Công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển bền vững ở Việt Nam

Gong nghìép hoà , hicn dai hoà va ly thuyé't phàt tricn Mot sé ly thuyé't ve phàl irién Gòng nghiép hoà - mot nói dung quan trong ciìa ly thuyéi ve phàl Irién Mòl s6 mó hình cóng nghié

DAI HOC QllÓC GIÀ HA NÓI

TRirtTNG DA! HOC KHOA HOC XÀ HÒI VA NHÀN VÀN

GÒNG NGHIEP HOA, HIEN DAI HOA

VA PHÀT TRIÉN BEN VUÌ^G

Ò VIÈT NAM

Ma so :QX 97.01 NgiTòi chù tri : Ths NguyènThi Kim Nga Càn ho plió'i hcp : TS Trinh Thi Hoa Mai

< > A i H C C a J - : : C G I ^ H V N n i I

THUNG^WMriiCNhTINTKlJVirNJ

Gong nghìép hoà , hicn dai hoà va ly thuyé't phàt tricn

Mot sé ly thuyé't ve phàl irién

Gòng nghiép hoà - mot nói dung quan trong ciìa ly thuyéi ve phàl Irién

Mòl s6 mó hình cóng nghiép hoà va bài hoc kinh nghiém

Phat Iricn ben vùriig - mot cadi ticp cun mói ve phat tricn

Su ra dòi cùa phàl Irién ben vQng

Phàt Irién ben vùng- Khdi niém, thuóc do va nguyén tàc thuc hièn

Trién vong (Khà nàng thirc hién phàt trién ben vùng)

CÓNG NGHIÉP HOÀ, HIÈN DAI HOÀ VA PHÀT TRIEN B È N V I J N G Ò

VlftT NAM T H À N H Tl/U VA VÀN DE

Qua trình còng nghiép hoà dàt nuóc cùa Vict Nam tir 1960 - 2000

Qua trinh còng nghiép hoa àViét Nam tu I960 - 1985

Tàc dòng cùa qua trình phàl tiién còng nghiép dén mói truòng sinh thài

Tàc dòng cùa san xuAl nòng nghiép dén mói triròng sinh thài

Tàc dòng cùa qua Irình vàn lai dén mói truòng sinh thài

Tàc dòng cùa Uurong mai, du lich dén mói Uiròng sinh thài

Tinh chira ben vumg trong qua trinh còng nghìcp hoa, hicn dai hoa cùa Vict cj

Nam thòi gian qua

Tinh chua ben vùng trong tàng tncòng va phàt trién kinh té'

Toc dò tàng tri/òng kinh le co xu hu*ang chftm lai va su chuyé'n dich co cà'u nén kinh lédién ra chàm chap

CVT CA'U dàu tu mal càn dó'i

Hicn qua va sire canh tranh cùa nén kinh té' con ihS'p

PHAN III GIÀI P H À P T H U C HIÈN PHÀT TRIÉN BEN VOTS'G Ò VIÉT NAM 6 8

GIAI DOAN20()0- 201(1

3.1 Nhurng thàch Ihurcc cua Vict Nam trong còng cuòc còng nghiép hoà, hicn ^ °

dai hoà dal nuóc

3-1-1 Nhùng ihàch thùc chù yéu ve kinh te " °

J 1.2 Nhurng ihàch Ihùc ve dan so, lai nguyén va mói iruòng

Két Indn

Tài lièti thani khdo

81

3.2 Mot so giài phàp de thuc hicn còng nghiép hoà, hicn dai hoà dal nuóc thco

quan dicm phàt trién ben vung

-^••^•^ Dàm bao duy irì duce ty le dàu tu phài cao irong mòl thòi gjan dal

^•^•^ Co càu dàu lu iheo ricành, theo vùnc

j.z ^ Nàng cao nàng lue canh tranh cùa nén kanh té r*

3.2.4 Phàt trién nguón nhàn lue Z^

3.2.5 Nàng cao hiéu qua quan ly bó mày Nhà nuóc

86

87 8g

LÒl MO DÀU

Buóc sang ihé ky 21 irong khi mòl so nuóc ' phài irién chuyén sang

xày dung va phàt tnén nén kinh lé m ihiie ihì hàng loai càc quóc già nghèo

(nhùTig quóc già dang a irong nén vàn minh nòng nghiép) mói bàt dàu còng cuóc còng nghiép hoà dàt nuóc Tuy nhién là'l ca càc nuóc irén the giói dang phài dó'i mal vói mòl thuc lé là tinh irang 0 nhièm va suy ihoài mói iruóng ngày mot già tàng irén quy mò loàn càu Nhùng ihay doi theo huóng bài loi cua mói irucmg trai dàt irong nhùng ihàp ky gàn day dà gay ra nhiéu ihiét hai dói vói dói song kinh té

- xà hói cùa nhiéu quóc già irén the giói va trong luong lai su lón lai cua nèn vàn minh nhàn ioai sé bi de doa néu linh irang suy ihoài mòi truóng này khòng duoc cài ihién

Suol hai ihàp ky qua nhiéu dièn dàn quóc té dà duoc ló chuc de bàn ve vàn

de phàl men va bào ve mói irucmg Phàt inèn ben \ajng dang duoc coi là chién luoc phàt tnèn thich hop nhài de giài quyéi ca hai vàn de irén jNhiéu quóc già irén the giói coi viéc bao ve mói iruóng gàn lién vói phàt tnèn ben vùng là mot nói dung quan trong cùa càc chién luoc va ké hoach phàt inéin kinh té - xà hói cùa dal nuóc minh

Viét Nam hièn dang buóc vào giai doan day nhanh toc dò cóng nghiép hoà hièn dai hoà cùng coi phàl mén ben vùng vùa là muc iièu vua là dòng lue cua cóns cuòc kién ihiéi dai nuóc Ly ihuyéì ve phàl mén ben vorng, kinh nghiém

còno nghiép hoà cua càc nuóc di truóc cóng vói ihuc tién phàt inén kinh lè - xà

hói trong nhùng nàm qua se co y nghla ràì quan irong irong viéc giài bài loàn phat mén ben vùng cùa Viét Nam trong thòi gian lói

Bài viét góm 5 phàn chinh

Phàn I : Phàl inén ben vùng - ly thuyét mói ve phàl men

Phàn D; Cóng nghiép hoà, hién dai hoà va phat inén ben vùng ò Viét Nam Thành iiru va vàn de

Phàn III: Giài phàp thuc hièn phàl mén ber vùng ò Viti Nam giai doan 2000-2010 • •

PHÀN MOT PHÀT TRIÉN BEN VÙÌJG - LY THUYÉT MÓI VE PHÀT TRIÉN

1.1 CÓNG NGHIÉP HOÀ, HIEN DAI HOÀ VA LY THUYÉT PHÀT TRIEN

1.1.1 Mot so ly thuyct ve phat trién

Ké lù nhùng nam 50 cùa ilié ky Irò lai day, do lam c|uan irong cùa van i]é

pira mén dói vói nén vàn minh nhàn loai, nhiéu hoc ihuycì vói nhiéu quan diém

khàc nhau ve phàl trién dà xuàt hién Nhùng hoc ihuyét này ihuòng duoc xé'p ihành 3 Iruòng phài chinh sau day :

-Truòng phài I : Càc hoc ihuyél ve nhùng giai doan phàt trién kinh lé (hyc ihuyéì cùa Roslow; mó hình kinh té^nhi nguyén" cùa Lewis )

-Triróng phài 2 : Càc hoc ihuyé» ve su phii thuoe mang tinh quóc lé (xLiaì hién vào thap ky ^0)

- Truòng phài 3 : Càc hoc ihuycì ve thi truòng tir do ixuàì hién vào ihàp k\'

Càc hoc thuyéi vò ''nhùng giai doan phàl irién kinh lé" dirgc pho hién róng rài vào nhùng nàm 30, 60 Dua lién mó hình phàl trién cùa càc nuóc cóng nghiép hoà phtrang Tày, nhùng nguòi theo truòng phài này cho ràng phàl trién là mot chuòi càc giai doan nói liép nhau ma lai cà càc nuóc déu phài trai qua, bao góm giai doan: Gdl : Xà hói iruyén ihò'ng, gd2 : càc lién de cho su cài canh, gd3: cài canh, gd4 : chiiyén sang truóng ihành, gd 5 : giai doan tiéu dùng cao, gd 6 : giai doan iheo duoi chal luong cuòc song

Sir già làng liei kiein, già uìng dàu tir là dung lue cùa su" tàng Iruóng va vién

tio luróc ngoài là su ho irò bau clan hél sue qunn irong cho giai doan chuan hi diéu

kièn de ''cài canh'' va giai doan "cai canh" Day là van de ma càc nuóc dang phàl

trién quan làm nhàì bòi "cài canh "chmh là làm cho nén kinh lé cùa mot nuóc Ihoàl khói trang thài tri tré iruyén ihóng, gióng nhu chiéc mày bay ròi duòng bang

de bay lén khòng irung "Cài canh " dòi hòi phài co 3 diéu kién lién quan vói nhau : Mot là, phài co li'ch luy tu bàn tuang dói cao, dàu tu mang tinh san xuài phài chiém trén 10% ihu nhap quóc dàn Hai là, phài *'có mot hoac nhiéu ngành che tao ihtrc chài" làm ngành dui dao cho "cài canh", khi dà phàl trién thi ty le làng truóng rài cao Ba la phài xày dtrng ihé che dàm bào chu '"cài canh"

Roslow cho ràng nhàn ló mang tinh quyéi dinh cùa su cài canh là viéc àp diing ky Ihuàl lién lién vào càc ngành chù dao va ành huóng khuyéch làn cùa càc ngành chù dao vào nén kinh té Su' ihay ddi khòng ngùng cùa càc ngành chù dao(nhung ngành chù dao mói ihay Ihé càc ngành chù dao cu) sé thùc day nén KTQD phàl trién lién tue

Roslow lr;t kc 5 "he thong long hop ngành chù dao" irén the giói sau Dai chién ihégiói IL

1) He ihóng ló hop ngành irong giai doan chuàn bi cài canh chù yéu là càc ngành còng nghiép thiic phàm, vài liéu xày dung (ximàng, gach, ngòi )

2) He Ihóng càc ngành che tao hàng tiéu dùng thay ihé hàng nhap khàu , chù yéu là san xuài hàng tiéu dùng khòng làu ben (del, may mac )

3) He Ihóng lò hop còng nghiép nàng va ngành chétao:sàn xuài gang, ihép, than, dicn, co khi ihóng dung

4) He thóng io hop còng nghiép san xuài ó tò

5) He ihóng io hop càc ngành phiic vii chal krong song : ngành dich vu, ngành xày dinig

Theo Roslow, ve co bàn 5 he thóng ló hop trén phàn ành trai tu Ihay dói ngành chù dao lù Ihà'p dén cao trong giai doan truóng ihành

* Ly thuyéi ve kéi càu irong phàl irié'n kinh lé (Mó hình kinh lé nhi nguyén cùa Lewis)

Mó hình L.ewis cho ràng, nén kinh té kém phàl trién co 2 ngành, mòl ngành hicn dai ó ihiuih {\i\ va thù cóng nghiép làm chinh Ngành còng nghiép hién dai ó

Ihanh Ihi lay ngành che tao làm trung làm, mot ngành Iruyén thóng ò nòng ihòn là'y nòng nghiép là ngành chù dao cùa su phàt trién, con ngành nòng nghiép truyén thóng ó nòng ihón chi giù vai irò bi dòng Va chi càn ngành cóng nghiép ò thành thi tàng tich luy tu bàn thi co ihé lini hùl hél lao dòng du ihùa trong ngành nòng nghiép Lewis chia qua trình phàl trién kinh lé thành 2 giai doan Giai doan thù nhài : do ihòi ky dàu, lu bàn cóng nghiép chua lón, khòng thè thu hùl hél lao dòng du Ihiìa, vi vày dù nhu càu ve sue lao dòng co tàng lén bao nhiéu thi vàn

co nguón cnng cap lao dòng dói dào vói mùc luong ihà'p khòng ihay dói Co nghla là toc dò làng cut loi nhuàn vuol lài xa toc dò làng cùa tién luong nén lich luy tu bàn tàng nhanh \'à nhu \'ay lai co khà nàng thu hùl lao dòng Ihùa trong

nòng nghiép cht) lói khi so lao dòng^ du Ihùa d^joc thu hùl héi.Gif^<t(^i.^i htù : ve Lrcv,ijy/^n

Nhung nguòi theo truóng phài thù hai cho ràng su kém phàt Irién cùa càc quóc già nghèo là hàu qua cùa su' phu ihuóc cùa càc nuóc này vào càc nuóc de quóc, ihirc dàn ben ngoài Càc nuóc nghèo chi co the phàl trién duoc bang càch rùl ra khói he thóng lu ban the giói Day là hoc thuyéi co xu huóng nhàn manh

dén làm quan irong cùa su i\òc làp tu chù chù khòng quan làm dén ihuong mai quóc le trong vice phàl liien kinh le cùa càc nuóc dang phàt Irién

Truóng phài ihù ba xuài hién vào nhùng nàm 1^0,^0 xuài phàl lù ihirc lé là ó

nhiéu quóc già tlang phàl trién, njià nuóc c^m \h\cp (.|uà nhiéu nhung lai kém hiéu

qua vào thi Iruòng dà kim gKtm lóc dò làng iniong va phàl Inén kinh le, vi the de

thùc day tàng truóng kinh le, nhiéu nhà kinh lé hoc phuong Tày cho ràng chinh phù cùa càc nuóc này càn fi can thiép vào ihi iruóng han Day cùng là ihòi ky ra dói cùa hoc thuyéi ve phàt irién ben viìng, ve phàl trién con nguòi, mòl hoc thuyéi

sé duoc trình bay sàu hon ó phàn tiép theo

Vày phàt trién là gì '^ Vi sao càc quóc liia déu huóng lói muc liéu phàl

Irién? Co nhiéu càch dien dal kh te nh.ai ve Kl.i.j niém "phàt trién"

Né'u vào nhung nàm 50.60 thuàt ngù "phàt nién" va "phàt trién kinh lé" déu duoc coi dóng nghla vói tàng Iriróng kinh lé nhanh, ma chi liéu quan irpng nhài là toc dò già làng liàng nàm ve long san pham quóc dàn ( GNP ) va ve già tri

long san pham quóc (.\i\n bình quan dàu nguòi( GNP BQDN) Thuc ra xél ve ihuàt

ngù khoa hoc thi "tàng truóng kinh té" va "phàt trién kinh lé" khòng hoàn loàn gióng nhau Nguòi la ihuòng quan niém tàng triróng kinh té là chi toc dò làng GNP hoac lóc dò tàng cùà già ni long san phàrn Irong niróc ( GDP) Day là chi liéu phàn ành su' già làng ve iiiong cùa t|uy mó nén kinh lé quóc già Phàl trién

kinh lé là mot khài niém long hon, bao g^m ea mài so luong va chài ìuong cùa

ncn kinh le, nò khòng chi ihé hién lóc dò tàng truóng ma con chi nhùng yéu lo nói lén chài luong cùa su làng truóng nhu : co cau nén kinh lé, nàng suài va hiéu qua, phuong ihùc làng iriaing ih.eo chiéu róng va chiéu sàu, Diéu này co nghla là muón phàt trién kinh té ihì phài co su làng truòng ve kinh lé nhung khòng phài

cu co làng Iruóng kinh té là co diroc su phàt irién, nói càch khàc, làng truóng kinh

té là diéu kién càn cliù chua phài là diéu kién dù cùa sir phàl trién kinh té

Thap ky 60, day la ihàp ky duoc Lién hop quóc goi là "nhùng thap ky phàl nién " bòi vào thòi ky na) hau liei càc nii'óc dang phàt trién dal duoc lóc dò làng truòng GDP hàng nani ki 6^; imic làng iruóng GDP bình quàn loàn the giói là 5.9% nhu'ng trén lluic te phan loìi nguoi dàn ò nhùng nuóc dang phàt irién vàn song trong nghèo kho MI mal hình dàng, nati ihài nghiép ngày càng già làng

Diéu này cho ihay dinh nghla phàl trién dua trén chi liéu GDP là khòng phù hgp,

nò càn phài duoc dinh nghla lai trén co so han che, xoà bò nan nghèo dói, bài bình dang va thài nghiép trong bòi cành mot nén kinh té dang tàng truòng Co nghla là, quan niém ve phàl irién phài róng hon, bòi ngoài chi tiéu kinh té ra no con càn coi trong chi tiéu xà hói Tu ihàp ky 70 irò lai day, lóc do tàng truòng cùa nén kinh lé thè giói GDP co -hiéu huóng giàm dàn(ò thàp ky 70 lóc dò tàng GDP hình quàn cùa "he giói con 3.9'.'f, thap nién 80 là 3.4%, thàp nién 90 là 3.0%)

Theo Ngàn hàng ihegiói (VVB) va Quy lién té ihégiói (IMF) co nhiéu nguyén nhàn làm suy giàm lóc dò làng iruóng cùa nén kinh lé thè' giói nhung nguyén nhàn chù yéu là nhùng nhàn ló phàt irién theo chiéu róng (lài nguyén Ihién nhién, nàng luong, lao dòng ré lién ) dàc bici ò càc nuóc phàt trién, nhùng nuóc ma su tàng truòng co iiiih chài quyéi dinh dén su làng triróng chung cùa nén kinh té ihé

giói, khòng con mìa \\on\i^ khi càc nhàn ló phàt trién thco chiéu sàu lai chua phàl

hi.y duoc tàc dung

Su tàng truóng nhanh cùa nén kinh lé ihé giói sau chién tranh thè giói thù 2 dén dàu thàp ky 70 dà hini cho càc tài nguyén ihién nhién cùa trai dai bi can kiél

di nhanh chóng, moj iniong bi ó iihiém, suy thoài nàng né

Vi thè ma cuoi thap ky 70, nhùng van de mòi truóng ó nhiéu quóc già nói riéng va loàn càu nói cluing ngày càng gay gài va irò thành mot irò ngai lón dói vói su phàl trién dai han cùa nén kinh lé thè giói Do vày vàii de bào ve mòi iruóng irò ihành muc lieti thù ba cùa su phàl Irién va mot khài niém mói ve phàt trién ra dòi, dò là khài niém phàl trién ben vùng

Cùng vói thòi gian tiiiaii niém ve phàt trién ngày càng duoc hoàn thién bòi

^'Miic dich cua phat inen la de lao ra mòl mói iruong thuàn loi cho phcp con ngiròi duoc huóng CHOC song dai làu manh khoé va siing lue" ( Bào cào phàl tricn

con nguòi cùa L'NDP l'^^O) \M y\ the chi so phàl incn con nguòi (HDl) duoc coi

là Ihuóc do quan Hong bàc nhàì cùa phàl Irién HDI dua vào 3 bò phàn càu thành là: chi so ve tuoi iho, \'c giào due, ve thu nhap dàu nguòi chù khòng chi dua vào chi liéu kinh té ( GDP) nhu trinic day Hay nói mot càch khàc iriéi ly ve phàl trién

dà thay dói tu càch xem con nguòi nhu là mot bò phàn cùa qua trinh san xuài dén xem con nguòi nhu là muc liéu cùa su phàt trién Con nguòi phài dugc phàt Irién

ve moi mài : the thai k)/ nàng, tri ilìùc, dao due va vàn hoà

Theo quan diein nay liVi su phài trien ò 'ài ca càc xà hói phài dàm bào dugc

3 muc liéu sau:

Thii nhài, dàp ùng duoc nhùng nhu càu co bàn thiét yéu trong cuòc song cùa moi thành vién irong xà hòi, dò là nhu càu ve luong thuc, nhà ò, y lé va an loàn

Thù hai, ngoài iiuic liéu tàng mùc sóng( tàng ihu nhap bình quàn dàu

nguòi), con phài tat) tliem viéc làm, cài thién cóng t ic giào due, chù Irong nhiéu hon dén nhùng già n; \an hoà lir.h ihàn vi nhùng yéu lo này khòng chi góp phàn làm tàng cuòng loi l'cli vài chài ma con nàng cao mùc tu Irong cùa cà nhàn làn quóc già

Thù" ba, tao ra iihièu khà nàng lua chon ve kinh lèva xà hòi cho càc cà nhàn

va càc quóc già bang càch giùp ho ihoàl khói su phu ihuóc khòng chi dói vói nhùng nguòi khàc nhùng quóc già khàc ma con cà dói vói sir ngu dot va dói nghèo

Nhu vày dói \ói càc nuóc c'ang phàt trién "phàl tricn càn phài dugc hiéu nhu mot qua trình nhicti mài lién c|uan déii nhùng ihay dói trong co càu, thài dò, thè che, cùng nliu \ ice day manh làng iruóng kinh le giàm bòi mùc dò bài bình dàng va xoà tinh liaiig ngheo dcii tuyél dói'i Michael P Todaro "Kinh lé hoc cho Ihc giói Ihu ba'^ NXlUiiào duc.l^J9S Ir 141)

Càn nhàn manh ràng su phàl trién cùa mòl quóc già bao góm nhiéu nói dung, ngoài nhùng vàn de kinh lé con eó càc vàn de ve chinh tri, ngoai giao, an ninh, quóc phóng Trong càc nòidung trén ihì phàt irìén kinh lé là nói dung quan

Irong nhal, bòi nò là cu so de thiic hién nhùng nói dung con lai Do vày trong

khuón khó bài viéi này, thuài ngù "phàl trién" chùng lói trình bay ò day chù yéu

Cùng nh'.r khai nién ve phàt irién, nguòi la eó nhiéu càch dién dal khàc nhau ve còng nghiéji hoà, bòi day là mot qua iiình phùc lap, róng lón bao trum nhiéu llnh vue cùa lòi song kinh lé - xà hói

Co ihé hiéu khài qiiàl \v qua Irình này nhu sau:

1 Còng nghiép hoà là qua Irình trang bi va trang bi lai còng nghé hién dai cho tài cà càc ngành KTQD, truóc hél là càc ngành chiém vi tri

Irgng yéu

2 Qua trình còng nghiép hoà gàn lién vói qua trinh chuyén dich

co càu nén kinh le \a co' càu càc ngành kinh lé, tu co càu nòng - còng

nghiép - dich \ u sang co' càu cóng - nòng nghiép - dich vu

3 Qua liình cóng nghiép hoà trong bài ky giai doan nào ciìng déu vùa là t|uà iiình kinh lé - ky iluiàl, vùa la L|uà Irình kinh lé - xà hói

Cóng nghiép hoà ihù liéu linh trang lac hàu ve ky thuàl, thàp kém ve kinh

té Còng nghiép hoà thù liéu tinh irang lac hàu ve xà hòi, nàng cao dàn tri, nàng cao mùc song, dua xà hòi dén trinh dò vàn minh cóng nghiép

Qua trinh kinh lé ky ihuàt tao diéu kién vài chài ky thuat cho viéc thuc hién càc nói dung cùa qua irình kinh té - xà hòi Nguge lai qua trinh kinh lé - xà hòi góp phàn tao nén dòng lue cho lina hién qua trinh kinh t é ' - ky ihuàt

4 Qua tiình cong nghiép hoà cùng dóng thòi là qua Irình mò róng

quan he kinh lé quóc le Ve nguyén tàc : Viéc thuc hicn qua trinh cóng nghiép hoà phài dua vào càc nguón lue trong nuóc là chù yéu Viéc xày dung nén kinh té

mò phài lién hành irén co so phàl huy Igi thè so sành cùa dai nuóc de iham già tich cifc vào quan he kinli lé c|uóc té Viéc tranh thù su irg giùp ve lài chinh, ky thuàl, kinh nghiém ciuàn ly iti ben ngoài phài dugc coi là mòl diéu kién dàc biét quan Irong nhài là irong giài doan dàu cùa cóng nghiép hoà

Tliuc lién cho lliày chi nhùng nuóc nào vàn dung sàng tao nhùng kinh nghiém quóc lé kéi bop hgp ly su trg giùp tu ben ngoài vói viéc phàl huy co hiéu qua càc nguón nói lue ihi nìói co thè thành còng Irong còng cuòc phàl trién

5 Ccng nghicp hoà khòng phài là mot miic dich tir thàn, ma là

mot phuong Ihùc co linh chài phó bién de ihuc hién miic liéu cùa mòi nuóc Mòi nuóc eó he Ihóng muc tiéu riéng cùa minh nhung déu eó nhùng nel chung : xày dung co so vài chài ky ihuài ngày càng hién dai, khai thàc eó hiéu qua càc nguón lue cùa dai nuóc, dàm bào nhip dò phàl trién kinh lé - xà hòi nhanh va ón dinh, cài thién dòi song \'àl chài va iinh thàn cho moi tàng lóp dàn cu

Do vai irò i|Lian irong nhu vày nén còng nghiép hoà dugc coi là "chia khoà

cùa su phàl triéiT' là mot nac iliang tal yen licn con duòng phàt trién kinh té cùa

moi ciuóc già

Trong diéu kién cùa cupe càch mang khoa hoc ky thuàl hién nay, còng nghiép hoà nhài ihiéi phài gàn lién vói hién dai hoà Xél duói góc dò kinh lé - ky Ihuàt, hién dai hoà gàn lién vói viéc dói mói càn bàn ve cóng nghé, phàl trién manh me càc ngành eó hàm lugng khoa hoc va còng nghé cao Hién dai hoà cho phép eó the rùt ngàn ihói gian cóng nghiép hoà Tuy vày càc buóc hién dai hoà phài luy thuóc vào dicu kién cu thè cùa mòi nuóc Xu huóng chung cùa thè giói ià thuc hién dói mai còng nghé nhanh chóng rùl ngàn chu ky song cùa mòi loai cóng nghé Ò càc nuóc dang phàt Irién xu huóng phó bién là két hgp nhiéu loai còng nghé vói càc irình dò khàc nhau

Xél Iheo nghTa róng, hién dai hoà là mot qua trinh dai làu de cài tién mot

xà hói co truyén thành xà hòi hién dai eó trinh dò vàn minh cao hon, ihé hién day

dù han nhùng già tri chung ma nhàn loai vuon lói Theo càch hiéu này, càc nuóc khàc nhau hién dai hoà ditói nhùng hình thùc khàc nhau, bang nhùng con duòng khàc nhau va nhìn cluing tal c;l càc nuóc trén thè giói déu dang ó nhùng giai doan khàc nhau cùa qua irình hicn dai hoà

De thuc hién nuic liéu cùa cóng nghiép hoà, hién dai hoà dòi hòi nén kinh

lé phài co lóc dò làng truòng kinh lé cao trong mot thòi gian luong dói dai Dàc

diém bao trùm cùa qua Irình còng nghiép hoà là su chuyén dich ca càu nén kinh

lé Su chuyén dich này khòng chi dién ra giùa càc linh vue lón cùa nén kinh lé ( ly Irong cùa linh vue nòng nghiép irong GDP giàm xuòng luong dói, ty trong cùa linh vue cóng nghié|3, dich vu tàng lén luong dói va tuyét dói) ma con dién ra trong nói bó lùng ngành kinh lé dàc biét là trong nói bó ngành cóng nghiép che tao

Tlieo quan diém li uyén thóng( quan diém làn co dién ) ihì chuyén dich co càu là kéi qua cùa làng Iruóng ( lich luy vón, làng thu nhàp) Quan diém mói (ciuan diém càu irùc Juan) cho làng chuyén dich co' càu kinh té phài dugc xem là

I I

diéu kién càn, eó tinh chài iriing tàm cùa tàng truòng va vi vày néu khòng lao ra

dugc nhùng "chuyén dich ca càu" càn Ihiéi ibi qua trình tàng truòng sé khó co thè

duy tri dugc

Nhu ta dà biét càc yéu ló chù yéu cùa su làng truòng kinh lé Hong bài ky mot xà hói nào cùng là: vón nguón nhàn lire, lài nguyén thién nhién, lién bò còng nghé Trong mói giai doan phàl trién khàc nhau, nhùng yéu ló này giù vai irò khàc nhau, kéi hgp voi nhau ihùc day su tàng truòng va phàl irién kinh té

* Bài hoc kinh nghiém cùa nhiéu quóc già cho ihày vón là diéu kién tién quyéi cho qua Irình cóng nghiép hoà, hién dai hoà dai nuóc Nguón vón do tàng truòng kinh té chi eó thè tao ra bang càch lièi kiém trong nuóc va vón dàu tu nuóc ngoài Dói vói càc nuóc nghèo, ò giai doan dàu cùa qua trình tàng truòng, do nguón vón lich luy trong nuóc con il thi nguón vón tu nuóc ngoài là rài quan trong

Vón tu ben ngoài bao góm : vón dàu tu giàn tiép va vón d?"u tu iruc tiép

Vón dàu tu giàn liép là /ón cùa càc chinh phù, ló chuc quóc lé va ló chuc phi Chinh phù thuc hién duói càc hình thiic : vién Irg, cho vay uu dai trong ihòi gian dai vói lài suài thàp cùa càc ló chuc tài chinh quóc lé; vón vay tfn dting lù càc ngàn hàng ihuong mai nuóc ngoài, vón do phàl hành eó phiéu, irai phiéu ra nuóc ngoài Vón này thuóng co quy mò lón nén eó tàc dóng nhanh va manh dói vói viéc giài quyéi càc nhu càu phàl trién cùa Nhà nuóc, song nò ihuòng gàn lién vói diéu kién chinh lii \à néu la khòng biéi su dung chùng mot càch co hiéu qua

eó ihé gay ra tinh trang m) nàn chóng chài

Vón dàu tu" tiuc liép lii vón dàu tu' cùa càc nhà doanh nghiép hoac cà nhàn nguòi nuóc ngoài dàn tu \'ào quóc già ho iruc liép iham già quàn ly va ihu hói

\'ón Vón này Ihiiòng co quy IÌÌÒ nh(') nhung lai là nàng lue kinh doanh nén co ihé

Ihùc day càc ngành mói phàl irién, àp dung cóng nghé mói va kinh nghiém quàn

ly hién dai ò càc nuóc nhàn dàu tu

Mac dù nguón vón nuóc ngoài là mot nguón vón quan trong song nguón vón Irong nuóc dóng vai irò quyéi dinh vi néu khòng eó nguón vón lich luy lij nói lai thi nguón vón ben ngoài khòng thè su dung eó hiéu qua, cho dù co lón dén dàu di nùa

Tfch luy lù nói lai con duoc goi là lich luy tu bàn là viéc dành mó? phàn thu nhap hién lai de dàù tu nhàm làng san phàm va làng thu nhàp trong luong lai, hay nói càch khàc dò là su dành dói giùa liéu dùng hién lai de là'y dugc tiéu dùng nhiéu han trong luong lai thóng qua viéc dàu tu Do vày lich luy tu bàn co thè tao thém dugc nhùng nguón nói lue mói hoàc nàng cao hiéu qua cùa càc nguón lue hién co

* Nguón i4ià;ì lue : ck'n so làng sé kèm iheo su già làng cùa nguón lao dòng Ành huóng cùa \ éu lo này lói làng truóng kinh lé phu thuóc vào khà nàng cùa nén kinh le co ihii hùi /à su dung co hiéu qua kic lugng lao dòng mói làng ihém này

*Tài nguyén thién nhién ( dai dai, khoàng san, rùng, bién ) Su phong phù giàu co cùa lài nguyén thién nhién là nhùng liéu de thuàn Igi cho su phàl trién nhài là ò giai doan mói bài dàn cóng nghiép hoà nhu'ng day là nhùng nguón liic eó giói han, do vày xél ve dai han yéu ló này sé bi suy giàm cà ve lugng làn ve chài

* Tién bò cóng nghé là yéu ló dugc nhiéu nhà kinh té hoc cho là nguón quan Irgng nhài cua su làng truóng kiiìh lé ó càc nuóc dang phàl Irién, bòi Iheo

ho, khài niém trung làm cùa cong nghiép hoà là su chuyén giao còng nghé

Co 3 loai licn ho cong nghé co' bàn ; Uen ho cóng nghé irung hoà, tién bò còng nghé lièi kiém hu^ (l()ng lién bó cóng nghè liei kiéin vón

13

Ò càc nuóc dang phàl trién ihuòng su dung cóng nghé lièi kiém vón là loai

còng nghé su dting nhiéu lao dòng han va hiéu qua hon

Gàn day nguòi la ihuòng nhóm càc yéu ló làng truóng kinh lé thành nhùng yéu ló nói sinh va nhùng yéu ló ngoai sinh

Nhùng yéu ló tàng truóng kinh té nói sinh là càc nàng liic sinh ra lù ben lrong( nguón voi; lich luy lù nói bò nén kinh lé, so luong va chài lugng nguón nhàn lue, tài nguyén thién nhién, trinh dò cóng nghé va trinh do quàn ly cùa nén kinh té, càc yéu ló ve thè che, vàn hoà ) nò khòng chi là ca so cùa su van dóng,

su phàl trién lu thàn ma con là diéu kién de tiép càn càc yéu lo ben ngoài thành cài cùa minh

Càc yéu tó tàng iruóng ngoai sinh( nguón vón tu ben ngoài, càc hoal dóng chuyén giao còng nghé, ihi Iruóng quóc lé, phuong thùc kinh doanh va quàn ly lién lién ) là nhiing nguón lite ma mói nuóc càn va eó '.iié khai thàc dugc thóng qua kénh cùa càc Unii vue kinh té dói ngoai

Trong hai yéu ló trén, yéu to' nói sinh dóng vai irò quyéi dinh su phàl irién cùa mot dai nuóc ^riiuc lé cho Ihày, trong giai doan hién nay chi nhùng quóc già

su dung co hiéu qua cà càc yéu ló nói sinh làn càc yéu ló ngoai sinh thi mói cóng nghiép hoà dai nuóc thành còng

1.1.3 Mot so mó hình cóng nghiép hoà va bài hoc kinh nghiém :

Cho dén nhùng nàm cuòi cùng cùa thè ky 20, irong so càc nuóc dang phàt

Irién, ngoài mot so rài li nuóc cóng nghiép hoà thành còng con hàu hél càc nuóc

vàn ò Irong linh irang lac hàu, chàm phàl Irién Vi vày vice tini cho minh mòl mò hình cóng nghiép lioà thich hgp liión là niói c|nan làm hàng dàu cùa càc nuóc này

Nhìn lai lich su cùa càc nuóc dà cóng nghiép hoà cho Ihày, luy Ihuòc vào nhùng diéu kién cu ihc cua t|uóc già va quóc lé, moi nuóc co thè lu'a chon cho

minh mot mó hình còng nghiép hoà khàc nhau Co thè néu ra mot so mò hình cóng nghiép hoà chù yéu sau:

+ Mò hình cóng nghiép hoà eó dién Day là mó hình còng nghiép hoà cùa càc nuóc Chàu Àu va Bàc My ò ihé ky 18,19 Nel dàc trung cùa mò hình là:

chuyén tu cóng nghé thù cóng sang cóng nghé ca khi, chuyén tu kinh lé tu nhién

sang kinh lélhi truòng, nguón vón de còng nghiép hoà dugc thuc hién theo kiéu lich luy nguyén ihuy tàn bao, càc ngành cóng nghiép hình thành chù yéu huóng vào thi truóng nói dia làng truóng ihàp

+ Mó hình cóng nghiép hoà theo huóng thay ihé nhap khau là mò hình ra dói sau chién iranh ihé giói thù hai Day là ihói ky hàng loai càc quóc già nghèo,

thuóc dia cùa càc nuóc de quóc, ihirc dàn, giành dugc dòc lap ve chinh tri tuy

nhién ve mal kinh lé ho vàn bi lé ihuòc vào càc nuóc chmh quóc Càc nuóc tu bàn

phàt trién muón duy tri linh irar.g lé ihuóc này trong khi càc nuóc dang phàt irién la.i muón eó <>vìi dòc làp, tu chu \c kinh lé, il lé ihuóe vào ben ngoài Do vày càc

nuóc dang phàt trién co xu hiióng thuc hién mot chién lugc cong nghiép b.oà theo hifóng thay thè nhàp khàii ( xàv dung mòl nén kinh le eó khà nàng tu dàm bào hàu héi càc nhu càu trong nuóc)

Chién lugc hoàc mò hình cóng nghiép hoà này eó nhùng net dàc trung sau:

+ Càc ngành còng nghiép duoc xày dung va phàl trién mang tinh chài huóng nói, phiic vu nhu càu iiong nuóc, thay thè dàn càc hàng nhàp khau Muc liéu phàn dàu là dàn dàn hình ihành mot co càu cóng nghiép hoàn chinh hoàc lUOng dói hoàn chinh gòni càc ngành nàng lugng, luyén kim, co khi, hoà chài nhàm chàm dui sii lé thuóc vào ben ngoài

+ Thuc hién chinh sàch bào ho ihi truòng irong nuóc nghiém ngàl bang

chinh sàch thuc c|uan cao, bang hàng rào phi ihuéquan chài che, càm nhàp khàu

15

de bào ve nhùng ngành cóng nghiép irong nuóc tao diéu kién cho nhùng ngành này dòc quyén irén thi iruóng nói dia

+ Phàl trién kinh lé quóc doanh va thuc hién chinh sàch kinh lé vT mò khuyén khich thay thè nhàp khà\i, vi du nhu : chinh sàch ty già co dinh vói già dóng tién noi té thuòng cao de khuyén khich thay thè nhàp khau, duy tri mot mùc lài suài rài ihàp, kiém S(3;it chat che già cà, ngoai ihuang

Mac du mot vìn nuóc thu dugc mot so kéi qua sau mói ihCa gian àp duiig

mò hinh Ihay thè nhàp khau: dà tao làp dugc mòl nén còng nghiép eó co càu tuang dó'i hoàn chinh, tu bào dàm hàu héi càc nhu càu trong nuóc, nhung do nhùng chinh sàch bào ho chàm dugc hoàn lhién,do qua chù y lói khfa canh thay thè nhap khà\i dà làm cho nén kinh té cùa càc nuóc này ngày càng kém hiéu qua, làm vào tinh irang bé tàc do ihi truòng irong nuóc dàn Irò nén chat hep, ihiéu ngoai té, hàng hoà khòng co khà nàng canh tranh trén ihi truòng ihégiói Ròi cu, nhùng nuóc này dà khòng thuc hién dugc su nghiép cóng nghiép hoà dal nuóc thành còng va vàn là nhùng quóc già nghèo, chàm phàt trién

Co thè nói \'ào cuòi nhùng nàm 60 mó hinh cóng nghiép hoà thay thè nhàp

khàu dà ló ra khòng thich hop dói vói càc nuóc dang phàt trién bòi nò khòng khai

thàc dugc Igi thè so sành cùa dai nuóc

+ Mó hình cóng nghiép hoà huóng ve xuài khau ( "chién lugc cóng nghiép hoà huóng ve xuài khàu" hay "chién lugc huóng ngoai") ra dòi vào nhùng nàm 70 trong nhùng diéu kién c|uóc lé dà co nhùng thay dói sàu sàc: cuóc dàu tranh giài phóng dàn toc cùa càc nuóc kém phàt trién dà làm tan rà hoàn loàn he thóng ihuòc dia cùa chu iigliia de C|LIÓC SU lón lai cua Lién Xó va càc nuóc XHCN dà lai) ra mot su thay doi can han trong c|uan he kinh le the gió'i Càc nuóc tu bàn khòng thè de dang à|ì LIUI niói quan he kinh lé kiéu cu ilói \'ói càc nuóc dang phàt trién Irong vice khai ihàc tài nguyén thién nhién, lai nguyén lao dòng, va ihi

truàng, irong khi nhùng yéu io này lai là nhùng yéu ló quan trong khòng thè thiéu dói vói nén kinh lé cùa càc nuóc tu bàn Do vay càc nuóc tu bàn muón tìm kié'm nhùng hinh thùc mai cho mói (juan he vói càc nuóc dang phàt trién

Ve phia minh, càc nuóc dang phàt trién cùng gap bé làc trong viéc thgc 'hién chién lugc cóng nghiép hoà thay ihénhàp khàu do vày cùng eó nhu càu lìm kiérn m.ót mo hình cóng nghiép hoà thich hgp ihòng c|ua viéc cài thién trong quan

he vói càc nuóc phàl irién

Va chién lugc cóng nghiép hoà huóng ve xuài khàu dà dugc ra dòi Chién lugc này chi thành hién thuc khi eó su thay dói chinh sàch ò cà hai phia: phfa cac nuóc phàt trién va phia càc nuóc dang phàl trién, dua irén co so khai thàc càc Igi thè so sành cùa minh

Phfa càc nuóc phàt Irién : mó cùa ihi truóng nhàp khàu, cung càp vón va

cliuyèn giao còng nghé cho càc nuóc dang phàl triéii

Phia càc nuóc dang phàl trién : liép nhàn vón, còng nghé, xuài khau càc

hàng hoà theo yéu càu thi iruòng cùa càc nuóc phàt trién

Chién lugc này co thè chia làm 3 giai doan: giai doan dàu làp Irung phàt

trién càc ngành khai thàc va san xuài san phàm thò (phàl trién còng nghiép khai

khoàng,nòng, làm, ngu nghiép) de xuài khàu sang càc nuóc cóng nghiép phàt

trién Càc ngành kinh lé su dung nhiéu lao dòng song nhu del, may màc, làp ràp

co khi va dién lù cùng duoc chù y nhàm khai thàc Igi thè ve nhàn còng Giai doan tiép theo càc ngành che bién duoc chù trong nhiéu hon, ty irong san xuàt va xuài khàu san phàm ihó giàm dàn Giai doan thù ba; càc ngành san xuài san phàm che bién va càc ngành san xual càc san phàm co hàm luong khoa hoc ky thuàl cao

se giù vi tri Irong ven irong ch'ing góp \ào xuài khan San phàm cùa càc ngành này

co khà nàng canh tranh NÓI s;in phàm iirong ur cua càc nuóc phàt trién irén ibi iruòng Ihégiói

17

J G ^ T H C C GUOC GIÀ H/ NÓI

!lìiC;; "/ocoSJ

Su phàn chia càc giai doan thii'c hién chién lugc chi eó y nghla tuang doi vi thuc lé thi ngay khi làp trung phàl irién san xuài va xuài khau san phàm thò, càc nuóc dang phàt trién dà phàt irién mot so co so che bién hoàc càc co sa san xuài san phàm ky thuàl cao Càc chinh sàch vT mó cùa Chinh phù ( chinh sàch ty già hói doài, chmh sàch khuyén khich va trg giùp xuài khàu, khuyén khich dàu tu nuóc ngoài ) co anh huóng lài lón dén su thành cóng cùa chién lugc huóng

i'goai

Mot so nuóc dang phàl trién eó toc dò làng truóng kinh lé nhanh, nén kinh

lé khà ón dinh, co càu kinh té thay dói nàng dóng, vi tri kinh té cùa quóc già trén Ihi truòng thè giói dà dii'oc cài thién rò rei trong nhùng thàp ky 70,80 là nhùng quóc già dà ihu'c hién mó hình "huóng ve xuài khàu" Bòi vày mò hinh chién lugc này hién dang dugc nhiéu nuóc dang phàt irién quan làm va àp dung

Tuy nhién, c'in luu y.ràng su thành còng cùa chién hrgc huóng ngoai ò mot vài nuóc chàu À ( càc nuóc NICs chàu À) dugc dién ra irong nhùng diéu kién lich

su va ky ihuài rài thuàn loi \ao nhùng nàm 70 Hién nay linh hinh dà dói khàc, viéc theo duói thuàn tuy chién lugc huóng ngoai là hoàn loàn khòng de dàng dói vói càc nuóc dang phàl trién vi thè trén thuc té dà hinh thành mot chién lugc cóng nghiép hoà mói- chién lugc hón hgp

Chién lugc hón hgp duoc xày dung trén co so kéi hgp càc yéu tó cùa chién

lugc huóng nòi( coi irong thi iruòng trong nuóc, phàt trién san xuài càc san phàm

ma trong nuóc eó khà nàng \'à san xuài co hiéu qua) va càc yéu tó cùa chién lugc huóng ngoai( phàt huy Igi ihé so sành de phàl trién manh vice san xuài càc san phàm hàng hoà va dich \'u iham già \'ào ihuong mai quóc lé, là'y càc yéu càu cùa ihi truóng c|uóc té làm luióng phàn tlàu trong vice phàt trién càc ngành Irong nuóc)

Theo mot so làc già, hién dang hinh thành mò hinh còng nghiép hoà theo huóng hói nhàp quóc lé Dói vói càc nuóc dang phàl trién viéc lijra chon mò hinh chién lugc nào de lién hành còng nghiép hoà déu phài dua trén co so ly luàn là càc hoc thuyéi kinh lè va co so ihuc lé là càc nhàn ló cùa su phàl irién ó quóc già minh

Khi nói ^\cn càc ciiióc già ngheo ihuc hien còng nghiép hoà thành cóng sau

chién Iranh the giói thù hai, nguòi ta liiuòng nhàc dén bón quóc già chàu À: Man quóc Dai loan, Hong kòng, Singapo Chi trong vòng 30 nàm tùeàe nuóc nghèo, 4 quóc già ké trén dà Irò thành càc quóc già cóng nghiép mai( NICs) nhò viéc theo duói mot chinh sàch cóng nghiép hoà huóng ngoai thành cóng, nhìn chung GNP cùa càc nuóc này chi sau 10 nàm lai làng gap 2 làn Co thè néu ra nhùng yéu tó mang lai thành cóng cho càc nuóc này là:

- Co :nót nguón \óivnhan lue lói do co Iruyén thóng coi Irong giào dite va

do su nò lue hoc làp cùa nguòi tlàn qua hoal dóng ihuc té

- Thuc hién chinh sàch huóng ra ben ngoai, eó gang nàng cao khà nàng canh Iranh irén thi iruòng the gioì, lich cuc ihu hùt vón va cóng nghé cùa nuóc ngoài

- Vai Irò cùa Chinh phù trong viéc kiém soàt kinh té vi mó, trong viéc dàm bào kéi càu ha làng cho phàl li ién kinh té

- On dinh chinh tri va thuc hién càc chinh sàch xà hói nhàm giàm bòi su

bài bình dàng irong phàn phói càc thành qua cùa phàt nién kinh té

Tuy nhicii inoi trong nliiing mal chua ihành còng cùa mó tiinh càc nuóc

NICs là dà dal tluoc toc do jìli.ii Inen kinh té tlàng ké vói cài già rài dal là su huy hoai sinh thài

Vi du : Dai loan - mot nuóc co toc dò làng truóng kinh lé trung bình là 9%/nàm trong 4 ihàp ky ( lù thàp ky 50 dén ihàp ky 90) Thành còng ve kinh té rài dàng ké, lù mot nuóc lac hàu nay GDP bình quàn dàu nguòi dà vugi qua nhiéu nuóc tu bàn ó chàu Àu ( > lO.OOOUSD nàm 1995), nhung cài già phài tra ve mói truòng là rài lón Su ò nhiém mòi truòng làm cho so nguòi bj bénh ung thu tàng nhanl: ch'.Mig dai "chi so cao nhài' ve :y le so dàn màc bénh ung thu cùa nhùutf

mióe còn<^ ngliiép phàl Irién nhài ma diing dà;: là My 1 ù 1994 Dai loan bào dóno

ve khan hiém nuóc ngol do khoàng 70% nguón nuóc rigot bi khai inàc can kiéi

cho còng nghiép, 90% nguón nuóc ( song, ho, ao, kénh ) bi nhiém dòc kim loai nàng, 1/3 dai canh làc bi làn phà do càc loai chài ihài, phàn bón va thuóc bào

ve thuc vai chùa dòc tó Càc nhà khoa hoc Dai loan khàng dinh de khói phuc mòi truòng va mói sinh dal mùc truóc khi Dai loan phàt trién càn chi khoàng 400

ty USD

ò Hàn Quóc : Giai d(ìan còng nghiép hoà ck'ii nuóc con dugc goi là "cuòc chién Iranh 30 nàm chóng lai mòi truóng va mòi sinh", tinh irang thiéu nuóc ngol,

ó nhiém nuóc thài dà làm cho chinh r.guói Hàn Quóc phài ihùa nhàn "iàc dòng

cùa nan ò nhiém nhanh dcn cht')ng mài nhanh hc:n ly le làng truòng kinh lé nhiéu

làn"

Tai mòl so nuóc chàu A hién dang tién hành cóng nghiép hoà nhu Trung Quóc, Thài Lan, Philipin Indónéxia, Viét nam linh irang ò nhiém mói iruóng ngày càng già làng, linh irung hình trong 10 nàm, néu GDP cùa càc nuóc chàu À làng lén 2 làn ihì mùc dò ò nhiém mói truòng làng lén 5 làn Kc lù 1980 dén nay nén kinh té Trung C.)uóc dà tang gap 4 làn nhung hièn ho dang phài dói dàu vói mòl thàm hoa ve moi iruòng : gàn mot nùa trong so 7 he thóng song cùa Trung Quóc hi ó nhicm nghiém ironu tio (SO''^ chat thai cóng nghiép va sinh hoal dugc

dò vào càc dòng song IIKÌ kliong qua xù ly iiiih irang khan hiém nuóc ngol dà

xuài hién ò hàu héi càc thành phó lón ò Trung Quóc Hàu héi càc thành phó cùa Trung Quóc khòng khi bi ó nhiém Ty lé nguòi màc bénh duòng ho hàp gap 5 làn

so vói nguòi My va là nguyén nhàn lù vong hàng dàu trong càc khu vue ihành thi cùa Trung Quóc Trùng Khành - mot thành phó ò phia Tày Trung Quóc hàng

nàm mài di khoàng 3% GDP LÌO Ó nhiém va thiét hai ve sinh thài Theo tinh loàn

cùa càc chuyén già, chi phf can eó de bào ve moi truòng cùa Trung Quóc il nhài

lù 5-10% GDP hàng nàin, nhiing ihoi gian 1995 2000, Trung Quóc chi dành 0./% GDP ( khoàng 17 ly LSD, cho mói truòng va sé tàng lén 1.5% GDP ( 40 ty USD ) vào nàm 2000

Do linh chài quan irong cùa càc vàn de mòi truòng, thàng 4/1996 Chinh phù Trung Quóc dà dua "lói phà hoai mòi truòng " vào khung hinh phat lù hinh

Philippin : Càc cóng ty da quóc già ò Philippin cành cào ràng Philippin là

mot trong nhùng nuóc ó nluém nhài chàu À va co nguy co mài dàu tu nuóc ngoài bòi khòng co khà nàng ilua ra uluìng bién phàp xù ly thich hgp càc chài thài cóng nghiép Hàng Ihàp ky nay tinh trang j")hà rùng, ó nhiém mòi truóng bién, giàm sul càc nguón cà ngày càng già làng Theo tinh loàn, néu khòng thiic hién nghiém tue nhùng liéu chuàn ve mòi truóng dói vói cóng nghiép, ihì vói lóc dò hoal dòng còng nghiép làng 7.5% /nàm, so lugng chài thài nguy hiém va dòc hai eó thè làng lén gap hai làn trong 10 nàm lói Tlieo dành già cùa Chinh phù hién lugng chài thài dóc hai ó Philippin là 6.5 iriéu tàn/nàm tue là cu mòi giày eó khoàng 3 làn ràc dugc thài ra

Thài Lan : GNP irén dàu nguòi làng gàn 8 làn lù 1970-1990 nhung mòi iruòng lai xuòng càp nghiém liong mùc ó nhiém dà làng lén gap 10 làn Ty lé che phù ning giàm xuòng du'ói 30'^- gay ra nhiéu thién lai nhu' han hàn, lui lói, xói món dai làm giani nàng suài nòng nghiép ve làu dai Viéc làp irung phàl irién

cóng nglìicp (')• Hàng eòe tlà gà\ ncn linh irang ó nhicm khòng khi, nuóc, chài thài,

linh trang làc nghcn giao ihóng ihuòng xuyén xày ra Chi linh riéng nhùng thiét hai do tàc nghcn giao thóng ò thù dò Bang eoe hàng nàm dà lén lai hon Ity USD

Theo Ngàn hàng phàl trién chau À (ADB) ò nhiém mòi truòng ò chàu A nàng dén mùc khòng chi ành huóng dén chài lugng cuóc song ma con de doa su

phàt trién kinh té caa khu vue ADB nòe tinh ihiéi hai kinh lé do mòi truóng suy

ihoài ò chàu À chiém lù i -'/'% GDP cùa mòi nuóc.Mot cóng irinh nghién cùu nàm 199^^ dành già làng thiét ha: \;u ciiài liang nàm do mòi truòng ó nhiém ò Pakistan lén lói 1.7 ly USD tue là bang 3.3 % GDP cùa nuóc này

Mot nghién cùu khàc nàm 1996 cho ihày néu mói Iruòng ò Trung Quóc dugc cài thién co thè dem lai Igi ich ve nàng suài lao dóng va y té tri già 20-30 ty

USD Viéc bào ve mòi truòng chàu À dòi hòi hàng nàm phài dàu tu khoàng 40 ly USD( Thài Lan phài chi 3ly, Hàn quóc 6ly de khàc phuc ò nhiém)

Thuc ra \ àii de ò nhiém va suy thoài mòi truòng khòng chi dién ra ò càc nuóc mói cóng nghiép hoà dang cóng nghiép hoà ma cor dién ra khà gay gài ò

cà càc nuóc tu ban phài Irién nhu My, Tày àu, Nhài Ban cùng nhu ò nhùng nuóc

nghèo chàu Phi 'Tlieo mot cóng bó gàn day cùa Tó chùc Tàm nhìn thè giói- mot

co quan chuyén nghién cùu ITiìh vue bào ve mói iruòng cho biéi, riéng ò chàu Àu

ò nhiém khòng khi do chài IIKÌI còng nghiép va khi thài cùa càc phuong lién giao Ihóng vàn li'u giìy ra mòl khoiin ihici hai khoàng 30ly USD/nàm O My, linh Irang

ó nhiém mòi truòng, ihiél hai do khi hàu nòng lén gay thài thoài khoàng 60lyUSD/nàm ò chàu Phi phuong ihùc canh làc lac hàu làm mài dò màu ma cùa dai gay ra mot kho;in ihiél hai lén lói 7ty USD/iìàm "Cài già hién nay phài irà cho su tàn phà moi truòng linh cà nan xói nìòn dai, su suy giàm sue khoc va càc hiéu ùng khàc cna nan o nhicm, uóc tinh là 5% cua GNP loàn càu hoàc hon nùa Con so này se làng nhanh néu ihé gi(')'i khòng hành dóng hu'óìig lói mot nghi trình

phàl trién ben vùng" "Bào cào ve tinh hình phàt trién thè giói 1999/2000 cùa Ngàn hàng thè giói"

Xél duói góc dò kinh tè va mòi truòng, càc nuóc NICs trong giai doan cóng nghiép hoà dà hy sinh mòi truóng de phàt trién kinh té, thuc hién khau hiéu

"lóc dò phàl Irién là trén héi" ho dà bài chàp moi hàu qua mòi iruòng va hién nay linh trang loi té \'é mói truòng dang là mot trong nhùng nguyén nhàn quan trong làm suy giàm loc tIo tàng nuong kinh té cùa nhùng nuóc này Vi thè ho khuyén cào càc nuóc di sau nén rùl ra bài hoc kinh nghiém va càn phài quan tàm dén vàn

de mói truóng ngay trong giai doan dàu cóng nghiép hoà dai nuóc

1.2 PHÀT TRIÉN BÉN VllNG - MOT CÀCH TIÉP CÀN MÒI VE PHÀT TRIÉN

1.2.1 Su ra dòi cùa phàt trién ben vùng

Trai dàt là noi loài nguòi sinh ra dóng thòi càng là noi nuòi duòng, bào vj cho loci nguòi lón lai va phàl trién Lich su phàl Iricn cùa nhàn loai là lich su ve

iiU luong làc giùa con nguòi vói mòi truòng tu nhién - Trai dai De lón lai va phàl

trién con nguòi phài khai thàc lù Ihién nhién nhùng thù càn ihiét cho cuóc song

va lai vùl Irà lai thién nhién nhùng lài nguyén ihién nhién dò duói dang càc chài Ihài Tuy nhién, do con nguòi su dung qua mùc càc nguón tài nguyén ihién nhién, làm suy thoài càc he tu nhién va dang don Trai dai dén nhùng giói han khà nàng chiù dung cùa nò

Khà nàng chiù dung là khà nàng cùa he sinh thài giùp cho càc sinh vài song ò d ó khoé manh tlóng ihòi vàn duy tri linh ihich ùng va khà nàng tài tao cùa

nò ( he sinh thài)

Trai dàt là mot he sinh thài lón nhu'ng nò cùng co nhùng giói han cùa minh

\'à dù vói càc ky lluiat hicn dai nhal, con ngii'oi cnng khong the day giói han (\ó

23

dén vò tàn Trong khi dò i\àn so Ihé giói vàn tiép tue già làng, Ihói gian de Trai

dàt co thém I ly nguòi ngày càng ngàn lai : Nàm 1804 dàn so thè giói là 1 ly

nguòi

Nàm 1927 thè giói co 2 ty nguòi ( sau 123 nàm )

Nàm 1960 thè giói co 3 ty nguòi ( sau 33 nàm )

Nàm 1974 ihé giói co 4 ty nguòi ( sau 14 nàm )

Nàm 1987 thè gioì eó 5 ly nguòi ( sau 13 nàm )

Nàm 1999 thè giói co 6 ly nguòi ( sau 12 nàm )

Hién nay, mèi nàm thè giói làng thém khoàng 80 triéu nguòi, 97% so dàn tàng thém hàng nàm là ò càc nuóc dang phàl Irién ( mói nàm chàu A làng 50 iriéu nguòi, chàu Phi làng 17 triéu, chàu My la tinh làng 8 triéu) Màc dù ky thuàl san xnài dà eó nhiéu lién bó, nhu'ng do phài thoà man nhu càu cùa mot lugng dàn so' qua dóng va già tàng nhanh ncn mùc dò khai ihàc lài nguyén cùng làng lén

nhiéu Theo bào cào phàt trién con nguòi cùa Chuong irình phàt trién Lién Hop

quóc (UNDP) thi viéc su dung dàu mó linh dén nàm 1995 tàng gàn gap 5 làn so vói nàm 1950; liéu thu nuóc sach tàng 2 làn ké lù nàm 1960; liéu ihij gò làng 40%

so vói nàm 1970; 1/6 dién lich dai iróng trol cùa thè giói hién dang bi xuóng càp

Dién tich rùng - là phói cùa thè giói ngày càng bi thu hep lai Hàng nàm hàng chuc iriéu ha rùng nhiél dói ò càc nuóc dang phàl irién bi dói di de làm nuong rày, xày dung càc khu dinh cu, chàn nuòi già sue va nhiéu muc dich khàc Nàm 1970 ty lé rùng irén 1000 dàn là 11.4 km2 Ihi nàm 1997 chi con là 7.3kin2 San lugng dành bài cà làng lén 4 làn so vói 1950 làm cho trù lugng cà ngày càng suy giàm Hién lai co khoàng 1/4 loài cà dà bi mài di hoàc bi de doa mài di, hién 44% so loài dang hi dành bài lai ranh giói sinh hoc cua chùng, diéu này thè hién ó

san luong ihuv san linh iheo clan nmiòi ^iam 7^r lìr 1989 dcn 1992

Tinh trang ó nhiém mói truòng vi càc phé thài dà vugt qua khà nàng hàp ihii va chuyén hoà cùa hành linh Lugng C02 làng gap 4 làn Irong vòng 50 nàm qua dang làm cho Trai dai nòng lén, di kèm iheo nò là su già làng cà ve cuòng dò làn tàn suài cùa càc thién lai ò khàp moi noi trén thè giói, str lày lan cùa càc bénh truyén nhiém, su xuài hién càc loai bénh tal mói Ngày 29/9/2000 ló chùc Bào

ve dóng vài hoang dà the giói (WWF) cho biéi trong suoi 30 nàm qua thiét hai do càc thàm hoa thién nnién lién quan lòi thòi liei dà làng lù 10 ly LkSD/nàm trong thàp ky 70 lói 50 ly USD/nàm trong ihàp ky 80 va tiiàp ky 90 là 90ty USD/nàni Ò càc nuóc cóng nghiép phàl trién lugng chài phé thài nói chung dà làng lén 3 làn trong 20 nàm qua Tap chi y hoc 'The Lancel" cùa Anh so ra ngày 2/9/2000 cho biét, hàng nàm ó 3 nuóc (Phàp, ^Phuy sy va Ào) eó hon 40.000 nguòi chéi vi khòng khi bi ó nhiém Khòng khi bi ó nhiém làm Ihiét hai hon 16 triéu ngày còng

va thiét hai lói 1 l'"y< long san phàm kinh té cùa cà 3 nuóc cóng lai

Nuóc sach hien dang irò nén khan hiém ò nhiéu quóc già Irén thè giai Tlieo bào cào cùa Uy ban Nuóc ihé giói, hién lai hàng n.ùm co khoàng 1.4ly nguòi song trong linh irang khan hiém nuóc sach, 5 clén 7 triéu nguòi chéi do su dung nuóc nhiém bàn

Chi phi de giàm boi tinh irang thiéu nuóc sach dà liéu tón lù 60 - 8 0 ly USD/nàm va sé tàng lén 180-200 ly USD vào nàm 2025 Nhiéu nguòi cho ràng

trong thè ky 2 1 eó ihc co nguy ca xày ra chién tranh do khan hiém nuóc

Hién nay nhàn loai dang phài dói phó vói rài nhiéu vàn de mòi truóng co linh chài loàn càu nhu su suy giàm \'é trù lugng va chat lugng càc loai lài nguyén thién nhién co y nghla co bàn dói vói cuóc song cuà con ngu'ói( dai, nuóc, rùng, ihuy san, càc dang nàng luong ); linh trang ò nhiém mói iruòng ngày càng già làng vói toc dò nhanh irén mòl pham \'i róng lón, su xuài hién càc ló ihùng òzón Ngay lù nàm 1 *-^92 I lòi dóng b;io an Lién hgp quóc chi rò "Nguón góc cùa su bài

ón djnh ve kinh lé , xà hòi nhàn vàn va sinh thài da irò ihành mói de doa dói vói hoà bình va ón dinh" Càn nhàn manh ràng linh trang xuòng càp cùa mòi truàng loàn càu dang già làng Irong khi vàn con hàng tram nuóc nghèo trén the'giói chtra cóng nghiép hoà Trong thòi gian lói néu nhùng nuóc này lién hành còng nghiép hoà - con duòng duy nhài giùp ho Ihoàt khói nghèo nàn, lac hàu, theo càch dành

cìiì chài lugng mói iruòng de làng iruòng kinh lé ( nhu càch cùa càc nuóc dà cóng

nghiép hoà làmi ih' hiém ho.i ve mot cuóc khùng hoàng sinh thài loàn càu se

khòng tranh khói va ncn vàn minh nhàn loai sé bi huy dici Theo bào cào ve phàt

trién con nguòi cùa UNDP 1994 Ihì :"Néu càc nuóc phuong Nam mó phóng càc phuong dure cùa càc nuóc phuong Bàc, ho càn gap 10 làn lugng nhién liéu tu nhién va khoàng 200 làn luong khoàng chài hién co Khoàng 40 nàm nùa, so luang này sé làng gap dói cùng nhu vàn de ò nhiém loàn càu ".UNDP du bào ve dai khùng hoàng the giói vào nhùng nàm 2030-2040 co khà nàng làm lan rà xà hòi loài nguòi do cac nguyén nhàn sinh thài va ó nhiém mói truòng

Co thè nói, mòi truòng dà nói lién càc quóc già trén thè giói vói nhau va su lién kéi chat che nhài trong càc ITnh vue là su lién kéi irong phàl Irién va mòi truòng, bòi khòng co mòl ihù cùa cài hoàc quyén lue nào co ihé giùp loài nguòi ihoàl khòi hiém hoa này trù phi eó su' hgp tàc quóc lè irén quy mò loàn thè giói de thiét làp nén su ben vùng cho lài cà càc xà bòi Va phàt trién ben vùng dugc xem

là mot kiéu phàt trién mói eó thè giài quyéi dugc nhùng thàch ihùc ve mói truòng nói trén

Tliuc ra su quan tàm sàu sàc ve \'ai Irò cùa chài luong mói Iruòng va lài nguyén Ihién nhién dói vói su làng truóng cùa nén kinh té thè giói bài dàu lù nhùng nàm 60 cùa ilié ky 20, do su bùng nò dàn so thè giói, su' già tàng ò nhiém

va suy llìoài mòi iiiiòng trén c|uy mò loàn càu Nhiéu cóng Irình nghién cùu ve

\'àn de này iluoc cóng bó licu hién la làc phàm "Nén kinh le con làu \'ù iru Trai

dai" xuài b.'in nam Ì^-Jói) cua Kenelh Boulding- nh;i kinh le hoc nguòi My, dà

khàng dinh vai irò cùa mòi truòng sinh thài dói vói nén kinh lèva nhùng giói han cùa nò se ành hiròng rài lón dén su làng iruòng kinh lé

Nàm 1972, cóng bó bào cào cùa Càu lac bò Róma ve "Nhùng giói han cùa

su làng truòng va khuyén cào loài nguòi nén duy tri "mòl su tàng truòng bang 0"

de tranh xày ra mot cupe khùng hoàng sinh thài do ò nhiém mói truòng va tài nguyén thien nhién can kiéi Tliànj? 6/1972 Hòi nghi mòi truòng làn ihù nhài do

LMQ' ló chùc lai Tiiuy D\cn dà thóng qua "Tuyén ho' ve mói iruòng" va dua ra

khàu hiéu "Chi eó mòl Irai dai "

Trong Ihàp ky 70, vàn de làm thè nào de duy tri dugc su phàl trién kinh té lién tue dà giành dugc su quan làm cùa nhiéu hoc già irén thè giói Dén nhùng nàm 80 ly ihuyéi ve phàl trién ben vùng dà dugc hình ihành ve co bàn

Thàp ky 90 phài irièn ben vùng dugc coi là chù de phàl trién cùa loài nguòi hién nay

Trong nhùng intic liéu cùa phàt trién ben vùng nói lén hai ir.uc

tiéu ca bàn: làng iruóng kinh le va bào ve mòi truòng sinh thài Mai

muc tiéu này co mòi quan he rài khàng khiT vói nhau : 'Thàt trién kinh

té va quan ly mòi truòng vùng chàc là nhùng mal bó sung làn nhau cùa cùng mot chu'ong liinh hành dòng", "Khòng co bào ve mòi tru'òng thfch hgp, phàl trién se bi suy giàm, khòng co phàt trién, bào ve mòi iruòng

sé bi ihàl bai "( Bào cào phàl Iricn ihc giói nàm 1992 cùa Ngan hàng

Thè giói)

2.1 2 Phàl Irién ben \fnig - Khài niém, thuóc do va nguycn tàc thuc

hièn

27

Mot hoal dóng nhàm dal lài cà muc dich thuc lién cùa nò dugc coi là ben vùng néu hoai dóng dò eó thè liép tue mài mài Nhu vày phàl trién ben vùng là su phàl trién dàp ùng càc nhu càu hién lai ma khòng làm lón hai khà nàng dàp ùng nhu càu cùa càc thè he luong lai( dinh nghla cùa Uy ban quóc lè ve mói truòng va phàt trién - WCED) Hay nói mot càch khàc, phàl trién ben vùng dugc su dung vói y nghTa : cai thién chài lugng cuòc song cùa con nguòi irong pham vi khà nàng chiù dung dugc cua càc he sinh thài

Thti'c lé cho ihày, de dai dugc mot su làng triróng va phàl tricn cao trong mot thòi gian ngàn là diéu nhiéu quóc già eó thè làm duoc Song de duy tri lóc dò làng truóng kinh tè cao irong mòl thòi gian dai là mot viéc khòng hoàn loàn don giàn , nhu'ng day lai là thuóc do quan trong ve nàng lue nói sinh cùa quóc già, vi thè phàl trién kinh lè nhanh be:i vùng là su phàt Irién ma moi quóc già dang phàt Irién déu nuìng muón dal duoc Mot "xà bòi ben vùng" là mot xà hói ma càch song dugc iluic hién dua ire a 9 nguyén làc sau:

l)Tón Hong va quan làm <\cn cuóc song còng dòng

Nguyén làc này co nghTa là su phàt trién ò nuóc này khòng dugc làm ihiél hai dén quyén loi cùa nhùng nuóc khàc va cùa càc thè he mai sau Mot con duòng phàl Irién chi duy tri dugc néu nò dàm bào ràng du trù cùa long lugng vón dugc

giù nguyén vcn hoàc làng lén iheo thòi gian Vón dành cho che tao ( mày móc,

duòng xà), vón con nguòi ( kièn thùc va ky nàng ), vón xà hói ( càc quan he va thè che) va von \'é mòi truóng (rùng, bién ) Mòi Iruóng quan irong khòng chi vi

làc dòng cùa nò tlói vói phùc loi tinh ihàn phi kinh lè ma con vi làc dóng cùa nò dói vói san xual ve làu dai

2) Cài thién chài luo'ng cùa cuóc song con nguòi

Muc tildi lime su cùa vice phàt irién là cai thién chat luong cuóc song con

nguòi Dò la moi cnòc song kinh manh co mot ncn giao due tòt, eó du lài nguyén

cho mot cuòc song vùa phài, co quyén tu do ve chinh iri, dugc bào dàm an loàn va khòng co bao lue Su phàl trién chi thuc str dai dugc néu nò làm cho cuóc song cùa con nguòi dugc tot han ve càc mài trén dày.Miie liéu này eó thè dugc trinh bay bang sodò sau;

Kinh lé

3) Bào ve su song va tiiih da dang cùa Trai dàt

Su fihàl trién phài trén ca so bào ve duoc nhùng he thóng thién nhién cùa Trai dàt ma loài nguòi hoàn loàn le thuóc vào, he Ihóng nuòi duòng su song, linh

da dang sinh hoc bào dàm chàc chàn viéc su dung ben vùng càc nguón tài nguyén tài tao

4) Han che dén mùc ihàp nhài viéc làm suy giàm nguón lài nguyén khòng lài lao bang càch hoàc quay vòng hoàc su dung so lugng il di hoàc thay ihé bang nhùng tài nguyén lài tao dugc néu eó thè

5) Giù vùng irong khà nàng chiù dung cùa Trai dai Nhùng tàc dòng cùa con nguòi vào càc he sinh ihài chi dugc nàm irong giói han khà nàng chiù dung cùa sinh c|uyén ma khòng gay ra nhùmg suy thoài nguy hiém

6) Tliay dói thài dò va ihói qucn cùa mói nguòi

De linfe hicn mot \à hói hén \'ùng con iignòi phiÙ xem xél lai càc già tri

va thay dòi càch ùng \ù càn pluii de ra c;ic liéu chuan dao due mói va phé phàn

2^)

nhùng càch song khòng con phù hgp vói chinh sàch ben vùng thóng qua he ihóng giào due chinh thùc va khòng chinh ihirc

7) Cho phép càc còngdóng lu quàn ly lày mòi truòng cùa minh

8) Tao ra mot ca càu quóc già thóng nhài, thuàn Igi cho viéc phàl trién va bào ve mói tru'òng Mòi xà hói càn eó mot co sa thóng lin va kién thùc , mot co ccii luàl j"»hàp va giào AIÌC mòl nén kinh lè ón dinh va nhùng chinh sàch xà hòi phù ngp

9) Kién tao mot co càu lién minh loàn càu Trong thè' giói ngày nay, tài cà

càc quóc già déu phu ihuóc vào nhau Muón dal dugc su ben vùng loàn càu ihi

phài co su lién minh chat che giùa lài cà càc nuóc

Tom lai: Màc dìi co su khàc nhau ve diéu kién song song nhìn chung eó 4 thuóc do quan trong de do/ló phàt trién ben vùng cùa mòi quóc già là : kinh lé, con nguòi, mói truóng va cóng nghé

Ve kinh tè ; Mot xà hói ben vùng là mòl xà hói ihu nhàp bình quàn dàu nguòi luón tàng Iruóng Mòl chi tiéu quan trong de dành già su làng truòng kinh

lé trong mói quan he vói mói truòng là mùc dò liéu thu tài nguyén Ihién nhién theo dàu nguòi Chi so này ò càc nuóc phàl trién nhìn chung cao hon nhiéu so vói ò càc nuóc dang phàl trién

Ve con nguòi : Muc liéu cùa su phàl Irién kinh lé cùng nhu muc tiéu cùa bào ve mòl Iruòng suy cho dén cìing déu nhàm vào viéc nàng cao chài luong cuóc song cùa con nguòi Do \ ày de giài quyéi dugc mói quan he giùa phàl trién kinh

lé va mòi iruòng càn dii)' tri mot so mùc dàn so phù hgp vói sue lài mói truóng I^hài kiém soàt co hién t|iià t|uà trinh dò llu hc^'i phàl Irién kinh lè - xà bòi ò càc

\ùng nòng ihoii de giam lu'ong di dàn \'àt) dò thi Lua chon chinh sàch kinh lé \'à

cóng nghé dùng dan dong vai Irò quan liong Irong \ ice giani ihiéii liàu qua ve mòi

truòng Dàc biét dàu tu phàl irién nguón nhàn lue se là mòl trong nhùng yéu io

quyéi dinh su thành cóng trong phàl trién ben vùng

Ve mói truòng : Phàl irién ben vùng dòi hòi phài bào ve dugc càc nguón lài nguyén : dai, nuóc, rùng, bién, sir da dang sinh hoc lai phài dàp ùng dugc nhu càu cùa so dàn làng nhanh Diéu này dòi hòi pliài eó càc cóng nghé tién lién mai

co Ihé nàng cao hiéu qua su dung lài nguyén, giàm Ihiéu su làm suy thoài chùng

Ve còng nghé : Phàl trién ben vùng là ph:^i trién va su dting róng rài càc cóng nghé lièi kiém tài nguyén, càc cóng nghé sach Giàm lói thiéu mùc liéu thu nàng lugng va càc lài nguyén thién nhién khàc Muc liéu càn dal là su dung he thóng còng nghé il chài thài hoac chài nhiém bàn, lài luàn hoàn chài thài Nhùng cóng nghé co truyén dàp ùng tiéu chuàn này càn dugc bào tón

2.1.3 Trién vong (Khà nàng thuc hién phàt trién ben vQiig)

Do Inih chài loàn càu cùa nhùng vàn de mói Iruòng nén vice giài quyéi nò

phài co su iham già cùa mói quóc già va cùa cà còng dòng quóc le Tliàng 6/1972

Hói nghi ihugng dinh dàu tién ve mói truòng dugc ló chùc lai Slockhom ( Tliuy

Dién) dà dal nén tàng cho su phàl irién cùa càc chinh sàch mói truòng quóc té Hói nghi dà ihiéi làp mot chutrng Irình cùa Lién hgp quóc ve mói truòng va sau hòi nghi nhiéu tó chùc bào ve mòi truóng co tinh chài quóc già dà ra dòi ò càc nuóc phuang Bàc Nàm 1983 UB mói Iruòng va phàt trién thè giói (WCED) dugc thành làp duói su bào Irg cùa Lién hicp quóc, eó nhiém vu làm sàng ló va eó dòng cho su phàt trién ben vùng Tuy nhién phài dén nàm 1992 Hói nghi Lién hgp quóc ve "Mòi truòng \'à phàt Irién "(UNCED) dugc ló chùc lai Rio de

Jancri(ì ( Braxin) vói su iham iki cùa 1 10 nguyén thù quóc già dai dién cho 153 nii'óc, 2500 nhóm phi Chinh pini HOO nhà bào ihì vàn de phàl irién ben vùng mai thuc sudu'o'c cà còng dóng quóc léc|uan làm

De dal dugc cà 2 muc liéu cùa phàt irién ben vùng là nàng cao chài lugng cupe song va duy iri dugc tinh ben vùng ve sinh thài thi vàn de dal ra khòng phài

là san xuàt il di ma là phài san xuài khàc di, tue là phài dàp ùng càc nhu càu cùa con nguòi khòng phài bang càc phuang phàp san xuài cu gay ò nhiém va suy thoài mói truòng ma bang càc phuong phàp san xuài khàc il gay lón hai dén mòi inròng tu nhién hay con goi la càc còng nghé san xuài khàc ~ càc phuang phàp san xuài lién tiéii xel duói g(k dò kmh lèva mói iruòng

Su phàl trién ben vùng Irén quy mó loàn càu eó thành cóng hay khòng luy

thuóc rài nhiéu vào su hop tàc giuà nhùng nuóc phàt trién vói càc nuóc dang phàt

trién

Tliuc te cho ihày càc nuóc dang phàl trién ihuòng eó thu nhàp thàp nén ho khòng thè làp irung vào \'iéc bào ve inòi truòng dugc vi nguón lài nguyén han hep cna ho phài dùng cho nhùng nhu càu càp ihiéi nhài

Su no" nàn chóng chài cùa càc nuóc ngheo dang càn Irò qua irình phàl trién kinh té cùa ho So nq cùa thè giói thù ha nàm 1997 lén lói 2,2 nghìn ty USD, riéng

lién lài hàng nàm dà lén lòi gàn tram ly USD Nhùng khoàn ng này buóc càc nuóc phài làng cuòng xuài khàu vói so lugng ngày càng lón càc nguón tài nguyén thién nhién hiém boi cùa ho va vi \'ày càng làm làng thém sir phà hoai mòi truòng

Khoàng 3/4thu nhàp hién nay cùa càc nuóc nghèo là do xuài khàu hàng hoà sa càp, già cà cùa hàu héi càc mài hàng xuài khàu này déu eó xu huóng giàm xuòng, day là mot Irong nhfmg nguyén nhàn làm cho càc nuóc này ngày càng nghèo hon Theo bào cào "Phàl trién con nguòi 1998" cùa UNDP, khoàng càch irong thu nhàp giùa nlunn nhiing nguòi gi.iu nhài va nh(')in nhùng nguòi nghèo nhài trén the gu'ìi van ticp tue mò long Neu nàm IM60, 2()^/r dàn so thè giói ò

nhùng nuóc giaii nhai co ihu nhap gap 30 làn so vói 20% nguòi nghèo nhài, thi

Càc nuóc eó ihu nhàp thàp càn phài tién hành còng nghiép hoà de thoàt khòi dói nghèo nhung ho lai thiéu vón, thiéu cóng nghé irong khi mói truòng tu nhién cùa ho dang ngày càng suy thoài Ho khòng thè thuc hién su phàt trién ben vùng néu khòng eó su lig giùp cùa càc nuóc cóng nghiép phàl trién

Càc nuóc phàl trién co nhiéu thuàn lai irong viéc ihtic hién phàl trién ben

\ ùng Hién nay càc nuóc này dang chuyén sang mói xà hói thóng lin vói mot ncn kinh té dàc trung - ncn kinh lé tri Ihuc, mot nén kinh lédugc coi là il gay tón hai dén mói truòng

Nhò nhiing tiém lire lo lón ve kinh lé, ve khoa hoc va cóng nghé, nén san

xuàt cùa càc nuóc cóng nghiép phàl trién co xu huóng liéu thu il lài nguyén

han, tao ra il chài thài hon va khà nàng canh tranh cùa nén kinh té'cùng cao hon

Viéc thuc thi nhùng dc\o luàt khài khe ve liéu chuàn mói truòng dà buóc càc

ngành, càc doanh nghiép cLlu lu', nghién cùn, phàt trién càc còng nghé sach, còng nghé xù ly chài thài Diéu này Irén thuc lè, lai tao ra khà nàng ihùc day su tàng iruòng kinh tè, tao ra nhiéu viéc lam thóng qua qua trinh chuyén dói ky thuàl va còng nghé san xuài 0 càc nuóc cóng nghiép phàt Irién dà xuài hién mot ITnli vue cóng nghiép mói - ngành san xnài càc ihiéi bi va dich vu mói truòng Theo uóc linh cùa ló chùc OECD san phàm cùa ITnh vue này trén ihè giói dal lói 300 ly USD trong nàm 2000

De han che bòi nhùng làc dóng liéu cu'c dén mói iruòng do hàng loai càc quóc già nghèo dang \'à sé tién hành cóng nghiép hoà, càc nuóc eó ihu nhàp cao càn phài làng cuòng giùp càc nuóc nghèo lìm ra phuang thùc thich hgp de su diing ben \ ùng càc nguón tài nguyén, cu thè nini sau :

- Xoà hàn nluTng in(')n no còng( no cùa Chinh phù va càc Ngàn hàng Nhà

nuóc ) giàm na ihuong mai ( no cna càc Ngàn hàng thuong mai ) cho càc nuóc lini nhàp thap de tao dicii kicn elio ho khoi phuc ncn kmh lè

Nhu'ng ihoà thuàn ve vice chuyén ng thành nhùng món lién dành cho viéc bào ve Ihién nhién là mòl buóc quan Hong trong qua trinh giàm ng Tién giàm ng dugc dùng de ho irg cho viéc biio ve su ben vùng : ón dinh dàn so, bào ve he thóng nuòi duòng sii' song va tùìh da dang sinh hoc, duy tri va Iróng lai rùng, phàl trién càc nguón nàng lugng lai tao dugc va nàng cao hiéu qua su dung nàng luang

- Càn lao diéu kién de dàng cho vice phàt trién kinh lé va quàn ly ben vùng càc nguón lài nguyén ó nhùng nuóc thu nhàp ihàp bang càch : bài bó càc hàng rào ihuang mai dang ngàn càn ho xuài khàu nhùng hàng hoà khòng lién quan dén mói truòng, ho trg va làm ón dinh già cà hàng hoà cùa ho, khuyén khich dàu tu va chuyén giao còng nghé tién bò vào càc nuóc này Theo WB, mói nàm chù nghTa bao ho cùa càc nuóc lón làm cho càc nnóe dang phàl trién thiét khoàng lOOiy UvSD tùxuài khàii

Viéc trg càp cho ngành nòng nghiép ò càc nuóc eó thu nhàp cao dà gay nén tinh trang ha già già tao iréii ih Iruòng, làm giàm sul ibi truòng dia phuang va xuài khàu ó càc nuóc thu nhàp thàp Tién Irò càp gay ra linh trang san xuài ihùa

va eó thè dàn dén nan suy thoài dai ò càc nuóc eó ihu nhàp cao Ò nhùng nuóc này, càn diéu chinh lai viéc trg càp lién va chi trg càp cho nhùng boat dóng nghé nghiép co Igi cho vice bào \ é lài nguyén hoàc duy tri dugc chài lirgng mòi truòng

va linh da dang sinh hoc ma khòng trg càp cho nhùng nguòi san xuài dugc nhiéu nhài Nén bài bó càc hàng rào thuong mai ( irù nhùng quy dinh lién quan dén viéc bào ve mói truóng va sue khoé nhàn dàn) de giùp càc nuó'c eó thu nhàp ihàp thu dugc nhùng món loi hon Uicàc nguón tài ngu)'én thién nhién cùa ho

- Tàng cuòng \ién no cho su phàl inén, làp trung giùp càc nuóc thu nhàp

Ihàp xày dung inot xà hoi \à moi ncn kmh le ben \ùng

Tàp Irung tru tién giùp dò càc nuóc nghèo nàng cao kién thùc, ky thuàl va xay dung ló chiic Day là mòl càch vién trg quy già nhài vi nò giùp tàng cuòng khà nàng phàn lich va giài quyéi nhùng vàn de cuà chinh nuóc ho

Ve phia càc nuóc dang phàl irién de eó thè tién hành còng nghiép hoà dàt

nuóc thành cóng iheo huóng phàl tricn ben vùng ngoài viéc eó mot chinh sàch phàt trién thich hgp va mot !ÌÒ ma;' Nha nuóc goii nhe làm viéc hiéu qua, càn phài kiém soàt duoc su già làng dar; so \à phài chù y dén vàn de bào ve mói truàng ngay tu giai doan dàu cùa còng cuóc phàl trién dàc biét irong ITnh vue dàu tu, chuyén giao cóng nghé va phàl trién nguón nhàn lue

Màc dù con gap nhiéu khó khan, nhung voi nhàn thùc mói cùa loài nguòi

ve vai irò cùa mói iruòng trong cóng cuóc phàl trién cùng vói nhùng lién bò Irong ITnh vue khoa hoc còng nghé va vice ùng dting chùng vào nén kinh té thè giói, phàl trién ben ^ùng ngày càng dugc khàng dinh là mei huóng phàl irién lién bò cùa nhàn loai

Diéu nàv eó thè ihày rò trong càc boat dòng cùa càc Chnih phù, càc doanh

nghiép va cùa nguòi tiéu dùng nhàm bào ve mòi truòng

Vi du nhu: Viéc de ra va thuc ibi càc chmh sàch thàn thién vói mói truòng

"chinh sàch xanh" ò mòl so quóc già, vice àp dung "ihué xanh" dói vói càc hoal dòng gay ó nhiém, phong irào "thiét ké xanh", "san phàm xanh", "nàng suài xanh", "ibi truóng xanh" "nguòi liéu dùng xanh" dang ngày càng dugc phó bién róng rài Nhiéu doanh nghiép irén loàn thè giói dang quan làm va phàn dàu ihirc hién bó iiéu chuàn quàn ly mói iruòng ISO 1400 de nàng cao nàng lue canh

tranh trén ibi iriiong c|uóc lè Nhùng liéu chuàn cao ve bào re mói truóng dà va

dang Ihùc day su ra dòi cua hàng K)al càc cóng nghc lién tién Irong ITnh vu'c khai thàc, che bién lai ngu)cn vii xù ly càc chat lluii

ÌS

Co thè nói vàn de bào ve mòi truòng, lón trong thién nhién luón dugc coi là mot chù de quan irong trong dién dàn Lién hop quóc: "Tuyén bó thién nién ky " cùa Hói nghi thugng dinh thién nién ky cùa Lién hgp quóc ló chùc lai New york ngày 6-8-2000 xàc dinh bào ve mói tru'òng sinh thài là mot trong bay muc liéu ihen chòi va eó y nghTa dàc biét quan Hong dói vói loàn nhàn loai

Tliu'e le cho ihày thè giói bién dang bài dàu qua trinh chuyén dói lù nén kinh té cóng nghicq> dna vào mày móc va lài nguyén thién nhién sang nén kinh té tri thùc dira vào lién bó khoa hoc va cóng nghé Day chinh là diéu kién de phàl irién ben vùng vi nén san xuài dua vào cóng nghé cao, tiéu bao il nguyén liéu, nàng luang, Ihài ra il phé thài ibi il gay tón hai dén mòi tru'òng sinh thài

PHÀN HAI : CONG NGHIEP HOÀ, HIÉN DAI HOA

VA PHÀT TRIÉN BEN VÙT^G Gf VIÉT NAM - THÀNH TlAJ VA VÀN DE

Nhàn Ihùc dugc tàm quan Irong cùa cóng nghiép hoà dói vói su nghiép phàt trién kinh tè - xà bòi ò mién Bàc ngay sau giai doan khói phuc, cài tao va phàl trién kinh lé 1955-1960, Chfnh phù Viét nam dà xàc dinh "cóng nghiép hoà

cóng nghiép hoà luón là vàn de irong tàm Irong càc chién lugc phàt irién kinh t é '

-xà hói cùa dai nuóc Tuy vày ò càc thòi ky khàc nhau quan diém va càc buóc tién hành cóng nghiép hoà ò nuóc la cùng khàc nhau

2.1 OUÀ TRÌNH CÓNG NGHIÉP HOÀ DAT NI/ÒC CÙA VIÉT NAM TU' i960 DÉN NÀM 2000

Co thè chia qua irình còng nghiép hoà ò Viét nam lù 1960 dén nay thành 2 giai doan lón :

Giai doan tu'1960 dén 1985

Giai dcnin lù 1986 dén nay

2.L1 QUA TRÌNH CÒNG NGHIÉP HOÀ 0 VIÉT NAM TÌ/ 1960 DÉN 1985

Giai doan 1960 dé'n 1985 : giai doan này nén kinh léhoal dóng theo c o c h e

ké hoach hoà làp trung, quan liéu bao càp Còng nghiép hoà dugc lién hành irong nhùng diéu kién luong dói dàc bici : dai nuóc bi chia cài lù 1954 -1975 vói 2 che

dò chinh iri dói làp nhau 1964-1972 mién Bàc phài chóng Irà lai chién tranh phà hoai cùa de quóc My, mién Nam lù 1960-1975 lién hành chién iranh giài phóng Nàm 1975 dai nuóc ihóng nhài, sau dò cà nuóc lai phài dói phó vói chién Iranh bién giói phia Bàc va iiiy Nam

Thòi k\' 1^60-1985 co ihé dna ihanh càc giai doan nhò sau day :

2.1.1.1 (ìiai doan 196(1-1965 : Day là kéhoach 5 nàm dàu lién va cùng là

buóc di dati lién cua cong cuoc còng nghiép hoà ó imcn Bàc

37