Văn hóa chào hỏi trong tiếng Việt và hệ quả sư phạm

Cliáng hạn, "Nghi thức lời nói liêng Vi cl " .ỈÍÍA... và k hôi m ihê tưởng i ưựng nổi về con người, vẽ xã hội loài nuười... Bạn ấy là tiêp viên hài m khõiii:... ví dụ: hội lư vãn.. hội

I II- Đ ạ c đ i ể m v ă n lioá x ã hội: n ề n t ả n g k i n h tế, V t hức hệ xã 30 hội Vi ệ t N a m với văn h o á c h à o hỏi t i ế ng Việt

2- V ă n h o á L à n g xã Vi êt N a m với q u a n hủ ứng xử g i a o liủp 333- Ý lliức hệ xã hội Việt N a m Irone q u a n hê với vãn lioá c h à o hói ^liếng Vi ệt

4- V ã n h o á c h à o hỏi Irong gi a đ ì n h l n i y c n llinnti Việi N a m 42

Đ ặ c t r ư n g văn h o á c h à o h ỏ i c ủ a n g ư ơ i Việt

II- Đ ặ c đ i ể m v ã n h o á c h à o hỏi c ử chỉ c ủ a người Vi ệ t 50

III- C á c đ ặ c t r ư n g v ã n lioá c h à o hỏi c ủ a Mgưòi Vi ệ t và n h ữ n g

k h á c biệt với lối c h à o hỏi nước ngoài

11- Lời c h à o liỏi t rực tiếp và g i á n tiẽp t r o ng v ã n lioá Việt N a m S3

III- I l ệ q u ả s ư p h ạ m : M ộ t sỏ ứng ( l ung Mgliièn c ứu vãn h o á 1(17

c h à o hỏi t i ế n g Vi ệ t vào việc d ạ y - h ọ c t i ế n g Vi ệ t Iilur một

n g o ạ i n g ữ và với n g ưó i Vi ệt h ọ c t i ế n g nước n g o à i

Vai trò c ú a n h â n lố văn h o á với việc day - h ọ c mjoili n ụ ữ 107

M ộ l s ô dc xuất ứnt; d ụ n g hồi d ư ỡ n u n ã n u lực g i a o liếp x u y ê n I [ Ivãn h o á tronti việc d ạ y tiC'nu Việt nlnr m ộ t n g oạ i ngỊr \ à c h o

n g ư ờ i V i C l h ọ c tiC'Mg I1ƯƠL n ^ o à i

PHẦN MỞ ĐẨU

1- L Ý D O C H Ọ N Đ Ể TÀI:

ngoại n g ữ ở c á c Irưừng Đại liọc, C a o đái m T r u n u h o c là kliónu d n co

d ạ y n g ô n n g ữ , ể ạ y n g o ạ i n g ữ c h o n u ư ờ i h o c n a m đ ư ư c n u ô n I i i ũ r c u a d a i

nước đ ư ợ c h ọ c , m à c òn phải d ạ y đê hi ếu nliữiiL; nì cơ hán cua dul nưiíc do

sau n g ô n ngữ , đ o là vãn hoá Đ i ề u n à y trớ thành ill ực t í SƯ Ịiham kliỏnu chi

ở Vi c t N a m m à ở lất cả c á c n ư ớ c Irên lliố giới Vì sau n h ư VLI\ ? Đ((I1 ui án vì

ngôn n g ữ là nưi c h ứ a đự ng, nơi thể hiện linh lhiìn văn lioá d â n lòe hồn vữin:

và rõ nét nhấl Nlià n g ô n n q ữ học Đ ứ c W i l h e l m V o n [ l u i n b o kl l dã có ly

khi ô n g c h o r ằ n g " Bản s ắc n c n g mỏi d â n tộc luòn l uon đ ư ợ c iho hiện 11na

liốni; m ẹ đỏ c ú a liọ N g ô n ns;ữ là ntíi b á o lưu linli t han văn lioá dãn lóc" Ơi4.'

H u m b o l đ l YV v o n , ( 1 8 3 0 - 1X3 5 )

Đ ư a văn h o á vào n g ô n nm~r n h ư i h ế n à o mội c á c h hưp ly 1101)1' nội

dunu bài g i ả n g nn o ạ i n g ữ là di cu liên q u y ế t dã đư ợc các nhà I l y i n n^ir hoc

các nhà SƯ p h ạ m q u a n l âm, sons; từng vàn dc riOnti Imni; lie ilium; euiiiK

dạy ngoai n g ữ c h ư a đ ư ợ c n g h i ê n cứu cụ thê Đc tài n à y hư ớnụ lói viũc

imliiên cứu m ộ i vấn dề cụ the giữa vãn h o á và n u ỏ n Iii;ữ d ó là Vã n liuá -

Ng ô n n g ữ liọc ở bình d i ệ n vãn h o á c h à o hỏi tiếng Vièl c ú a imưới ViỌi Đoi

với ngưòi n ư ớ c n g o à i h ọ c l i ế ng V i ệ t và ngườ i thi ếu sò o \ iệt N a m line

t i ế n g V i ệ t , t h ì vi ệc s ử d ụ n g đ á u t i ê n có k h ó k h ă n là lòi c h a o lioi ticI1J4

Việt, bởi với h ọ lời c h à o hỏi là nuhi thức c h à o liỏi cỏ n h ữ n n k h á c hiệl

k h ô n g chi là i m õ n ni;ữ m à là I n ivư n thổi| q ván ÌIOÚ iron'i I'<>! c h a o hoi Ho

rất dc n h ầ m lẫn ớ c âu c h à o hỏi k h ô n u imhi t hức c ú a tiêìm Viộl la lới chao,

hay lời hỏi t h ă m , h a y s ự tò m ò " i h i í u vãn h o á " có (June ý vi phịim vào dời

sống ri êng l ư

1.2- D ù ở c h â u luc n à o hay ớ d â n lộc n à o thì i h ư ờ n ẹ hắt đ;1u c u ộ c ln'i

t hoại, c u ộ c g i a o tiếp n g ồ n n u ữ bao g iờ c ũ i m m ứ d a u b ằ n g n d i i thức c h a o

hỏi: bằ n g n g ô n ngữ, h o ặ c b an g cử chí (phi n u õ n n u ĩ n h o ặ c hãi m sư phoi

h ợ p c à n g ó n n g ữ và c ứ c h ỉ Đ o i với v i ệ c íỊÌàiiiỊ d ạ y nỡììịị \ l ẽ l n l n m i õ l Iiạ oai ngữ, ngư ời la n h ậ n t hấy ràng: các ììí>hi thức c h à o h ó i lù b ộ p h ậ n Iìi>ôn lìiiữ

m a n g b d n s ắ c d á n lộc V iệt r ỗ rệt nhái C ú lời clìiio hỏi ilieo n u l l i lliức VÌ1 lời

cliào hỏi k h ô n g nghi lliức D ù c h à o hỏi t heo c ác h nào tlti l i s ('háo h ó i liẽini

\ lệ l \ ẫ n bì (/IIV íh u ll cliă l c h ẽ b ớ i v ã n lìo á I n i v ớ n thání> \ /('/ L<fi c h à o lioi- với c á c h s ử d ụ n g đ ạ i lữ n h â n xưiiiỊ vù c á c lừ ilhín lộc lủììì ihài la m ilại lư

n h â n X1IÌÌỊỊ liiôìì luôn b iến d ô i Illy llico th ứ bậc, vai IÌICO </ 11(111 he '.;iữíi Ii^itni

c h à o liói ( c h ú t h ế c h à o ) với IIỊỊIIỜÌ chíơc c h à o hiii (đỏi I ire ill u chào) Sứ tiling

n h ư thê n à o c á c từ xư ng liỏ, l('íi cliào liói dã LI L h í là doi c h i êu hai Iiiũr, mà còn là lliói q u e n văn hoá cúa cách sử (.lụim lừ hô nại ThC'in vào do tiẽim Viộl c ò n c ó nliữim i mữ klií lừ kòm i hco lơi c h à o lioi Đ ã có mụl I f cùim liìnli n y ữ l i ọ l v à d u n u h o c x e m d â y là phiín m ớ đ a u c ủ a c u ộ c iIhkh l ó lính

i m h i i h ứ c , n h ư n u c á c c ô i m t r ì n h đ(') c h ư a đ i s â u l ì m l n c u CI( S(’( v ã n l u>n níiUồn g ố c và lliói q u e n Iruyền lliổnu n à o dã làm c ho imiíời Việl lại có lũi

c h à o hỏi k i êu n h ư vậy, đ ặ c biẽl là ớ các lời c h à o hói kliỏim imln ill ức rãl

k h á c xa với p h ư ơ n g Tiìy va m ộ i sỏ iurức kluÍL' Cách thức cli.io húi Iia\ lại

c hi ế m sỏ lượm; n h i ề u lum n h i ề u NO với lòi c h à o hói ne.ili lliỨL' [ I iii.il \ m

đu n à y c ần c ó cái nhì n vãn h o á - n gô n n g ữ h ọ c làm s á n g ló i ) ó là iliưu ( dll lliiél c h o v iệ c h ọ c n g o ạ i n i Ị ữ v ủ việc iỊÌáiìỊ J a y li i'llS \ iớl Iilur m ó i n ạoại I ỉiữ

- /à 1Ý J o đẽ c h ú m ; tỏi clion dc lài n g h i ê n cứu hứa hcn nliữim đóiiL: uỏp lliicl thực clio cỏnsỉ l ác d ạ y và h ọ c irontỉ nhà li ưừnti Đ H N N c úa c húm; la

c ậ p lỏi ng h i t hứ c c h à o hỏi liếng Việl V(i‘ sau có m ộ l sỏ c u ố n sách hội llioại

s á c h t h ô n g n g ổ n V i ệ t - Ph á p , Vi ệt - H á n c h ỉ là s á c h đối c h i ê u son li n y ữ lừi c h à o hỏi V ấ n đ ề t h àn h tố văn h o á d â n lộc Vièt tront; lời c h à o hói IÌC‘11ÍJ

V i ệ l d ư ờ n g n h ư c hư a ai bàn đến v ề c ỏ n e trình vãn h o á trước c á c h mạni:

t h á n g T á m 1945, có c u ố n V iệ t Nciin p h o n g lụ c " c ứa P h an Kẽ Bính đá đõiií:

tới c á c h x ư n g h ô c ú a người Viêt từ g ó c đ ỏ văn hoá p h o n u Inc C á c cõiií: trình n g h i ê n c ứu n g ô n n g ữ và văn lioá Vicl N a m c úa nuười nước imoìii hau

n h ư k h ô n g đả đ ộ n g tứi văn h o á Việt trorm nulii thức lời noi Việt Tr ơóv

n h ữ n g n ă m 8 0 c ú a t hố ký X X các ngliic-n cứu nỵ ỏ n ngữ, vãn học Iriốl liọc ớ

nư ớc ta h o à n l o à n d ộ c lâp trom; q ua n hệ với vãn hoá, vì iliế iiỊih i iluit loi nói

vù n g h i th ứ c c h à o h ó i l i ế n I> \'iệ i c h i đ ư ợ c bàn lới pliần n à o iroiiíỊ (á(

ng h i ớ II c ú n IIÌỊÔIÌ IIÍỊŨ h ọ c , có l ẽ iiiỊƯỜi la ch o rủiuỉ Iiiilii lliứí c h à o h ó i chi

th u ộ c v ề IIỊỊÔII ììiịữ h ọ c , iroiỉỊỊ đ ó c h ứ a đựiiiỉ nliữiiỊi lliói (Ịiien lời n ó i h o n la văn htìá C á c l ác p h ẩ m n g h i ê n cứu hệ thỏii'4 liốnií Việi nhir " \ 'iứi N a m vùn

phalli" ( 1 9 4 0 ) cini T r ầ n T r ạ m ; Ki m (cùm; Bùi Ky và P h ạ m D u y Khi cn); I c

p u r l e r \ ' i e l n u m i e n " ( 1 9 4 8 ) của Lủ Vă n Lý " ! ’/('/ Iiíịữ IIIỊỈIÌỠII cứu" ( l (J55) của Ph a n Kh ôi : "K hui lu ậ n vỡ IIÌỊIĨ p h á p liếniỊ V iệt" ( 1 9 58 ) c ủa T r ươ n g Văn

Chì nh, N g u y e n Hi ch Lè, V V đều lliuần luý imỏn n g ữ h ọ c klii nói vổ null I lliức lời nói V ề sau, c ác Iilià imỏn n g ữ h ọ c và Viội i mữ h ọ c n ir(')c la n hư

N g u v ỗ n T à i C ẩ n , N g u y ễ n K i m T h ả n , H o à i m P h ê t m n u c á c c o i m n i n h CÍUI

m ì n h c ũ n g k h ổ n u ifể c ạ p tưi q u a n hệ niíỏn i mữ và vãn h o á , imlii thức chìio hôi ( n h â n trì nh b à y IroniỊ hệ thoni; vấn đề Iron ì: s á ch ) đưiíc nói tơi lất ít dưới cái n h ì n đ ơ n i h u ầ n n g ô n niiĩr h o t T h ự c ra, yOu tố văn hoú Viột d a m

đ ặ c I m n g nghi thức c h à o hỏi tiêng Viộl, n í u k h ỏ n u m u ố n nói là chi phôi

c á d i noi n ă n g , c h à o hỏi c ủ a người Việi

K l i o á n i : h a i d ụ i c n ă m t r ờ l ạ i đ â y ơ H ư ơ u Ui r õ IC'11 k h u y n h h ư ứ i i i :

million c ứu <Jụim h ọ c ( P r amu c t i cs ) h a y rõ hơn là n ự c d i m I \ì()( ( Li n u ui s i i c

p r a c m a l i c s ) , đ ư a vào x c m xct Cdth sử d ụ n g l i ếnu Vi ct t mn i : dpio l iếp xã hôi

ử nlnìnti n g ữ c à n h cụ thể với m ụ c dí ch dạl hi ệu q u á c a o n h ấ t I úc này moi sỏ’ lớn cồní: tr ì nh n g h i ê n cứu đ ã hư ớ n g tới q u a n hệ vãn h o á Ha IIUÕII Iiiur \<I

sự t ác đ ộ n g c ủ a văn h o á xã hội lới lừi nói M ộ t s ố bài vicl về imhi thức c h à o hỏi, vc c á c h x ư n g hù c ú a ngươ! Vi ệl nhì n từ uỏc đ ộ d u n e hoc Mìn hoá-

n g ỏ n n g ữ x u ẩ l hiện Cliáng hạn, "Nghi thức lời nói liêng Vi cl " ( ỈÍÍA I l u an y

T r ọ n g Ph iế n, 1991); " Nê n xư ng hố ihê n à o c ho khói ihiốu d a n chú Uong

c ô n g vụ, c ơ q u a n , đ o à n the, nhà trường" (46A N g u y ễ n Viin Tu 15/6/1W1 )

"Vií cácli x ư n g liô trong c ơ qu a n Nhà nư ớc (Joan the l i ư ú nu hoc" (50

N g u y ễ n V ă n T u , 1/1996); " Cần tìm liicu về cách XƯI1U hô I m n ụ tiC’im Vièl" ( 5 2 A , N v Sl a n k c v i ch , 1993); "Từ xư ng hô liên Li Việl" (1 1A N u u y c n Vãn

C hi ên , 1993) và " L ớ p từ xư ng hô liêng Việt t m n u lý lliuyêt và ilnre lõ đỏi dịch với c á c n g ô n n g ữ k h á c loai hình" ( 11A, NyuyOn Vã n Cl ncn 199.});

" G ó p p h ầ n t ì m h i ế u ve đ ẹ p văn hoá c ủ a tiốnu Việl q u a lời c h à o " (7A Phun

M ậ u C ả n h 1993); "Vài đề null ị VC cluiãn lioá cách x ưn g h ô IIOIILI xã gi ao" ( H o a n g 'riiị C h â u , 3 / 1995) ; Lui c h à o tic-iii; Việl " ( 2 6 A, N u u y ỏ n Vãn Lap)

6 / 19 9 5 ) ; " T ừ xư i m h ô trong hội thoại" ( Đỏ Tliị Ki m Liên 199X)."Thứ tìm hiũu VC vấn đ é chLiân m ự c cúa nulli lliức chill) hói uiữa hoc smli PTC.S

p r n i và g i á o viũn t r o n u n h à trường hiện Hciv" ( 4^ A Nt i uvỏn 111u riuiv

2 0 0 4 ) v v M ộ t số hài viết di VÌIO hư ớ n g dôi chi cu hành vi chim hói tiCnì; Việl - ng o ạ i ngữ , n h ư " H à n h vi cliiìo hói U o n u, hùi tliinú tièni; -Anh va ticiiL’ Vă(t" ( 2 8 A , N g u y ễ n T h u ỷ Mi n h , 2 0 0 0 ) V.V

Đ a c ó đỏi luận án TS, luận vãn lối n e h i ẽ p dại h ọ c cliọn đồ lài v | nulii thức lời nói và nghi lliức c h à o hỏi Lu â n án TS của P h ạ m Tin T h a n h " NuhI ill ức lời nói t i êng Viọt hi ện dại q u a các phát ngôn: c h à o c á m ơn, XIII lỏi" ( 1 9 9 5 ) và (lieu l u ậ n ) c ủ a Vi ùn Bích Hà "Lừi c hà o Việt N a m XÚI lừ uỏc dô văn lioá" ( 20 01 ) , l uận vãn S Đ H của N g u y ề n V ã n L ặ p ( 2 6 A 19X9) l uân vãn ' Iliac sT c ủ a T r ầ n T ư ơ n g Vy: “T ổ c h ức d<i_\ h o c h à n h vi c h à o tiêm: \ ' i ệ l cho người n ư ớ c n g o à i ” ( 19 9 8 ) , k h o á luận tỏ'l ntihiộp của N n u y ễ n Thi V a n N u o c

“ Lừi c h à o c ủ a ngư ời V i ệ t ” ( 2 0 00 ) V V là n h ữ n g ví (Ju

Đ i ể m q u a c á c c ũ n g trình của các tác giá h ê n dãy c h úm : lói thây:

nhận-4

v ề h à n h vi c h à o c ủ a ngưừi Việl, luy ừ n h ữ n g m ứ c đ ộ và VỚI m u c

k h á c n h a u c á c tác gi à N g u y ễ n V ã n Lập, P h ạ m Thị T h à n h T r ầ n T ư ờ n u Vy

đ ã b ư ớ c đ ầ u m ô hì nh h o á tương đỏi đ ầ y đ ú c ấu trúc lừi c h à o T u y n h i ê n đc; tài c ủ a c á c tác g i ả đ ề u đi vào niihiên cứu lời c h à o ớ lun (Jane thức cơ hán là: lời c h à o l ư ờng m i n h và lời cliào h à m im, Ironu đó chú yêII chi lìm hill'll Iiưltiốp bi ếu t hứ c n g ữ vi c h à o , n h ữ n g y ế u lô’ c úa hành vi c h à o như: câu trúc,

h o à n c ả n h g i a o tiếp, q u a n hệ vai g i a o t i í p

P h é p lịch sư lliè’ h i ệ n ir ong lời c h à o , Ciìe v í u lũ' n g ô n n u ữ di k è m lời

c h à o c ũ n g n h ư h à n h vi đ á p lại lời c h à o c hừ a đư ợc đề c ậ p đ è n h o á c chi đc cập s o q u a t r on g đề lài c ú a N g u y ễ n V ã n Lặp

T r o n g ngliiũn cứu c úa c á c tác giá Irèn, lới c h à o cùa nụ ười Việi chi la

mộ t ph ầ n n h ỏ h o ặ c m ộ t ch ư ơ i m c hứ c h ư a plúti là dúi urợnu nụhiéii cưu Iron veil C o llic nói k h o á l uận c ủ a N g u y e n Till Vá n N u ọ c là m ộ l CỎI1Ị1 trình tươnu dối dài hơi dã dặt vấn dồ ngh i ê n cưú về lời c h à o c ú a iy>ười Vicl nhu mọl đối tượng x u y ê n s u ố t Irong lĩnh vực n g ô n n uữ liC-ng Việi

Song, h ư ớ n g n g h i ê n cứu cúa cac c õn g Irìnli liên đ c u ũip Irunu !ìm liièu lời c h à o Vi ệ t N a m lừ g ó c độ iil;1iì thức lòi nói h o ặ c p h ư ơn g pháp day học, lliuần luý n g ô n n g ữ h ọ c c hứ c hưa hề dật nó troiiL’ mõi liên hệ với mõi Hường sản sinh ra nó là văn học, c h ư a hề tiốp Ciìn vãn dê lừ uóc nhìn văn hoá học

C á c c u ố n s á c h hội thoại liếng Vi ệl - nm>ai niũr và imoai n uữ IICIIU' Việt chỉ liưứng d ẫ n c á c h t hức c h à o hỏi t he o lòi đũi c h i ê u s n n u niũr ( h o ặ c da ngữ) Ng h i t hứ c c h à o hỏi (t rong d a y liếm: Việt c h o nuư ui nước neoi n) llnrừiig là đ i ều m ớ đ a u bắt b u ộ c cu;’i c u ộ c ihoíii Irưc licp m a i m linh m ụ c đích, c h i ế n lược g i ao tiếp giỪLi chù thể tỉiao liếp và dôi lượn tỉ A m li ốp có hai n ề n vãn h o á k h á c n h a u , vì the việc giánii d ạ y íiếnu V i ệ l n h ư mô l nụoại

n g ữ c ầ n phải chỉ ra c h o ngư ời d ọ c h i ể u rõ c á c d ặ c trưim văn hoá Vi ệt nào

t h a m g i a v à c h i p h ố i l ời c h à o h ỏ i l i ế n t i V i ệ l l l ủ i i h ú i t i ạ ư i í i lìì í í/ í I1‘.'<)ÍII h ọ c liừhíỊ \ lệĩ đ é n c ó nliận xét: s ư ỊÌụniỊ n g h i linh' c h à o h ó i l i ế m ' \ icl t / ú k líi( ,

d ù n g c h ỗ , đ ú n g n g ư ờ i th e o lối văn h o á n i a lỉiỊười Y iú t lliì r á i khó L à m ilico.

ihỏi q u e n c ủ a ngư òi Vi ệ t cần phải có ihừi g i a n sỏim Ironu c ộm : J o i m nmrời

Vi ệt lâu C á c k h u ô n m ẫ u nghi ihức c h à o hỏi trong c á c bài h ọ c hôi thoui

nhi ổu l úc d ù n g k h ô n g thí ch hợp, g â y p h ả n c ả m , b uồ n cười ("V í)/ xin c h à o

m ẹ, b ố ạ ! ( b ố m ẹ c ủ a ngưòi yêu); " C h á u c h à o bác hiệu t rướnu !") luv đúm:

n h ư n g x ơ cứng

M ộ t s ố bài n g h i ê n cứu vồ lùi c h à o hỏi và xưim hô c ú a liènu Việl còn

t h i í u việc k h ả o sát c á c h cliào hỏi xư nu hõ i hcu diễn hiên [ịch sứ Đ ă c hiòl

lối c h à o hỏi và c á c đại lừ n h á n xưng, cá c á c vùng tiêu biếu vần c hưa đươc

m ô tả đ ầ y đ ủ và chỉ ra sự k h á c biệt về n g ồ n n g ữ (từ vựnu, n g ữ â m ) Cách

c hà o hỏi, x ư n g h ô c ủ a người thành thị và n ò n g t hôn cỏ n h ữ n g khác biệl nhai

định vẫn c ò n t hi ếu sự q u a n t â m lới troni; lĩnh vực nuliicn cứu nulli thức

c hà o hỏi C á c c ử cliỉ vãn h o á c h à o hói phi nu ỏ n i mữ llico hũ i hõ n u cùa

người Việt, nhì 11 c h un g, c h ư a đư ợc x e m xél mô l cách hò ihõny

T r o n g nghi thức c h à o hỏi tióng Viêt, tất nhi ên, i mỏ n n g ữ k hó n u phái

l à c ò n g c ụ g i a o t i ế p d u y n h a i , s o n g i h ự c t ỏ n g ô n n u ữ v á n l à y ế u l õ l l i ứ Illicit

của nghi t hức c h à o hỏi T r oi m nghi lliức c h à o hỏi nuoài việc sứ di mu imỏn

ngữ, ngưừi ta c ó t hể s ứ d ụ n g c ử chỉ phi n gô n m; ữ dê’ c h à o hói mà k h ó n u cân

tới n gô n ngữ, h o ặ c c ó khi c ù n n với lừi nói c òn k è m t heo đ ô n u ihai cứ chí

Đi cu đ ó d i ễ n ra t uỳ i he o c hủ thê niao tiếp troim q u a n hê với dôi urơim dươc

c hà o hỏi M ỗi y ế u tô Irong n tilli thức c h à o hói liẽnu Vi ệt có sức m a n h nén*:

llico ý đ ị nh c ủ a ngư ời g i a o tiếp

3- N H I Ệ M V U V À M U C Đ Í C H C Ử A Đ Ể T À I :

3 1 - Đ ề lài " \ 'ă n h o ú c h à o h ó i liếiìịi \ 'iệl và hớ (/liu MI' phạm "- irình b à y c á c v ấ n ởé c h u n g về q u a n hệ văn hoii \ à n uỏ n n u ữ Iron.ụ nuhi thức

c h à o hỏi t i ếng Việt, đ ổ n g thừi k h ả o sát, m ỏ tá, ph â n loại, h ệ t hỏ n u các kicu

loai lừi cliào hỏi tiêng V i ệ t trons; ui ao tiếp rmỏn imữ chí ra các d ặ c đi Om

vãn h o á q u a n t r ọ n g t r o n g lừi c h à o hỏi k h ỏ n ỵ nulii lliức dê ntiươi Iiirớc nuoai

học tiêng Vi ệ t h i ểu và biẽt c á c h sứ d ụ n y t h àn h t hạo vãn h o á c h à o hói licim

Viet

6

3 2 - Đ c lài c ũ n g n ê u 1'Õ n ề n táim kinh lố - \fi h ộ i uúu lie lư

l ư ơng xã hội đ ã t h ấ m sâu tr ong t âm t hức nuươi Vi ệt và lliực tè dã chi phôi

sự t hể h i ện nghi ihức lời nói và nghi t hức c h à o hỏi c ú a người Việi Cliuni:

c ũ n g q u y đ ị n h c ấu trúc lời c h à o hói và c á c h sử d ụn g đại lừ n h â n xưim hoặc

c ác từ lliân tộc l âm tliời l àm đại lừ n h â n xưi m Ironu c ác h x ư n e hô chim l u>1

3 3 - Rúl ra c á c hộ quá c h o việc má i m d ạ v liếm: Yiệi (Ironu do

có nghi i hứ c c h à o hỏi tiếng Vi ệl ) n hư m ộ i riỊỊoại ntũr

4- Đ Ố I T Ư Ọ N í ; N Í Ỉ H I Ê N CÚXl:

Đ ố i t ư ợng nyliicn cứu c ủa đề lài là hc i hõtm các k i ê u loại I i ' j n lluiL

c h ào hỏi t i ếng Việl, đ ặ c hiệt là các lời c h à o hỏi kliônu nghi ihỨL llic hiện lõ bản sắc và đ ặ c trưng văn lioá Việl, có lính dụnL; học Ti l i ng clnrn'j mực c a t nulii lliức c h à o hói l iếng Viội cỏ so sánh VỚI ni_r.ili llníc cliào hói liẽnu nưiìc m;oài đè’ l àm s á n g tó đ ã c trưm; văn lioá và cấu trúc

5- l’H A M VI NÍỈIIIÊN c ứ u VÀ GIỚI HAN ĐÍ; I ẢI:

* Đô i lượni; Iiuhiên cứu c ủa đề tài chi giới han tr ony lời d ì II) hoi co nghía là Un c h à o Ironsí lình h u o i m ni ao liếp lỉặp mã l t he o q ua n n i ệ m c ù a ’ cluing lôi

Ng o à i p hẩ n n g h i ê n cứu lý l uận c hu m; về q u a n hệ Năn hoa và imỏn

n uữ véíi n g h i t hứ c c h à o hỏi tiõne, Việt, c ô n u trình c òn hirớniỉ lỏi:

* T ừ b ì n h d i ệ n g i ao tiếp văn hoá:

- Kli áo sát và m ỏ hình hoú lời c h à o hói nulli lliức licim Viộl

- K h ả o sát, m ô lá c á c ki êu loại lừi c h à o hỏi k h ỏ n y nulii ihức cún liõne

Việl

- Chi ra ý niihĩa c ú a c á c niíhi lliức c h à o hói lliuán i mỏ n Iiiiữ; các lừi

c h à o hói d ù n g c ử chỉ (phi i mỏ n ngữ) và lừi I_hìu> hói l i ênu 1' icl c ó kẽl hợp L;iữa n u ỏ n n e ữ và c ứ chỉ cùiil; lúc

* T ừ h ì nh d i ệ n n g ô n nnữ:

- K h ả o sál, 1T1Õ lá c á c ki cu loại lừi c h à o hỏi Irưc liép

- K h ả o sát, m ò tả c á c ki êu loai lơi c h a o hói ui án liòp

6- N í ì U Ổ N T ư LI ỆU:

- C á c c ô n g trình n g h i ê n cứu triết học (Irên c ơ sứ Iriốl h o c Ma cx i t ) \ c

hệ lư tư ởng, c á c n g h i ê n cứu về vãn hoá, n g ô n ngữ, p h o n g t ụ c Việt N a m ;

c ác c ô n g Irình vổ xã hội h ọ c Việt và gi a đ ì n h nu ười Vi ệt c ó liên q u a n lới đc

- K h ả o sál i hực lê b à n g phi ếu điều tra vứi các đoi tượni; k h á c nhau (luổi tác, giứi lính, n g h ề nghi ệp, c ổn g nh â n , n ỏ nu dân cỏm: chức’, hoc

s i n h ) t he o c h ú dổ c ú a đổ lài; N g ô n ntiữ Ịjlii lai dư ợc Iron các phuưnt: llẽn

t hô n g tin đại c h ú n g : v ỏ t u y ê n tr uyền hình Đài phát t hanh Bao

- Chi ra đ ư ợ c n g u ồ n g ố c và n g u y ê n n h â n lừ sán x u á t kmli lú noim

n u l i i ệp l ú a n § H J và lối s o n s ’ c ộ n g d ồ n g l à n e x ã c ù n i i VƠI h ệ ý t h ứ c x ã hội Viẽt N a m chi phối và uíc đ ộ n u lới h à n h vi vãn hoá và n u ỏ n n u ữ Ironu nuhi ill ức c h à o hủi tiêng Việl, t h e o c á c h c ú a c h u á n m ự c văn h o á - imon n u ữ Vici

- Clií ra c á c dí«c trưim vãn hoá Vi ệ l Irorm các lơi chài) lioi ticnu Viột-

nh ữ n g đ ặ c t rưng n à y luồn là sự k h á c biệt với rmhi i hức c h à o hoi nưưc imoiii

- R ú t ra c á c lập l uận cần tliiôt về vãn h o á VÍI n u õ n IỊLIỮ c ho \ i ẽ u tiiãnu-

d ạ y nielli lliức c h à o hói tiẽnu Việi

8

8 2 - Về t hự c ticn:

L ậ p ra d ư ợ c m ỏ h ì n h khái q u á i VC các kiêu loại nulii thức c h à o hói

t iếng Việt, g i ú p c h o việc g i ả n g d ạ y tiếng Vi ệt n h ư m ộ t n uoạ i imữ có cơ so'

vãn h o á - n g ô n n g ữ h ọ c , h ọ c viên dễ hiếu, dỗ s ử d ụn u hơn

9- IK) C Ụ C C Ủ A Đ Ể TÀI :

Đ ề lài là c ô n g trình n g h i ê n cứu và ứnL; đi mu sư p h ạ m , k l i o h g 130 Irang, h a o g ồ m :

P h ẩ n m ở d ầ u , 3 c h ư ơ n g nội d u n u và kết luận

CHƯƠNG I

L Ý T H U Y Ế T H À N H V I N G Ồ N N G Ử

C Á C Đ Ặ C Đ I Ể M V Ã N H O Á - X Ã H Ộ I V I Ệ T N A M

V À L Ờ I C H À O H Ở I C Ủ A N G Ư Ờ I V I Ệ T I- L Ý T H U Y Ế T H À N H VI N G Ô N N G Ữ V ỚI N G H I T H Ứ C C l I À O IIOI

T I KN G v i ệ t

C ă n c ứ v à o n h i ệ m vụ, m ụ c đích c ú a đổ tài, dè có lliò tiên hành m ò la

p h â n loại, hệ Ihống c á c ki êu loại lời c h à o hỏi licníỉ Việi ir ong ui ao ( Mi

n gữ là p h ư ơ n g t iện đổ i hực hiện liành vi đó

1 1 2- C á c l oại h à n h vi lìịỊÔn iiịỊŨ:

Tl i co A u s t i n, h à n h vi n g ô n m; ữ eo thè c h i a lam 3 loai lớn: h à n h vi l ạo lời, h à n h vi m ư ợ n lời và h à n h vi ở lời H a n h \ ! c h à o lliuóc

h à n h vi ở lời

Au s t i n c h o rằng h à n h vi ữ lừi là h à n h vi IIUƯỜI nói llnrc hiện i may kin

nói nă n g , h i ệ u q u ả c ủ a c h ú n g là g â y ra m ộ t p hả n ứim n u ỏ n ì mữ urtmụ ứ n>4

với c h ú n g ở n g ư ờ i nh ậ n

T h e o Duc r oi t : “ H à n h vi ở lừi k h á c VƠI h à n h vi tao lời và hà n h vi

m ư ợ n lời ở c h ồ c h ú n g Ihay dổi tư c ác h p h á p n h â n c úa nu ười dôi t h o ạ i

C h ú n g đặl ngư ời nói và ngư ời n g h e vào n h ữ n g n u l ũ a vụ và q 11 veil lợi mới so

với lình Irạng c ủ a h ọ trước khi ihực hi ện h à n h VI ớ lời d ó ” Q u v c n lợi \ a

trách n h i ệ m ấ y c h í n h là h iệ u lực c úa liành vi ử lời C á c h i ệu lực ớ lời, là đỏi

tượng q u a n t â m c h í n h c ủ a n g ữ d ụ n g h ọ c ( 9 A 2 4 0 - 241)

n g ô n

10

V í d ụ : Hànl i vi ở lời c hào.

Khi A g ặ p B, A có ihể nói:

- E m c h à o i hầy ạ !

Khi phái n g ổ n c ủ a A kếl i húc là A d ã thực hiện xon LI h à n h vi chào

Ti ốp n h ã n lii'mli vi cliíio c ù a A B có ihc lừi đ á p lai A hiinu mũl 11 < I n ] 1

vi l ương ứng:

- C h à o e m E m đi h ọ c đ ấ y à 7

Khi p h á i n g ô n của B kốt ill úc cũnt; là khi B dã lliưc hi ện XOI1U hà n h VI

đ á p lại A

A u s l i n p hâ n loại các h à n h VI | í | | i llùmh 5 n h o m : pluín xử; hành \ ử

c a m kêì, tiìnli hãy, ưng xứ T m n t ; do h àn h vi c h à o đư ơc COI lìi thuộc n h ò m ứng x ứ “ h a o g ồ m n h ữ n g h à nh vi phán ứ ne với cácli xứ sư c ua I null II kliac v;i LŨng là c á c h hi cu hiện lliái đ õ với cac h à n h \ i hay plụin cúu nutrời kluu' (9.A lr 2 4 7 - 2 4 X )

1.2- I l à n h vi n g ô n Iigư ỏ lòi I n i c l i ep va c á c (lieu kit'll sir (IIIIlf!

h à nh vi ở lòi I r ực liếp:

Mỗi h à nh vi b a o uiừ cũni; có các đi cu ki ên d á m b;i() c h o sir xiiàt liiện

và lim tại c ủ a nỏ

Đ i ề u k i ệ n s ử d ụ n g các liành vi ở lời là nhữnii d i ê u ki ện mà I11ỘI hành

vi ở lời phải đ á p ứng đổ n ó cỏ ihê tliícli h ợ p với ho à n c á n h phái nu ỏ n ra 111)

A u s t i n I>ọi các d i ề u ki ện sứ tlụiiu h a n h VI ứ 1 ò I là nluì nụ di cu kiỌn'

m a v m ắ n T h e o Searl e lliì d ó là n h ữ n g đi ều ki ên t hoá m ã n bao eom:

T h e o S t a r l c : “ M ộ t h à n h vi ớ lời dư ợc thực hiên má n liẽp qua

c á c h à n h vi ớ lời k l i á c sẽ d ư ợ c goi IÌI m ộ t h à n h vi ớ lời uiiin t i è p".(9.A.U-27)

N h ư vâ y, hành vi chào gián liế p là hành 1 1 chào dược lliƯL' luõn uián tiếp q u a c á c h à n h vi ử lời khác

V í d ụ : Hànl i vi c h à o cỏ the đư ợc thực hiện ei án ti ốp q u a hành vi hói Irony vãn hoa Việl, như:

- N h à la đ a n g xơi c ơ m ạ 7 (trực tiếp : hói gián liếp : chiio)

- V â n g Mời hác xơi c ơ m VỚI c hú n g lỏi

Vi ệ c sứ d ụ m : h à n h vi n u ó n ni;ữ nián liêp dã c ho chII11.ụ la lliiiy sự

s ó n g đ n n g , p h o n y phú c ú a các hành (Jộn<4, imon n u ữ Ironu diíi SUIIU đỏim thời t;iilp c h ú n g la nói d ư ợ c nhi ều lutn nh ữ n u d i ề u dã nói ra

- Kh á i n i ệ m 1 ịch sự: “ C ó [hái dụ n h ã nh ă n , lỗ đ ộ khi licp xúc phù

h ơp vui q u a n n i ệ m và plicp tưc xã g i a o c ú a xã h ộ i ” ( H o à i m Phũ - từ diên liốim Vi ệt N x b Đ à N ấ n g 1998 - 3 5 A)

I ' l l ự c l ê g i a o l i c p c l i o t h ấ y , k l i ô n u p l i i i i L Ì i i c ó n h ữ i m lờ i Ill'll lỏ p l i c p

rmọt n u à o d ũ n g xã g i a o mới là kri nói lịch sư Lịch sư b a o h à m nl n ẽ u veil

t ố và c h u ẩ n m ự c Irong nói n ă n g cư xử Nliữnu yếu tố và c h u ấn m i í t n à y N-ìra

12

m a n g ncl c h u n g , phố hiên c ho liìl Cii các d â n lôc tròn llic Liioi vừa m a n y

n h ữ n g s ắ c ihái đ ặ c trưng c ho mỗi cộrm đổni: d â n lộc

P h c p lịch sự trong hội thoại từ Irước tới n a y đã đ ư ợ c n hi ều nhà

n g h i ê n c ứu q u a n lâm Đ á n g chú ý là n h ữ n g q u an d i ê m c ủ a m ộ t MI tác gia sau:

2 1 - R La kof f :

- 2 q u y l ắ c : - 1 - D i c n d ạ l r õ r à n g

2 - Lịch sư Uung uiiK) ũép

T ừ đỏ, Lakol'1' đổ xuất 3 a ’ quy tác:

- A ’ q u y lac 1: Kliôim (J6n c p/ kliôim áp đặl (đùi m tmni: n>Jn lỏ chí nh thức h a y Iroim nuoại uiuo)

Đ â y là q u y lãc lịch sự cỏ lính q u y lliức nhài T h e o q u y liic này n^ười Ii(')i s ẽ l i á n l i h o ặ c g i ả m n h ẹ , h o ặ c x i n l ỏ i h o ặ c XIII p h é p k i l l Vc LI c a l l n ^ ư ú i nglic l àm m ô t vi ệc uì d ó m à imười nuhc kh ô i m m u ú n làm

P h é p lịch s ư n à y cỏ lính phi cá nhân: nuười Ii(')i kl i óny d o lim ớ Iimnn in’hc n h ữ n g q u a n d i c m cá nh ã n và nliữnu \iin |đc co 1111 h I icnu lư.

- A ’ q u y l a e 2: Đ ê n g ó sự lựa c h ọ n ( dù n u Imi m hỏi Ciinli klióiií: nụlii

lễ ch í n h thức)

“ Đ â v là q u v lãc lịch sự phi q u y lliức ( Dà n h c h o imươi nn h e sư lưa chọn) Q u y lắc n à y hoại độ i m khi các dõi lươnụ ỊỊÌao liép có qu a n hẽ Lpi ni;anq h ằn g với n h a u n h ư n g khỏns; gần gũi nh a u N'J,ƯỜI nói d àn h c h o người

n gh e s ự lựa c h ọ n , l à m c h o q ua n di ỏm h o ặ c yêu cáu c ủ a m ì n h đư ơc người imlic hiốt đốn m à k h ò n g bị c h ối m lại h a y lừ chỏi (9A lr 19)

- A ’ q u y t ãc 3: L à m c ho imười nói c h u y ũ i với m ì n h c á m lluív ilinái mái (tlùim t r o n g hòi c à n h g á n uũi, t hán mật) Q u v tãc n à y h o a i É Ị K khi các dối t ư ợnn g i a o tiốp t-ó mõi quim hệ vai n g a n g bằm:, thân thiốl VỚI nlum

2 2- J N L e c c l i : đ ưa ra 7 liêu chí

1) T i c u c h í klico leo: Cmim tói thiêu Ilium*: đ i c u hát lợi n l ã 11 u i G da Iih ữ n tĩ đ ic u co lợ i cho Iim rờ i n ulic

2) T i ê u c h í mê - ta : (Siêu tiêu c h í đối với tiêu c hí 1): k h óm: d o n óp người n g h e v à o lình t h ế hấl lợi, hất h ư phải phá vỡ tiêu c hí 1.

3) T i ê u c h í h à o p h óng: G i ả m tồi ihiêii n hữ n u đi eu có lợi du> mì nh, táng tối đ a n h ữ n g đ i ểu có lợi c ho người nghe

4) T i ê u c h í r ộ n g lượng, lán t hưừng: g i á m tôi ihi cu nh ữ n u dicu uhé bai, đ ã n g tối đ a n h ữ n g lời k h e n ngợi đối vưi nuười n e hc

5) T i ê u c h í k h i ê m lốn: y i ả m lối ihiẽu viêc lư klicn mì n h iũiiị; lói del

vi Iiịiõ n I1RỮ liổ m án sư đc doa thê liiê n cúa cá neười nói và m urời n u lic uoi

là h à n h vi đe (Joạ thổ hiện Brown và L e vi n s o n dã chí ra 4 đị nh lurớnu của hành vi đc d o ạ thê di ên, tronu dỏ : 2 dịnli hươi m n h á m vào nuirời Ii' jie và 2 tlịnh hướnt; n h ằ m vào ìmươi noi

* 2 đ ị n h h ư ớ n g n h ằ m v à o n g ư ò i n g h e :

- H à n h đ ộ n g cỏ chi cu liướm; l àm thư ơng l âm đốn llic (Jicn va tư di) của nt;ười nulic, n h ư h à n h d ộ n g ra lênh, chi báo doạ nạt

- H à n h đ ộ n g c ỏ cliicu hư ớnu l àm ihư ơnu lull (Jen uy lín Imiii lư liiio

và l òng lự Irọng c ủa nuưừi ìmhc; như: h à nh d ô n u p h à n nàn phê binh, ph.m

đ ố i

* 2 (linh liưóiig n h a m v à o MịỊưừi n ớ i :

- H à n h d ộ n g p h ư ơn g liiii đC'11 ihê’ di ện ||Ji lự d o c ua imirời nói nlnr:

h àn h d ộ i m c h ấ p i h u ậ n vôu Ci'iu, licp nhavq lời c á m ơn hứa mộl c a d i niicn cưỡniỊ

14

- H à n h đ ộ n g l àm p h ư ơ n g hại đốn uy tín, llianli danli l òng lự trọni:

c ủ a ngưừi nói, như: h à n h đ ộ n g xin lỏi; n â n e đ ón lừi k h en , thú nhận

N h ữ n g đ ị n h h ư ớ n g trên có lính chất churm c ho mọi c ộn ụ d ỏ n u \ ì vậy, phải lưu ý r ằng: d ể đ ạ t đ ư ợ c m ụ c đí ch lịch sự m ỏ i c ộ n u đ ỏ nu cán lao-

d ự n g c h o m ì n h n h ữ n ỵ q u y ư ớ c , c h u ấ n m ự c r i ủ n i ; s a o c l i o c á c h à n h vi đ c d o.1

ihế d i ệ n k h ô n g l àm tổn lliươnt; đến llic diện ã m lính và lliẽ di ện diriínu lính

c ú a người đôi thoại T r o n g đó:

- Tliè d i ê n â m línli c ủ a nuưừi đỏi thoại đươc hiếu là sự m u n e m u ô n

c úa mỏ i Ih à n h viên l an I.uổi và có nãnti lưc h i ếu biết VC việc h à n h đ ò n u cúa

m ình k h ô n g hị người k h á c ép buộc, m o n u m u ô n dược lư d o hành (.lỏim va trù lính, d ư ợ c tư kli ánu đ ị n h mì n h

- T h ổ di ện dươrm tính dư ợc hicíu là : “ Sư muiliz m u ô n tint mỗi t hành

v i ê n v ề v i ệ c n h ữ n i i <Ji c LJ mì n l i m u ố n c ũ i m phai là đ i ề u m o n u mill lì ra là c ù a ITIỘI s o n m r ờ i k h á c ” q u a đ u IIUƯỜI h ô i i h o ạ i m u ô n d ư ợ c i m ư ờ i k h á c k i l l i n g

đị nh VC mì n h

T h ế diỌn tìm t í nh/ dươi m tính là khái quái cl uu m c h o các bỏi cánh

g i ao tiốp và d i u n g c h o cá 2 hC'11 miười nói k h á c imirời imhc : là âm tính (ám

h á n ) đối với bC'11 n à y và là dươnt; línli ( d ư ơ n e hán) dõi vtti hc-n kia Đa_\ là net r i êng c ủ a hộ t huật n g ữ này

2 4- C K O r e c c h i o n i và các IIdlvẽII tác ( r on g c á c p h ư ơ n g t h á m hội t h o ạ i :

1- N g u y ê n tắc tôn t r ọ n g the di ện c ù a n h ữ n g n g u o i lìội t hoai.

Mỗ i n£Ịưừi c hú i m ta cỏ 2 d a ng thê’ diủn : Thủ’ d i ệ n lích cực và

i hế diỌn tiêu c B á

- T h ồ d iệ n tícli cực là n h â n cacli vị I if (Jia l ị xã hôi biéu hiên hênnnoìii m à q u a đ ó c h ú n g la tác d ộ n g vào nu ười khác

- T h ổ d i ệ n tiêu c ực là lãnh dịa l i ê n g c ủ a từng nuười , là c h ỗ VCU l ien"

c ú a từrm n e ư o i m à clnì nu la k h ô n u m u ố n clu) nuười k h á c hici

C ả ngưừi nói lần ngưừi n g h e dổu có cá 2 d ạ n u thê d i ệ n này Tr on ụ khi g i a o tiếp, c á c n h â n vật g i a o tiếp c ấn phải tránh n h ữ n g h à n h \ i xúc p h ạ m

- X ú c p h ạ m d é n the hiện liẽu cực cú a niurời dõi llioỊii/nmrứi 1101; Iilnr:

n h ữ n g H V N N c ó thê kliiốn c ho nuười nỏi / i mười đỏi lh()ại licn urứim dcn chỗ yêu, c h ỗ c h ư a dư ợc c úa mì nh

2- N g u y ê n l ấc k h i ê m tốn: Tronu hội ihoại, tránh dìrim tir khen nuợi

mìnli Bới vì, người n à o l uôn hộc lộ cúi tỏi lự khuc mì n h Ironu uiao licp SC gây k h ó c h i u với người dúi ihoại (9A ti' 291 - 292) C ũ n u ch í n h \I \ ạ y nen Iránh n h ữ n g lời - nói x ú c p h ạ m dốn lliế diên tích c ự c / lieu a r c cua những hên t h a m gia hùi llioại Cá c hên t h a m uia hội ihoại k h ô n u n h ữ n g can m ớ um tho tliun c ủa m ì n h m à còn phái uiữ thè diên c ho nhau và tó lliui dó kh i c m như ờng klii g i ao tiếp

* Lý Ihuyết vổ p h é p lịch sự m à các tác ui;i nêu liên d à y cii tính d i a l

c hung, p h ổ q u á t n h ấ t c h o mọ i dãn tộc t r ũ i t hố eiới tronu H Đ G T ( hanu IIÍ^OII

n uữ và phi n g ồ n imữ) Đôi với lừng n g ô n n u ữ là ù m phái imhi én cứu tim hiếu c á c pliươnt; tiện q u v ươc và c hu â n rr.ưc I"iõnii tronti c á c h hicu liu bãIIí,

ng ô n n g ữ c ủ a d â n tộc m ì n h C á c phư ơi m tiện q u y ước va c h u á n mự c ĩiy lao

thànli m ộ i h ệ lliổniỊ chỉ rõ c ác h ứntí xử, c á c h SU) n u l ũ t hí ch ứnu I m n u 1 hoi

c á n h cu lliè n à o đó Khi h à nh vi cúa c h ú m : ta đúiỊ^ với c h u ã n m ự c xã hòi ihì

c h ú n u la đạt d ư ợ c lịch sự N u ư ự c lại khi h à n h VI cứa c h ú n ụ la k h o m: phu hợp với cliuĩin m ự c đ ó thì sí' hị coi là thổ lỗ, bất lịch sự

N h ữ n g v ấ n đề lý t hu y ế t Irèn c h í n h là c ơ sớ dc- c h ú n e Ui di sau \ à i )

ngluC-n cứu để lài vãn luní c h à o liỏi Việt N a m

16

II- M Ố I Q U A N H Ệ V Ã N H O Á - N G Ô N N G Ủ T R O N G L Ò I C I I A O HOI

CÚA NGƯỜI VIỆT

1- V ấ n đề v ă n h o á và n g ỏ n ngữ:

K h o ả n g vài c h ụ c n ă m trớ lại đáy, giới k h o a h ọ c nói c hu n u VÌI mơi

n g ô n n g ữ h ọ c nói n ô n g sỏi d ộ n g lên m ô l ch i c u liướim n g h i ê n cứu mỏi tỊiian

hệ vãn h o á và n g ó n ngữ, sự lác d ũn g q u a lại của văn lu lá \<I i mỏn IIUƯ Bõ

m ô n n g ữ d ụ n g h ọ c đ ã dc c ậ p tới e{uan hệ n à y khá nliicu T i n n e lĩnh vực

g i ả n g d ạ y ng o ạ i ngữ, ngươi la q u a n l âm n h i ề u hơn lới yêu tó \ ãn hoa I mn u

c ác từ n g ữ g i ả n g d ạ y tiếng nước ngoai, đục hict lìi các llumli Iiiũr qu.m

n g ữ C á c n h à s ư p h ạ m ng o ạ i n u ử n hâ n ra n u m việc Ịiiáim d ạ y niùr \ *111 và ngoại n g ữ k h ò n g chỉ dòi hỏi n á m vững n u ỏn n u ữ của (Jãl i u M l co n u ú n I1UỮ

d ư ợ c học, m à c ò n phải hi ếu n h ữ n g gì cơ hán về vãn hoá ddl inliíc đo h H liiện q u a Ii^ỏn ngữ c ỏ ngliTa là n h ữ n g từ n g ữ dươc H e d ỏ k h ô n g chí la lừ vựnsi đ ơ n lliuần CH <301 chi êu VC i mữ imliTa m à sau lừ còn ấn mũi ) c u tú

k h ô n g lơi c ủa lừ - d ó là t h à n h tỏ vãn hoá d ã n tÕL Chi kin Iitii) hiẽu vãn liOcí

c ủa n g ô n n g ữ đ ư ợ c học, mới cỏ lliủ gọi là hicu đ ú n g và dicli đ ú n g Nlur \Ịfgy

c ó s ự g a n kêl gi ữa Iigỏn n u ữ và vãn hoá ớ nh i ê u hình diC‘11 n ư ớ c liêl iHiiV

t rong n g ữ n u l ũ a c ú a từ

M u ố n t h ê , cần phải hicu VC văn hoá Đ ã có m ộ t hộ m ô n k h o a hoc

c h u y ê n n g h i ê n cứu vổ vãn hoá với cái lỏn VAN IIOÁ HOC Cai tluial niũr VÁN HOÁ I I OC ( c ul t u ro l o gy ) có lừ n ă m 1X98 k h ó n u phải d o các nhà nuliiẽn cứu vãn h o a đ ề ra, m à là c á c n h à nu ùn II ữ h ọ c đưa ra tại Đai hùi nuỏii niũr

Vi ê n ( Áo ) , với dôi lượng n g h i ê n cứu c ú a nó là các n c n vĩin h ( ) | co mặ l n ê n trái dãì d o c o n người lạo dưniĩ N g a y lừ khới đ á u c á c nhà n u ỏ n i mữ h o c dã

l hây s ự q u a n hộ chặt chõ uiữa i n n ỵ ữ và vãn hoá N l u n m \ ăn lioá lncu llico văn h o á h o c là q u á r ộng, bới p h ạ m vi c ú a viin 11C3it có Imi m moi lình vực xã hội và lự n hi ê n m à con Iigưcíi lác đ n n g đốn X e m xét viin hoa liicn nliiôn phải đãl v ã n h o á Irontỉ moi lioal cỊỆne c ú a CDI1 iil;ườí vì k h ô n g có con

r- a .TRi.’*;G ■ _

M ộ t đ ặ c đ i ể m nổi bật n h ấ t c úa c o n người là IIÌỊÔII )iị>ữ và k hôi m ihê

tưởng i ưựng nổi về con người, vẽ xã hội loài nuười vổ vãn h o á mà lai iliicu

n g ô n ngữ Đ ê h i ể u m ộ t c ác h đ ầ y đú l l i í n à o là văn lioá k h ó i m pluii dỏ dìm ụ

N h ư n g n h ữ n g n h ậ n thức c ơ bàn về vãn lioá như: Khái n i ệ m vãn lioá nội

d u n g c ủ a văn hoá, c á c c h ức n ă n g c ủa ván h o á sẽ là cấn lliicl đó làm lõ

n ê n l àng q u a n hệ vãn h o á và n g ồ n ngữ, q u a n hộ vãn hoá Việi và nghi iliức

c hà o hỏi ticng Việt T h e o t h ố n g kè c ủa U N E S C O ( Liên h ợ p q u õc ) CIIÓI

n h ữ n g n ă m 80 c ủ a ihố kỷ X X, lliì đã có trên 5 0 0 đị nh imliĩa VC vãn lioá lừ

c ác q u a n đ i ể m , c ác g ó c đô k h á c n h a u cúa h ọ c Ịjiả c á c nước Đố n liMt mìnli

U N E S C O c ũ n g đ ư a ra m ộ l đị nh i mlũa về vãn h o á imnii " T n y é n ho vé ìiliữììii

c h í n h s á c h v ă n l i o ú " lại H ộ i Iií;hị Q u ố c tê d ơ U N E S C O LiC-n h ợ p q u ỏ c c h u '

liì hop lại M ê h i c o lừ 2 6 / 7 đốn 6/8/19X2 với mõ l Midi nhì n khái quát:

Vă n lu)á là tfiim ihé n h ữ n u nói riling hiệl lính llian v | vậl chill, ti i tlnÍL

và lình c ả m c ó lính q u y í l đị nh lính c ác h c úa m ộ l xã hội h a y của mỏl nliom

HU ƯỜI Irong xã hội V ã n lioá h a o g ồ m ni;liệ ih uậl và vãn clnrơnụ n h ữ n u lỏi sông, n h ữ n g q u y ề n c ơ bản c ủa con nuười, nhữ m: hè l l i õnSJ, Liiá 11 1 nliữnu lạp lục và n h ữ n g lín ng ư ỡn g Vã n h o á d c m lịii c h o con imười kliá n;ìim suy XCI

về bản Ihân m ì n h 1 ^ 1

-Khái n i ệ m do U N E S C O dưa l a dùrm đê x c m xét q u a n hẹ nu ỏ n imữ

và vãn h o á sẽ là q u á rộim N h ữ i m n ă m 90 c ủa t h í ký Irước (llic ky XX) có

m ộ i khái n i ệ m v ă n h o á d o U N E S C O dư a ra vé vãn lioá t heo g|;liĩa h ẹ p lum:

V ã n h o á là m ộ t l ổ n g thê n h ữ n'4 hệ t h ổn u ký hi ệu (hộ t h ố ® b;õu Irưin.) chi

phủi cách ứng xứ v à giao liếp t r o n u c ộ n u d ồ n u k h i ố n c ộ i m đ ỏ n u d ó c ó Jă(lliù riêiiỊỊ .

T ừ khái n i ệ m d ó việc imhi ên cứu niĩỏn nụừ và m ộ l hill'll liicn cứa nm‘m n g ữ là nghi lliức lời nói k h ỏ n u lliê tách nil các y ê u lõ văn hná \ I vãn lioá là m ộ t lie i h ố n g n h i ề u iớp, nliicu chi ều; tr onu ir.ột xã hói ván hoá là cái

q u y í t đ ị nh tính c á c h xã h ộ i , lạo ra mỏi l rườnq vãn lioá d ạ c lrưn<: c ho xã liũi

đó, d â n t ộc đó, c ộ n g đ ồ n g đó N h ư lliế, vãn lioá c ũ n u chi phoi ntĩỏn ngữ

T r o n g m ỏ i t r ư ờ n g văn h o á - d â n lộc, c u n người lổ c h ứ c dời sỏ nu c ho mì nh

18

gi ữa c ộ n g đ ồ n g Ng ôn n gữ the hiện vãn h o á - dân lộc, tức là llic hiện mọi

m ặ t h o ạ t d ộ n g xã hội c ủ a d â n tộc đ ó t hông q u a n g ôn ngữ Tr or m day và học

ng o ạ i n g ữ c à n g t hấy rõ: V ă n h o á là nội d u n g , là p h ươ n g tiện t r o n u <Jạy và

họ c ng o ạ i ngữ C á c đơn vị n g ô n n g ữ l uôn g ắ n liền với c ác đ ặ c trưnu viin hoá-

d â n t ộ c i ư u n g ứ n g , r õ Illicit l à c á c q u á n n u ữ t h à n h n u ữ p l u r ơ n u I1U Ó11 .

Nliư ta bièl, đỏi tương nyhi ôn cứu c ú a n y i i i 11«; ữ học, n ư ớ c hoi là

n g ôn n g ữ lự n h i ê n - cái bicu hiện tư d u y và h à n h d ọ n u cú a coil nu ƯỜI t ronu

xã hội Nói văn hoá - xã hội và nụ ỏ n n u ữ xã hụi là m u ô n nói \iCv \ c m xél

c h ú n g phai đặl t r ong sự phút Iricn xã liỏi Mõ i ihừi ui an dài, imỏn B a đư ơc niihiên cứu t r on g sư pliụ i huộc vào triet học, lỏuíc học, n u ữ vãn t âm ly liọc m à k h ổ n g chú ý lơi q u a n hệ với văn lioá - ,\ã hội T ừ ihẽ kv XIX tách khói lối lư biện vòn cỏ cúa Iiyhièn cứu ìmỏn nuữ liọc 11LÍCÍL kia ( / / / /

Iiạliĩa câ u l i ú c t m n u n g ô n n u ữ hnc ra đời với vai Irò c ủ a 1-ci'dmaiKl de Saussur e Roi lới I rườniỊ ph á i P r u h u (luận ill uy cl a m \ ị liọc licn C(J sờ

p l n r ơ n i ; p h á p c ấ u I r ú c ) T i ẽ p t h e o l à TniifinI pile'll I V /ỉ Iiííữ line Illicit 1(1 M ỹ (p h ư ơn g p h á p pluìn bố) Rỏi phui kê d e n A w p h á p lạ o sinlì cúii N

C h o m s k y và sau đó là T ru y é ìi llioiiii HỊịóìì HiỊỮ h o e c h ứ c n ă n ự sư i;i đ(<i

c úa Hôi n g ô n n g ữ h ọ c clníc n ă ng q u ố c t í (Paris 1976) nối hãt là vị the- của

A Mar l ine l N h ư n g , lâì cả vẫn chưa c hú ý đ ú n u m ứ c lới q u a n hệ van lioá \ à

n u ò n I1UỮ.

T u y vậy, n h ờ các lliànli lựu cúa hoai d o n e nu ỏ n m; ư h o c Ill'll liên \ÌI

lừ lliực liễn s ự p h á i Iriển xã hội hi ện đại, c á c n h à i mh i c n c ứ u n h ậ n ra rã nu: dổi l ư ợng n g h i ê n LỨU ( n gô n nuữ) k h ô n g chí là hệ ihòi m ciíu trúc hC'11 Ucinu

c ù a n g ô n Iii;ữ m à c ò n là h o ạ i d ộ n g ( n i ; õ n n u ữ ) x ã hội c ù a m o i q u a i l hè COI1 người với c on người , là h oà n c á n h bủn ngoài của việc sứ d ụ i m n u ó n nm'r- lức là cái văn l t t i xã lìội nơi ng ủ n n uữ h o ạ t đ ô n g M ặ t k h á c , nu ỏ n nuữ

c ũ n g nliư c á c lliành l ố k h á c c úa Víìn hoá, n h ă m biêu thị văn hoií d;'m tộc dó

D o kli uỏn k h ố đồ lài I1CI1 c h ún g tỏi giới han vân đc lị 11,111 hc vãn lu KI

và n u ỏ n n g ữ Ir ong pl i ạm vi nghi lliức lời nói và nghi lliức c h à o hói llẽnụ

gi ữa c ộ n g đ ồ n g Ng ô n n g ữ thê hiện vãn hoá - d â n lộc, lức là lliẽ hiện mọi

m ặ t h o ạ t đ ộ n g x ã hội c ủ a d â n tộc đó t h ỏ n u q u a n g ồ n nỵữ Tron*: day và học

ng o ạ i n g ữ c à n g t hấy rõ: V ă n h o á là nội d u n g , là p h ư ơ n g tiên Imi m d ạ y và

họ c ngoại ngữ Cá c đơn vị n g ón rmữ l uôn g á n liền với c á c đ ặ c irưim vãn hoú- dân tộc tương ứng, rõ nliất là các q uá n nnữ, thành nuữ p h ươ n u ne ói i

N h ư ta biết, đỏi lượng n gh i ê n cứu L'úa ng ỏ n Iitiữ học Irước liL-t IÌI Iigỏii n g ữ lự nliiên - cái bieu hi ện lư d u y và h a n h d ô n u c ú a c on nu ười li'onu

xã hội Nói vãn h o á - xã hội và n u ỏ n n u ữ xã hội là m u ố n nói việc x e m XÚI

c h ú n g phải dặl Irong sự phát triên xã hội M ộ t thời yian dài, n uỏ n HỊŨr d ư ợc nnhi ôn c ứu tr ong sự phu lliuộc vào triốl học, lỏuíc học, n u ữ viin, lâm lý

h ọ c m à k h ô n g chú ý tưi q u a n hc vứi vãn lioá - xã h ộ i T ừ lliữ kv XIX,

lách khỏi lối tư hiện vốn có của n gh i ê n cứu n u ỏ n imír h ọ c Irưiíc kia C h u m'Jiui call trú c Irontĩ n g ôn IILỊỮ liọc ra đời với vai trò c ủa I-ei đmanđ dc Saussurc Rối tới T n i ử n IỊ p h á i P r a h a (luận ill uy ốt á m vị hục ticn cơ SI'í

p l i ơ ơ n i ; p h á p c ấ u t r ú c ) T i ố p t l i c o III T n i ử i i í ’ p h á i I i ạo n IIIỊIĨ h o c Illicit l u M ỹ (phư ơng p h á p p h â n bố) Rỏi phái kẽ đ e n AS(7' p h á p lạ o sinh của N

C h o m s k y và sau dó là T r u y ề n lliôhiỊ ìiíịóìì n\ịữ h ọ c c h ứ c năm ;, với sư ra đ(<i

cúa Hôi nu ôn n g ữ h ọ c c hức năntí q u ố c tố ( Paris 1976) nối hát là VI lliè của

A Ma rl in c t Nh ư n g, lất cả vẫn c hưa chú ý đ ú n g m ứ c lới q u a n hệ v;m hoa va

n g ôn nuữ

T u y vậy, nliờ LJC thành lựu c ủa lioat độn*; n u ỏn lu 1C 11(11 n ó n \ à

lừ thực liễn s ự phát Iriển xã hội hi ện đại, các n h à n ^ h i c n c ứu n h ậ n ra rằn*:: đỏi lượng n g h i ê n cứu ( n g ô n ngữ ) k h ô n g chí là hò i h o n e c á u Irúc bẽn tmn.ụ CÍKI n g ô n n g ữ , m à c ò n l à h o ạ i đ ộ n g ( n y ỏ n i i l ; ữ ) x ã h ộ i c ủ a m õ i q u a i l l i e CDI1 người VƠI c on người , là h o à n c ả n h bôn ngoài c ủa việc sứ du nu 111:011 n uữ- lức là cái văn h o á xã hội ntìi nuôti n u ữ h o ạ t đ ô n u M ặ l k h ác Iiuỏn nuữ

c ũn g n h ư c á c t h à n h tơ k h á c c ủ a vãn lioá, n h ằ m hicu thị vãn hoá (Jãn tóc do

Do k h u ô n k h ố đé lài nên cliúnu tôi yiới han Yiin do c|Liaii lie \ ã n lioa

và Iiyòn n g ữ Irong p h ạ m vi nuhi lliức lời nói và nuhi t hứ c c h i u ) hói Iiciil:

19

Vi ệt T r o n g lời nói g i a o liếp, nghi thức lời nói và nghi i hức c h à o hoi the

h i ện r õ nél s ắ c thái vãn h o á d â n lộc c ủa người nói n g ổ n n g ữ đỏ

2- Q u a n h ệ ng ò n n g ữ và ván h o á t r o n g việc g i ả n g dạ_v t i cng Việt

n h ư m ộ t n g o ạ i n g ữ và việc g i ả n g d ạ y ng oạ i n g ữ ở Vi ệt N a m .

T ừ t h í k ỷ XI X các n h à Irièl h ọ c và n u ỏ n n u ữ h o c trên tliè uiới dán

d ầ n n h ậ n ra m ộ t đi ều rõ i an g ngliiỏn cứu n u ỏ n n g ữ d â u chi là x e m xcl hệ

t h ôn g c ấu Irúc hc-n t rong của nó, lìim n hư vây sẽ k h ô n g tliấy lu J i l t d ộ n u cùa

n g ôn n g ữ - lức là h o à n c á n h xã hội, lình h uố i m xã hội c ù a việc sử d u n u

n g ôn ngữ Đi v à o cliiểu hư ớnu này, lặp lức n h ạ n ra tính vãn lioa tínli dí)n tộc c ú a n g ổ n n g ữ rộ C á c ng ô n nuữ k h á c n h a u ma i m đậu tnrim v,"m lioá- xã hội Iruyen lliống của dân tôc mình Nh à Iriếl hoc và nu ỏ n nmr lu>c nturới

Đ ứ c là W i l h c l u n von H u m b o l d t nliận xút môi qu a n ho văn lioá YÌI nu õ n II!::

" T oà n hộ c á c lừ Irong n g ồ n ngữ, đỏ c hí nh là ph ư ơ n g liện nối kêt các Kiel) tượng hcn n goà i vứi t l i í giới hên t rong c ủ a c on nuười ( .) Đ ặ c biẽl bán sắc riC'iig c ủ a m ỏ i d â n tộc luôn dư ợc thí’ hiện q u a tiêìm mẹ dè cửa ho Nu ỏn nuữ

là nơi h ả o lưu ti nil thần, v ă n lioá dãn tộc" (61 A, H u m b o l d t VOI)) NIÙI n u ỏ n

n q ữ h ọ c M ỹ E d w a r d Sapir phál tricn lư lươnu c ủ j l l u i n h u k l l òim c ho laiii: quail hệ g iữ a Iigỏn i mữ và văn hoa là sự p h á n ánh Uonj; nhau: " N e ô n mũr

k h ô n g lổn tại ng o à i văn hoá, tức là ii'4oài tổnu thê c á c kỹ n ã n u lliực tiền và các hê lư l ư ờng dư ợc thừa k í về m ặ l xã hội, đặc Irưng c h o lỏi sốim của

c h ú n g ta" 0 m ộ t đ o ạ n k h á c Sapin lại viíl: " N u ỏ n n u ữ là đ i ề u kiện lliiốl yêu

c h o sự phái Irion vãn hoá về c ư hàn" ( 6 3 A, Sapir E.; 1^44) Nhà u i c t hoc

d u y vật ngư ời Đ ứ c là Ma rl in KhỄy D c í m c r ( 1 8 X9 - 19 7 6 ) m diíii ia ý kiên

nu ư ợc lại VỚI c á c ý t ướnu Iiíiỏn i mữ n ằ m trontỉ văn hoá " N u ỏ n m;ĩr chứa

đ ựn g t r on g n ó t oàn bộ di sản vãn hoá c ủ a c á c lliC' hệ trướu x á c đị nh h àn h vi

c úa n h ữ n g c on người hi ện tại" T h ậ m chí, n h ư nhà n e ỏ n Iiuữ hoe Đ ứ c L

V c y g c r h c r c ò n c h o rang: " N g ô n i mữ li'i n ă nu lưc s ánu tao ra nén vãn lioá"

C à n g về s a u ngưừi la c à n g hiếu rằng, c h í n h vãn hoá mớ i III cái qu y ê ì

đ ị n h lính c á c h x ã hội Nố u x c m văn lioá n h ư m ộ t l ốnu lliế thì n u ô n i mữ như

m ộ t t h àn h t ố q u a n tr ong c ủ a tổ nu Iliê’ đó Đ ặ c d i ê m e ú a mồ i ca llic iroim xã

hội đ ư ợ c q u y đ ị nh hởi mỏi Irường vãn hoá - xã hội hời vì đ ã c d i c m c ủa mỏi

cá thể c ó đ ư ợ c là d o đ ặ c trưng c úa d â n tộc, c ú a q u ố c gi a như: mỏi Irườni: văn h o á - xã hội, Iruyền t h ốn g vãn hoá, lịch sứ, che độ xã h ộ i lạo lập Ví

dụ về nghi t hứ c c h à o hỏi ở Vi ệt N a m q u a c á c thưi kỳ lịch sử: nliữim d a n h XƯ111Í t r o n g x ư n g l ú ) l u â n t h e o q u y đ i n h v ã n h o á - x ã h ộ i c ủ a l i n ' d k y l ị c h s ư

đó T r o n g mỏ i Irường vãn lioá - xã hội p h o n g kiên trước 1945 c u ộ c m a o

t i í p gi ữ a người dãn và nha c h ứ c Irách cỏ lỏi xưnu h ô khi c h à o hói là: " Bấm

cụ lớn k h o e c h ứ ạ !" ( n í u là q u a n tính) và "Brim quail lớn ! Co n đ è n hau

q u a n lớn ạ ! (n§§J là q u a n h u yê n)

T r o n g xã hội dim ch ú mới e ú a nước la tir sau cách m; mu lliiiiiu h i m

1945, mỏi t rường vãn hoa - xã hội mới dã làm lluiy doi Ciídi XƯIIU hô Imm: Iiglii lliức c h à o hỏi: " Báo c á o bù ch ú lịch !" " C h ào d o n e chí hí ihư xã !":

"Kí nh c h à o Tliú t rương !" v v , danlì xơ n n llnrờnu là c ác d a n h lừ h o ặ c

d a n h từ lliân lộc l àm lliời làm dại từ n h ã n xưni;, cliú llié Liiao liũp co thè

xư ng : T ôi, lù n ; C h á u tuỳ hoàn c á n h và lình h u o n g g i ao tiép R õ 1'àng nghi ihức lời nói và nghi thức c h à o hỏi m a n g s ắc thái ván hoá (Jail lúc rõ nel him cá Thànl i lò vãn lioá này n ằ m n<;ay Ironu lừ, s o n g kh()Hb phiii la nuliìcỉ

lừ vựng c ú a lừ dó là “ yêu tỏ không, lời" c ủa q u á trình i i a o ticp hãiiu lời nói

T ro nu ui ảm: d ạ y ngoai imữ ỡ Viộl N a m và iiián^ dạ\ ' licim V iệl n hư inộl ngoại nt ;ữ , các n h à s ư ph mn và ntíữ văn Viẽl Niim đã n h ậ n lh.i\ san đẽ

k h ô n g chỉ là d ạ y ngoại niỉữ đ ơ n lliuần, mà lìm ra phư ơi m p h á p luận tổ chức

dư a c á c t h ô ng li lì - c á c thành lõ vãn h o á tronu n yô n n ỵ ữ đư ơc h o c ihanh hiỌn ill ực trình bày Sứ d u n g thành tựu di trước c úa c á c n h à n u h i ê n cứu

n g ô n ngữ, SƯ p h ạ m c á c IIƯỨC, đ ặ c biệl là c úa Lien x ỏ (cũ) , Irony m á n u d a y

ngoai niỊỮ ử Vi ệt N a m n h ữ n g niìm 70 c ú a lliế k ý t rưoc d ã d ư a hô m ô n Ni>ôii tiWc - iĩấl ììKỚc h ọ c vao g i ả n g d a y các yếu tố vãn h o á B ) n u các lie ill ỏ nu lừ

vựng m a n g lính vãn lioá cúa đát nư ớc có n u ô n n u ữ d ư ợ c lioc T r ườ n g phái

N ịịỏ n / f j l - d a i n ư ớ c h ụ c ( L i n u v o s lr a no v c dc ii i c - counl i v n o l o i ’v) c u a N>\I-

X ô V i ế t h ì n h t h à n h từ c uối nilữnu n ă m 60 i hố k_\ XX t hự c sư mai l " lại mõi cácli nh ì n mớ i , m ộ l phưưnii pháp 1 Uciti mới IIOJ1 u giánt i d a y I1>MKII n i' ư V,I

21

d ạ y t i êng Vi ệt n h ư m ộ l ngoại ngữ T r u n g t âm của N ịịõii n g ữ - dưì n ư ớ c h ọ c

N ga - X ô Vi ế t là vấn đ | tri thức nền C ầ n phải d ậ y c h o người h ọ c ngoại n gữ

nền văn h o á c ủ a n ư ớ c đ ó lliỏng q u a n g ô n n u ữ đó, cú h i c u đ ư ợ c nên van lu

q u a n g ồ n n g ữ đ ư ợ c h ọ c mới gi ao tièp dồ dìtng Nói lới I n linh Ill'll

( Fo n o vy c z na ni j a - b a c k g r o u n d K n o w l e d g e ) lức là noi lơi môi ti ư ờ n e vãn hoá - xã hội - lịch sử, n h ữ n g mỏi trường na) đư<tc đ ã c trưng bời cái UOI IÌI

lliành tở' vă n h o á d â n lộ c tr ong n g ữ n g hĩ a của lừ ( 3 ^ ' N g u y c n T m i m Báu

200 ^ ) Tri thức vãn hoá n e n luôn c hứa đựi m bán Năc văn lioá d ã n tộc Nuón

n g ữ - đất n ư ớ c h ọ c l uồn đặl viẹc h ọ c m ộ t n ụ ô n n yữ k h á c Irons; q u a n hô VƠI vãn hoá c ủa đất nưức có n g ồ n n gữ d ư ợ c hoc

Ngươi P h á p đã d ư a V ă n h o á và văn m in h P lníp vào c ác g i áo Irinii

uiiing d ạ y l i ếng P h áp n l m m õ t ngoại i mữ từ nh ữ n g n ă m 50 của 1I1O kv A \

Họ c ũ n g d ư a pliươiiiỊ p h á p Iiiihc n h ìn vào g i á ng d a y licnu Ph á p n h ư mội

ngoại n g ữ c ũ n g vào nliữni; Iiiim 50 t h í ký liước T r o n u ihè mới

F r a n c o p h o n i c , c á c g i á o t r ì n h n h i é u l o a i v ề ’" l i ưi i i i P h á p v à IÌỨII v ă n m i n h

P h á p ( L - c ns ci g n e m c n l dc la civilisation Fraiiciii.sc So u s 111 (.liicclion P '

An d r e Rc b o ul l e t 1973) d ư ợ c J u n u m i l ” rãi ớ các nư ớc h o c licite Pluíp (-tê hicu vãn hoá, Vein m i n h Ph á p q u a từ niỊỮ P h á p d ư ợ c học Nhữiiií đi cu này

c ũ n g dượ<- dư a vào p h ư ơ n g p há p luân g i á ng d ạ y ngoai n u ữ ỡ Yicl N a m the

ký trước

Ngư ời M ỹ CLM s ớ m d ưa vãn h o á c ủ a dấl nư ơc c ó n ụ ỏ n ntiữ d ư ợ c hoc

vào g i á o trình g i ả n g dạy Khái m e m "Xb ú m ù a \ ă n ÌIOÚ" ( Cu c tu i a l l i l ci acv)

d ư ợc g i á o sư tiêng A n h Iii^ười M ỹ là E D Hi rs c h Tru đ ư a ra Nội d u i m cứa

lliuál n g ữ "Xoú m ù văn h o ú " cỏ gì d ó tương tư với ý lươi m níiỏn Iitũr- đaì

nước học, co nuliìa: lìtioai việc n á m vữ nu và sứ <Jụnu l i í n u A nh c òn cán

p h a i c ỏ t r ì n h đ ộ tri t h ứ c c ư b ả n vé I1LI1 v ã n h o á dull l ô c d o , t r u v ề n i h ố n u đ<K>

đ ú c d â n tộc đó Người M ỹ d ã xây d ự n g c ác c ỏ n u trinh " I n lliức ill ớ iỊÍỚi"

( W o r l d k n o w l e d g e ) ; " Ih en biết vẽ văn Itoá" ( C u l t u r a l k n o w l e d g e ) T ừ n ă m

1961, N h à g i á o h ọ c p h á p ngoiii n g ữ R L a d o ( M ỹ ) t r oi m LUÕI1 s á c h cua

mình" Li ng ui s t ic s a c r o s s culture" d ã đ ổ c ậ p v i ệ c g i a n g d ạ y n g o a i n g ữ phá i nhất t hiết c u n g c ấ p n h ữ n g tri t hức vãn h o á đ ấ l nước đ ư ợ c h ọ c q u a ùr vựng.

Ớ ngư ời Đ ứ c , người Anil v.v c ũ n g có sự q u a n t â m tới p hư ơ n u ph á p

l uận g i ả n g d ạ y n goạ i n u ữ tương lư ể á c ihuậl n g ữ T h ự c lụi học ( R c r l i c n k u n d c ) ; ĐỚI Iiitớc h o e ( L a n d c s K u n d c ) la clời Nliìi uiiíi) h o c pluí|ì

imưíri Đ ứ c là E O T T O nói : " M ụ c LÍ fell c h í n h c ù a vi ệ c h o c nyoiii n u ứ là hi c u

đư ợc giá trị tinh lliần c ủa đất ntríVe đ ư ợ c h o c iliông q u a việc n ắ m vuim cac giá trị văn h o á n ằ m t r ong rmoiú i mữ dỏ"

T ấ l cả c á c hộ m ồ n lien q u a n gi ữa vãn h o á và n<4ỏ n n n ữ li'ony c á c IJ,icí( 1 trình, c ác p h ư ơ n g p há p l uân nêu liên chí ra đười m lnrớni; x c m \ c ( quail lie vãn h o á và n g ô n n g ữ N g ư ờ i ta đổ ậ i p uri c á c lừ rnũr, c á c l ừ vưiií: noi c h u nu

h à m cliứa văn h o á , nlurnt; h ầ u n h ư k h ỏ n u có CÔ11U, trình n à n nói tới nylii lliức cliào h ỏ i C ó ihổ i mươi ta c ho đ à y là vấn đề cua các c u ố n hôi ihoại, và' mộl d i ế f liiổn nhi ên ử c á c n g ồ n nụĩr C h á u Âu, danli xưim tliirờnv lì các đai

lừ nhân xư ng c o línli Irunii lioà cao, ít sứ d ụ n u các d a n h lừ ihan lộc hicu

c á m m a n u sác ihái vãn lioá Đ ỏ n u N a m A nói riOnn Vì thố, việc ui án n day liếng Việt n h ư m ộ t ngoại nyĩr VÌI troníí dối ch i ê u dị ch licni; Việt - ngoại ngữ, n h ữ n g vấn đổ d a n h xưnii, lôi rmhi thức c hà o hoi Vi ệ t phai hắt đau

n u hi ôn c u u lừ v ă n h o á Việt T h a n h lố Năn h o á dán tỏc n ằ m mi av I mi m lư vưnu, nỏ biểu thị vãn h o á c ủa d â n tộc đo, sư tươniỉ đư ơ i m ni:ữ Il ' j i i a c ủ a từ vẫn c h ư a đủ, t hi êu m ộ t cái gì đ ó I m n g c á m n h â n có tính " t i ề m lliức" vồ ùr

đ ó L ấ y v í (Ju c â u t i c n i ỉ A n h : " T h e c a s t w i n d cíuiịịIi i m e i n ll ie f a c e " đ ư ợ c

d ị ch k h á c h í n h x á c s a n u t i cnu Việt là "L ù n iỊÍó ÍỈÓIIf pìiíí và o m ặ t l ó i ” T a

k h ô n g q u a n t â m lơi đ ỏ n g từ C a u g h t liêng A nh vì dù co c h u v ố n dị ch la ( UII AC', r a n rứt v v hay đại loại uẩn n hư vậy, thì ÍỊÌÓ d ò ìiậ k h ỏ i m the có " h à n h

đ ộ n g " n h ư v ậ y t r o n g l â m t h ứ c I ro n y n h ậ n bi êì c ú a n e ư ờ i V i ẽ l ớ V i ẽ l N a m

Người Viộl và ngư ời nư ớc ngoài ớ Vi ệt N a m d ã lâu đ ề u c á m n h ậ n ỳ ó ÍỈÕÌIỊ’

( ho ặc dôI1U n a m ) là làn gi ỏ dc chịu, m á t mé , m á u ' ; hơi nư ớc, nyirừi ta m o i l "

m u ô n c ó g i ó đ ó ( M a y d ư ợ c n ơ m n a m cưn gi o thối, Đ à n la la y ẫ v k h ú c n a m

23

nghe) C ò n ở L o n d o n , ở n ư ớ c A n h " The c a s t wi nd" là gi ó lanli huót thâu xương, g â y c ả m g i á c k h ó chịu, người ta k h ô n g m o n g m u ô n có mó dó Vàn

để là ở " T h e e a s l w in d " D o k h ô n g c ó cái y ế u tỏ vãn hoá đ ấ t nước h o c ấn

chứa t rong từ n h ư c ủ a người A n h , nôn lừ n à y d ị c h c h í n h x á c n u ữ n g h í a "Lan

1>jó đ ỏ n g " Vli n g ô n ngữ, n h ư n g lại k h ô n g lạo ra sư c hí nh x á c i m i m ý thức

cúa người Việl R õ r àn g sự l ư ơng đươniĩ về n u ữ n u l ũ a c ứa lừ là chưa dù,- Lúc n à y c ần cỏ y ế u lố "phi n g ô n ngữ" án c h ứa Sí i u từ "Tlic casl W ind"- đo

là cái Ihành ló v ă n h o á d â n lộc làm n á y sinh Irony ý thức nuười ViỌi hicu

dúng lliực chất " T h e e a s t w i n d " c ủa L o n d o n C ó nliiổu cá ch diễn dạl Imi m

liếng Vi ệl đổ l àm rõ n g h ĩ a tliànli lố văn h o á d â n lộc trong lừ licim Anil nàv

Ví dụ, ne u t h ê m từ bìtôì IỊÌÚ: "làn giỏ dỏnt;" b u ổ i ,1 ịiá phả vào m ặ t lõi" thì ca

ngữ n g h ĩ a và t h à n h tố văn h o á - đất nưức h o c (Jcu bicu till rũ hơn (4 Nguyiỉn T r ọ n g Báu, 2 0 0 2 )

T r o n g vi ệc g i ản g d ạ y licrm Việt n h ư mộ l IIÍUKU n u ữ c ho nuirìvi ngoài, n ế u chỉ d ạ y từ vưim và c ấ u Irúc câu, d ạ y các nuhi t hức c h à o Ill'll llico các k h u ô n m ẫ u g i a o tiép d ơ n lliuđn, thì sẽ d a n đốn đ i ể u n^ười học liC-nu Vicl ( k h ô n g c ù n g v a n h o á d á n t ộc - x ã hội với V ICt N a m ) ch i ÌÌÌƠI luưit /I

cúp đ ộ lời nó i, lức là người h ọ c l i í n u Vi ệi k l ì ó n g h i ể u s a i lới n ó i (vẽ nm‘>n

n£Ữ) mà h i ể u s a i d i ề u n g ư ờ i ta nói D a n h xưnu ironu nuhi ill ức c h à o hói

liênií Vi ệ t l u ồ n c h ứ a d ự n g thói q u e n t r u y é n ihửrm của vãn h n á ứne xứ nuưừi Việl Hi r oki T a h a r a l àm vi ệc tại Đai h ọ c Ng oạ i n u ữ T o K y o tinjg h o c UÕIỊ1

Việl ở N h ậ t Bản Anli s a n g Vi ệt N a m thưc tập m ộ t thời m a n H i m k i Tal i ai a

viết: " N g à y 1 t h á n g 1 n ã m 1995 tỏi giới lliiêu m õ l bail với t hây cũ c ủa lôi là uiáo s ư H o à n g T r ọ n u Ph i ên Bạn ấy là tiêp viên hài m khõiii: 'I oi lập Irunụ

d ể nglic hai n u ƯỜI n à y nói c h u y ệ n với n ha u the nao L ú c d a u lòi I Ị ới lliiệu:

"L.! Đ â y là giát) s ư H o à n u Tr ọ n i i Ph i ến cíạy ớ b ê n Nh ã l vé V i ệ t N a m \ ậy

lôi tướng b ạ n ấ y (sẽ) xưi m m ì n h là /■/>! n h ư i m bail ấv dã xư m: ( h á n và tiọi

gi á o s ư Pliiốn là chít Coil p h ấ n lòi, khi nói cluivun với lliiìy l^hIên lliì XƯA

m ì n h là e m , nói c h u y ệ n với ban lliì ( xư n u ) là a n h , phái t h a y (.](■)! llico nmrừi

đôi t hoại m ớ i d ú n i ; " ( 5 1A , Hiroki T a h a r a , 3 / 1 9 9 6 ) K h ô n u hiếu đư(íL d ặ c

tiling v ã n h o á c h à o hỏi Vicl N a m , thì rãi d c hicu Sill ý lốl d c p Imni: lời

c h ào hỏi, t r on g lừi c á m ơn, xin lỏi k h ô n g x u ấ t hiên lừ niỉĩr : C h à o , (xin)

c á m ơn, (xi n) tliứ lỗi H o à n g A n h Thi c ó n h ậ n xét về nghi t hức lời nói liène

Việt t r o n g q u a n hệ i h â n m â l k h ô n g m a n u tính xã uiao, nuười Vict llurờnu

k hô n g t hí ch d ù n g t ừ chào, cám ơn, xin lỗ i: "t rong q u a n h ệ c á n h â n , n m r ờ i l a

k h ông ill ích d ù n g nghi thức xã g i a o n h ư I m n g cô n g việc C à ng iluìn mill

người la c à n g Iránli d ù n g từ " cá m ơn !"■;■'x in lỗi" Irưc t i í p mà llico nuười

Vict N a m là n g h e có vỏ xa lạ" ( 4 3 A, Hcùmt; Anil Thi, 6 / 1 99 5) Nliữnu kicu

ch à o hỏi t h â n m ậ t k h ô n g nghi thức h ằ n g niùiy la ihưỡni; i mhe, dược sứ dụ n g Iihiéu, ki ểu n h ư v ậ y t h ư ờ n g là p h ổ bicn V í dụ ntỊươi vợ dọ n M i n c hờ cliổnvi

đi làm vồ T h â y c h ổ n g về, vự k h ô n g dùntí lối c h à o " C h à o a nh ạ ! Anil về

m u ô n lliê' ! ", m à lại nói : - “ A n h vổ m u ô n t hố ! Có m e t k h ỏ n u ?" Đ á y phái

x e m là lời c h à o hỏi t ình c ả m k h ô n g có từ ch à o Nt;ưừi c h ổ n g đặl cliicc cập lôn hàn, đ á p lại: - " L à m c m lo lắng, a nh tliậl k h ô n g đ à n h lònií ! Anil hị lắc

dư ờng !" Đ â y c ó tho x e m là xin lỏi k h ô n g cỏ từ "xin lỏi" Đ â u phái ngưừi Việt N a m k h ô i m biết h o ặ c k h ô n g ill ích d ù i m từ " c h a u !" : " c á m <ín; "xin lỗi"

3- N g h i t h ứ c lòi nói và ng h i Ihức c h à o hỏi:

N g ô n n g ữ - kê’ cả n g ô n n g ữ viốl - có n h i ề u c hức nãnií k h á c Iiliau như: chức n ă n g t h ô n g báo, c h ứ c n ă n g n h ậ n lliức, c hứ c nãnii ui ao liếp c hức năm; lưu giữ, c h ứ c n ũ n g bi cu c ả m Khi sử dụII‘4 n gô n niũr c on nỵưiíi k h ỏ n ụ có

sự lách b a ch , l uỳ v à o đ i ề u k i ê n h o a i dộni ; n u ô n nuữ: lúc n à y c h ứ c nĩinu n a \

c úa n g ù n n g ữ là c h ủ yốu, lúc k h á c, c h ứ c nãni: ki a mới là c h ủ Ỵốu Nghi thức lừi nói t h u ộ c v ồ c h ứ c n â n g u i a o t i é p N t ; h i t h ứ c lời nói c ỏ n h i c u k i ê u l o ạ i ,

c h ú n g k h á c c á c p h á i n g ô n t h ò n g t hường, và chúni ; đổu n i ố n u n h a u ơ chỏ:

c h ú n g pl i á l l l i ô n g lin - t i ế p n h ậ n ■ p u d l i n Irons: q u a n họ x á c lãp dui ilioại

n h ả m bi cu lộ ý đ ổ g i a o t iếp với m ụ c đí ch: licp xúc lliãn lliiộn lác dũ i m m ỡ

đ ầ u h o ặ c k ẽ l llníc c u ộ c thoai VƠI dúi tượim m a o liếp

T h u ậ l n g ữ iiìị I ìì th ứ c ìời n ó i tiếng A n h là e lií/u clle, licng P h á p :

e ’liq u e tte verbcile, tiêng N g a là : p e r c b o it lìììikcm , nói cl i unu các lừ nilV

25

đ ề u b a o h à m t r o n g đ ó k h ô n g chỉ nội d u n g n g ữ n g h ĩa m à c òn có nội duiii:

vãn h o á C ó thể d ị nh n g hĩ a n g h i llìức lời n ó i m ộ t c á c h đ ơ n tĩián: Nglii t h ứ c

lời nói là t o à n bộ n h ữ n g diều q u y đị n h t r o n g nói n ă n g c ủa g i a o tiép trực tiếp N ó đòi hỏi t r o n g dối tlioại tr ực tiếp phải t u â n t heo c ác qur ước x ã h ộ i t r o n g n ó i n ă n g , t h e o p h o n g t ục , t ậ p q u á n , t h ó i q u e n d ã (lược

xã hội - t ộc ngườ i dó h ì n h t h à n h và c ẩn phải l à m đ ú n g n h ư vậy một cácli tự g i á c ( r o n g nói Iiăng ỏ c ộ n g doi l y n g ô n Iiyữ mỏi c ó (lie lk' 1 ! Iinnli két qu ả h o ạ t d ộ n g gi a o tiếp.

N g h i t h ứ c Iừi nói k h á c c á c phát n g ôn 1 h ô n g t h ư ờ n g ở c h õ :

- C á c phát n g ô n ihônií t hư ờng khôni; đòi hói nliữnu q u y dinh chãi chù

có tính bắl b u ộ c trong g i a o tiếp n h ư nghi thức lời nói Phái nuỏii thỏm; thường lliuộc về L-hức nã nu Ihỏng báo, c h ức n ã n u nhặn 111 ức lIiúiiu liinh hãy c á c t h ô n g Ún, diiỉn đạl c á c n h ậ n ihỨL', bicu hic-n c á c ý n ụ l n lính "lư

d o " I ro n g lời n ó i c a o h ơ n n h i ề u

- Nghi t hứ c lời nói đ ề u t i ến h à n h Ironu hòi tlioai, troim đôi llio.ii IrưL' liếp h o ặ c q u a hội thoại , d iệ n ihoại liay võ t u y ê n t ruyc n hì nh (can t r i m-11 hình là m ộ t c á c h dối thoai Irực liếp d ư ờn g dãy) Vì là lời dôi thoai trực tiêp nên lình h u ố n g g i a o liếp c ó the d &n lứi nội d u n g uiao tiốp hi hiên dổi trước các biOu h i ệ n t h a y dổi lliái đ ộ c ủ a Iigưừi nói h o ặ c cúa người n e hc Túc đội m

do hội ihoại trực licp l à m lliay đổi nội duns: ni ao t i í p kiỏu n à v ớ các phái

ng ô n t h ô n g lliưừni; k h ó c ó thê x a y ra

- Ng h i t hứ c lòi nói t uân thú m ộ i loại c á c q u v ước xã hội Ironiì ui LU)

l i í p cỏ tính bắt b u ộ c , d i ề u có tính hắl b u ộ c n à v đ ê u d ồ v í u tỏ vãn hoá xã hội q u y đ ị n h m ộ t c á c h c h ậ t c h ẽ C h ẳ n g h ạ n , khi kốt t h ú c CUÔL' t h o a i imlii thức lừi nói phai sử d ụ n g lừ, c ụ m lừ (cỏ h o ặ c k h ô i m c ứ chi k è m t h a i ) cỏ định n à o đ ổ đ ạ l h i ệu quả: " T ạ m biệt !"; " K í n h ô i m lại n h à !", " V c nhó !" v.v luỳ t he o đối t ư ợ n g g i a o tiếp (luổi, q u a n hệ lliãn lộc q u a n hệ xã hội: c h ứ c vu V.V ) và h o à n c ả n h lịch s ứ - xã hội cụ the T u y n h i c n việc s ứ (Jụim tlico q u y

đị nh nói n ă n g Irong g i a o t i í p c ủ a nuhi t hức lời nói n h ư lliẽ n à o \ ; m là t heo

c á c h r i ê ng c ù a m ỗ i cá n h â n t uv t heo tì nil huo’im C á ch ricrm n à v dã d c m \ ai 1

nét v ã n h o á n g h i thức lời nói riêng c ủ a người nói, cliám; ai gioiiu ai lựa n h ơ

k h u ô n m ặ t l i ê n g c ủa lừng ngưừi M ụ c đ í c h của ngưừi dôi iliOiii là mans;

ngắn ng ủ i , đơn g i ả n hơn có thể chỉ là m ột lòi cli ào hỏi g ạ p Jíỏ của iiị>ưoi

nói tói n g ư ò i n g l i e k h ô n g có dối t h o ạ i t i ế p t ụ c Cliiiim liạn, mói hoc sinh

đi trên đ ư ờ n g l àng g ặ p m ộ i cu già Irong làng, c m dừiiL; l;ii và cliào: "Cháu chào ô n g ạ !' đ c l ễ s ự kínli Irong người già Cá c m h o c sinh và cu mà kliônu

c ó n h u c ầ u đ ò i h ỏ i p h á i đ ó i i h o ạ i t i ố p

Nghi i hức c h à o hỏi q u a hì nh lliức lỊiao liếp Irực luyốn diện llioui hoặc cầu Iruyền h ì n h , ihực chiíl c ù m; là c á c h sứ ciụnu nghi thức chill) Ill’ll cua cuộc hội thoai Irực licp, có n u h ĩ a là phai l uân lliú các q u y dinli có tính bill

b u ộ c tr ong lời nói ( h o ặ c c ứ chí ) cúa văn h o á clùio hỏi

N ó i n g hi t hứ c c h à o hỏi là m ộ t bộ p h ậ n ( r o ng nglii t hức loi nói \ 1 trong n g hi 111 ức lòi nói c ò n c ó nghi lliức xin lồi, nyh i l l i ức kct t húc c u ộ c thoại, n g h i t h ứ c c h à o c h i a tay, nghi t hứ c mò i c h à o , v v tát cá clếu có các " m ả u " lòi nói , c á c " m ỏ h ì n h " d i ẻ n dạt (cử chỉ ỹ l i i ng ô n n g ữ ho ặ c

c ử c hỉ k è m n g ó n n g ữ ) t h e o q u y ước v ã n h o á - xã hỏi (lè mọi liquor t h a m gia g i a o t i ếp c ù n g h i ểu dượ c M ỏ i q u ố c gia, mồ i (lán tộc có Iilũrng (lạc

I r uì i g v ã n h o á c ù a r i ê n g m ì n h , t h ể h i ệ n t r o n g n g h i l l i ứ c c h à o h ó i l u v nliicn, VỂ ý n g h ĩ a v ã n lioá x ã hội, thì dù ở p h ư ơ n g Đ ỏ n g hay p h ư ơ ng

T â y clcu g i ỏ n g n h a u ỏ c hỗ : lòi c h à o hỏi l u ô n là hiểu h i ệ n cùn p h ạ m tru

d ạ o đức T ừ lòi c h à o hỏi ngưui ta n h ậ n ra đ ạ o đ ứ c VÌ 1 vãn h o á của

n g ư ò i n ó i l òi c h à o Đ ư n g i ả n vì lừi c h à o v à ntíhi lli ức c h à o hói c ú n A

(người c h à o ) đối vứi B (đối i ưựng đ ư ợ c c h à o hỏi ) ph a n á nh c á c h ứnu xử của anh ta C ó m ộ t đ i ề u n h ậ n ra rằng, văn h o á c h à o hỏi c ủ a A luy là c úa riéiiụ

27

cá n h â n A , s o n g đ ó c ũ n g là s ự liếp n h ận lừ xã hội, từ c ộ n g d ồ n u A claim

số n g D o đ ó c ũ n g có thể nói : lừi c h à o hỏi c ủ a A (chú ihể) imoài cai lic-nu

c ủa a n h la, v ẫ n c ó p h ầ n đ ặ c trưng văn h o á c ủa xã hội và c ộ i m đ ỏn u m à A

c h à o h ò i , c ó ni ỉ hĩ a là c ó ít nliiíl lừ hai nhàn vât Irứ lẽn I1CU k h ỏ n u lời c h à o

cliang c ó ý ngliTa uì Irong giao liũp.

C ầ n p h â n h i ệ t liai loại lời c h à o hói : lời c h à o hoi imlii t h ứ c và cl uio

h ỏ i k h ổ n g n g h i t h ứ c

L ờ i c h à o h ỏ i n g l ì i t h ứ c I;'i nliữiiỊ> c á u c h a o hòi t h ư ờ n g Villi (lược

g i ả n g d ạ v à t r ư ờ n g , y i à n <4 (lạy iigOỊÚ n g ữ và t á c á c h 111 ức g i á n g (lay

l i ế ng V i ệ t n h ư m ộ t Dịịoại n g ữ N ó c ũ n g d ư ợ c tluiiịí t r o n j i c á t cu ó II Siich

hội t h o ạ i s o n g n y ữ và (la ngừ N h ữ n g loại c l i ào hói Iiglii t hức Iiìiy maiiỊị lính q u y p h ạ m v à ổn (lịnh, ngiròi d ạ y có tlié lãp m au c áu , (loi hói nj>ưòi

h ọ c ph ả i t u â n thù t h e o c l n i a n m ự c m a u câu kiẻu n h ư \ a y Loi cliào nghi ll i ức bi ể u h i ệ n v ã n h o á - xã hội tlico đ ú n g c l i uá n m ự c nói n a n g cua

c ộ n g d ồ n g q u ố c gi a h a y ( l ân (ộc dó V í dụ, lừi c h à o niihi thức cúa nmrời

P h á p Ii'’irời A n h nuười N u a cliuấii m ự c là c h à o llico llìời ÌỊĨUII c ủ a ntiay

và đ e m Có lời chào dùnu chunu cho bâì kỳ llnn ỵian nào troim cá nuày và

đc-in d ó là lời chìio c úa liêng Viẽt t heo nghi ihức:

Cl i ào + (dại lừ n h à n xi nm lioãc lừ lliíin lộc làm Đ T N X liìm ihcíi)+ N u ữ kill lừ ( h o ặ c k h ùn g có)

V í d ụ : - C h à o bà ạ ! - ờ, c h à o c há u !

N h ì n c h u n g , lời c h à o t i í n g Vi ệl k h ô n g q u a n l ãm lới phiim HÙ ihừi gian T i ế n g A n h , Pháp, N g a v v luy cỏ lừi c h à o q u y p h ạ m cluiàn mự c

t heo lliời g i a n n g à y và đ ê m , n hư n g vẫn có lừi c h à o c l n n m Ironu mọi thời

T i ế p Pliup : b o n s o i r !H ũ n u vào huoi chi cu s ớ m)

T i í n g N g a I go5pwu e c H6 ! ( d ù n u vào han n u ay )

: g o ò p u u h c i c p ! (dùi m VÌIO buổi cliicu imidiii

Dì i n u c ho buiii [OI , khuya:

T i ế n g A n h : g oo d night !

T i ế p P h á p : b o n n e null !

T i ế n g N g a : ^ o 5 p u i i b c ’rep! và từ “ c n o k o ũ h n u H o i u ” !

C á c lời c h à o hỏi vào buổi tối c ú a lĩẽnu Anh Nua, Pháp lu\ l i ưừne

h ợ p g i a o liếp c ó thế d ư ợ c dùni: n h ư lời c h à o t am hiêl h o ặ c n h ư lời c h ú c nuÍI ngon

L ờ i c h a o h ỏ i k h ô i lí’ hk I ii ihức ma i m lính k há u nuữ lính hicu c á m

m i nh và vì thè c á c h sử d u n g có lính tư do, khônt: llico k h u ô n ma n q u y

p h ạ m bắt b u ộ c d o đ ặ c Irưim on dinh c ú a lời c h à o nuhi ill ức T h ự c ra I(fi

c h à o hỏi k h ô n g rmlii ill ức vẫn có sư q u y d ị n h hêì sức cliãl chẽ cua clHi.m

29

t r u y ề n t h ố n g v ã n h o á d â n tộc, vì t hố lời c h à o k h ô n g nghi lliức maii'j Jịic trưng văn lioá d â n tộc rất cao Người I1ƯƯC ngoài học ngoai nsiữ tliươnu khó

k h ă n k h i s ử d ụ n g lối c h à o h ỏ i k h ô n g t h e o n g h i i h ức là VI lý (Ji) lời c h à o

k h ô n g nghi t hứ c c h ứ a đ ự n g lỏi di ẻn dạt riêníi rrmnu lính vãn hoá - (Jáii f i t

dó, n h ư lời c hd o liêng V i ê t chãní ỉ liíin, IU) l uôn hiên dối kliõnu theo k h u ô n

m ẫ u c ố đ ị n h , m à t h e o t h ó i q u e n s ử d u n i ; c ú a c ỏ i m d u i i u x ã hỏi h o ã c nli oi n

xã h ô i

Lời c h à o h ó i t i ê n g V i ệ i t h ư ờ n g s ử d u i m d a n h x ư n u h a o ỵỏiii (.1.11 lừ

n h â n x ư n g v à c á c d a n h t ừ t h â n t ô c l ã m t h ờ i l ì u n d ạ i t ừ n h â n x ư i i l ; Đ i c u Ill'll sC' d ư ợ c n ó i lới ớ c h ư ơ n g hai

I I I - Đ Ặ C D I L M V A N I I O Á XÃ H Ó I : NÍÌN t a m ; K I N I I 1 í Y I III ( III

XÃ MOI VIỆT NAM VƠI VAN IIOÁ ( IIAO IIOI I II N(; M l I

N g l i i ill ức c h à o liói là b i é u h i ệ n c á c h ứi m x ử m a o t i ẽ p ciìii c o n n ^ ư ơ i

I r o n g c o n g đ o n g v à x ã l i ó i C á c h ứ n g x ứ n à y c ú a m ỏ i n g ư ờ i đ ẽ u p h u t h u ộ c vào d ặ c t rưnu v ã n lioá - xã hội cúa d â n tộc Sonu c h í n h c á c d ặ c Iriniịi \ a n lioá d ã lại d ư ơ c h ì n h lliànli n é n từ I1CI1 t á m: k m h Ic a ì u c f c y i l ónu c u a il.il nước và c h ị u s ự chi phối VÍU sfic cúa các hẹ lư tưiíiii; xã hội Đi' I.I1I1 lõ V.II1

dề n g h i 111 ứ c c l i à o lioi ticiiJi I i d I r m a q u a i l lie voi f a i l l i oa ÍI.III k l i o n ỵ

t h ê k h ô n g XCI11 x é t t o í c á c c o s ỏ t a o d u l l ” r a n ỏ l à n e n l ù n g k i n l i ( c v;i

c á c h ệ l ư t ư ơ n g x ã h ọ i c ủ a I i y ư ó i Y i ẹ t Đ i ê u n a y m ú p e h ú i i i : l a l n ẽ u dơ(íL

c ác lliành lò vãn lioá ViỌl I i on ti nghi thức c h à o hói l iénu Y k i

1- Nt ‘11 t ả n g k i nh le xà hội n ô n g ! hỏn Việt N;mi :

M ô t đ i c u d ề n h ậ n i h â y là n e n k i n h tố c h ú y ê u c ù a Y i c l N a m là k i n h

lM n o n g i i H i i ẽ p - m ộ t n o n k i n h t ẽ i u h i l ; n u l i i ê p l ú a r n r ơ c J i ( > d é n h i ệ n I KI | vần là n ư ớ c n ô n g imliiộp I úii I1ƯƠC daiiu cơ câu tìrnu bước c ò n u Ii 'j i icp lit ui

X ã hòi V i ệ l N a m là x ã hôi n ô n g n g h i ệ p I rước c ú c h i r u m g t h ú i m ' l a m 1945

I U',i u ê n 9 0 % là n ỏ i m d ã n và h ã y g i ờ s ô h ô I1ỎI1U d â n v ẫ n c h i ê m U.II1-

8 0 % s á n x u à t n ô i m n i i h i ộ p CÒI1 l ạ c h ậ u d ư a \ ,I() lliú c ó i m là cliínli c a n h UiL

c ò n p hụ t h u ộ c rất n h i ề u vào sự lliay đối của thiên nliiêii V ã n dé I1Ù\ co ý nWiia hốl s ứ c q u a n Irọng i r o n g phư ơng thức sán xuấl và l ao dưni: c a t J i l t

t rưng v ã n h o á lúa n ư ớ c với lính c ộ n g đ ổ n g xã hòi cao T ừ han>_: nuh ì n n ă m

n a y n g ư ừ i d â n s ố n g h ằ n g n ù n g n g h i ệ p lúa n ư ớ c , ckíì và n ư ớ c lii c ơ s ớ v;U

chất c ủ a n ề n l ả ng k i nh l ế q u a n trọng nhấl nuôi sổng c ác gia ủìnli Việi và xã

hội V i ệ t N a m l ồn tại Ch ín h c ũn g bời lẽ dó, lên gọi đ ú l và n ước l àm Uùmh lên lổ q u ố c (úấl nước) T r ư ớ c 1945, lliàiih llìị \ 'iệi N u m và cácli SOIIỊỊ đõ lliỊ coil ( lin'd c ó l á c d ộ n g lớ i x ã h ộ i, I ail h i náiiii t h á n h o ú c h u a thi Silt (lớ I m

nù n g i h ô n l uô n h ấ p bênh R u ộ n y dãl còn h| chiu nlió llico CIÍU gia đình nén sản x u ấ t m a n h m ú n , k h ô n g c ó q u y m ô sán xuãl lớn N ỵ a y cá các lim chu trước ki a c ũ n g chỉ là c hú sớ hữu sán xuấl n h ó k h ỏ * tile so với cúc 1UÍỚC khác N ô n g i h ó n Vièt N a m xơ;i kia q u a n h n ă m nuh u o (.1(11 họ Ciiii ph;u Um

c h ỏ d ự a v ề l i n h t h ầ n (u'n i m ư ỡ n g TỎII u i á o ) và d ư a VÍH) n l n i u (lliũn l ộc 1Ì1 n ii xã) đê’ c ù n g SỐI1U

Với c á c d â n tộc p h ư ơn g B<ic lioặc liên núi cao c â y t i õnu lúa khõ

n ư ớ c k h ô n g h á n là yếu tô q u y ế t định C á c Uìp đ o a n h o a t từni; uia đình

l i e n ' 1 lò n ồ n g lúa k h ô có thố đ ộ c lập sán Xuãl c à y Irỏrm k h o n u cán d ư a vào

n h a u h o ặ c p h u i h u ộ c vào người có q u v c n lưc nước N u ơ ơ c lại Irốim lúa

nhi ên, t rước h ế t là n ư ớ c : c h ố n g h ạ n hán và c h ố n s b ã o lụt DiHi n ư ớ c lừ

s ô n g , s u ố i , a o , h ồ v à o đ ồ n g khi h ạ n và t h á o n ư ớ c , i m ã n n ư ứ c lui diíp dC\ quai b ù c h ỏ n g lũ, c h ứ n g lụt Nh ữ n g việc đ ỏ k h ô n g the m ộ l gia d i nh làm

pliụ t h u ộ c v à o n h a u , cácli ỨIÌÌỊ x ứ ('ũỉìiỊ p h ụ lliìtõc vào n h a u , k h o m ; llie line lập n h ư v iệ c tr ò n g lú a kliỏ t ì i c u n à y d im liến cách ìOtiị x ử văn h o á kicii

"cộnv, đốn tí SÚII MIÚI lúa nước" mà ta cân xcm XCI.

T r ư ớ c k i a , n ô n u t h ô n V i ệ l N a m c u ihẽ m ỗ i lànií x ã Vi c l là m ỏ l đ ơn

vị sản x u ấ t n ô n g n g h i ệ p k h é p kín H ọ tự sán xuất mọi lliứ cồ lính chãi lự

c u n g t ự c ấ p N g a y m ỗ i g i a đ ì n h c ũ n i ; là m ộ l d o n vị k i n h lò k h é p k í n h i ẽ l lo

cl i ức m ọ i s i n h h o a i , s ả n xuiVl, lliứ ăn, t h ứ c m ặ c ( h o ặ c t r a o d ổ i ) lự c u n u cấp ( c h ă n nuôi , tr ổng trọt, lư chê tạo ra c á c cỏi m cu lao d ô n u ) Chi có viẽc

h ọ c h à n h là h ọ k h ó l ự t ạ o r a đ ư ự c n ê n hẹ) h í t s ứ c q u ý t i ọ n u v i c e h o c h à n h Vii kính t r ọ n £ imười cỏ c h ữ nuhTa Đi ề u đ ỏ c à n e Irớ IKM1 rõ rệt kin vơ chẽ luyC-n

chọn ĩ | | ư ờ i vài) bộ m á y q u a n lại cúa Nhà nước p h o n u kiL'11 khi ên c hu " Mni Iiuười l à m q u a n cả h o đ ư ơ c n h ì / VC c á vât c h ấ t lẫn l i nh t h a n T r u v c n iIiõiil; hicu h o c t r ọn g h o c Viín cũns: từ dỏ m à ra N e a n h n e l | f tic LI ihú cui m ơ lànií

h o ặ c n g o à i c h ợ là k h ô n u d á n g kc vì p h á n n h i ề u là n h ữ n u i mư ời n ó n g d a n

l àm t h e m đỏ l ãn u ihu lìhập Cái t i c u thú eoi m đu q u á n h o be hon nữa lại

p h u t h u ộ c v à o n ô n 1' i m h i ệ p , I1Ó k h ô n g đ ú s ứ c l a o ra ý i h ứ c hộ k h á c l á c đ ộ n u tới ý lli ưc h ệ x ã hội nói c h u n i ; và g â y ả n h h ư ở n g lới ý t h ứ c h ệ l ỏ i m n g h i ệ p

t r u y ề n i h ỏ n u n ó i r i ê n g

2- V ã n h o á L à n g xã Việt N a m vói quai l hệ ứiiị> x ử g i a o ticp:

L à n g x ã V i ệ t N a m là tổ c hức xã hội chặt chc nluít c úa n g ư ờ i Việt, no

ihè hi ện đ ầ y đ ú lín h cácli Việt, n ó m a n g línli CỘ/IIỊ ílồiiiỊ ca o và linli kiììlì li' cao Y ế u tỏ h à n g đ ầ u là kinh t ế với lôi c a n h lác lúa nư ớc đã t húc diìy niiirm

nông d á n vì m ụ c đ í ch sản xuãì nil ất thicl pliái (_■() c ụ m lại lliimh xúm ilum

l àng, xã N h ư đ ã nói ử t r ê n , u ổ n g I ml l úa n ư ớ c m ồ i g i a đ ì nl i k h ò m : d õ c lap liến h à n h c a n h l ác dưực, h ọ cấn m ộ t cộrm d ổ n u lớn n h ư IÌH1U xã cùim nhau gắn bó chặt c h ẽ I m n g c a n h lác lúa nư ớc me ti LO lliê MM1U đư ơc Làn ti \ o m

c hố n g bọn t r ộm cươp, (.hống ké thù x à m lươc chi hì nliấl lliời cliònu l;ú l u n

h á n , lụl lôi, t li ièn lai là cái Xiiy lit l i ằ nu ni ỉ à y h à n Li đời l u ô n t ứ c lniv C h ó i i u

k ẻ i hù c ỏ lliê rời b ó n h à c ứ a , l à n g x ú m lới m ộ t nơi mớ i h o ặ c q u a đi m o t l lu vi

g i a n y ê n ổ n l ạ i v c , n l i ư n i ; m u o n s ô n g ổ n d i n h Iã 11 d à i n l i ấ l q u y c l p h á i h a m liĩy x ó m làng D o c ù n g m ô t m ụ c đích v;i cùnli cịLiyồn lợi h ạ phái u,ãn bó

c ù n g c ộ n g đ ồ n n , l i u c â y n h a u , u i ú p d ỡ n h a u , 11 ư ơ n u l ự a v à o n h a u CỈL c h i ê n lining, d ể VƯỢ1 q u a mọ i h o ạ n nạn Irong sán xuáì lúa nưiìc Cái "////// /(///tí

ihịIiĩu x ó m " là m ổ t tluíc lê m á u lliii và đ o n gi án Sony cliél vó'1 làng \<>UK <>'

l ù n g , SCIIIÍỊ ớ n ư ớ c " là t hứ triếl lv d ã n c ia n VC ứni: xứ vãn lioá của nt;ười

n ồ n g d ă n vì c ộ n u đ ổ n u ] à n e m ì n h T í n h c ọ n g d ó n g d í ĩ n á y s i n h t u k i n h t e ,

l ừ c á c h s ố n g p h ụ t h u ộ c rào n h a u

T r ư ớ c kia, thừi phons; kiến, đẽ iỉiĩr d ư ợ c sự hen vữim Mí Iin c ậ y , li im

b ó l l u r ư n g m ộ t d ò n u h ọ c ụ m lai t h à n h x o m i h à n h l à m ; c l m n i : L ú c đ o m o i thành vi ên I rong x ó m , Ironu làrm đcu là người ihitn lộc N h ữ n u lànu kiêu do'

v ẫ n d a n i ’ c ò n lại H n u à y n a v V Ớ I t ê n £ỌÍ lùiiỊi N ^ i i y ổ i ì , D t h i ' j Xá ỉ ) ổ Xá

(làng c ú a ngư ơi h ọ N u u y c n lìinu cúa người họ Đ ặ n u họ Đ ỗ ) v v ớ lính

Bắc N i n h Th á i Bình, lùiiiỊ NiỊỎ Xú, H o à n g Xá c ú a tinh S(m Tây N h ư n g la

n;’ười t r ol l ' 1 h o k h ô n u llic híy nhau (nêu h ọ u á n ) , \1 the 1 à n u, c ó dau c ó 1C

k h á c h ọ n h a p vào phát Iriẽn inãi ra troim làim m à có họ k h á c xcn lan T u v

l à n g c ỏ h ọ k h á c s ố n g c ù n u , n h ưn t í l í n h c ộ n g d ỏ n u l à n g x ã v a n k h ó n ụ \ I the

m à i l i ay d ố i N y ư ờ i V i ệ t x ư a hiCi c á c h l ố c h ứ c đ ê m ọ i n g ư ờ i Ironi! lá n u xã

d ù k h ô n 1’ c ó h o liànt: với n h a u v ẫ n phái u ắ n kốl VỚI n h a u \ ỉ m ụ c đ í c h k i n h

t ế , x ã hội và c h ị u s ự k i ể m soái của c ộ n g đ ồ n g C ó n h i ề u c ộ n g d ồ i m nhó

trong cộ n g đ ồ n g chung làng xã có quyền tác động tứi COI1 người cụ till} irong làng N h ì n c h u n g , t r o n g xã hội Vi ệt N a m t r u y ề n ( h ố n g xưa, mỏi

c on n g ườ i t r o n g l à ng x ã đ ề u ở t r o ng 3 c ộ n g d o n g c h í n h và chịu s ư chi phối c ủ a 3 c ộ n g đ ồ n g Đ ó là :

1- C ộ n g đ ồ n g l à n g xã

2- C ộ n g ( l ó ng t hâ n tộc

3- C ộ n g đ ó n g gi a đ ì nh.

C á c h ứ n g x ử x ã hội , lối gi ao tiếp t hưa gửi, c l i ào hòi cùa mỏi cá

n hâ n t r o n g l à n g (leu ph ả i l u á n llico c l i u a n m ự c ciia ( ừn g c ộ n g (long, vì trước s a u h ọ v a n là n g ư ò i c ủ a c ộ n g ( l ổ n g Một ônsi đai iướnu chí liuv van

quăn, VC l àng c ũ n g pliài xuốni; ngựa vào q u ỳ lạy me c h à o nliữiiL: ÕI1U d n ì bác, c ô dì ; x ư n g là “ c h á u ” và c ó thái đ ộ k í n h c ấ n 1C' p h é p c h ứ kl i ỏi m ra uai

q u á i l l i c l n h ư t r ư ớ c b a q u â n O n u l ư ớ i M l à r p c ỏ l l i ẽ q u á i n ạ l l v I r ư ớ i m , c h ứ c

d ị c h I r o n g l à n g , Iilnrns; g ặ p c á c c ụ h ô l ã o \ ă n m i l l i o n s m ì n l i đ á p lồ x u ỏ n ụ

n g ự a h ỏ i c h à o T á t cá c á c h ứm; xử, x ư n u liò, c h à o húi c ủ a ill đ o vé lới l à n ^

x ã đ ề u c h ị u s ự l á c đ ộ n g c ú a c h u ẩ n m ự c COÌIIỊ clónụ: <>ia ( h u l l , 111 i'm l ọ c , 1; | | 1Ị>

x ã , vì h ọ b i ế t " s ố n g ỏ l à n g " là Ihc n à o đo c ó vị ihê n h ấ t , v à ra x ã hỏi c a n

" s anu ờ n ư ớc " ra sao

L à n g x ã là m ộ t đ ơ n vị h à n h c h í n h c h ă l chõ n h á i VC l ổ c h ứ c VC k i n h

tế, v ề x ã h ội L à n t ; c ó lệ l à n u , t ức “ p h á p l u â t ” c ủ a l à n u và c ò n lliC-m " p h á p luật " d ư l u ậ n Iàne x ã l i oi b u ộ c c o n i mư ừi s ố n e ứ l à i m n ỏ c ò n k h i i i m k h i ũ p liưn l u ậ l p h á p N h à n ư ớ c L à n g x ã d e m lại quvC-11 lợi và v i n h d ơ c h o IIÌIƯIÍI

l à n g n h ư n g m ộ t ai l à m Irái q u y ê n lợi và v i n h d ự CL1 a l àm; , n u ười d ó sẽ c h ị u

h ì n h p h ạ t c a o nliâì là đ u ố i k h ó i l à n g c h ị u c á n h " t h a p h ư ơ i m ã i u l lụrc" “ lử cỏ’ v ô t l i à n ” c ú a d ã n “ i i uụ c ư ” c ũ n g c ó n g h ĩ a là g i a đ ì n h n g ư ơ i d ỏ c ũ i m pỈKÌi

từ bỏ N h ư v ậ v c o n người ir ong lừng xã phái vì c on g d ồ n u co ý ihức lioà

v à o c ộ tì1’ đ ồ I1U m ớ i c ó t he SPI1U đ ư ơ c L à n ‘4 c ò n c ú IÍI1 U ỡ m ’ cl io cá l ai m ( t h ừ t h à n h h o à n g ) ; c ó p h u n g t ục, trip q u á n m ọ i t h à n h v i ê n phá i l u â n t h e o

N h ư n iT t r o i m lit n e c ò n c ó c á c tố cl i ức c ấ p n h ỏ h ơ n - n h ữ i m LỘnu d ồ n ụ n h o

này như g i á p , x ó m, phe, pliuờng, liội (ví dụ: hội lư vãn hội lão Iihiẽu hội

vãi g i à , và n g à y nay là hội phụ lão (hội ngưừi cao turii) hội nô n u dán hỏi

Cự u c h i ế n bi nh , đ o à n T N CS , chi bộ Đ ả n u C S V N xóm i h ỏ n v ) Mõ i cỏn ị:

d â n d ù n h ỏ luổi h o ặ c q u á gi à ở làng xã đ ề u b u ộ c phái sinh hoai i mi m mộl

h o ặ c n h i ề u c ộ n g d ồ n g n h ỏ đ ó M ỏ i CỘI1U đ ổ n u n h ó đ ó l.ii c h ị u liácli n h i ệ m

"gi ao tlục, đ o à n kct " Uùmh viùn của CÔIIU d ỏ m; minh \'(Vi nliừnu q u y định bắt b u ộ c r i ê n g , l ạo ra c á c c h u ẩ n m ự c ứ nu xử rÍLMiu Imi m CỘI1U dỏnu \ ' í dụ : sinh h o ạ i chi hộ c ủ a Đ ả i m C S V N lliì XƯIIU liô là đ un u chí (dù uià Iiv nam I1Ữ), s in h h o ạ i I m n g Đội thiêu niên ÙCII p h o n ụ lliì yoi Iilniu là b.m ớ I lọi phụ n ữ t hô n gọi n h a u b ằn g cụ, hà chị, h á c Lúc ớ niu di nh hay troim ho lộc, c á c đ ả n g vi ên tr ong uia dinh, troim ho lõc k h ó n u ihc uọi nhiiu là dó n u chí m à gọi t h eo lliứ hạc trong họ, Irunn nliíi, lliíinh tlur Iiliữnu Iịu.111 hê đọc

q u a n h ệ Ii ganu k i ê u n h ư váy chi phối cách ứni: xử, c á c h g i ao licp, xưim liô

c h à o hỏi M ộ t t h à n h vicn Irons; I till‘4 xã lliườnu phái "ph á n ilnin" vào lừng vai d ế ứ ng xử, XƯI1H hô, c hà o hỏi cho d ú n u c h u â n mự c ơ sặ a d in h li'on^ llian

lộ c, t r o n g c á c cộniị dồim nhó và ớ Iiiìoừi làiiỊị xã. Đ ó c h í n h 1ÌI c á c h m a o iiẽ|)

ứng x ứ x ư n g h ò c l i à o liỏi t h e o tinli t l i ẩ n c ộ n g (lóiiỊí lanị> x à N u ch in h lu

s à n p h â n i c ủ a Ìùììịị x ã \ lới N a m Inivữii thó n ỵ I r o n y (/IIÚ Iriith láu ílui ti làiiii x ã niỊUỜi la lự tliáy vù lự clìon cácli liiiiỊ xứ, cách ỊỊÍao li ép, MÚIX III) vu

c h à o h ỏ i lốt n h ấ t, llutậii liựn nhủ) với cứ c CỘIIỊÌ ilổnx n h o vù với x ã họi IỈIII

n h ỏ là cộiiịỉ đ ố n g lừng MĨ bưiiịi cách : d ư a tát c ả vao (ỊIHIII h ệ t h á n tộc

L a m nhir v ạ y x ỡ ílơ ihiiỊ x ứ iroiiii m ọ i trườìM h ợ p « m ọ i cộniỊ dôni> ■ lủ cácli ưi!ỊỊ xứ c h à o hói, XIIWS ịtõ t h a n tìnli lìăiiỊ! vớ (ịiiíiìì lie l ì n h c a m Cơ( Ìì xưttiỊ g ọ i c h à o h ò i n à y lán d á n lliùnli ÌÌÌỘI liếp ữiiịi x ứ clutnx kliõHỊỊ còn

I r o U p l u m ĩ VI làiií’ x ã ìiữư m ù r a x ã hội ÌIKIÍUĨ \ 'iị'1.

■<- V t hức hệ \ ã hội Việt N a m t r o n g quai l hộ vói \ a n lioií c h à o hoi

l i ế n g Vi ệt.

Ý lliức lie xã hội luôn liên q u a n lới tín nu ư ỡn u , lòn m á o VÍI iliẽ eliL'

c h í n h tri troll1’ L ' á c u i a i đi)an lịch s ứ c ú a 1.|UÕC i : i a d ã n l ộ c Đ ã \ lit Kill l i e rBníi v ì l ì n h i c m vụ c ủ a các c h u y ê n đc khác, ơ dãy đồ tài chi \ c m xéi các

hê ý t hức có q u a n hô và có tác d ộ n u chi phối nụlii ill ức c h à o hoi tiL'nu Vicl

3 1 - T r o n g x ã h ộ i V i ệ t N a m t r ư ớ c c á c h m ạ n t ỉ i há ni ; T a m 1SJ45 xét c h o c ù n g v ã n h o á g i a d i n h là n ề n t ả n g c ủ a v ã n h o á Vi ệ t , s o i m c h í n h

v ă n h o á l à n g x ã m ỏ i t a o r a V t h ứ c h è c ủ a v a n h o á V i e t N a m Iinili

t h à n h n ê n c á c d ặ c t r ư n g v ã n l i o á V i é t N ề n k i n h té' n o n e nu l i i ệp l ạc háu

lại b á l n g u ổ n t ừ lối c a n l i l á c l ú a n ư ớ c đòi hói phái litíp lực c ù n ị: n h a u yiiinh

lại m i ế n g ă n s ố n g c ò n t r ư ớ c t h i ê n nhic-n k h á c nliiệl : lụi lôi h;m h á n s â u

b ê n h D ù c h ă m c h ỉ l a o đ ộ i m h ê t m ì n h , m ồ i ui a dì nil riC'im lé kill) s á n \ I KI I

nối n ê u r u ộ n g i h i ê u n ư ớ c Mo phái d ự a v à o n h a u , d ự a v à o CỘI1U d o n ụ là nu

x ã m à l a o đ ộ n g , m à s ố n i ỉ C h í n h lànii x ã d ã t ạ o ra niêm tin và sức lìuiìilì,

x â y d ự n g c h o n g ư ờ i n ô n g d â n t i nh llưìn CỘI1U dỏiii; ị\' llìức <'ộn\ỉ dàn#, lum

cho họ ỊỊấn bó với CỘ/IỈỊ cíồiity, sonI cltỡi CÙIII CỘIIỊ> W I 1 #: Tù tììiu iliclì

( ' l i l t i n’ Ví? k i n h l ỡ , )'ữ l a o d ộ i i i Ị ( l ũ l à m h o XCÌÌI n h a n n h ư Iian' iii i l i a n l lì i ưi

như lìiỊười ÌIỌ hàiiỊỊ n ia mình rủ dan dần trong sinh hoai CỘIH! íloii'.: iluy lới

lôi XII'Iìi> hô theo quan liợ llìân lộc, chào hói n ììií kiểu cím ạ Ironii một iiiíi

đình. T ỏ ra là n mr ời t h á n l ộ c thì sợi d ã y nối kcl CÌIIIị; h e n chat - cìiim I'n li.ich

n h i ệ m với n h a u h ơ n , bới “ m ộ l g i ọ l m á u đ à o l u m iio Iiưitc l ã ” 1.01 ehìu 1 hni

cácl i x ư n g g ọ i ai c ũ n q là õiil;, hà, c h ú , h á c cô dì c h á u c o n a n h CIII, v \

thiC‘11 lai lới đ ị c h hoạ Nuười lci Im rãim, sỏ phan mỏi llumli VIcII Imni: Ian_ụ

d o t h à n h h o à n g q u v ố t dị nl i T h á n lKÙinu lo nồi lo c h u n g c ủ a c ộ n y đ ó n u vui