Tìm hiểu giáo lý Đhacma về bổn phận đạo đức người phụ nữ Ấn Độ qua một số tác phẩm văn học Ấn Độ tiêu biểu

Chương 2: Khái quát nền văn hoá Ân Độ truyền thống... Những khái niệm về giáo lý Đhacma... Rhận diện giáo lý Đhacma từ góc độ Tlho giáo.1.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG DẠI HỌC KHOA HỌC xñ HỘI vn NHÂN VĂN• • • •

£)ầ TÀI

TÌM Hiếu Gltìo IV ĐHRCMH

V ỉ IỈỔN PHẬN ĐẠO • • nức NGƯỜI PHỤ NỮ nN ĐỘ * •

ợun MỘT SỐ TÓC PHÀM VĂN HỌC nN ĐỘ Tiêu Biếu.• • •

M ã số: Q X 98 09 Người chủ trì: Phạm M inh Tâm

Phấn thứ hai: T ìm h iổ u k h á i n iệ m g iá o lý Đ h a c m a 2 8

LỜI NÓI ĐẦU.

k h á c n h a u ở lịc h sử h ìn h thành và p h á t triển , đ iề u k iệ n đ ất đ a i, k h í

h ậ u , d ấ u ấn m ỗ i thời đại đi q u a đ ể lại tro n g c u ộ c đ ấ u tranh s in h tồn

c ủ a c o n n g ư ờ i M ỗ i q u ố c g ia h a y m ỗ i d â n tộ c đ ề u tự h u n đ ú c , c h ắ t

l ọ c và tiế p n h ậ n n h ữ n g k in h n g h iệ m m ớ i là m p h o n g phú th ê m g ia tài

v ậ t c h ấ t và tin h thần c ủ a cả c ộ n g đ ồ n g , n h ữ n g g iá trị ấ y là v ăn h o á

N ó lu ô n là đ iể m tựa, là đ ịn h h ư ớ n g c h o to à n x ã h ộ i p h á t triển N ó là

s ố n g x ã h ộ i p h ứ c tạp c ủ a c o n n g ư ờ i.

C ó th ể n ó i g iá o lý Đ h a c m a v ề b ổ n p hân đ ạ o đ ứ c d ã c ó ả n h h ư ở n g rất lớ n và ch i p h ối lo à n b ộ đ ờ i s ố n g x ã h ộ i Ấ n Đ ộ N ó là c á i c ố t lõ i c ư

C á c s á n g tác v ăn h ọ c từ Ihời c ổ đ ạ i đ ế n n a y (v ă n h ọ c tru y ền m iô n g và

v ă n h ọ c v iế t) đ ề u đã ih ể h iệ n rất rõ g iá o lý Đ h a c m a v ề b ổ n p h ạ n đ ạ o

đ ứ c đ ặ c b iệ t q u a n h ữ n g h ìn h ảnh n g ư ờ i p hụ n ữ rất p h ổ b iế n tro n g c á c

tá c p h ẩ m v ă n h ọ c Ấ n Đ ộ C ô n g c u ộ c đ ấ u tranh g iả i p h ó n g d â n t ộ c Ấ n

Đ ộ đ ã là m th a y đ ổ i h o à n to à n s ố p h ậ n n g ư ờ i p h ụ n ữ Ấ n v à c ù n g vớ i

n ó là sự Ihay đ ổ i c ó tính c h ấ l c á c h m ạ n g tro n g q u a n n iệ m - n h ìn n hận

g iá o lý Đ h a c m a v ệ b ổ n p hận đ ạ o đ ứ c Đ ó là sự th a y đ ổ i từ c a m c h ịu ,

n h ẫ n n h ụ c , thụ đ ộ n g tiến tới thái đ ộ c h ấ p n h ậ n , n h ẫ n n h ịn m ộ t c á c h

c h ủ đ ộ n g c ó ý thứ c, c ó bản lĩn h C h ỉ n h ữ n g ai Ihấu h iể u sự tủi h ờ n c ơ

-PH Ẩ N T H Ứ N H Ấ T

M ột cái nhìn tổng thể về Ân Độ.

Ấ n Đ ộ là đ ất n ư ớ c c ó n ề n v ăn h iế n lâ u đ ờ i v à là m ộ t tro n g b ố n

n ô i v ă n m in h đ ầu tiên c ủ a n h â n lo ạ i “N ế u c ó m ộ t n ơ i n à o trên b ề m ặ t trái đ ấ t m à ở đ ó tất c ả n h ữ n g g iấ c m ơ c ủ a c o n n g ư ờ i đ ã tìm đ ư ợ c m ộ t

q u ô h ư ơ n g n g a y từ ihờ i k ỳ n g u y ê n s ơ k h i c o n n g ư ờ i bát đ ầ u m ơ ư ớc

v ề s ự tồ n tại c ủ a m ìn h , Ihì đ ó là Ấ n Đ ộ ” (R o m a in R o lla n d ) C ũ n g

c h ín h n ơ i đ â y từ lâu đ ã thu h ú t sự q u a n lâ m đ ặ c b iệ t c ủ a t h ế g iớ i, n h ấ t

là lẩ n g lớ p trí thức và c á c n hà k h o a h ọ c Đ ã và đ a n g c ó rất n h iề u c ồ n g trình n g h iê n cứ u , n h iề u v ấ n đ ề , n h iề u c â u h ỏ i đ ư ợ c đ ặ l ra đ ể tìm h iổ u ,

đ ể k h á m p h á, p h át h iệ n c ũ n g n h ư đ ể k iể m c h ứ n g , đ ố i c h iế u , s o sá n h

đ ố i v ớ i v ù n g đất n à y S o n g , v ớ i bất c ứ ai k h i m u ố n q u a n tâm tìm h iổ u

m ộ l vấn đ ề n à o đ ó v ề đ ấ t n ư ớ c, c o n n g ư ờ i, n ề n v ă n h o á v à d â n t ộ c Ấ n

Đ ộ , đ iề u đ ầ u tiê n và c ũ n g rất c ầ n th iế t là c ầ n ph ải c ó m ộ t c á i n h ìn

tổ n g th ể, c ơ b ản v ề đất n ư ớ c n à y , n g h ĩa là ph ải h iể u Ấ n Đ ộ dư ớ i d ạ n g

lổ n g q u á i c h u n g n h ất v ề c á c m ặ l tự n h iê n , v ãn h o á , x ã h ộ i và c á c m ố i liê n h ệ b iệ n c h ứ n g g iữ a c h ú n g đ ể rồi từ đ ó m ớ i c ó thổ đi sâ u n g h iê n

cứ u m ộ l v ấ n đ ề c ụ th ể n à o đ ó m à la đ a n g q u a n tâ m Đ ó c ũ n g c h ín h là

lý d o g iả i ih íc h tại s a o c h ú n g tồ i d ù n g m ộ t s ố tran g đ ẩ u tiê n c ủ a đ ề tài

đ ể g iớ i th iệu Ấ n Đ ộ dưới m ộ t c á i n h ìn tổ n g th ể v à k h á i q u á i n h ấ l

n h ữ n g c ơ sử lịc h sử, x ã h ộ i và n ề n v ă n h o á Â n Đ ộ tr u y ề n th ố n g trư ớc khi đi sâu v à o p hần trọn g lâ m c ủ a đ ề tài là tìm h iể u g iá o lý Đ h a e m a

v ề b ổ n p hận đ ạ o đ ứ c phụ n ữ Ấ n q u a m ộ t s ố tá c p h ẩ m v ă n h ọ c Ấ n Đ ộ liê u b iể u

Chương 1 Những cơ sở lịch sử - xã hội.

7.7 Tên nước:

T r o n g lịc h sử h ìn h thành và p h át triển , Ấ n Đ ộ đ ã từ n g c ó n h iề u lổn g ọ i T ô n g ọ i c ổ n h ấ l là A r y a V arta (h o ặ c A r y a Đ C sh a ) c ó n g h ĩa là

v ù n g đ ất c ủ a n g ư ờ i A r y a n Đ iề u n à y k h ẳ n g địn h : tên g ọ i n à y c ủ a A n

Đ ộ c ó từ k h o ả n g th iê n n iê n k ỷ II trước C ô n g n g u y ê n , th ờ i k ỳ n gư ờ i

P h ạ n (là tiế n g S a n sc r it - tiê n g c ổ Ấ n Đ ộ ) c ó n g h ĩa g ố c là trồ n g Irọl,

là m n ô n g n g h iệ p , m à Ihời đ ó n ô n g n g h iệ p đ ư ợ c c o i là m ộ t n g h ề c a o

q u ý , nôn n g ư ờ i A ry a n c ò n c ó n g h ĩa là n g ư ờ i là m n ô n g n g h iệ p n g ư ờ i

c ó p h ẩ m c h ấ l (g iá trị) c a o q u ý và sa u n à y m ớ i đ ư ợ c h iổ u là “ n g ư ờ i c ó

d ò n g d õ i c a o q u ý ”

 n Đ ộ c ò n c ó m ộ i tên g ọ i k h á c nữ a là B h arat V a r s h a V a r s h a h a y VarLa h o ặ c Đ ê s h a đ ề u c ó ngh7a là đ ấ l n ư ớ c , v ù n g đ ất B h a ra l V a r sh a

R ấ l n h iề u n g ư ờ i c o n c ủ a d â n tộc Ấ n Đ ộ v ẫ n tự h à o g ọ i lê n c ủ a lổ

q u ố c m ìn h là Bharat M a ta n g h ĩa là M ẹ Â n Đ ộ Đ ó là n g ư ò i M ẹ “ v ô

lư , tin tư ở n g v à tự h à o v ề n h ữ n g tru y ền th ố n g c ủ a m ìn h , lu ô n đ i tìm

đ iều b í ẩn, lu ô n đ ặ t ra n h ữ n g cà u h ỏ i v ề th iên n h iê n và n h â n s in h , trân

1 2 £>iềư hiện tự nhiên v ề địa lý k h í hậu.

C o n n g ư ờ i sin h ra trong tự n h iê n và s á n g tạ o n ê n m ộ t th iê n n h iê n thứ hai là v ăn h o á C o n n g ư ờ i v ớ i tự n h iê n g ắ n b ó v à lá c đ ộ n g q u a lạ i

c h ặ t c h ẽ v ớ i n h a u “Đ iể u k iệ n tự n h iê n , m ô i trư ờng tự n h iê n c ủ a m ộ t

k h u v ự c c h ắ c c h ắ n c ó m ộ t ảnh h ư ở n g n h ấ t đ ịn h đ ế n đ ờ i s ố n g v ã n h o á

c u ả n h ữ n g c o n n g ư ờ i s ố n g tron g k h u v ự c đ ó ” ( 6 , l r l 5 )

V ì v â y m à k h ô n g Ihể k h ô n g n ó i đ ế n đ iề u k iệ n tự n h iê n v ề đ ịa lý ,

k h í h ậ u c ủ a Ấ n Đ ô trước khi đ i sâ u v à o b ấ l c ứ lĩn h v ự c n à o c ủ a đ ờ i

s ố n g v ă n h o á Ấ n Đ ộ

Ấ n Đ ộ là m ộ t bán đ ả o lớ n r ộ n g m ê n h m ô n g , g ầ n n h ư là m ộ t tiể u

lụ c đ ịa , c h iế m g ầ n h ế t trung tâm k h u v ự c N a m Á , p h ía B ắ c g iá p

T ru n g Q u ố c , N ê p a n , B utan; p h ía Đ ô n g g iá p M ia n m a , B ă n g la đ é t; p h ía

T â y g iá p A p g a n is ta n , P a k isla n ; p h ía N a m đ ư ợ c b a o b ọ c b ở i b iể n  n

Đ ộ D ư ơ n g , b iể n Ả rậ p v à v ịn h B ă n g g a n Ấ n Đ ộ c ó d iệ n tíc h h ơ n 3 triệu k m v u ô n g (đ ứ n g h à n g Ihứ 7 trên th ế g iớ i) , v ớ i s ố d â n lín h đ ố n

n g à y 11 - 5 - 2 0 0 0 là tròn 1 tỉ n g ư ờ i (th e o b á o T h ể th a o h à n g n g à y , 11

- 5 - 2 0 0 0 ) , đ ứ n g thứ hai trên th ế g iớ i sa u T ru n g Q u ố c

N h ìn Irên b ả n đ ồ th ế g iớ i, Ấ n Đ ộ c ó h ìn h d á n g n h ư m ộ i tứ g iá c

k h ô n g đ ề u và d ố c d ầ n v ồ p h ía v ề p h ía đ ỉn h ở h ư ớ n g N a m là m ũ i

C ô m a r i P h ía b ắ c là b ứ c lư ờ n g Ihành v à n h đ a i n ú i v ĩ đ ạ i H y m a la y a

9 7 cjô 2 k in h đ ộ Đ ô n g , Ấ n Đ ộ h ầ u n h ư đ ư ợ c b a o b ọ c 'b ở i n ú i c a o và

đ ạ i d ư ơ n g v à c h ín h đ iề u k iệ n tự n h iê n n à y c ũ n g đã đ ư ợ c J N ô r u n h ậ n

x é l tro n g c u ố n “P h á t h iệ n  n Đ ộ ” c ủ a ô n g : “H ìn h ih á i s ồ n g n ú i v ề

đ ịa lý c ó m ộ t ảnh h ư ử n g m ạ n h m ẽ đ ế n v iệ c q u y ế t đ ịn h tín h c á c h và lịc h sử m ộ l đ ân lộ c Ấ n Đ ộ bị n g ă n c á c h bở i rặ n g n ú i H y m a la y a c a o

n g ấ t và b iổ n c ả , v iệ c đ ó đã sả n sin h ra m ộ t ý ih ứ c th ố n g n h ấ l tro n g

k h o ả n g 2 6 0 0 k m g ồ m n h iề u d ã y n ú i trù ng đ iệ p s o n g s o n g n ố i liế p

n h a u tạ o Ihành b iê n g iớ i lự n h iê n g iữ a T ru n g Q u ố c , N ê p a n vớ i Ấ n

Đ ộ V ù n g núi n à y c ó tới h ơ n 4 0 đ ỉn h c a o 7 - 8 0 0 0 m q u a n h n ã m

t u y ế t p h ủ T r o n g trí tư ở n g lư ợ n g c ủ a n g ư ờ i Ấ n x ư a , d ã y H y m a la y a

h ù n g v ĩ v ớ i n g ọ n M ê ru thần Ihánh c a o n g ấ t (d ư ự c c o i là “ c ộ t trụ

trờ i” ) là n ơ i trú n g ụ c ủ a c á c vị thần lin h (đ ứ n g đ ầ u là v ị thẩn Inđra)

k h ổ h ạ n h

N ơ i đ â y c ũ n g c ó n h iề u ih u n g lũ n g rộ n g d à i, n ổ i t iế n g n h ấ l là Ihun g lũ n g C a s ơ m ia th ơ m ộ n g và tráng lệ v ớ i m ù a x u â n n g ậ p Iràn h o a

k h ắ c n g h iệ t c ủ a n h ữ n g lu ồ n g k h í lạ n h , v ù n g k h í h ậ u lụ c đ ịa p h ía B ắ c

th ổ i x u ố n g , lại đ ồ n g thời lận d ụ n g đ ư ợ c g i ó m ù a từ đ ạ i d ư ư n g Ihổi

v à o tron g m ù a hạ, bị n ú i c h ặ n lại ih à n h n h ữ n g trận m ư a rào tron g làn h m á t m ỏ lư ới đ ẫ m v ù n g đ ồ n g b ằ n g  n H à n g r ộ n g lớ n phì n h iê u

R ừ n g rậm v ù n g c h â n n ú i c h iế m 4 /5 d iệ n tíc h h ệ Ih ố n g núi H y m a la y a

R ừ n g lâ m n g u y ê n th ủ y bạt n g à n đã tạo n ê n th ả m đ ộ n g th ự c v ậ t v ỏ

c ù n g p h o n g p hú và đ a d ạ n g , lừ n g à n x ư a đ ã c h iế m v ị trí c ự c k ỳ q u a n trọ n g Irong đời s ố n g k in h t ế c ũ n g n h ư đ ờ i s ố n g v ă n h o á , x ã h ộ i c ủ a cư

lừ n g là rừng rậm v à đ ầ m lầ y , m ãi đ ế n g ầ n th iốn n iê n k ỷ I trước C ổ n g

m ở rộ n g thành d iệ n líc h lớn n h ư b â y g iờ , P h o n g th ổ v ù n g đ ấ t n à y vớ i

k h í hâu n h iệ t đới g ió m ù a rất thuận lợi c h o v iệ c Lrong lú a n ư ớ c C h ín h

n ơ i đ â y là irung tâm k in h tế, v ăn h o á , c h ín h trị và đã c h ứ n g k iế n m ọ i

d iễ n b iế n th ă n g trầm c ủ a lịc h sử p h á t triển Ấ n Đ ộ

S ô n g Ấ n: n g u y ê n g ọ i là In đ u s và tên s ô n g c ũ n g là tên đ ất nư ớc:

H arappa, k h ở i n g u ồ n c ủ a n ề n v ă n h o á tru y ền th ố n g Ấ n Đ ộ với

“ n h ữ n g di lích g â y ấ n tư ợ n g sâ u s ắ c v ề m ộ t b ứ c tranh c ổ x ư a n h ất m à

c h ú n g ta c ó đ ư ợ c v ề q u á k h ứ Ấ n Đ ộ ” ( 6 1 ,T l ,t i T 3 2 )

Tất cả n h ữ n g g ì đ ư ợ c p h át h iệ n ở n ề n v ă n m in h n à y đ ã c h ứ n g tỏ rằng: “ V à o b u ổ i b ìn h m in h c ủ a lịc h sử Ấ n Đ ộ , đ ấ t n ư ớ c n à y đ ã k h ô n g

c ó v ẻ là m ộ t dứa trẻ q u ậ l q u ẹ o m à đ ã Irưởng Ihành v ề n h iề u m ặ l N ó

k h ô n g xa rời c u ộ c s ố n g , k h ô n g c h ìm đ ắ m tr o n g m ư m ộ n g v ề m ộ t th ố

g iớ i s iê u n h iê n m ơ h ồ k h ô n g Ihực t ế m à n ó đ ã đ ạt d ư ợ c n h ữ n g lie n b ộ

k ỹ thuật q uan trọ n g tro n g n g h ệ th u ậ t v à n h ữ n g lạ c th ú c ủ a c u ộ c đ ờ i,

sá n g tạo n ên k h ô n g c h ỉ n h ữ n g đ ồ m ỹ n g h ệ m à c ả n h ữ n g b iể u lư ợ n g

hữ u d ụ n g v à đ iể n h ìn h h ơ n c ủ a n ề n v ã n m in h h iệ n đại: đ ó là n h ữ n g

d ã y n ú i G át Đ ỏ n g và G át T â y c h ạ y d ọ c v e n b iể n p h ía N a m , v iề n b a o

q u a n h tiểu lụ c đ ịa n à y n h ư h ìn h c h ữ V (G á t tiế n g P h ạ n c ổ c ó n g h ĩa là

b ậ c th a n g ) V ù n g đất n à y k h ô n g c ó g iá trị tự n h iê n v ề n ô n g n g h iệ p ,

s o n g đư ớ i lò n g đ ấ t n ó lại ch ứ a n h ữ n g k h o á n g sả n q u ý v ớ i trữ lư ợ n g

lớ n như: sắ t, ih an đ á B ên c ạ n h đ ó lạ i c ó n h ữ n g lo à i thú q u ý h iế m

c ó g iá trị k in h t ế c a o như: v o i, h ổ , tê g i á c

V ề k h í hậu: B ởi Ấ n Đ ộ c ó đ ịa h ìn h r ộ n g lớ n v à đ a d ạ n g trải d ài từ

v ù n g n h iệ t đ ớ i tới tận v ù n g ô n đ ớ i, n g h ĩa là từ g ầ n x íc h đ ạ o tới lân

v ù n g trung tâm lạn h lẽ o c ủ a c h â u Á , n ê n n h ìn c h u n g th iê n n h iê n và

k h í h ậu nơi đ â y khá p h ứ c lạ p v à k h ắ c n g h iệ t P h ầ n lớ n k h í h ậ u Ấ n Đ ộ

là n h iệ t đ ớ i g ió m ù a tu y g iữ a c á c v ù n g c ó sự k h á c n h a u rõ rệt: k h í h ậu

ô n đới p h ía B ắ c , k h í hậu n h iệ t đ ớ i ở p h ía N a m và k h í h â u đ ạ i d ư ư n g ử

c h á y c ả c ỏ c â y và c o n n g ư ờ i T h ờ i liế t n à y c h iế m p h ầ n lớ n thời g ia n

T h ờ i g ia n n à y c ũ n g th ư ờ n g c ó n h ữ n g đ ợ t m ư a lớ n d ữ d ộ i k c o d à i g â y

lũ lụt n ặ n g n ề

N h ư v ậ y là tro n g c ù n g m ộ t ih ờ i g ia n , trên c ù n g m ộ i lụ c đ ịa , nơi

q u a n h n á m b ã n g g iá lạ n h lẽ o tu y ế t p hủ , n ơ i k h ô k h á t h ạ n h á n , nưi lù

lụ l d ẩ m d ề v à c ũ n g c ó nơ i ư ờ i c a o x a n h tro n g , m á l m ẻ , thư ih á i, h iề n

h o à Đ ó c h ín h là sự k h á c b iệ t đ ố i n g h ịc h lớn th ư ờ n g x u y ê n v ề k h í hậu

m à th iê n rihiên đ ặ c b iệ l ban lặ n g c h o v ù n g đ ấ t n à y T ừ n g à n x ư a , c o n

n g ư ờ i nơ i đ â y đ ã từ ng ph ải đ ấ u tranh rất g a y g o và g ia n k h ổ c h ố n g

c h ọ i với th iên n h iê n đ ổ tồn tại C ó lẽ c h ín h đ iề u ấ y đã là m c o n n g ư ờ i ihOm sứ c c h ịu đ ự n g b ề n b ỉ, d ẻ o d a i, n h ẫ n n ạ i và q u y ế t liộ t s o n g

k h ô n g k é m lạ c q u a n y ê u đ ờ i trước n h ữ n g thử th á ch g h ê g ớ m c ủ a Ih iên

n h iê n k h ắ c n g h iệ t T ất c ả hẳn đã đ ổ lại d ấ u ấn sâ u s ắ c tro n g c á c Irang thẩn th o a i, c á c b ản anh h ù n g c a Ấ n c ổ o a n h liệ t h à o h ù n g v à đ ầ y c h ấ t trữ lìn h v ô c ù n g h ấ p d ẫ n vớ i “ sứ c s ố n g và sự k h ẳ n g đ ịn h c u ộ c s ố n g thổ h iệ n tràn n g ậ p tron g đ ó thật là k ỳ lạ ” ( 6 1 , T l , t r l 5 5 )

V à o q u ã n g n h ữ n g n ă m 3 0 0 0 trư ớc C ô n g n g u y ê n , trên lưu v ự c

s ô n g Inđ c ủ a lụ c đ ịa  n Đ ộ đã c ó g iố n g n g ư ờ i th u ộ c c h ủ n g tộ c

S u m eria n và Đ r a v iđ ia n sin h s ố n g (h ọ c ó v ó c n g ư ờ i n h ỏ , da đ e n - nũu,

G iố n g n g ư ờ i A r y a n (m à Ă n g g h c n g ọ i là “ dân du m ụ c liề n liế n ” )

da s á n g , m á t x a n h , m ũ i lliẳ n g , ló c h o c v à n g , v ó c c a o lớ n đã x â m nlụip

v à đ ổ n g h o á c ư dân bản đ ịa (g ọ i là tiền A r y a n ) đ ịn h c ư ử v ù n g đ ồ n g

b ằ n g ấn H à n g m à u m ỡ và d ẩ y lùi m ộ l phần lớn s ố d â n bản đ ịa x u ố n g

p h ía N a m Ấ n (N g à y n a y dân c ư N a m Ấ n c ò n lưu g iữ k h á n h iề u n et

đ iể n h ìn h c ủ a g iố n g n g ư ờ i Đ r a v iđ ia n ).

k ỷ 11, c á c b ộ tộ c H ồ i g iá o g ồ m c á c b ộ tộ c n g ư ờ i Ả rậ p , c á c b ộ lộ c

T h ổ và A p h -g a n đã c ó n h iề u đ ợ t x â m n h ậ p Ấ n Đ ộ Đ ặ c b iệ t ỉà v ư ơ n g triều H ồ i g iá o Đ ê li ( c u ố i t h ế k ỷ 1 3 ) đ ã trụ lạ i Ấ n Đ ộ lâ u d ài vớ i 3 3

q u ố c v ư ơ n g (su lta n ) Đ ó là th ờ i k ỳ đ ạ o H ồ i du n h ậ p v à o Ấ n Đ ộ và c ó

sự h ỗ n d u n g g iữ a văn h o á H ồ i g iá o v à v ãn h o á H in đ u b ả n đ ịa

N ă m 1 3 9 8 , c á c t ộ c M ô n g c ổ tràn v à o  n Đ ộ m à m ử đ ầ u là thủ lĩn h T im u lc n g và sa u đ ó là B a b e r c ù n g n h ữ n g n g ư ờ i k ế lụ c c ủ a ô n g ta

n ã m 1 9 4 7 , Ấ n Đ ộ g ià n h đ ộ c lậ p và từ đ â y thự c s ự k ế t th ú c q u á trình

x â m n h ậ p c ủ a n g o ạ i b a n g

N h ư v â y là sa u m ộ t thời g ia n d à i h o à n to à n b iệ t lậ p với x u n g

q u a n h , Â n Đ ộ đ ã liê n tụ c liế p n h ậ n sự x â m n h ậ p ồ ạt từ b ê n n g o à i (m à đ a p h ầ n là n h ữ n g c u ộ c x â m lư ợ c ) Đ ó c ũ n g c h ín h là q u á trình

p h a Irộn đ ồ n g h ó a , g ia o lưu v ề k in h tế , v ăn h o á , x ã h ộ i v ô c ù n g đ a

d ạ n g và p h ứ c tạp Đ iề u n à y m a n g lại sự p h o n g phú đ ộ c d á o c h o n ề n văn h ó a Ấ n Đ ộ tru y ền Ih ố n g v ố n g ià u bản s ắ c d â n tộ c C h ín h J N êru

c ũ n g phải th ố t lên : “T h ậ t lạ lù n g khi n g h ĩ rằng Ấ n Đ ộ v ớ i h ệ th ố n g

đ ẳ n g c ấ p và tính đ ặ c q u y ề n c ủ a n ó lại c ó tiề m n ă n g k ỳ lạ thu hút

A s a m a in , B e n g a li, G u lja r a ti, K a n a ra , K a s m ir i, M a r a ti, M a la ia m ,

ô r i g a , P e n ja b i, S a u s k il, S in đ h i, T a m u n , T e lu g u , U rd u 15 n g ô n n g ữ

n à y đ ể u c ó n g u ồ n g ố c từ tiế n g S a n sk rit c ổ (c ò n g ọ i là tiế n g P h ạ n ).

T iế n g P h ạ n là n g ô n n g ữ c ổ n h ấ t c ủ a Ấ n Đ ộ c ó n g u ồ n g ố c lừ n g ừ

hô A n - A u , c ó n h iề u liê n q uan vớ i c á c n g ô n n g ữ ở B atư và T ru n g cậ n

Đ ồ n g T iế n g P h ạ n đ ư ợ c d ù n g n h iề u trong c á c s á c h k in h c ổ , tro n g c á c

b u ổ i tố lỗ x a x ư a v à đ ư ợ c c o i là n g ồ n n g ữ M ẹ , n g ổ n n g ữ c ủ a llián lin h Đ ỏ là “m ộ t n g ô n n g ữ p h o n g p h ú lạ lù n g , n h ư m a n g đủ h o a rực

rỡ, đ ủ c á c thứ lá x u m x u ê , th ế n h ư n g n ó c h ín h x á c v à n g h iê m n g ặ t

n ằ m tron g c á c k h u n g n g ữ p háp m à P a n in i đã đ ặ t ra c á c h đ â y 2 6 0 0

n ă m T iế n g P hạn đ ầ y n h ữ n g lừ k h ô n g c h ỉ c ó c á i đ ẹ p th ơ m ộ n g m à

c ò n c ó ý n g h ĩa sâu s ắ c , m ộ t lo ạ t n h ữ n g ỷ n iệ m liê n k ế t m à k h ô n g thổ

d ịc h ra liế n g n ư ớ c n g o à i đ ú n g tin h Ihần và c á c h n h ìn T h ậ m c h í n g ữ

c ổ n h ấ l m à n h â n lo ạ i đ ư ợ c b ict d e n (Ih e o c ô n g b ố c ủ a tiế n s ĩ R ic h a r s

M c a d a v - Đ ạ i h ọ c H a v a rd , g iá m d ố c T ru n g tâm n g h iê n cứ u k h ả o c ổ

H a ra p p a ) C ó h ai lo ạ i c h ữ v iế t c ù n g m ộ t h ệ th ố n g n g ữ pháp : K h a r ô sli

v à B ra h m i C h ữ K h a r ô sti c h ịu ảnh h ư ở n g c h ữ v iế t Ả rập: v iế t từ phải

s a n g trái, g ồ m 2 5 2 k ý h iô u (c h ữ U r idu v iế t Lheo k iổ u c h ữ n à y ) C h ữ

B ra h m i đ ư ợ c c o i là c h ữ c ủ a thẩn B ra h m a , v iế t từ trái s a n g p h ải (là

la vẫn h iể u v à lất n h iê n “ tro n g b ố i c ả n h x ã h ộ i n g à y n a y c h ế đ ộ đ ẳ n g

c ấ p và p h ầ n lớ n n h ữ n g c á i k è m th e o n ó là h o à n to à n k h ô n g ph ù hựp,

là phản đ ộ n g , là k ìm h ã m , là n h ữ n g h à n g l à o n g ă n c ả n sự tiến b ộ ” (6 1 ,T 2 ,t r 8 0 )

T ừ sự p hân b iệ l m à u d a ban d ầ u , x ã h ộ i Ấ n Đ ộ c ổ đ ại d ẩ n phíìn

h à n h c a o n h ấ t v à đ ư ợ c h ư ở n g n h iề u q u y ề n lợ i n h ấ t Lrong x ã h ộ i H ọ là

n h ừ n g ngư ừ i n ắ m g iữ đ ờ i s ố n g lin h ih ầ n tro n g c á c là n g x ã , g ồ m

n h ữ n g tu s ĩ, g iá o c h ủ , lă n g lữ, đ ạ o s ĩ, n h ữ n g n h à tư tư ử ng h ư ớ n g d ẫn

c h ín h s á c h , b ả o v ê v à d u y trì n h ữ n g lý tư ởn g c ủ a đ â n tộ c

- C ơ sa t-ria : là v u a q u a n , q u â n lín h , v õ s ĩ.

- V a is ia : c h iế m đ a p h ẩ n tron g x ã h ộ i, g ồ m n h ữ n g d â n c à y , th ợ thủ

c ô n g , th ư ơ n g n h ân

- Suđra: là thành p h ầ n tiệ n d â n , tôi tớ c h u y ê n p h ụ c vụ n g ư ờ i k h á c ,

là m n h ữ n g v iộ c k h ô n g c ó k ỹ thuật h a y n h ữ n g n g h ề như: đ à o h u y ệ t,

q u é l r á c

G iữ a b ố n đ ẳ n g c ấ p lạ i c ó sự p h â n b iệ t k h ắ t k h e , đ ặ c b iệ t là g iữ a

ba đ ẳ n g c ấ p trên v ớ i đ ẳ n g c ấ p c u ố i c ù n g , n h ấ l là tro n g q u a n h ệ g ia o tiế p , h ô n n h â n , ăn u ố n g

N g o à i b ố n đ ẳ n g c ấ p Irên c ò n c ó h ai lo ạ i n g ư ờ i ih u ộ c d iệ n n g o à i

đ ẳ n g c ấ p là P aria (n g ư ờ i c ù n g k h ổ , c ù n g đ in h , ăn x in ) và H a rija n (c o n

h o a n g , s in h ra từ n h ữ n g c u ộ c h ô n n h â n trái luật lệ ) Cả h a i lo ạ i n à y liế n g P h ạ n g ọ i là “c h a n đ a la - n g h ĩa là: n g o à i đ ẳ n g c ấ p , bị x ã h ộ i

k h in h rẻ c á c h b iệ t.

S o n g dù s a o , “ v à o thời k ỳ m à th e o lệ th ư ờ n g , n h ữ n g n g ư ờ i di

c h in h p h ụ c tiêu d iệ t h o ặ c bắt là m n ô lệ n h ữ n g c h ủ n g l ộ c bị c h in h

p h ụ c , thì đ ẳ n g c ấ p v ẫ n là m ộ t g iả i p h á p h o à b ìn h p h ù h ợ p v ớ i s ự p h á i triển c ủ a v iệ c c h u y ê n m ô n h o á c á c c h ứ c n ă n g , là m ộ t sự h ợ p lý h o á

n h ữ n g th ự c t ế tồn tại lú c đ ó ” ( 6 1 ,T l ,li T 7 2 )

T h e o thời g ia n và tro n g quá trình phát triển c ủ a x ã h ộ i, h ệ th ố n g

đ ẳ n g c ấ p n g à y c à n g trử nôn x ấ u x a , đ á n g n g u y ề n rủa v ớ i n h ữ n g

p h ậ n và n g h ĩa vH phải tuân ih e o T ẩ n g lớ p th ố n g trị ử Ấ n Đ ộ đã d ù n g

n h iề u b iệ n p h á p đ ể d u y trì s ự b ề n v ữ n g và triệt đ ể lợ i d ụ n g h ệ Ih ố n g

đ ẳ n g c ấ p h ò n g x o a d ịu , ru n g ủ q u ầ n c h ú n g T r o n g lịc h s ử ấn Đ ộ d ã

lừ n g c ó n h iề u p h o n g trào c ả i c á c h tiế n b ộ n h ằ m lẩ y c h a y c h ế đ ộ đ ả n g

đ ồ n g Ấ n Đ ộ , c h i p h ố i h ế t Ihảy tới c u ộ c s ố n g tâm lin h c ủ a lừ n g cá

n h â n c o n n g ư ờ i, tới n h ữ n g lư iư ử ng c h ín h trị, n g h i lễ , p h o n g lụ c , q u a n

C ơ đ ố c tất c ả đ ều k h o a n d u n g và c ù n g “ c h u n g s ố n g h o à b ìn h ” dư ớ i

đ ổ n g h o á lẫn n h a u Bởi lẽ , lu y m ỗ i lô n g iá o đ ề u m a n g s ắ c thái b iổu

h iệ n c ũ n g n h ư n h ữ n g tô n c h ỉ h ọ c th u y ế t k h á c n h a u , s o n g g iữ a c h ú n g

đ ề u n ổ i bật lê n m ộ t c ố t lõ i c h u n g , m ộ t tiế n g n ó i c h u n g , d ư a đ ế n sự

th ố n g n h ấ t - m ộ t sự Ih ố n g n h ấ l tron g đa d ạ n g C h ín h đ ặ c đ iể m n à y là

m ộ t tro n g n h ữ n g y ế u tố c ơ bản h u n đ ú c n ê n m ộ t lâ m h ồ n Ấ n Đ ộ , m ộ l tin h thẩn Ấ n Đ ộ tru y ền Ih ố n g , m a n g b ản s ắ c r iê n g b iệ t.

N h ìn c h u n g , tô n g iá o Ấ n Đ ộ c ũ n g th ấ m d ẫ m m ộ t tư tư ở n g c ư bản

m a n g ý n g h ĩa tích c ự c , đ ặ c b iệ t v ề d ạ o đ ứ c , lố i s ố n g c o n n g ư ờ i Đ ỏ là tìn h th ư ơ n g y ê u đ ổ n g lo ạ i, là tư tư ở n g h o à b ìn h , h o à h ợ p , b ìn h đ ả n g ,

b á c á i, là c h ữ T H I Ệ N v iế t h o a C h ín h đ iề u n à y là c ộ i rễ, là n ề n tả n g

c ơ bản hun đ ú c n ê n “ lin h thần Ấ n Đ ộ ” , “ b ả n s ắ c Ấ n Đ ộ ” B ản s ắ c ấ y

m ã i Loả s á n g n h ư n ă m n g u y c n tắ c c h u n g s ố n g h o à b ìn h “ p a n c h si la ”

n ổ i liế n g c ủ a p h o n g Irào k h ô n g liê n k ế l d o c ố ih ủ iư ớ n g G N ô ru sá n g

lậ p ( 1 9 5 4 )

H à n g m ấ y n g à n n ă m q u a , lô n g iá o  n Đ ộ đã lổ n tại và trỏ llià n h

m ộ t thứ k h ô n g th ể th iế u n h ư hơi thử, n ư ớ c u ố n g tro n g đừi s ố n g lùm lin h c o n n g ư ờ i Ấ n Đ ộ N ó đ ã đ ư ợ c n â n g lê n th à n h đ ứ c tin th iê n g liô n g th ấ m sâ u tron g m á u th ịt c ủ a h ơ n 1 tỉ n g ư ờ i d â n  n Đ ộ S o n g

đ iề u m à k h ô n g ai c ó th ể phủ n h ậ n là: Lồn g iá o Ấ n Đ ộ lạ i n h ư m ộ t

c h ấ l th u ố c g iả m đ a u , n h ư liề u th u ố c an th ầ n , n h ư m ộ t th ứ th u ố c m ô

đ ố i vớ i n g ư ờ i đ ờ i M á c c ũ n g đ ã g ọ i đ ó là m ộ t thứ Ih u ố c p h iệ n N ó an

ủi, x o a d ịu n ỗ i đ a u trần th ế b à n g đ ạ o lý Đ h a c m a , n ó đ ộ n g v iê n , k h íc h

lô c o n n g ư ờ i vư ợ t q u a m ọ i é o lc , k h ổ h ạ n h Irong c u ộ c s ố n g b à n g q u a n

n iệ m n g h iộ p b áo - luân h ồ i, n ó m a n g lạ i c h o c o n n g ư ờ i n iề m tin

tư ở n g , h y v ọ n g ở k iế p sa u b ằ n g k h á i n iệ m g iả i Ih oát v ĩn h h à n g

N h ữ n g g iá o lý n h ữ n g q u an n iệ m ấ y ih e o thời g ia n đ ã d ầ n Lạo n ê n bản

c h ấ t c a m c h ịu , c h ấ p n h ậ n , n h â n n h ụ c , k h ô n g đ ấ u tranh, th á i đ ộ thụ

đ ộ n g , lầ m lì, p h ụ c tù n g và q ụ y lụ y ở c o n n g ư ờ i Đ ó c ũ n g c h ín h là m ộ t

y ế u Lố c ơ bản tron g q u á trình h ìn h thành b ả n c h ấ l, tín h c á c h d â n tộ c

Ấ n Đ ộ n ó i c h u n g v à p h ụ n ữ Ấ n Đ ộ n ó i r iê n g

Chương 2: Khái quát nền văn hoá Ân Độ

truyền thống.

H ẳ n ai c ũ n g h iể u rằng văn h o á là m ộ t p h ạ m Irù rất r ộ n g V ă n h o á

là tất cả n h ữ n g g ì d o c o n n g ư ờ i tạo ra, là lự n h iê n thứ hai lừ tự n h iê n

th ẩn c a phát triển liê n tụ c đ ế n tận t h ế k ỷ 17 - 18 (k h i th ự c d â n A n h

x â m lư ợ c Ấ n Đ ộ ) , tro n g đ ó tru y ền Ih ố n g tru y ền m iệ n g đ ó n g v a i trò

q u a n trọn g n g a y c ả khi đã c ó c h ữ v iế t (k h o ả n g t h ế k ỷ 5 trư ớc C ô n g

n g u y ê n ) K h á c vớ i đa s ố c á c n ư ớ c p h ư ơ n g T â y : k h i triết h ọ c x u ấ t h iệ n

n é n m ó n g c ơ s ở c h u n g ban đ ầ u là k h o là n g Lhần th o ạ i đ ặ c s á c và trên

h ế t là “m ộ t tin h Ihần Ấ n Đ ộ ” , “m ộ t lâ m h ổ n  n Đ ộ ” (n h ư d ã n ó i đốn

K in h V ê đ a (n g h ĩa tiế n g P h ạ n là: h iể u b iế l) ra đ ờ i k h o ả n g nử a sa u

th iê n n iê n k ỷ 2 trước C ô n g n g u y ê n và v ề sa u đ ư ợ c g h i lạ i b ằ n g tiê n g

á n h “ thời đ ạ i ấu trĩ m ộ t đi k h ô n g trở lại c ủ a x ã h ộ i lo à i n g ư ừ i” (C

tá c p h ẩ m v ă n h ọ c thời k ỳ n à y đ ề u tập trung p h ả n á n h thự c tại: p h o n g trào đ ấ u tranh g iả i p h ó n g d ân tộ c , p h o n g trào c h ố n g tàn d ư lạ c h ậ u cũ

c ủ a tô n g iá o , đ ả n g c ấ p , h ô n n h â n tro n g c ô n g c u ộ c x â y d ự n g c u ộ c

s ố n g m ớ i.

N ổ i bạt thời k ỳ n à y c ó “G ồ đ a n ” (c o n b ò t ế th ẩ n ) c ủ a p T râ n đ ơ ,

c ó n h à Ihơ - g iả i th ư ở n g N ô b e n ( 1 9 1 3 ) R T a g o r , c ó n h à v i ế l tiổu

th u y ế t Ia sơ p a l v ớ i b ộ tiể u th u y ế t 2 tạp “ Sự thật g iả d ố i ” L u ô n g iữ

g ìn và phát h u y g iá trị tru y ền th ố n g d â n tộ c , h ọ đ ề u là n h ữ n g n h à v ăn

từ n h â n d â n , c ủ a n h â n d â n , là g ạ c h n ô i g iữ a q u á k h ứ v à c u ộ c s ố n g

h iệ n th ự c đ ầ y c a m g o p h ứ c lạ p c ủ a n h â n d â n A n Đ ộ n h ữ n g n ă m đ ẩ u

c ủ a đ ề tà i).

N g o à i ra, tro n g đ ờ i s ố n g v ă n h o á Ấ n Đ ộ , c á c lĩn h v ự c k h á c như:

d ie u k h ấ c , k iế n Irúc, n g h ệ Ihuâl b iể u d iễ n v à đ ặ c b iệ t là lễ h ộ i c ũ n g

đ ã c ó n h ữ n g g iá trị n h ấ t đ ịn h tron g đ ờ i s ố n g tin h thẩn c ủ a d â n lộ c Ả n

Đ ộ Đ ó là m ộ t d â n tộ c lu ô n c o i trọn g đ ờ i s ố n g tâm lin h , lu ô n h o à h ợ p

g iữ a m ộ n g và Ihực, đ ạ o và đ ờ i, lu ô n c ó ý th ứ c tôn trọ n g v à lưu g iữ g iá

s ắ c đ ộ c đ á o c ủ a n ề n ván h o á Ấ n Đ ộ , m ộ t n ề n v ă n h o á m a n g lín h

th ố n g n h ấ t m ạ n h m ẽ tro n g s ự đa d ạ n g v ớ i q ụ á trình p h á t triển “ liê n

tụ c k h ô n g đứt q u ã n g g iữ a n h ữ n g g ia i đ o ạ n phát triển h iệ n đ ạ i n h ấ t và

k h ổ n g phải là c h ế n g ự m à là h o à đ ồ n g , h o à h ợ p v ớ i th iê n n h iê n n h ư

G M u rray - m ộ t h ọ c g iả c ổ đ iể n H y L ạ p đã n ó i b ằ n g h ìn h ảnh rất thơ: “ H ã y d ạ o n h ữ n g b ư ớ c n h ẹ n h à n g Irong c á c th ế g iớ i, n ơ i á n h s á n g

v ớ i  n Đ ộ tro n g c á c lĩn h v ự c k in h tế, v ă n h o á , c h ín h tr ị B ởi lẽ V iệ t

N a m - Ấ n Đ ộ c ó rất n h iề u đ iể m lư ơ n g đ ồ n g v ề h o à n c ả n h lịc h sứ ,

n h ữ n g q u a n n iệ m v ề đ ạ o đ ứ c, lố i s ố n g n ê n rất d ễ Ih ô n g c ả m v à h iể u

b iế t n h a u q u a “ n h ữ n g Ih ô n g đ iệ p c ủ a tìn h y ê u , lò n g k h o a n d u n g và tìn h h u y n h đ ệ ” (2 ) M G a n đ i, J N ê r u c ủ a Ấ n Đ ộ v à C h ủ tịc h H ồ C h í

M in h đ ề u c ó n h ữ n g đ iể m tư ơn g đ ổ n g tro n g c á c h liế p c â n v ớ i c o n

đ ư ờ n g g ià n h tự d o, tron g v iệ c n ê u ca o g iá trị tru y ền th ố n g v à lịc h sử

d â n lộ c m ìn h đ ể x â y d ự n g k h ố i đ o à n k ế t n h â n d â n la o đ ộ n g th u ộ c

m ọ i lầ n g lớp, tín n g ư ỡ n g và tô n g iá o C á c v ị lã n h đ ạ o c ủ a c ả h ai d ân

t ộ c đ ã h o à hợ p c h ủ n g h ĩa n h ân đ ạ o v ớ i c h ủ n g h ĩa y ê u n ư ớ c , đ ư a d â n

N h â n dân hai n ư ớ c đ a n g n ỗ lự c là m h ế t sứ c m ìn h đ ổ c h ă m s ó c

c h o c â y hữu n g h ị m ãi m ãi iưưi x a n h V iệ t N a m - Â n Đ ộ đã c ó 5 0 n ă m

q u a n hô h ợ p tác tron g v iệ c p h á t triển k in h t ế v à đ ổ i m ớ i đ ấ t n ư ớ c

T rên c ơ sử c ủ a lò n g tự tin và tin tư ởn g lẫn n h a u , tro n g tư ơ n g lai m ố i

q u a n h ệ đ ặ c b iệ t n à y s ẽ đạt tới n h ữ n g tầ m c a o to lớ n h ơ n n h ư n g à i

Đ ạ i s ứ Ấ n Đ ộ đ ã k h ẳ n g đ ịn h tron g b u ổ i n ó i c h u y ệ n tại C L B g ia o lưu

v ă n h o á và k in h t ế Q u ố c t ế n g à y 13 - 4 - 2 0 0 0

PH Ầ N T H Ứ H A I

Tìm hiểu khái niệm giáo lý Đhacma.

Chương 1 Những khái niệm về giáo lý Đhacma.

L ư ơ n g lâ m , lư ơ n g tri.

N g o à i ra, c h ú n g tôi c ò n tìm th ấy rải rác tro n g c á c s á c h c ổ Ấ n Đ ộ (th í d ụ n h ư tro n g trường c a - sử thi M a h a b h a r a ta ) n h ữ n g đ ịn h n g h ĩa

N g ư ờ i ta phải là m c á i g ì k h iế n c h a m ẹ thân y ê u đ ẹ p lò n g Đ ỏ là

v ớ i k h á i n iê m Đ a n đ a đ ể là m n ổ i rõ Lhêm n ộ i d u n g v à Ihực c h â ì c ủ a

C ũ n g tron g từ đ iể n H in đ i - N g a (n h ư đã n ó i ở trên ), Đ a n đ a đ ư ợ c d ịc h

ra n h iề u n g h ĩa : c á i g ậ y , q u ả đ ấ m , sự trừng trị, Irừng p h ạ t, đ à n áp, đ è

b ẹ p , c u ộ c đ ụ n g đ ộ , sự h u y ê n n á o C h ú n g ta Lhấy c á c n g h ĩa trên đ ề u liê n q u a n đ c n b ạ o lự c, n h ữ n g h àn h đ ộ n g m ạ n h và h o à n to à n đ ố i lập

x ư a khi c o n n g ư ờ i bắt đ ẩ u c ó n h ữ n g s u y n g ẫ m tìm h iể u s ơ k h a i ban

d ầ u v ề v ạ n v ậ l x u n g q u a n h , v à o n h ữ n g th iê n n iê n k ỷ II trư ớc C ô n g

n g u y ê n , n g ư ờ i A n c ổ đã c ó q u a n n iệ m “ v ũ trụ là đ ồ n g n h ấ t th ể ” , ràng

vũ trụ đ ư ự c v ậ n d ộ n g lu ẩ n h o à n th e o m ộ t q u y lu ậ t n h ấ t đ ịn h n à o d ó

Q u y lu ậ l n à y “ là m n ò n g c ố t v à là m k h u ỏ n th ư ớ c c h o tất c ả ” (1 2 ,U '7 0 ).

T r o n g lừ đ iổ n H in d i - N g a , R ita đ ư ợ c d ịc h n g h ĩa là: k iể u c á c h , lố i

n ế p , c á c h Ihức h à n h đ ộ n g , thói q u e n , n g u y c n tắ c , q u y lắ c , lu ậ l lệ R ita

- q u y lu ậ t v ậ n đ ộ n g n à y c ũ n g đã đ ư ợ c n g ư ờ i Ấ n c ổ n h ắ c đ ế n tro n g b ộ

K in h V ê đ a k h i đ ề c ậ p đ ế n n h ữ n g q u a n n iệ m c ủ a h ọ v ề vũ irụ v à sin h

m ạ n g vũ trụ Q u a 1 0 2 8 bài Ihơ ca n g ợ i Ihần Irong tập R ig V ê đ a ,

c h ú n g ta n g à y n a y b iế t đ ư ợ c rằng n g ư ờ i  n x ư a d ã từ n g k h ẳ n g đ ịn h

vũ trụ lổ n tại th e o m ộ t c h u k ỳ v ậ n đ ộ n g tuần h o à n v ô tận b a o g ồ m ba

b ư ớ c lặ p đi lặp lại: s in h th àn h - p h át Iridn - h u ỷ d iệ t, ph ù h ợ p v ớ i c ô n g

th ứ c c h u n g g ọ i là T rim u rli (la m vị n h ất thể); B h a rm a ( Đ ấ n g s á n g lạ o )

8 6 4 0 0 0 0 0 0 0 n ă m c ủ a n g ư ờ i.

Sau m ỗ i M a h a y u g a b ằ n g 4 3 2 0 0 0 0 n ă m c ủ a n g ư ò i, t h ế g iớ i vạn

v ậ t tro n g vũ trụ phải trải q u a m ộ t c ơ n đ ại h u ỷ d iệ t (m ộ t trân đ ại h ồ n g

th u ỷ c h ẳ n g h ạ n ) rồi m ớ i tái s in h c h u y ể n q u a m ộ t M a h a y y u g a m ới

k h á c tiế p th e o , lịc h sử k h a i Ih iên lậ p đ ịa c ủ a c h ú n g ta (là m ộ t

M a h a y u g a - g ia i đ o ạ n lớ n ) g ồ m c ó 4 Y u g a (g ia i đ o ạ n n h ỏ ), k h o ả n g

c á c h g iữ a hai Y u g a là h a i g ia i đ o ạ n g ia o thời - q u á độ: g ia i đ o ạ n rạng

đ ô n g đi trư ớ c, S a n đ h y a và S a n đ h y a n s a là g ia i đ o ạ n h o à n g h ổ n đ i s a u

B ố n g ia i đ o ạ n n h ỏ đ ó là:

G ia i đ o ạ n Đ o a p a ra : là g ia i đ o ạ n đ ổ n g Đ ạ o lý Đ h a c m a s u y k é m

đi rất n h iề u C ái ih iệ n v à c á i á c lu ô n là đ ố i thủ n g a n g n h a u C u ộ c

s ố n g c o n n g ư ờ i x u ấ l h iệ n n h iề u lín h d ụ c , tín h Iham la m ích k ỷ cá

n h â n T h ờ i k ỳ n à y k c o d ài 8 6 4 0 0 0 n ă m (b ằ n g 2 4 0 0 n ă m th ầ n ) b ằ n g 1/2 g ia i đ o ạ n K rita.

G ia i đ o ạ n K a li: là g ia i đ o ạ n sắ t Đ â y c h ín h là thời k ỳ c o n n g ư ờ i

h iệ n đ ạ i c h ú n g ta đ a n g s ố n g G iá trị đ ạ o lý Đ h a c m a c h ỉ c ò n 1 /4 C ái

á c n h iề u klii lấn át và th ắ n g cá i th iệ n C o n n g ư ờ i c ó n h iề u tính xâ'u

x a , c á i b ấ l h o à - c h iế n tranh x ả y ra liê n m iê n k h ô n g lú c n à o n g ừ n g

T h e o tín h to á n củ a n g ư ờ i Ấ n c ổ , Ihời đ ạ i n à y bắt đ ẩ u từ n ã m 3 1 0 2 trư ớc C ô n g n g u y ê n và s ẽ lồ n lại tron g 4 3 2 0 0 0 n ă m S au đ ó thời đ ại

n à y s ẽ c h ấ m dứt b ằ n g m ộ l trận đ ạ i h u ỷ d iệ t v à s ẽ x u ấ t h iệ n đ ấ n g cứ u

th ố n g u y ê n là h o á thân th ứ 10 c ủ a thần V is n u là K a n k in (9 h o á Ihân trư ớc c ủ a thần là: c á , rùa, lợn rừ ng, n h â n sư , n g ư ờ i lù n , R a m a c ẩ m rìu, R a m a h o à n g lử , K risn a , P hạt T h íc h c a ) K a n k in c ó thân h ìn h c h ó i

s á n g n h ư s a o c h ổ i, cư ỡ i n g ự a , c ầ m k iế m và n g ự trên lư n g rùa T h ầ n s ẽ

n h ấ n c h ìm t h ế g iớ i đ ầ y c h iế n Iranh đ ó i k h á t b ện h , lậ t, h u ỷ d iệ t

M a h a y u g a c ũ và lạ o n é n M a h a y u g a m ớ i lố t đ ẹ p h ơ n

N h ư v â y , th e o c á c h tính to á n c ủ a n g ư ờ i Ấ n c ổ , lo à i n g ư ờ i c h ú n g

la v ãn c ò n n h ữ n g 4 2 6 8 9 8 n ă m nữa m ớ i bị K a n k in n h ấ n c h ìm đ ổ rồi

vũ trụ c h u y ổ n sa n g k ỷ n g u y ê n m ớ i k h á c ! M ộ t lư ơ n g lai đ ẩ y h y v ọ n g !

C ũ n g íh e o c á c h s u y n g ẫ m tín h to á n c ủ a n g ư ờ i  n c ổ , lịc h s ử vũ trụ c ó 14 M a n u (th u ỷ tổ ), m ỗ i M a n u n g ự trị Irong 3 0 6 7 2 0 0 0 0 n ă m

14 M a n u h ợ p Ihành 1 K a n p a (m ộ t n g à y đ ê m c ủ a thần B r a h m a ) M a n u thứ 7 là Ihuỷ tổ lo à i n g ư ờ i n g à y n a y (n h ư N ô ê h a y A đ a m tro n g lliẩ n

ph ải th ấ y rõ răng n g ư ờ i A n c ố n g a y từ thời rất x a x ư a đ ã n h â n đ ịn h :

“ C ó m ộ l đ ịn h luật lự n h iê n tro n g h iệ n lư ợ n g v ũ trụ: vũ trụ k h ô n g phải

là m ộ l m ớ h ỗ n đ ộ n , n ó c ó m ộ t h o à đ iệ u , m ộ t đ iề u lý n g ấ m n g ầ m ở bôn Irong lạ o VỘI, ử n h â n s ự và ở tro n g v iệ c h à n h l ỗ ” ( 5 1 ,t r 4 3 ) V à

v ạ t th iê n n h iê n b ố n m ù a k ế tiế p vận hành : x u â n , h ạ , th u , đ ỏ n g R ita

c ũ n g n g ụ ý n g h ĩa trậl lự c ủ a n h â n sự lu â n th ư ờ n g đ ạ o ly C h ư vị lliầ n lin h c ó n h iệ m vụ b ả o v ề c h o trật tự c ủ a vũ trụ và trật lự c ủ a n h â n

N a m ) ” ( 5 1 , l r l 3 9 )

N h ư v â y , c h ú n g la c ó ih ể k h ẳ n g đ ịn h m ộ t đ iề u là: R ita là tiề n thân c ủ a Đ h a c m a h a y n ó i c á c h khác: Đ h a c m a p h át s in h và phát triển

lừ luật vân đ ộ n g R ila , d ẩ n d ầ n trở th àn h P h á p h a y Đ ạ o lý (n h ư q u a n

n iô m v ể c h ữ L ễ Irong đ ạ o K h ổ n g c ủ a N h o g iá o T ru n g Q u ố c ) , đư ự c

th u y ế t g iả n g tron g n h iề u k in h s á c h c ổ Ấ n Đ ộ , đ ặ c b iệ t là tro n g lập

B h a g a v a đ G h ita (là m ộ t phần n h ỏ g ồ m 7 0 0 c â u tro n g to à n b ộ sử thi

Ấ n Đ ộ M a h a b h a ra ta ) H a y n ó i c á c h k h á c: n ế u n h ư R ila là vũ trụ q u a n

c ủ a n g ư ờ i Ấ n x ư a Ihì Đ h a c m a c h ín h là n hân sin h q u a n c ủ a h ọ

1,3 Đhacma - m ột giáo lý của đạo ĨỊinđư.

1 3 1 N ổ i d u n g g iá o lỷ Đ h a c m a :

Đ h a c m a là m ộ t tron g n h ữ n g g iá o lý c ơ b ả n c ủ a đ ạ o H in d u , c ò n

g ọ i là đ ạ o Ấ n , c ó s ố tín đ ổ c h iế m lới 83 % d â n s ố Ấ n Đ ộ (h ơ n 8 0 0 triệu n g ư ờ i) nôn đ ư ợ c c o i là đ ạ o c ủ a n g ư ờ i  n Đ ạ o H in đu là k ế t q u ả

c ủ a q u á trình phát Iriổn n h ữ n g q u a n n iệ m m a n g tín h tôn g iá o - triết

h ọ c đ ư ọ c h ìn h thành lừ Ihời tiề n V ê đ a (k h o ả n g th iê n n iê n k ỷ 3 - 2 irư ớ c C ô n g n g u y ê n ), trải q u a c á c g ia i đ o ạ n V ê đ a , g ia i đ o ạ n B à la m ô n

v à g ia i đ o ạ n c u ố i c ù n g tồn tại đ ế n n g à y n a y là đ ạ o H in d u T ín h đ ế n

n a y đ ạ o H in đ u là tô n g iá o lớn n h ất, c ổ x ư a n h ấ t và đ ặ c b iệ t n h ấ t c ủ a

A n Đ ộ L à tô n g iá o trục c ủ a  n Đ ộ , đ ạ o H in đ u k h ô n g lan to ả ra n ư ớ c

n g o à i đ ể trử thành thứ tô n g iá o th ế g iớ i n h ư đ ạ o P h ậ t, đ ạ o H ổ i m à c h ỉ

tổ n tại n h ư là m ộ t tôn g iá o c ủ a r iê n g n g ư ờ i Ấ n Đ ộ (th ờ d u y n h ấ t B ò

C á i).

Đ ạ o H in d u đ ặ c b iệ t ử c h ỗ bản th ân n ó k h ô n g p h ả i là m ộ i lỏ n g iá o

- tín n g ư ỡ n g - Iriếl h ọ c Đ ó là m ộ l tô n g iá o k h ô n g c ó n g ư ờ i s á n g lạp ,

k h ô n g c ó g iá o c h ủ v à k h ô n g p h ải là m ộ t lổ c h ứ c n h à th ờ tru n g ư ơ n g

c h ặ t c h ẽ N ó th ư ờ n g x u y ê n b iế n th á i, tiế p Ihu v à đ ổ n g h o á ả n h h ư ở n g

c ủ a n h ữ n g lổ n g iá o k h á c N ó là k ế t q u ả c ủ a q u á trình h ỏ n d u n g văn

h o á , tư tư ở n g liê n tụ c q u a c á c thời k ỳ p h á t triển lịc h s ử Ấ n Đ ộ Đ ã c ó

n h iổ u c u ộ c c á c h tân lớ n c h ủ Irương k h ô i p h ụ c lạ i n h ữ n g g iá trị đ íc h Ihực ban đ ầ u c ủ a đ ạ o H in đ u , đ ơ n g iả n h o á v à q u ầ n c h ú n g h o á n h ữ n g

n g h i lễ tôn g iá o n h ằ m “ x â y g iá o đ ư ờ n g trái tim ” , lo ạ i trừ n h ữ n g y ế u

l ố thái h ó a , lạ c h ậ u , k ế l hự p v ớ i n h ữ n g trào lưu tư tư ở n g liế n b ộ c ủ a

p h o n g phú và hấp d ẫ n - b iể u h iệ n c ủ a lư d u y c o n n g ư ờ i ih ờ i c ổ đ ạ i -

c h ín h là n h ữ n g m in h c h ứ n g c ụ th ể và rõ ràng n h ấ t D ư ớ i c o n m ắ t h ọ

“ lấ t cả c á c s ự vật, h iộ n tư ợn g tron g th iê n n h iê n đ ề u c ó c h u n g m ộ i

n g u ồ n g ố c và c h ú n g c h ỉ là n h ữ n g d ạ n g vỏ k h á c n h a u c ủ a m ộ t ih ự c thổ

th ố n g n h ất, tất c ả đ ều c ó lin h h ồ n v à m ọ i v â t đ ể u c ó th ể c h u y ể n h o á lãn n h a u tron g v ò n g lu â n h ồ i ” ( 2 2 ,tr 6 7 ) Đ iề u n à y đ ã đ ư ợ c tô n g iá o

H in d u đ ề c ậ p đ ế n tron g kh ái n iệ m g ố c - c ặ p p h ạ m trù c ơ b ả n A lm a n

- B ra h m a n - là k h ái n iệ m lổ n g q u át c ủ a h ệ th ố n g triết h ọ c - tồ n g iá o

là Đ h a c m a T ư d u y n g u y ê n ih u ỷ ấ y c h ín h là n g u ồ n g ố c x a x ư a n liấ l

c ủ a s ự h ìn h th àn h n h ữ n g q u a n n iệ m v ề đ ạ o đ ứ c lô n g iá o , triết h ọ c

c ủ a n g ư ờ i  n sa u n à y , m à tro n g đ ó đ iổ n h ìn h là k h á i n iô m Đ h a e m a

Đ h a c m a là m ộ l tro n g s ố n h ữ n g k h á i n iệ m và c á c c ặ p p h ạ m trù c ơ bản c ủ a đ ạ o H in đ u , là k ế t q u ả c ủ a sự s u y n g ẫ m v à tìm lò i k h ô n g m ệ t

m ỏ i c ủ a c o n n g ư ờ i th ờ i c ổ đ ạ i Đ ó ỉà n h ữ n g k h á i n iệ m v ề v ũ trụ q u a n (c ặ p p h ạ m trù A tm a n - B ra h m a n ), k h á i n iệ m v ề n h â n s in h q u a n (c ặ p

p h ạ m trù K arm a - S a m sa ra lic n q u a n đ ế n lu ậ l n h â n q u ả , Ih u y ố t lu â n

h ổ i, c ặ p ph ạm trù Đ h a r m a - M ô k s a ).

Đ h a c m a đ ư ợ c c o i là “ đ ạ o h a y pháp , c h ỉ n g u y ê n lý , trình tự, q u y

lu â l k h á c h q u a n c ơ b ản n h ấ t c h i p h ố i to à n Ihể v u trụ, đ c m lại sự đ iề u

h o à về đ ủ m ọ i p h ư ơ n g d iệ n ” ( 5 1 ,u T 6 5 ) R iê n g đ ố i v ớ i m ỗ i c á n hân

c o n n g ư ờ i ph ải h o à n th àn h n h ữ n g b ổ n p h ậ n , n h ữ n g vị trí đã đ ư ợ c đ ịn h

sẵ n tro n g x ã h ộ i, tro n g g ia đ ìn h ) C ò n đ ố i v ớ i M o k s h a : m ụ c đ íc h c u ố i

c ù n g c ủ a c o n n g ư ờ i là Ih o á l k h ỏ i sự v ậ n h à n h ấ y , n g h ĩa là liế n túi sự

g iả i Ihoát, m à “ c o n đ ư ờ n g g iả i ih o á t đ ò i h ỏ i phải đ a u k h ổ và q u ê n

m ìn h ” ( 2 9 ,t r l 7 0 )

C o n n g ư ờ i thự c t ế k h ô n g th o á i ly k h ỏ i t h ế g iớ i trần tụ c C o n

n g ư ờ i h à n g n g à y h à n g g iờ Ihực h iệ n n h ữ n g n g h ĩa v ụ , trách n h iệ m và

b ổ n p hận c ủ a m õ i n g ư ừ i, s o n g h ọ v ẫ n h ư ớ n g h y v ọ n g lớ i s ự g iả i th o á i

c u ố i c ù n g (ở k iế p n à y h a y k iế p s a u ) v à c o i đ ó là tu y ệ t đ íc h lã m lin h

m à trọ n g c á c tôn g iá o  n Đ ộ n ó i r iê n g v à đ a s ố tô n g iá o n ó i c h u n g

g ọ i là th iên đ ư ờ n g , n iế t b àn , Ih ế g iớ i b ê n k ia

K h á i n iộ m Đ h a c m a v ề b ổ n p hận c h ỉ n h ấ n m ạ n h ý th ứ c , tin h thẩn thi h à n h b ổ n p h ân H ìn h Ihức thi h à n h b ổ n p h ậ n c ó th ể Lhay đ ổ i th e o

đ ịa p h ư ơ n g , thời đ ạ i, n g h ề n g h iệ p h a y từ n g cá ih ể m ỗ i c o n n g ư ờ i C ò n

ý ih ứ c b ổ n p h ận , đ ó là ý ih ứ c thi h à n h b ổ n p h â n v ớ i tin h ih ầ n v ô lư,

k h ô n g h ề trôn g m o n g k ế t q u ả C o n n g ư ờ i cứ v iệ c h à n h đ ộ n g th e o

c á c h n à o m à h ọ c h o là phù h ợ p v ớ i b ổ n p h ậ n tự n h iê n c ủ a m ìn h m ộ t

c á c h v ô tư, k h ô n g v ụ lợ i T h í d ụ như: tro n g trư ờng c a s ử thi

M a h a b h a ra ta , thần K r isn a dư ớ i d ạ n g n g ư ờ i đ á n h x e đ ã Ih ú c g iụ c

A tju n a h ă n g h á i c h iế n đ ấ u trước đ ố i Ihủ là n h ữ n g n g ư ờ i a n h c m c ù n g

đ ứ c lý tư ở n g đ ư ợ c x â y d ự n g trên c ă n bản b ổ n p h ậ n và d a n h d ự (đ iề u

n à y đ ã đ ư ợ c c á c tá c p h ẩ m v ă n h ọ c Ấ n Đ ộ , đ ặ c b iệ l là h a i b ộ s ử thi - trư ờng c a Ấ n Đ ộ M a h a b h a ra ta v à R a m a y a n a h ế l lờ i c a n g ự i) Q u a n

n iệ m Đ h a c m a v ề b ổ n p hận đ ã g ó p p h ầ n lạ o n ê n b ả n c h ấ t, tín h c á c h tru y ền ih ố n g c ủ a d â n tộ c Ấ n Đ ộ v ố n y ê u c h u ộ n g h o à b ìn h , h o à hựp

và b ìn h đ ẳ n g Q u an n iệ m Đ h a c m a m a n g đ ậ m lín h n h â n v ă n sâ u s ắ c

m à c ụ Ihể là ch ủ n g h ĩa n h ân đ ạ o ih ấ m đ ẫ m tro n g tư tư ở n g c á c nhà

lã n h tụ c á c h m ạ n g Ấ n Đ ộ - n h ữ n g n g ư ờ i v ố n y ê u c h u ộ n g cá i đ ẹ p Irong ih iủ n n h iê n và v ũ trụ.

H ụ đã tìm th ấ y ở k h ái n iệ m Đ h a c m a v ề b ổ n p h ận n h ữ n g bài h ọ c

đ ấ u tranh tíc h c ự c ph ù hợ p v ớ i lý tư ở n g c h iế n đ ấ u c ủ a m ìn h N ế u n h ư

n h à ái q u ố c v ĩ đại T ilắ c th e o đ u ổ i tinh Lhần c h iế n đ ấ u d ũ n g c ả m q u ê n

m ìn h , n ê u c a o k h ẩ u h iệ u “m u ố n đ ạt đ ư ợ c m ụ c đ íc h p h ải d ù n g thủ

đ o ạ n ” , thì n g ư ợ c lạ i, T h á n h M G a n d h i ( 1 8 6 9 - 1 9 4 8 ) - lã n h tụ p h o n g trào đ ấ u tranh đ ộ c lập d â n tộ c  n Đ ộ m à n h â n d â n ấn Đ ộ s u y tô n là

“ c h a g ià d â n t ộ c ” lại tìm th ấ y sứ c m ạ n h và n iề m tin v ữ n g c h ắ c Irong

c h ủ ư ư ư n g phi b ạ o lự c, đ ấ u tranh b ấ t b ạ o đ ộ n g (Ih e o n g u y ê n tắ c

liề u thân tá o b ạ o đ ơ n g iả n , m à là “ sư k h ô n g b iế t s ợ x u ấ t p h á i từ trí

ó c ” ( 6 1 ,T 2 ,t r 3 1 8 ) Ô n g c h ấ p n h ậ n n g h è o k h ổ , k iê n g k h e m , c h a y tịn h

s u ố t 4 2 n ă m , k h ư ớ c lừ h à n g n g o ạ i, c h ỉ d ù n g h à n g n ộ i h o á đ ổ h ư ứ n g tới sự g iả ih o á t k h ô n g c h ỉ c h o r iê n g c á c n h â n m ìn h m à h a m m u ố n

g iả i th o á t c h o c ả d â n tộ c Ấ n Đ ộ , c h o tất c ả n h â n g ia n c ò n đ a n g đ a u

k h ổ Ô n g k ê u g ọ i x o á b ỏ bất c ồ n g c ủ a c h ế đ ộ đ ẳ n g c ấ p , b ả o v ệ n h ữ n g

n g ư ờ i Paria n g o à i c ộ n g đ ồ n g ô n g c h u y ê n tâ m c h o h à n h đ ộ n g vị tha, h y sin h m ọ i h a m m u ố n íc h k ỷ cá n h â n đ ể d ố c lò n g p h ụ c v ụ n h â n

q u ầ n m à ô n g tâm n iê m đ ó là Đ h a c m a (b ổ n p h ậ n ) c a o q u ý n h ấ t c ủ a

m ìn h

C ò n J N ê h r u ( 1 8 8 9 - 1 9 6 4 ) - n g ư ờ i k iế n tạ o h o à b ìn h k h ô n g m ệ t

m ỏ i c ủ a cỉấl n ư ớ c Ấ n Đ ộ p h ồ n v in h v à đ ộ c lập, là m ộ t tro n g n h ữ n g

n g ư ờ i s á n g lập p h o n g trào K h ổ n g liê n k ế t, là n g ư ờ i c h iế n s ĩ đ ấ u tranh

c h o lự d o v à đưa sự n g h iộ p g iả i p h ó n g Ấ n Đ ộ tới th àn h c ô n g Ô n g đ ã thấu h iể u sâ u s ắ c ý n g h ĩa c ủ a Đ h a c m ạ v ề b ổ n p h ận đ ể từ đ ó rút ra

m ạ n h tin h thần th ẳ m sâ u b c n tro n g c ủ a d â n .tộ c Ấ n Đ ộ đ ể h u y d ộ n g

tố i đ a v à o c u ộ c đ ấ u tranh h iệ n tại.

R ồ i đ ế n I G a n d h i, R G a n đ h i v à v ợ là n h ữ n g n g ư ờ i tiế p n ố i h o à n

h ả o d ò n g h ọ N ê h r u X ứ n g d á n g v ớ i n h ữ n g n g ư ò i đi trư ớ c, h ọ đ ã là m tròn b ổ n p hận c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i c o n y ê u n ư ớ c đ ã c ố n g h iế n trọn c u ộ c

d ờ i c h o d â n tộ c ấn Đ ộ L ịc h sử Â n Đ ộ s ẽ m ã i g h i n h ậ n c ô n g la o c ủ a

h ọ n h ư n h ữ n g n g ư ờ i h ọ c trò x u ấ t s ắ c d ã b iế t á p d ụ n g v à o th ự c t ế g iá o

lý Đ h a c m a vổ b ổ n p h ậ n b ằ n g n h iề u c o n d ư ờ n g k h á c n h a u C ó lẽ h ọ

và tro n g x ã h ộ i c o n n g ư ờ i C h ẳ n g I h ế m à thự c d â n A n h Irong n g ó i h ai

t h ế k ỷ đ ô h ộ Ấ n Đ ộ đã ír iệ l đổ lợ i d ụ n g m ặ t tiê u c ự c n à y c ủ a Đ h a c m a

và đ ó c ũ n g là m ộ t Irong n h ữ n g lý d o g iả i th íc h s ự c h ậ m th à n h c ô n g

c ủ a c á c h m ạ n g Ấ n Đ ộ

T rải q u a thời g ia n , kh ái n iệ m Đ h a c m a v ề b ổ n p h ậ n đ ã c ó n h iề u

b iế n Ihái, s o n g vãn g iữ n g u y ê n n ộ i d u n g và g iá trị đ íc h ih ự c c ủ a m ìn h

m à ử đ ó n ổ i bạt triết lý n hân sin h tru y ền th ố n g Ấ n Đ ộ n h ư lờ i g iá o

h u ấ n tron g sử thi M a h a b h a ra ta đã lổ n g kết: “ c h ớ là m c á i g ì k h ô n g c ó lợi c h o x ã h ộ i h o ặ c đ iề u g ì m à m ìn h c ả m th ấ y h ổ th ẹ n ” h a y “ đ iề u g ì

m ìn h k h ô n g th íc h thì đ ừ n g là m c h o n g ư ờ i k h á c ” ( ố l , T l t r 2 2 8 ) N h à

c a i trị v ĩ đại n h ấ t tro n g lịc h sử c á c v u a c h ú a Ấ n Đ ộ là A s h ô k a đ ại đ ế

đ ã đã lừ n g th u y ế t g iả n g v ề Đ h a c m a n h ư là m ộ l h ệ th ố n g đ ạ o đ ứ c phù hựp v ớ i g iá o lý c ủ a h ầ u h ố i c á c g iá o phái h ư ớ n g đ ế n s ự n g h iệ p h o à

Đ h a c m a n h ư đ ã b iế n Ihành m á u thịt tro n g m ỏ i c o n n g ư ừ i Ấ n Đ ộ -

c h ủ n h â n c ủ a n ề n v ãn h o á s ô n g H à n g đ ậ m d à “ bản s ắ c Ấ n Đ ộ ” , “ tin h

ih ầ n  n Đ ộ ” Đ h a c m a k ê u g ọ i c o n n g ư ờ i h ã y bắt la y n h a u tro n g lìn h thân á i, h ã y g ử i tới n h a u “ n h ữ n g b ứ c th ô n g đ iệ p c ủ a tìn h y ê u , lò n g

k h o a n d u n g và lìn h h u y n h đ ệ ” (2 ).

Sự phát triển c ủ a m ố i q u a n h ệ V iệ t N a m - Ấ n Đ ộ đ ã và đ a n g là

m ộ l m in h c h ứ n g s á n g rõ c h o sự h ư ở n g ứ ng n ồ n g n h iệ t lờ i k ê u g ọ i ấ y

1.4 Rhận diện giáo lý Đhacma từ góc độ Tlho giáo.

1 4 1 ■ N h o g iá o - h o c th u y ế t v ề đ a o đ ứ c ứ n g x ử :

N h o g iá o là m ộ t h ọ c th u y ế t v ề đ ạ o đ ứ c d o K h ổ n g T ử (5 5 1 - 4 7 9 trước C ô n g n g u y ê n ) sá n g lập - N h o g ia c ó n g h ĩa n h ư là m ộ t p h á p b ả o

V u a , lo à n thê' th ố g iớ i c ó T rờ i, Trời là c h a c h u n g c ủ a m u ô n v â l “T ứ

h ả i g ia i h u y n h đ ệ ” (B ố n b iổ n đ ề u là anh c m ) Q u a n n iệ m ấ y đ ã d ã n

đ ố n m ộ i đ ờ i s ố n g tâm lin h n h ẹ n h õ m c ủ a c o n n g ư ờ i Đ ó c ũ n g là tư