tòa án hình sự quốc tế và khả năng gia nhập của việt nam

Việc thành lập Hội Quốc Liên sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và Liên Hợp Quốc sau Chiến tranh thế giới thứ hai có nhiệm vụ giữ gìn hoà bình, an ninh quốc tế luôn được đ

Tòa án hình sự quốc tế và khả năng gia nhập

của Việt Nam Trần Thi ̣ Hương Giang

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Quốc tế học

Chuyên ngành: Quan hê ̣ quốc tế; Mã số: 60 31 40 Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Phước Hiệp

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Làm rõ những vấn đề pháp lý cơ bản của Toà án Hình sự Quốc tế như cơ cấu

tổ chức, nguyên tắc và thực tiễn hoạt động, quan hệ với Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc Đánh giá cơ hội, thách thức khi gia nhập Toà án Hình sự Quốc tế của Việt Nam trong tình hình hiện nay Đề xuất các giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật liên quan cho phù hợp với các quy định của Toà án Hình sự Quốc tế

Keywords Quan hệ quốc tế; Tòa án hình sự quốc tế; Việt Nam

Content

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử thế giới, ít có một giai đoạn nào mà nhân loại phải đối đầu và giải quyết nhiều vấn đề mang tính toàn cầu như thế kỷ vừa qua Luật quốc tế - luật chơi của các quốc gia và các chủ thể khác trong quan hệ quốc tế - là một trong những lĩnh vực mang dấu ấn đậm nét nhất của tình hình trên Hai cuộc chiến tranh thế giới, hàng trăm cuộc chiến tranh và xung đột vũ trang khu vực đã làm cho quyết tâm gìn giữ hoà bình,

an ninh quốc tế và trừng phạt, ngăn ngừa những tội ác gây đau thương, chết chóc trở thành khát vọng cháy bỏng của nhân loại trong thế kỷ XX

Việc thành lập Hội Quốc Liên sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và Liên Hợp Quốc sau Chiến tranh thế giới thứ hai có nhiệm vụ giữ gìn hoà bình, an ninh quốc tế luôn được đi kèm với việc tổ chức các toà án quốc tế để xét xử tội ác trong các cuộc chiến tranh Từ những phiên toà không thành công sau Thế chiến thứ nhất, Toà án Nuremberg và Tokyo sau Thế chiến thứ hai do các quốc gia thắng trận lập nên, cũng như Toà án

đă ̣c biê ̣t (ad hoc) dành cho Nam Tư cũ và Rwanda do Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thành lập, cho đến những toà án do nhân dân yêu chuộng hoà bình trên thế giới tổ chức như Toà án Bertrand Russell xét xử tội ác chiến tranh của Hoa Kỳ ở Việt Nam đều cho thấy quyết tâm của cộng đồng quốc tế đưa thủ phạm gây những tội ác nói trên ra trước công lý

Một chặng đường dài của thế kỷ với bao đau thương và mất mát, ước mơ của nhân loại đã trở thành hiện thực cùng với việc Quy chế Rome được ký kết thành lập nên Toà án Hình sự Quốc tế (ICC) vào năm 1998 để xét xử những cá nhân phạm các tội ác nghiêm trọng nhất đối với cộng đồng quốc tế, cụ thể là tội ác diệt chủng, tội ác chống lại loài người, tội ác chiến tranh và tội ác xâm lược Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một toà án hình sự quốc tế thường trực được các quốc gia thành lập bằng một điều ước quốc tế, với vai trò bổ sung cho hệ thống tư pháp quốc gia, có thẩm quyền xét xử các cá nhân nhằm chấm dứt tình trạng bỏ sót tội phạm, đem lại công lý cho nạn nhân, góp phần tăng cường hoà bình, ổn định trên thế giới

Việc nghiên cứu các vấn đề pháp luật quốc tế trong điều kiện hiện nay nói chung, Quy chế Rome nói riêng, đã được đề cập trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước ta Nghị quyết số 48–NQ/TW ngày 24 tháng 5 năm 2005 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc tiếp tục ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế, đặc biệt là các công ước quốc tế về chống khủng bố quốc tế, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và các hiệp định tương trợ tư pháp Qua đó, nhiệm vụ được đặt ra là nghiên cứu Quy chế Rome, đồng thời đẩy mạnh việc rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản pháp luật

để phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Mặt khác, việc gia nhập Quy chế Rome của Việt Nam cũng đặt ra hàng loạt vấn đề pháp luật cần nghiên cứu Qua nghiên cứu, có thể nhận thấy một số vấn đề sau: Thứ nhất, Quy chế Rome là một bộ văn bản pháp lý đa phương phức tạp, có nhiều nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của pháp luật quốc gia, đặc biệt là các quy định của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự nên việc thực hiện Quy chế Rome đòi hỏi phải có sự nghiên cứu và phối hợp điều chỉnh cần thiết của các cơ quan tư pháp trong nước Thứ hai, các quy định về tội phạm, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, quy tắc xét xử ở Việt Nam, quy định về dẫn độ người Việt Nam cho Toà án quốc tế xét xử và các quy định khác nhau trong từng lĩnh vực hoạt động tư pháp có sự khác biệt khá lớn so với Quy chế Rome Do đó, nếu gia nhập Quy chế Rome thì cần thiết phải nghiên cứu để điều chỉnh các quy định của pháp luật Việt Nam, từ đó mới có thể thực thi một cách hiệu quả nghĩa vụ thành viên của Tòa án Thứ ba, Chính phủ Hoa Kỳ có thực tiễn vận động nhiều quốc gia trên thế giới ký các Thỏa thuận miễn trừ song phương (hay còn gọi là các Thỏa thuâ ̣n theo Điều 98) và cũng gây sức ép đối với các nước tham gia Quy chế Rome Việc Việt Nam gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế có thể sẽ ảnh hưởng tới sự

phát triển quan hệ nhiều mặt Việt Nam – Hoa Kỳ Mặc dù chính quyền Washington tuyên bố là họ không gây sức ép với các nước khác về vấn đề ký các Thỏa thuận theo Điều 98 Tuy nhiên, trên thực tế, đã có những bằng chứng cho thấy việc gắn vấn đề tham gia Tòa án Hình sự Quốc tế với việc cung cấp các khoản viện trợ nhất định hoặc với việc gia nhập các tổ chức kinh tế khác Ngoài các lý do cần thiết nghiên cứu Quy chế Rome như đã nêu trên, hiện nay, thông tin và kiến thức về Tòa án Hình sự Quốc tế của đông đảo nhân dân Việt Nam nói chung, cán bộ pháp luật nói riêng còn hạn chế Do

đó việc tìm hiểu các quy định pháp lý về Tòa án và vấn đề gia nhập của Việt Nam là một vấn đề cấp thiết Thông qua làm sáng tỏ các quy định về tổ chức và hoạt động, những vấn đề pháp lý cơ bản, những lợi ích và hạn chế của việc gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế, tác giả mong muốn góp phần làm rõ thêm một số vấn đề pháp lý về việc gia nhập Tòa án trong tương lai

Luận văn bao gồm ba phần Bên cạnh phần mở đầu và kết luận, phần nội dung bao gồm ba chương Chương thứ nhất giới thiệu tổng quan về Tòa án Hình sự Quốc tế, trong đó có quá trình thành lập, cơ cấu tổ chức, và nguyên tắc hoạt động của Tòa án Chương thứ hai nghiên cứu về quan hệ và thực tiễn hoạt động của Tòa án Hình sự Quốc tế Chương thứ ba đánh giá cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong trường hợp Việt Nam gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế và đề xuất biện pháp cần triển khai để gia nhập

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ QUY CHẾ ROME VÀ TÒA ÁN HÌNH SỰ

QUỐC TẾ

1.1 Sự ra đời của Quy chế Rome và Tòa án Hình sự Quốc tế

Quy chế Rome về Tòa án Hình sự Quốc tế là một điều ước quốc tế quy định việc thành lập của Tòa án Hình sự Quốc tế Phải mất hơn nửa thế kỷ chuẩn bị, cơ sở pháp lý cho sự ra đời, tổ chức và hoạt động của Tòa án Hình sự Quốc tế mới được xác lập Ngay sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Hội Quốc Liên đã sớm nhận thấy sự cần thiết phải có một cơ chế thường trực nhằm truy tố, xét xử các tội phạm nghiêm trọng nhất đe dọa an ninh, hòa bình và hạnh phúc của toàn nhân loại Mặc dù vậy, những nỗ lực để đưa ra ý tưởng thiết lập một tòa án quốc tế đã không thành công

Hội nghị cấp cao về việc thành lập Tòa án Hình sự Quốc tế diễn ra từ ngày 15 tháng 6 đến 17 tháng 7 năm 1998 tại Rome, với đại diện của 160 quốc gia trên khắp các vùng, miền thế giới tham dự Đây là một sự kiện hết sức có ý nghĩa vì diễn ra đúng vào lúc toàn nhân loại kỷ niệm 50 năm ngày thông qua Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền (ngày 10 tháng 12 năm 1948) Tại Hội nghị, văn bản dự thảo quy chế gồm 13 phần, 116 điều khoản đã được đệ trình và thảo luận Mặc dù dự thảo được xây dựng nghiêm túc và tương đối chi tiết, song vẫn còn tới hơn 1.500 điều khoản đưa ra với các phương án quy định mang tính cạnh tranh và được ký hiệu ngoặc vuông vì chưa đạt được sự thống nhất ban đầu của các quốc gia tham dự Tuy nhiên, sau năm tuần nỗ lực đàm phán, thỏa hiệp dưới nhiều hình thức như thảo luận nhóm, đàm phán không chính thức, thảo luận bên lề , Quy chế Rome đã được đại đa số các quốc gia tham dự Hội nghị thông qua theo thể thức bỏ phiếu trọn gói Kết quả cụ thể là 120 phiếu thuận, 07 phiếu chống và 21 phiếu trắng

Quy chế được mở cho việc ký kết đối với tất cả các quốc gia tại trụ sở của Liên Hợp Quốc cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2000 Vào thời điểm cuối cùng này, tổng số quốc gia tham gia ký kết đạt 139 nước Điều 126 Quy chế xác định Quy chế sẽ có hiệu lực kể từ ngày văn kiện phê chuẩn, chấp thuận, thông qua hay bổ sung thành viên thứ 60 được nộp cho Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Đã có nhiều dự đoán rằng phải mất cả thập kỷ mới có thể có được sự phê chuẩn cần thiết của 60 quốc gia, đảm bảo để Quy chế bắt đầu có hiệu lực và Tòa án Hình sự Quốc tế được thiết lập Tuy nhiên, chỉ đến ngày 11 tháng 4 năm 2002, bốn năm kể từ ngày thông qua Quy chế, con số này đã được xác lập Tại phiên họp đặc biệt của Liên Hợp Quốc, đề nghị của mười quốc gia được thông qua về việc thống nhất thời điểm Quy chế Rome bắt đầu có hiệu lực – ngày 1 tháng 7 năm 2002

Tính đến tháng 12 năm 2011, có 120 quốc gia là thành viên của Quy chế Rome Trong số đó, 33 quốc gia đến từ châu Phi, 18 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương , 18 quốc gia Đông Âu, 26 quốc gia Mỹ Latin và Caribbean và 25 quốc gia từ Tây Âu và các khu vực khác Con số các quốc gia thành viên ngày càng gia tăng là sự khẳng định giá trị pháp lý và thực tiễn của Quy chế Rome

1.2 Cơ cấu tổ chức của Tòa án Hình sự Quốc tế

Theo Điều 34 Quy chế Rome, Tòa án Hình sự Quốc tế gồm có 4 cơ quan chính: Ban Chánh án; Các Hội đồng tại các Tòa Phúc thẩm, Tòa Xét xử và Tòa Tiền xét xử; Phòng Công tố và Phòng Thư ký Mỗi bộ phận có chức năng và quyền hạn nhất định

1.3 Những tội ác thuộc quyền tài phán của Tòa án

Điều 1 Quy chế Rome quy định Tòa án Hình sự Quốc tế có quyền tài phán đối với những cá nhân về những tội ác nghiêm trọng nhất gây lo ngại cho cả cộng đồng quốc tế được đề cập trong Quy chế Theo Điều 5, những tội ác nghiêm trọng nhất bao gồm tội ác diệt chủng, tội ác chống lại loài người, tội ác chiến tranh và tội ác xâm lược

Ba loại tội ác đầu tiên đã được định nghĩa một cách cẩn thận Tuy nhiên, định nghĩa về tội ác xâm lược lại không thể đạt được sự nhất trí tại Hội nghị Rome năm

1998, mặc dù nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế phi chính phủ đã ủng hộ rộng rãi việc ghi nhận tội ác xâm lược vào quyền tài phán của Tòa án Kết quả là Quy chế đã quy định Tòa án sẽ không có quyền xét xử đối với tội ác xâm lược cho đến khi các quốc gia thành viên đạt được một sự thống nhất tại một phiên họp khác nhằm xem xét lại vấn

đề này, bao gồm việc đưa ra định nghĩa, các yếu tố cấu thành và những điều kiện để từ

đó xác định quyền xét xử của Tòa án Điều này sẽ được giải quyết tại một hội nghị nhằm xem xét lại vấn đề trên được tổ chức sau bảy năm kể từ ngày Quy chế có hiệu lực Điều quan trọng là Quy chế cũng không đưa ra một định nghĩa nào về các loại tội phạm mới mà chỉ là sự ghi nhận lại một cách cụ thể hơn vấn đề này trong các thỏa thuận quốc tế và tập quán quốc tế

Mặc dù có nhiều đề xuất về việc ghi nhận cả tội khủng bố và tội ma túy thuộc quyền tài phán của Tòa án nhưng nhiều quốc gia đã không thể đi đến thống nhất với nhau về một định nghĩa chính thức về khủng bố Thậm chí, một số quốc gia cho rằng việc điều tra về các tội phạm ma tuý vượt quá khả năng của Tòa Cuối cùng, các quốc gia đã đi đến một nhất trí bằng một nghị quyết có tính chất khuyến nghị rằng các quốc gia thành viên sẽ xem xét việc tính đến loại tội ác này trong một Hội nghị xem xét lại vấn đề trong tương lai

1.4 Một số nguyên tắc chi phối thẩm quyền xét xử của Tòa

Các nguyên tắc được phân tích bao gồm nguyên tắc bổ sung, nguyên tắc không hồi tố, nguyên tắc tự động và nguyên tắc không xét xử hai lần

1.5 Những điều kiện tiên quyết cho việc thực hiện quyền xét xử của Tòa án

Đây là một vấn đề gây nhiều tranh cãi và thảo luận trong quá trình soạn thảo Quy chế Rome Trong văn kiện cuối cùng, Quy chế đã quy định một cơ chế, theo đó Tòa án

sẽ bắt đầu xem xét thẩm quyền của mình theo một trong ba trường hợp khi vụ việc được chuyển đến cho công tố viên:

- Bởi sự đệ trình của Hội đồng Bảo an theo đúng thẩm quyền được quy định tại Chương VII Hiến chương Liên Hợp Quốc

- Bởi đề nghị của một quốc gia thành viên bất kỳ của Quy chế Rome

- Bởi một hành vi điều tra độc lập của Công tố viên trước khi Tòa được phép thực hiện quyền xét xử

Đối với hai trường hợp sau, Quy chế ghi nhận quyền tài phán tự động của Tòa đối với những quốc gia là thành viên của Quy chế (Điều 12.1) Theo đó, Tòa sẽ thực hiện quyền xét xử nếu một hoặc một số quốc gia sau đây là thành viên của Quy chế, đó là quốc gia nơi hành vi phạm tội được thực hiện hoặc hành vi được thực hiện trên boong tàu thủy hay máy bay của nước nơi máy bay hoặc tàu thủy đó đăng ký (nguyên tắc lãnh thổ) hoặc quốc gia nơi kẻ phạm tội là công dân (nguyên tắc quốc tịch)

Trong trường hợp những quốc gia như trên không phải là thành viên của Quy chế nhưng chấp nhận thẩm quyền xét xử của Tòa thì Tòa vẫn có quyền xét xử

Chương 2: QUAN HỆ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN HÌNH SỰ QUỐC TẾ

2.1 Quan hệ của Tòa án Hình sự Quốc tế và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Mối liên hệ giữa Tòa án Hình sự Quốc tế và Hội đồng Bảo an cũng như những vai trò tương ứng là một trong những vấn đề quan trọng được quan tâm trong suốt quá trình đàm phán tại Hội nghị Rome Quy chế Rome 1998 đã đề cập đến ba vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa Hội đồng Bảo an và Toà án Hình sự Quốc tế, đó là:

Thứ nhất, Tòa án không thể giải quyết những vấn đề liên quan hoặc trực tiếp liên quan đến những hành vi xâm lược, trừ khi có một sự xem xét trước của Hội đồng Bảo

an rằng quốc gia bị cáo buộc đã có hành vi xâm lược

Thứ hai, Hội đồng Bảo an có thể đệ trình những vấn đề đến Toà án theo đúng những quy định của Chương VII Hiến chương Liên Hợp Quốc

Thứ ba, nếu không có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an thì Tòa án sẽ không thể tiến hành việc truy tố của mình nếu đã nảy sinh một vấn đề đang được Hội đồng Bảo an giải quyết theo Chương VII Hiến chương Liên Hợp Quốc

2.2 Thái độ của các các cường quốc Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc trong việc gia nhập Quy chế Rome

Tính đến tháng 12 năm 2011, 120 quốc gia đã trở thành thành viên của Tòa án, trong đó gồm tất cả các nước Nam Mỹ, gần như toàn bộ các nước ở châu Âu và khoảng một nửa số nước ở châu Phi Đối với Cape Verde, thành viên thứ 119, Quy chế Rome sẽ

có hiệu lực vào ngày 1 tháng 1 năm 2012, trong khi đối với thành viên thứ 120 – Vanuatu, Quy chế sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2012 Ngoài ra, có 32 quốc gia, trong đó có Nga, đã ký nhưng chưa phê chuẩn Quy chế Rome; Côte d'Ivoire đã chấp nhận thẩm quyền tài phán của Tòa án Ba trong số các nước này - Israel, Sudan và Hoa

Kỳ - tuyên bố rút lại việc ký gia nhập Quy chế Rome, cho thấy rằng họ không còn có ý định trở thành quốc gia thành viên, và như vậy, không có nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ chữ ký của đại diện chính quyền Hoa Kỳ trước đó trong Quy chế 42 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc không ký cũng không phê chuẩn hoặc gia nhập Quy chế Rome; một vài trong số đó như Trung Quốc và Ấn Độ phê phán sự tồn tại của Tòa án

2.2.1 Hoa Kỳ: Sự phản đối thận trọng

Hoa Kỳ tham gia tích cực các cuộc đàm phán dẫn đến việc thông qua Quy chế Rome của Toà án Hình sự Quốc tế Tuy nhiên, Hoa Kỳ lại là một trong bảy quốc gia (trong đó có Iraq, Israel, Libya, Qatar, Trung Quốc và Yemen) biểu quyết chống lại thỏa thuận mới được soạn thảo

Trong tương lai, Hoa Kỳ có khuynh hướng tiếp tục phản đối một cách thận trọng việc gia nhập Quy chế Rome về Tòa án Hình sự Quốc tế Đó là kết quả của những lo ngại về việc giá trị truyền thống về nhân quyền của Hoa Kỳ có thể bị mất đi do việc phải tuân theo các nghĩa vụ của Quy chế Mặc dù về cơ bản quan điểm tư tưởng giữ nguyên, không thay đổi, nhưng dường như Hoa Kỳ muốn hướng tới “một cam kết mang tính xây dựng hơn hoặc là một cách tiếp cận thực dụng hơn”

2.2.2 Liên bang Nga: Vấn đề liên quan đến quyết tâm chính trị

Liên bang Nga là quốc gia đã tích cực tham gia các cuộc họp của Uỷ ban trù bị và Hội nghị Rome 1998, đồng thời đã ký Quy chế Rome vào ngày 13 tháng 9 năm 2000

Tuy nhiên, Nga lại gặp nhiều khó khăn trong quá trình phê chuẩn Quy chế

Xét cho cùng, không có một trở ngại pháp lý nào không thể vượt qua được để hài hoà hoá Hiến pháp và pháp luật của Nga với Quy chế Rome Do đó, có thể đánh giá rằng, việc phê chuẩn Quy chế Rome của Nga chỉ còn là vấn đề của quyết tâm chính trị

2.2.3 Trung Quốc: Vấn đề thời gian

Trung Quốc cùng với Hoa Kỳ và Liên bang Nga cũng đã rất tích cực tham gia các cuộc đàm phán dẫn đến việc thông qua Quy chế Rome Tuy nhiên, Trung Quốc lại là một trong bảy quốc gia biểu quyết phản đối Điều ước mới vào ngày 17 tháng 7 năm

1998

Xét về động thái trong nước, đến nay, Trung Quốc ủng hộ quan điểm trật tự quốc tế phải dựa trên cơ sở pháp quyền Bên cạnh đó, Trung Quốc cho rằng toà án hình sự hiệu quả và công bằng để xét xử các tội phạm nghiêm trọng mà quốc tế lo ngại là toà án độc lập, xét xử khách quan và mang tính toàn cầu Ngoài ra, Trung Quốc có ít cam kết quân sự ở nước ngoài nên không lo lắng về việc quân nhân của mình sẽ bị đưa ra xét xử theo thẩm quyền của Tòa Trên thực tế, Trung Quốc cũng không ký Thỏa thuận miễn trừ song phương và phản đối chính sách này của Hoa Kỳ

Do đó, trong tương lai, khả năng Trung Quốc gia nhập Quy chế Rome không phải là hoàn toàn không có

2.3 Thực tiễn xử lý tội phạm quốc tế của Tòa án Hình sự Quốc tế

Luận văn tổng hợp 5 tình huống xử lý của Tòa án Hình sự Quốc tế đối với Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, Cộng hòa Trung Phi, Darfur (Sudan) và Cô ̣ng hòa Kenya

Chương 3: VẤN ĐỀ GIA NHẬP TÒA ÁN HÌNH SỰ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM

3.1 Các nhân tố thúc đẩy việc gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế của Việt Nam

Cả trong hệ thống quan điểm cũng như hành động thực tiễn, Việt Nam luôn luôn nhất quán và kiên định theo đuổi mục tiêu đấu tranh vì công lý vì sự tiến bộ và phát triển của nhân loại Đối với Việt Nam, gia nhập Quy chế Rome hoàn toàn phù hợp với những mục tiêu, nhiệm vụ nói trên

Việc gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc ngăn ngừa và trừng trị tội phạm quốc tế, giúp Việt Nam tự bảo vệ mình và nhân dân mình chống lại các tội phạm quốc tế và đảm bảo công lý cho nạn nhân Đồng thời, nếu tham gia Quy chế Rome là một xu thế chung của các quốc gia, việc tham gia Quy chế Rome sẽ góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực trong quá trình

đấu tranh bảo vệ công lý và hoà bình thế giới vì sự bình yên và tiến bộ chung của nhân loại

3.2 Những khó khăn, trở ngại có thể gặp phải khi Việt Nam gia nhập Quy chế Rome

3.2.1 Từ phía các quốc gia khác

Việc nhiều cường quốc trên thế giới, trong đó có Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc từ chối tham gia Quy chế Rome đã tác động đến nhiều quốc gia đang phát triển, tạo tâm lý ngần ngại khi tham gia điều ước này

Ngoài ra, mật độ tham gia Quy chế Rome của các khu vực, châu lục trên thế giới

rất khác nhau, trong đó cao nhất là ở khu vực châu Âu, thấp nhất là ở khu vực châu Á

3.2.2 Từ phía Quy chế Rome

Trong hơn mười năm qua, kể từ khi thành lập Tòa án Hình sự Quốc tế thì số lượng các quốc gia ký kết, gia nhập và phê chuẩn đã không ngừng tăng lên, một số vụ việc đã được Tòa đưa ra xét và mang lại những kết quả nhất định Tuy nhiên, kết quả bước đầu đạt được và số lượng các thành viên tham gia chưa đảm bảo được yêu cầu và mục đích

sứ mệnh như dự kiến ban đầu mà tổ chức quốc tế này đã kỳ vọng Để đạt được những mục tiêu như mong đợi của những người sáng lập, Tòa án Hình sự Quốc tế vẫn còn phải đối mặt với nhiều trở ngại ở phía trước

3.2.3 Về phía Việt Nam

Để tham gia Tòa án Hình sự Quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống luật pháp trong nước và nội luật hóa các chuẩn mực được quy định trong Quy chế Rome Tuy nhiên, cho đến nay, do chưa có nhiều sự chuẩn bị, hệ thống văn bản pháp luật về hình sự nói chung của Việt Nam còn nhiều điểm chưa tương đồng với Quy chế Rome Trong thời gian tới, nếu Việt Nam có ý định gia nhập Quy chế Rome, Việt Nam cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật quốc gia sao cho phù hợp với Quy chế Rome

Bên cạnh sự chưa tương thích của hệ thống pháp luật Việt Nam với Quy chế Rome, năng lực hoạt động của các cơ quan tư pháp Việt Nam hiện nay cũng chưa đáp ứng được tốt các yêu cầu nêu trong Quy chế Rome, ví dụ như trong công tác xét xử vẫn còn tình trạng tồn đọng án, xét xử oan sai, kéo dài, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tư pháp còn yếu kém, không chặt chẽ, hiệu quả hoạt động chưa cao

Ngoài ra, cơ sơ vật chất, kỹ thuật của Việt Nam còn nghèo nàn, lạc hậu, nguồn tài chính hạn chế cũng là một cản trở trong công tác nghiên cứu Quy chế Rome, cũng như chưa thể đáp ứng hết được các yêu cầu mà Tòa án Hình sự Quốc tế đưa ra

Về mặt nhân lực, Việt Nam còn thiếu nhiều cán bộ, chuyên gia giỏi về pháp luật quốc tế, đặc biệt là luật hình sự quốc tế để có thể đảm trách tương đối tốt công tác nghiên cứu, vận dụng Quy chế Rome một cách toàn diện và hiệu quả Sự hiểu biết về Tòa án Hình sự Quốc tế cũng như tầm quan trọng của thiết chế này còn hạn chế và chưa được quan tâm thích đáng Cho đến nay, vẫn còn những ý kiến cho rằng Tòa chưa phải là vấn đề cấp bách vì Việt Nam đang có một nền hoàn bình và ổn định, thêm nữa Tòa không liên quan đến những lợi ích kinh tế trước mắt dễ nhận thấy nên chưa cần thiết phải nghiên cứu, gia nhập Quy chế Rome

3.3 Một số đề xuất, kiến nghị trong trường hợp Việt Nam gia nhập Quy chế Rome

Đề xuất kiến nghị được tập trung vào ba nhóm: Thứ nhất, Đảng và Nhà nước ta cần phải có quyết tâm về mặt chính trị Thứ hai, cần tìm hiểu một cách chi tiết và toàn diện về Quy chế Rome và tiếp tục theo dõi sự phát triển của Tòa án Hình sự Quốc tế Thứ ba, rà soát, hệ thống hóa lại toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật về hình sự cũng như rà soát lại lực lượng cán bộ hiện tại tại các cơ quan tư pháp Thứ tư các hoạt động phụ trợ như tuyên truyền, tìm nguồn hỗ trợ, tìm hiểu kinh nghiệm các quốc gia đi trước

Để góp phần hiện thực hóa các đề xuất nói trên hướng đến gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế, chúng ta có thể tiến hành một số giải pháp về giáo dục, tuyên truyền, tài chính

KẾT LUẬN

Trong một thế giới toàn cầu hóa, vấn đề tội phạm quốc tế, cũng như các vấn đề quốc tế khác như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh không còn đơn thuần là công việc nội bộ của mỗi quốc gia Một quốc gia cũng không đủ sức và đơn phương hành động chống lại những tác động tiêu cực mang tính toàn cầu Vì vậy, các quốc gia cần phải phối hợp hành động trên cơ sở các thiết chế chung, với việc xác định rõ quyền và trách nhiệm giữa các quốc gia là thành viên

Trong bối cảnh đó, ngày 17 tháng 7 năm 1998, 120 quốc gia đã bỏ phiếu thông qua Quy chế Rome về Tòa án Hình sự Quốc tế Quyết định nói trên có ý nghĩa to lớn