc 1997 dã chỉ rõ: Báo chí phải "luôn luôn khẳng (tịnh mục tiêu độc lộp dAii tộc và chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của mọi người, mọi Iilià" "Báo chí phải góp phẩn xAy dưng con người mới, liêu cao tính cộng dồng chống chủ nghĩa cá nhân, khuyến khích cổ vũ mọi người sống lành mạnh, nhAn hậu, lluiỷ chung không chay theo tiến tài (lổ

lìim đ i ể u bíú nhAn phi n gh ĩa "

Đỏ cũng chính là mục tiêu của văn học Phê phán cái ác, cái xAu, khang clịnli chAn thiện mỹ góp pliÀn xAy dựng iihAi) cácli lốt dẹp cùa con người là mục tiêu các nhà vãn liến bộ trong quá khứ, hiện tại và urơng lai dặt m Nhà van cách mạng càng phải hiểu rõ cliức năng giáo dục đó của văn học Báo chí và văn học quan tAm đến con người xã hội, COI1 người loàn diện và dang sống, lioạt động trong những môi trường xã hội khác nhau

Di sâu vào đặc trưng cùa hai lĩnh vực hoạt động tinh tliÀM này cỏ nhiều điểm tương đổng và khác biệt Nhà văn trong quá trình sáng tác vẠn dụng tư duy hình lượng, vện dụng hư cấu Iigliệ thuật Nhà báo không

s ử d ụ n g h ư CÁU và c h ủ y ế u s ử d ụ n g tư d u y c h í n h luận N h à văn nliAt là

với thổ loai thơ có thể tư khai tliác thế giới nội tâm cua mình với những

c ả m x ú c và m ộ n g IÌ1Ơ r i ê n g c ò n nhà b á o háu Iilnr ilànli lất cả t rang viết

cho việc miêu là cuộc sông khách quan Cũng vì thế trong văn chương

có lliổ có hiện lượng TiÀn Đăng Khoa nối tiếng về lliơ từ tám tuổi, qua

I i l i ữ n g b à i t h ơ bộc l ộ tâm t ì n h của tuổi t h ơ CÒI1 với b á o c h í lại l à vAu d ể nhện thức, phAn tícli xã hội Công việc nàV đòi hỏi phải trưởng thành, phải có trình độ văn hoá, và học vAn Giá tii của báo chí dựa tlên tính xác thực của tác pliâm Tuy nhiên là trong vãn học cũng có những tác phẩm vừa xác thực vừa chím thực nlnr trong tlìể loại ký và cũng có những tác phẢm tliuÀn tuý dựa vào hư CÁU nghệ tliuột l ính xác thực của báo chí

là đ ặ c trưng c ự c m ạ n h c ủ a 1ĨI1Ỉ1 vực h oạt đ ộ n g tinh thắn n à y N h ữ n g s ự

việc có thật tai nghe mắt thấy, những câu nói của nhàn chứng có địa chỉ, những cAu clmyện còn hơi nóng của dời sống, những con sỏ lliồng kê chính xác tAt cả đểu góp tiếng nói thành bản hợp xướng da thanh cùa chính cuộc (lời Sự thực (lã tham gia vào những cuộc dối thoại tranh luân (lê khẳng tlịnli cliâiì lý, Văn học không thể vô tâm, lãnh dam trước hoạt (lòng tinh lli.il) da năng và có hiệu quả Áy l)o (ló văn học đã khai thác và

sứ (lung chát báo chí dể tạo thêm giá (lị và màu sắc mới cho vãn hoe Trong những lliộp kỷ gíìii clAy nhiều Iìlià văn sứ (lụng lỏi ghi clicp những (lối tượng có tliệt, những diều tai nglic mắt thấy dể tao sức manh cho lác pliíỉm Trong tác phẩm ký của Nguyễn Iu An có pliÀn luận bàn t ả 11 mạn với những liên tưởng và cảm nghĩ dộc đáo và tài hoa cua tác gia Song một phẩn giá trị <|ii;m trọng cùa 1115 bút của Nguyễn Tuân là ở tính chất xác thực cùa người thạt việc thật Nguyễn Đình Thi nliậii xét về tuy bút cua Nguyễn Tuân: Những tuỳ bút của ông quá là một nliAn chứng cùathời dụi chúng ta Dây là một nhân chứng đáng 1 in cây Đáng tin cAy vì người làm chứng này là người viết những sự lliàt mà chính ông luôn luôn

(li (!rn lộn nơi, nghe nhìn và tìm hiểu" Ngoài những nhà van vi ÓI ky, các lác giả virt truyện, tiểu thuyết vítn có thể khai thác cliâl báo chí dể tạo không khí xã hội sôi nổi và cliAĩi lliíil cho tning viêl Tuy nhiên ở mặt khác cuả VAn (lề lại cũng cẩn tliấy giới hạn cùa c;íi có tli.ĩ! trong cuộc Khi một hiện tượng xuất hiện Itlitrng những lình huống hộc lô và (liễn biên không lõ rệt lioíic chưa nẢy sinh thì ngirời viết có thè lạo ra Iilnìiiịỉ lình huống không có lliAt dể tiói lên được bán cliâl cua (loi tượng ỈJÓ chính là hướng sáng tác (lựa vào hư câu Iigliệ tluicit CÌIM vfui học Chính Nịiuyỗii Ải Quốc (lã đèn với văn học trong (ình thê (ló K11; 1 i Đinh sang Pháp dự dâu xào thuộc địa năm 1922 là chuyện có thật Tác giả Nguyễn

Ái Quốc (lã sử đụng những mũi nhọn chính luận sắc sáo những liíiim miên là cụ thể những sụ việc có lliưc (lê phê phiín (lối tương Nlmng chưa

d u, pli;u l ạ o Iliên 1 n h ữ n g tìnli h u ố n g tuy k l i ô n g x á c lliưc n h ư n g cliAn lliực

có khả năng phê pliáu vào bản cliấl của đối lượng Nguyễn Ái Quốc

lường lượng ra hình ảnh một bóng áo Itắng mờ ảo liong dem khuya ờ

cung (lình, Trưng Trắc hiện liình vế CỊUỞ mắng Khíỉi Định sắp sang Pháp

(lể c;i ngợi mÃu quốc ỉ)ó chính là cơ sở cú;i (Iiiyèn Mgĩm Lởi than vãn

cùa hà Ti líìií’ Trắc Tiong Vi hành, Nguyễn Á i Quốc lại tạo một tình huống khác về một dôi lìíim nữ thanh niên Pháp Iigổi cùng tác giả trong một toa xe diện Họ tưởng nhàm lác giả là vị hoàng dế cái trang dể vi

hànli V u a cliiía k h ô n g CÒM d ư ợ c (ôn s ù n g trên (lât n ư ớ c từ lâu d a k h ô n g

còn chê (lò (ịuAn chù lỉ ọ trò ch uyệ n, clìAm biciii lự do và tlio;ii mái vị Ixùng (lố l;ic lõng và khỏi hài này theo cách nghĩ của người (lân Pháp Nenyền Ải Ọuõc (lã vẠn (lune có liiêu quá hu' câu iiỊiltệ tliuâl trong (mừng hop cần lliiêl llư câu nghệ thuật có lliè (liĩơc xem là (liêm pliAn

biệt khá c ơ bản giữ;i v;ìn l i ọ c và h á o chí N g ư ờ i viôt văn vân ( l ụ n g lư d u y

hình Itrợng lạo nên sự khác hiệt với háo chí Trong vfm họe cái tỏi có vị tií quan trọng tham chí là dổi tượng miêu tà trực tiếp cùa những bài thơ, những trang tuỳ bút Lúc này cái tôi có mặt kliắp nơi góp phÀn quan tiọng tạo nôn phong cách của tác giả Cái tôi cua Nguyễn TuAn trong dời

và trong v;ìn học là thông nliAl 'ĨVước Cách mang chúng la hắt găp Nguyền 111 An một trí thức nhiều trải nghiệm với (lời không tìm thày sự lioà họp với hiện dại, Iihìn dời khinh bạc khát kliao c;íi (lẹp, tán thường những thú ăn chơi (lộc đáo Với Xu An Diệu, cái tòi hộc lộ sôi nổi cliAn tình cua một người luôn mờ rộng sư giao cAm với (lời, với thiên nhiên, tạo vật lình yêu lứa dôi là c 1 ình cao biểu hiện sự sống và sự giao câm cùa con ngirời với í hiên nhiên, tạo vật cũng clirợc nhìn với C()!1 mắt cùa nicm gắn bó giao duyên, cùa tình yêu "vô biên" và "tuyệt đ íc h ” Cái tôi trong vãn chương nhất là thư không dấu kín mà bộc lô, phô bày tư ngắm nghía, chiêm ngưỡng, tự khẳng định và lên ngồi Irong thế giới thi ca

I icng cùa mình

Với háo chí (hì khác Uu tiẽn và luôn ở bìnli (liệu lliứ nliAt là cuộc

s ò n g với n l ũ r n g s ự k i ệ n (lang nảy sinh phát t r i ển , I il iững vAn d é t l a n g t ồn

tại, dang ám ảnh Nhà háo cỏ thể biểu hiện cái lôi ở khuynh liirớng chính Iiị, trình độ văn lioá, năng lực phân tích, bình luân, ờ sự cam nhện cỏ lính thẩm mỹ các hiện tương xã hội và ở phương thức hiểu hiện và vẠn dụng ngôn (ừ Chúng ta có thể thấy lõ phong cách háo chí cua Huỳnh Tliúc Kháng khác với Nguyễn An Ninh, khác với Hải Triều Nếu so sánh

có thổ lltâv tưưng đối rõ là cái tôi trong báo chí không phải là cái tòi cùa euòc (lòi liêng lư Những chuyện dời về gia đình l iêng, về lìnli yêu, tìuli

hạn, cuộc sống riêng khó khăn lioặc 11111Ạ lì lợi, chỗ ở, Iiiểm vui và nỗi

huổn li ong từng cảnli ngộ, năm tháng và tuổi tác, l ồi bộnli tật và những ý nghĩ về cái chốt như dấu chấm cuối cùng đểu là không có (lííu vêì trên nluìng trang báo Còn với văn chương thì c u ộ c sống riêng lư lại khác Trong văn xuôi c ó t ự truyện c ò n t ro ng t h ơ thì c á i tôi trữ lì nh c ủ a n h à t li ơ

gắn nhiều với hoàn cảnh nhà thơ Nguyễn Khuyên khi trở về quê trong tuổi già và cảnh dời nghèo khổ bệnh tẠt luôn nói đến cánh ngộ và bản lliân:

Tnôi ta (ỉ(ĩ 50 lẻ nâm Tút cả mọi xấu xa (ỉển lò ra lúc già Râììi’ xiêu ạliê buòt như cãi cọ nhau Mắt loá gấp sách cắt nạhĩa mò

T ự tlìi('(f!ìí> mình mái tốc pha suonạ ha phần trắng NlìicniỊ lònf> sơn vần còn một (liêm thiênSi liêng

C hớ lấy làm lạ I ằní> nẹà\’ nào cũng tựa cứa say SU '(1

Nêu ta mà kliôiìạ say thi tinh với (II

Cánh dời và (Am lrạng liêng tư của nhà thư là nluìng chÁt liệu

cỊiiaii t r ụ n g n ó i l ê n pl iẢm c ỉi à t c ủ a nl ià n h o đ ô n h â u , t h a n h k ỉ i i ê t t ư ơ n g phản với c ả n h đời đ e n b ạ c C u ộ c s ố n g r i ê n g k h ó k lnm tủi b u ồ n nlurng

không làm cho nhà thơ chán nản, buông xuôi

Đói kém chỉ là việc tẩm thường, (lừng than vãn lắm Clìỉ (ỉcn lúc ( ùnạ mới thây cỉuực c ái Ihin sắc của ta

(Năm mất mùa)

5 9

Trong báo chí cung có sô pliận nhân vật và cánh dời riêng lư nhưng là hình ảnh, ( hât liệu cùa cuộc clời chung nhằm minh chứng cho một nhộn định, một luận đề Trong những hài báo cùa Nguyễn Ái Quốc thời kỳ tlÀu thế kỷ 20 có nhiều chất liệu cùa cuộc sòng: mẢu cluiyộn, canh đời, sự việc được tác giả khai thác dể kêt án chê độ thực (lAn Pháị) Tính cliAt chính luận sắc bén thuyết phục nhờ sự hỗ trợ của các yếu tố khác Trong báo chí cái lôi cùa nhà báo tham gia như một lìliím chứng,

có mặt, ghi chép, miêu lả Tuy Iiliiên nhà háo lai phái tự hạn chè trong việc hộc lộ cảm xúc liêng của mìnli Văn học và háo chí nlnr hai vòng tròn cùng giao thoa ử một vòng cung Trong phạm vi của điểm gập gỡ này Iiliicu thể loại văn học và háo chí gÀn gũi nhau Văn học cũng Iilur báo chí (lều vẠn dung các phương thức biểu hiện tự sự, trữ tình và chính luẠn nhung plụim vi mức độ vân dụng rAt khác nhau Thực cliAl báo chí vẠn dụng phương thúc chínlì luận Trong các thể loại của báo chí phần

ỉ in VÌI luận ít có sự hùn g hợp với vãn hục Các loại tin tức các bài xã luẠn hình thường mang đặc thù riêng của báo chí Và dôi với v;m học cũng có những thổ loại mà đặc trưng rAt kliác hiệt với báo chí như thơ ca Nếu xốp theo mò hình thì thể lliư và thể luận nằm ờ luti đàu và vùng giao llioa là thuộc về các Ihể ký báo chí và văn học Các tliể ky háo chí có

nlii ổu đ i ể m gÀii g ũ i t rùng h ợ p với k ý văn h ọ c Cìiữa tuỳ but, p h o n g sự, ký

c11 ;111 dung, ghi chép cua báo chí với p h ó n g sư ghi chép, ký sự, t uỳ bút cua vãn học khó pliAn biệt về ranli giới Nêu cẩn t ìm chỗ khác nhau thì điểm phím hiệt trước liên là ý thức của người viết Nếu người viết lấy

( l i ế m XUÍU phát từ cliìi q u a n và t r on g q u á trình s á n g tác clễ c ó XII h ư ớ n g

tò (liếm, tái tao kliỏng lệ thuộc vào cái có tliâl cùa (lời sòng thì trang viết

sẽ xa clÀíi (lặc trưng cùa háo chí Nlià văn Tô lloìù tâm sự: "ờ báo Nạ/cời

H à N ội tôi c ó t hổ v i ế t c ả t r u yệ n n g ắ n viết cà tin cả (hư trả lời N l i ư n g tôi lici s ứ c pliAn biộM khi viết m ộ t t r u yệ n n g ắ n với mò ! tin, m ộ t bài h á o , với

một hài văn Tồi không bị thỏi quen nghề nghiệp làm lẫn lộn giữa háo với văn Trong thực tế có những bài viết ngoài giá trị của tác pliAm báo chí còn có giá trị vãn chương tuy người viết không có (lụng ý làm văn

Và một phương diện khác là ý thức lổn trọng tính xác thực cùa (lói lượng miổu lả Sự thật ciia (lời sống được người viếl liếp cân ở phạm vi tluiện lợi nliAt để phản ánh Sự vân động, đòng chảy năng (lộng và biên lioá cua Iiiạcli sống cÀn được tôn trọng không được dổi thay Báo chí tổn trọng

Tỏ Hữu, Thạch Lam, Nguyễn Tu An, Nam Cao, Xuân Diệu, Huy CẠn dã góp pliÀn làm cho ngôn ngữ văn học tliêm phú Plicin sáng tạo chù quan cùa nhà vãn về câu chữ cần dược ghi nhận nlur những đóng góp dáng

q u ý , t u y n h i ê n CÀII t ránh n h ữ n g c á c h v i ế l CÀU k ỳ , b í h i ể m h ạ n c h ê s ư g i a o

lưu liếp nhận Nguyễn XuAn Sanh trong hài Buồn Mía vièi:

Lầní> xuân hờ ÍỊÌŨ trái xuân sa Đáx dĩa mùa di nhịp hải hà.

Nhài dàn rót nguyệt vú dôi thơm

(lược t i ế p ìiliẠn n g a y k h ô n g c á n s ự tra cứu về n g ô n lừ, k h ô n g cÀn c ó

n h ữ n g sắc thái ý tại ngôn ngoại như ngôn ngữ thi ca Báo chí Việt Nam trải qua nhiều thời kỳ phát triển dã cỏ nhiều bước tiến về ngôn ngữ Ngôn ngữ báo chí luôn tiếp nhân (lược những lừ ngữ mới về chính trị, xã hôi, vô khoa học dể phục vụ cho sự phát triển cua xã hội

Báo chí Việt Nam trái qua trên 130 năm phát triển (lã hình thành

n h i ề u loai h ì n h lìlià b á o đ ả m n h i ệ m tốt trách n h i ệ m c ù a m ì n h 1 l ừ cỉi m ộ t

h ộ pliẠn nh à b á o t iếp t a y c h o thực d ân p h o n g k i ê n , d ù n g b á o c h í l àm

công cụ cùng cỏ chính quyển, còn lại là những nhà báo có ý thức về nghé nghiệp của mình Một diều dễ nhậu thây ỉíì trong lịch sư pliál tnên

r ù a b á o c h í Vi ệt N a m , văn h ọ c và b á o cl i í n h ư n h ữ n g n g ư ờ i bạn ( l ổ n g

hành Nliiểu nhà vãn nhà thơ làm báo và trở thành nhà háo có kinh nghiộm Là nhà nho uyên tham như cụ Huỳnh TI lúc Kháng, Ngô Đức Kè hoặc Phan Kliổi, là thi sĩ có hơi men nồng như Tản Đà đểu tham gia viết báo, làm báo Tư lực văn đoàn, với NliAt Linh Hoàng Đạo, những người (lược đ;'io luyện theo lây học ngoài v i ệ c viêt văn cũng dám nhiệm tốt

còng việc của hai tờ háo có uy tín là PIìohỉị ìỉo á và Nọày Nay Các tạp chí Phò thònạ bán nguyệt san, Tiêu thuyết tliứ IhỈY (lo nhóm TA 11 clAti (lảm nhiệm với nhiều cAy hút văn chương tham gia 0 cà hai loại cỏng

v i ệ c văn c h ư ơ n g và b á o c h í đ ể u vất vả L à m s a o n ói d ư ợ c những ý n g h i

cliAn chính của mình và tránh được lưỡi kéo kiểm duyệt, làm sao (lể tờ háo phát triển trong diều kiện kinh tế ngặt nghèo, làm sao giữ được pliỏm cliAt của người cÀm bút trước áp lực nhiều mặt cùa lioàn cảnh Vũ Trọng Phụng, Ngô TAt lô, Hải Triều, Nam Cao, đều là những nhà văn nhà háo xuAl sắc Từ sau Cách mạng '1 háng 'lam, lnrớc Iráclt nhiệm lịcl)

SƯ c ủ a (lAn t ộ c t r o n g c ô n g c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ố n g Pluíp và c h ô n g M ỹ ,

các nhà ván nhà báo càng sát cánh Iiliau giữ vững sức manh và tínli chiên (lim cua ngòi bút trong trách nhiệm nặng nề và vẻ vang cùa mình ĐAy là tliời điểm mà văn chương phải trở về với hiện thực Không thể cứ khép cửa dể tự khai thác mình Đến với cuộc kháng chiến của đAn tộc một

h i ệ n t hực lớn l ao m ở ra trước m ắ t , lôi c u ố n l ò n g h a m h iể u b iế t và ý thức

tlách nhiệm cua người viết Phải sống hay nói như Nam Cao "sòng rồi

h ã y viết" C á c nhà văn đi n h i ề u , đ ế n với c á c c h i ê n đ ị c h , n h ữ n g m i ề n clflt tlriy thừ ( h á c h (Y> t hể bắt dầu từ TrÀn D ă n g , l ồ i T ô H o à i , N a m C a o ,

Nguyễn Tuàn Trong những chuyến (li, khổng thể phíin biệt dược họ là

nhà vãn hay nhà báo vì họ viết báo, viết văn và hoạt dộng với tư cách

người chiến sĩ TiÀn Đăng phóng viên của háo Vệ Quốc (/nân, nhà văn

tic q u A n đội "Lặng lẽ nliÃn nại TrÀn Dăng đi hết chiến dịch này đến

c h i ê n d ị c h k h á c T h u D ô n g 4 7 ử Y ê n T h ố Tlurợng, La l ỉ i c n , m ù a XIIAn

48 ở chung quanh Hà Nội XuAn 49 ỏ dường số 4 men theo Lũng PhÀy, cái ỉliimg lũng lửa đã trử thành nghĩa địa của các binh đoàn thiết giáp thực clAn, mùa ỉ lè 49 trên sông Tliao, thu dông 49 lại lên Dông Bắc vượt

<|iia (lường 13 tiến sâu vào những núi đá và (lồi trọc hoang vu vùng dịch hậu TiÀii Đăng cỉi mải miết, khổng nghỉ không mệt" Những cluiyôn đi

Ay là sự gom góp, tích tụ vốn sống, vốn hiểu biết dể thực hiộn tốt chức

n ă n g cùa nh à báo nhà v ă n

Cho đến nay bước vào cơ chế thị trường phương thức lioal động vãn học có thể nhiều màu vẻ nhưng một trong những hướng quen thuộc cua nhiều nhà ván vÃn là di vào tìm hiểu cuộc sông, liên hành những

c l u i y ố n di d ể vicl vồ h i ệ n thực c á c h m ạ n g N h u n g hít/ ;ìy c h ứ c n ă n g c u a

nhà văn, nhà báo dễ kết hợp và lioà hợp./