Đổi mới chính sách và hoàn thiện cơ chế quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam

1.3- Vai tro cúa Nhá nuóc ddi vói hoat dong kinh doanh bao hiém Nén kinh té thi truóng lá nén kinh té háng hoá góm nhiéu thánh phán tham gia, trong dó quy luat giá tri lá truc xoay dé di

DAI HQC QUOC GIA HÁ NÓI TRirÓNG DAI HOC KHOA HOC XA HÓI VÁ NHÁN VAN

Nguyén Thi Phi Nga

DÓI MÓI CHÍNH SÁCH VÁ HOÁN THIEN CO CHE QUAN LY NHÁ NÜÓC DOI VÓI HOAT DONG KINH DOANH BAO HIEM Ó VIÉT NAM

Chuyén ngánh : Kính té Chính tr¿ Xa hói Chü nghia

Má hiéu : 50201

Luán án Thac sv Khoa hoc Kinh té

Nguói huíTng din kh m hoc : PTS Irán Anh Tai

MUC LUC

Trang

Md dáu 1

Chuong 1 : Ca sa ly luán vé hoat dpng kinh doanh bao hiém 4

7.7 Bdn chat vá chúc náng cúa bao hiém trong nén kinh té thi truáng 4

1.1.1 Su can thie't vá bán chát cüa bao hiém 4

1.1.2 Chúc náng cüa bao hiém 11

7.2 Thi truáng bao hiém 15

1.2.1 Khái niem thi truóng bao hiém 15

1.2.2 Các thánh vien tham gia thi truóng bao hiém 16

7.i Vai tro cúa nhá nuóc dói vái hoqt dóng kinh doanh bao hiém 20

7.4 Kinh nghiem cúa mót so nuóc vé quan ly nhá nuóc

dói vái hoqt dóng kinh doanh bao hiém 23

1.4.1 Vé ca sa pháp ly cüa hoat dOng kinh doanh bao hiém 24

1.4.2 Ca che quán ly nhá nuóc ddi vói hoat dOng kinh doanh bao hiém 30

1.4.3 Xu huóng phát trien cüa he thdng quán ly nhá nuóc

vé hoat dóng kinh doanh bao hiém 32

1.4.4 Thi truóng bao hiém cüa mOt sd nuóc trong khu vuc 34

Chuong 2 : Thuc trang quán ly nhá nuóc vé hoat dpng kinh doanh

bao hiém a Viet Nam 38

2.1 Giai doqn truác khi có nghi dinh lOOlCP cúa chính phú vé

kinh doanh bao hiém 38

2.1.1 Sa iugc su hinh thánh vá phát trien cüa ngánh bao hiém Viet Nam 38

2.1.2 Thuc trang ca che quán ly nhá nuóc ddi vói hoai dóng

kinh doanh bao hiém 43

2.2 Giai doqn sau khi có nghi dinh 100/CP cúa Chính phú den nay 49

2.2.1 Tinh hinh chung vé thi truóng bao hiém Viet Nam 49

2.2.2 Tinh hinh thuc hien vai tro quán ly nhá nuóc ddi vói

hoat dOng kinh doanh bao hiém 66

Chuong 3 : Phuong huóng hoán thien co che quán ly nhá nuóc dói vói

hoat dong kinh doanh bao hiém ó Viet Nam 69

3.1 Mót so muc tiéu, phuong huáng phát trien thi truáng

bao hiém Viét Nam 69

3.1.1 Xác dinh mOt mó hinh thi truóng bao hiém cho Viet Nam 72

3.1.2 Quan diém chie'n Iugc trong viec xay dung thi truóng

bao hiém Viet Nam 73

3.1.3 Các muc tieu phát trien cu thé 76

3.2 Hoán thien ca che quán ly nhá nuác dói vái hoqt dóng

kinh doanh bao hiém 79

3.2.1 He thdng pháp luat 80

3.2.2 Bo máy quán ly nhá nuóc 82

3.2.3 Nói dung quán ly nhá nuóc ddi vói hoat dóng

kinh doanh bao hiém 86

MO DÁU

1 Tính cap thiet cüa dé tai

Hoat dOng kinh doanh bao hiém lá mót hoat dóng thucmg mai gán chát vói quá trinh phát trien cüa nén kinh té Nó có vai tro rát tích cuc ddi vói viec

ón dinh vá phát trien quá trinh san xuát vá dói sdng xa hOi Day lá mOt hoat dOng ta't yéu khách quan trong nén kinh té thi truóng Trong sudt mOt thói gian dái, cüng vói viec thuc hien nén kinh té ké hoach hoá tap trung, Nhá nuóc ta da xay dung vá phát trien ngánh bao hiém theo huóng dOc quyén vá khOng có tinh chat kinh doanh : chi thánh lap a Viet Nam mOt doanh nghiep

bao hiém duy nhát thuOc sa huu nhá nuóc (Bao Viet) Su quán ly nhá nuóc vé

hoat dOng kinh doanh bao hiém dugc hiéu dóng nghia vói su chí dao truc tiép cúa Bo Tai chính ddi vói hoat dOng cüa Bao Viet Do dó thi truóng Bao hiém khOng có diéu kien hinh thánh; moi nhu cáu bao hiém bi han che vá khOng có

khá náng dáp úng Trong khi dó ngánh bao hiém a các nuóc, dác biet lá các

nuóc có nén kinh té phát trien thi ngánh bao hiém da thuc su tro thánh mOt ngánh cOng nghiep - cOng nghiep "khOng có khói" Doanh thu phí bao hiém háng nám a mOt sd thi truóng bao hiém lón nhu My, Nhat, Cóng Hoá Lien Bang Dúc len de'n háng trám ty USD, góp phán tích cuc váo su phát tnén chung cüa nén kinh té các nuóc dó

Trong nhung nám gán day, cúng vói viec chuyén dói tu nén kinh té ké hoach hoá tap trung sang nén kinh té thi truóng có su diéu tiét cüa nhá nuóc, ngánh bao hiém a nuóc ta cüng da có nhung chuyén dói ca bán theo ca che dó: xoá bó dOc quyén kinh doanh bao hiém, dóng thói xay dung mót thi truóng bao hiém vói nhiéu doanh nghiep thuOc nhiéu thánh phán kinh té tham gia, xay dung mOt ca che' canh tranh lánh manh duói su diéu tie't vá quán ly cüa Nhá nuóc Trong diéu kien dó, viec quán ly nhá nuóc ddi vói hoat dOng kinh doanh bao hiém tát yéu phái có nhung thay dói ca bán cá vé cách thtic

vá nOi dung quán ly Nhá nuóc quán ly chü yéu thOng qua các cOng cu pháp

luat, chính sách vá các cóng cu kinh té khác Day cüng chính lá nOi dung má luán van tap trung nghien cúu

2 Tinh hinh nghien cúu

Nhan thúc dugc vai tro ngáy cáng táng cüa linh vuc bao hiém ddi vói nén kinh té qudc dan, ké tu sau khi chính phü Viet Nam ban hánh Nghi dinh

sd 100/CP (ngáy 18/12/1993) vé kinh doanh bao hiém, da có háng loat các cuóc hói tháo, các bái nghien cúu, trao dói, tranh luán xung quanh van dé bao hiém dugc dáng tai tren các tap chí chuyén ngánh Song ddi vói Viet Nam, ngánh kinh doanh bao hiém con lá mót ngánh hep vá mói chua mang tinh phó bien tói moi táng lóp dan cu nen các cOng trinh nghien cúu trong nuóc chü yéu lá cüa các tac giá trong ngánh bao hiém vá tai chính, nói dung con

tan man vá chua he thdng Cüng có mOl sd cOng trinh lón a dang dé tai khoa

hoc ca'p bo nghien cúu vé linh vuc bao hiém trong nén kinh té thi truóng vá

dé ra các giái pháp vi mO nham thúc dáy su phát trien cüa hoat dOng kinh doanh bao hiém Tuy vay van con có rát nhiéu y kién khác nhau xung quanh va'n dé dói mói chính sách vá co che' quán ly nhá nuóc ddi vói ITnh vuc náy Bai vay viec nghien cúu mOt cách có he thdng hoat dOng kinh doanh bao

hiém vá vai tro quán ly cüa nhá nuóc ddi vói hoat dOng náy a Viet Nam van

con lá mót va'n dé mói, chua dugc giái quye't thoá dáng

3 Muc dích nghien cúu

Van dung ly thuye't vé bao hiém trong nén kinh té thi truóng dé phan tích tinh hinh, dac diém cüa chính sách kinh doanh bao hiém nuóc ta trong thói gian qua, tú dó dua ra nhung ca sa khoa hoc cho viec dói mói chính sách

vá hoán thien ca che quán ly cüa nhá nuóc ddi vói hoat dóng kinh doanh bao hiém a Viet Nam trong nhung nám tói

4 Doi tugng vá pham vi nghien cúu

Dé tai dugc nghien cúu tren giác dO kinh té chính tri hoc, do vay van dé dugc xem xét vá phan tích mang tính cha't tóng hgp han lá di sau váo các nghiep vu bao hiém

Vé mát thói gian, dé tai nghien cúu mOt cách he thdng tú 1964 (bát dáu thánh lap COng ty Bao hiém Viet Nam) den nay, dac biet nha'n manh ké tú

1994 Ira lai day (sau khi có nghi dinh sd 100/CP cüa Chính phü vé kinh doanh bao hiém)

5 Phuong pháp nghien cúu

Luán án su dung các phuong pháp cúa chü nghia duy vat bien chúng vá duy vat lich su, phuong pháp trúu tugng hoá, két hgp lOgic vói üch su, thdng

ke, so sánh, mO hinh hoá

7 Két cáu cúa luán án

Ngoái phán mcf dáu, ke't luán vá danh muc tham kháo, luán án chía lám

3 chuong :

- Chuong 1 : Co so ly luán vé hoat dOng kinh doanh bao hiém

- Chuong 2 : Thuc trang quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh

bao hiém o Viet Nam

- Chuong 3 : Phuong huóng hoán thien co che quán ly nhá nuóc ddi

vói hoat dOng kinh doanh bao hiém o Viet Nam

CHUONG 1

CO SÓ LY LUÁN VÉ HOAT DÓNG

^

KINH DOANH BAO HIEM

l L Bán chát vá chúc náng cúa bao hiém trong nén kinh t é thi truóng

LI,L Su can thiét vá bán chát cüa bao hiém

Bao hiém theo dúng nghia cüa nó ra dói cüng vói su phát tnén cüa thuong mai háng hái váo thói Trung có, dác biet lá trong vúng Dia Trung Hái Các thuong gia vay tién cüa các nhá báng dé mua háng vá thue thuyén cha háng di các noi Hg có thé thoá thuan ráng néu táu dám, thuong gia khOng phái trá lai tién cho nhá bang, nhung néu chuyén buOn thánh cóng, hg phái trá

cá gdc lán lai má lai náy dOi khi len tói 40% cüa giá tri háng hoá vá táu

Dan dan, các thuong gia nhan trá mOt sd tién dugc xác dinh truóc khi táu len duóng dé yen tam ráng néu cháng may táu dám, ho sé khOng phái gánh chiu các tÓn thát, má tón thát náy sé chuyén sang các ngán háng da nhan tién cüa ho Hgp dóng cüa mót dich vu nhu thé có ten lá don bao hiém vá don bao hiém lau dói nhát con giü lai tói ngáy nay da dugc ca'p tai Cien (Itaüa) nám 1347

Sau bao hiém háng hái, da lán lugt ra dói nhung loai hinh bao hiém khác Nhu vay bao hiém ra dói lá dé dáp úng mót nhu cáu cu thé cüa con nguói: dó lá dugc bao ve vé nguói vá tai san, yen tam sdng, lám viec, kinh doanh Dan dan, bao hiém da tro thánh mót cOng cu khOng thé thiéu dugc trong dói sdng kinh té cüa các qudc gia

Có nhiéu ly do dé giái thich su can thiét cüa bao hiém, song tuu trung lai

có 3 yéu td quyét dinh su can thiét phái bao hiém Dó lá:

1 - Yéu tó tu nhien:

Lich sü loái nguói truóc hét lá lich su da'u tranh vói thien nhien, giánh giat cüa thien nhien tát cá nhúng gi can thiét cho su tón tai vá phát trien cüa minh Trong quá trinh dó con nguói khOng chí tac dóng den thien nhien, túng buóc nhan thúc vá van dung các quy luat cúa thien nhien, chinh phuc vá cái tao thien nhien, má dóng thói con nguói cüng luOn chiu su tac dOng cüa thien nhien Xa hOi khOng ngúng phát trien, con nguói ngáy cáng lám chü dugc thien nhien nhiéu hon, song các hien tugng thien tai luón van dOng vá phát trien háu nhu khOng theo mOt trinh tu hay chu ky Chính vi thé, con nguói khó có thé nghien cúu vá nhan thúc các hien tugng náy mOt cách dáy dü Tinh hinh dó dan tói su tac dóng cüa thien nhien dOi khi da tro thánh luc lugng con nguói khOng thé kiém soát nói, có súc manh tan phá vá huy hoai cüa cái, thánh quá lao dóng do con nguói sáng tao ra Vi vay dáu tranh vói thien nhien, han che tac hai vá nhanh chóng khác phuc hau quá cüa thien tai luOn lá nhiem vu cap bách cüa moi thói dai Nhung tú cá nhan rieng lé, don dOc thi khOng dü súc duong dáu vói thien nhien, khOng thé nhanh chóng khác phuc hau quá cüa thien tai Tren thuc té, tát cá các nuóc tren thé giói da di den mót két luán: mudn khoi phuc lai mOt phán hoác toan bO nhúng tón that do thien tai gay ra chi có thé duy nhát báng mOl bien pháp kinh té, dó lá tie'n hánh bao hiém Nghia lá nhiéu nguói cúng nhau góp tién lap ra mOt qul du tru chung dé khi có thien tai vá tai nan bát ngó thi tú qui chung dó bu dáp kip thói cho nhúng nguói bi nan do thien tai bát ngó gay ra Tuy nhien qui du tru dó chí phát huy hieu quá cao nhát khi dó lá nguón du tru chung cüa toan bO nén kinh

Nguói ta da tính dugc ráng háng nám cú trung binh 2 ngáy lai có ít nhát

1 con táu trong tai tú 500 tan dáng ky tro len bi dám Chi rieng thiet hai vé táu, háng nám các cóng ty bao hiém da phái bÓi thuong tói

400 trieu do la My

Nhúng thiet hai lón cúng xáy ra trong ngánh háng khOng dan dung, duóng sát Tuy vay, Oto van lá nguón gay nguy hiém lón nhát Theo sd üeu tính toan cüa My thi cú 1 ty km hánh khách có 16 nguói che't trong van tai Oto; 8,5 nguói chét trong van tai háng khOng; 1,2 nguói che't trong van tai duóng sát

Nhúng yéu td có tính chát ky thuat nói tren (gán lien chü yéu vói viéc su dung phuong tien van tai co giói) da ánh huang lón tói su phát trien các loai bao hiém con nguói, bao hiém xe hoi vá trách nhiem dan su chü xe Hien nay,

ó da sd các nuóc tren thé giói yéu td ky thuat tac dOng de'n su phát trien cüa bao hiém con manh hon cá yéu td thien nhien

3 - Yéu tó xa hói:

Ngoái hai yéu td nói tren (thien nhien vá ky thuat), mói truóng xa hói cúng ánh huóng rát lón den su hinh thánh vá phát tnén cüa mOl sd loai bao hiém

Duói che do Tu bán chü nghia, bao hiém dugc thuc hien nham dé phóng hau quá cüa 3 loai hien tugng: thien tai, ky thuat vá xa hói; trong dó các hien tugng xa hOi giü mOt vai tro hét súc quan trong

Vói mOt doi quan thát nghiep dOng dáo, vói nhúng cuóc khüng hoáng có tính chu ky, nhiéu loai bao hiém khá dOc dáo có diéu kien phát trien a các nuóc Tu bán chü nghia, truóc hét lá nhúng loai bao hiém lien quan truc tiép den các hien tugng xa hói, nhu bao hiém tón thát do các loai toi pham (cuóp cüa, giét nguói ) gay ra, bao hiém nhúng tón thát phát sinh do thi giá chúng khoán thay dói bao hiém nhúng tón thát do các cuOc xung dot chính tri vá

xa hoi gay nen (bao hiém dinh cOng, bái cOng ) bao hiém thát nghiep vá các loai bao hiém khác

Dac biet, ngáy nay khi xa hOi ngáy cáng phát trien, tién bO, van minh thi cáng có nhiéu loai hinh bao hiém xuát hien, vi du bao hiém dOi chan, bao hiém gigng hát

Tú su phan tích tren day có thé rút ra két luán: có 3 yéu td quyét dinh su

dói cüa bao hiém thi yéu td ky thuat vá ye'u td mOi truóng xa hOi lai quyét dinh su phát trien manh me cüa bao hiém

Nói den bao hiém khOng thé khOng dé cap den qui bao hiém (qui du trú) bói vi bao hiém dugc tién hánh lá nham lap ra qui bao hiém dé bói thuóng nhúng thiet hai do thien tai vá tai nan bát ngó gay ra Viec thánh lap qui du trú báng tién vá hien vat lá diéu kien quan trong vá can thiét ddi vói viec thuc hien tdt các chuong trinh phát trien kinh té - xa hoi, nang cao tinh ón dinh, su chác chán vá hieu quá cüa quá trinh tai san xuát trong tát cá các linh vuc cüa nén kinh té qudc dan

Qui du trú có thé chía thánh 2 loai nhu sau:

• Qui du trú chién Iugc:

Day lá qui du trú lón cüa Nhá nuóc báng tién, vat tu Nó dugc thánh lap mOt cách tap trung nham muc dich dám bao vá khuyén khích su phát trien cüa toan bo nén kinh té qudc dan mót cách can ddi, có hieu quá vá dám bao cho nén kinh té có dü khá nang chóng lai các tón thát lón Qui náy dugc lap báng nguón vdn cüa nhá nuóc Các qui náy thuóng dugc sü dung dé bú dáp nhúng tón thát do thien tai, dich hoa vá các tai nan khác gay ra vói qui mO lón cho nén kinh té qudc dan, cho san xuát vá dói sdng

• Qui dám bao:

Day lá qui du trú báng tién vá hien vat dugc thánh lap mOt cách tap trung hoac phan tan nham bú dáp các tón thát vá thiet hai trong túng linh vuc kinh té qudc dan rieng biet, tirng nhá máy xí nghiep, túng tÓ chúc kinh té Có

2 phuong pháp lap qui dám bao:

- Phuong pháp "tu dám bao": Phuong pháp lap quT dám bao xuát hien sóm nhát lá phuong pháp tu dám bao, nghia lá túng cá nhan, don vi kinh té hoac tó chúc xa hói tu lap ra qui du trú rieng cüa mmh bang cách dé dánh tién, güi tién tiét kiem, du trú vat tu, háng hoá, luong thuc thuc phám dé sü dung khi có các nhu cáu dOt xuát, khi gap thien tai, tai nan bát ngó Loai qui dám bao phan tan náy giúp ich khá nhiéu cho viec dé phóng vá khác phuc nhanh chóng hau quá cüa thien tai vá tai nan bát ngó Song loai quT náy thuóng có qui mO nhó, vi vay khOng cho phép khác phuc các tón thát lón Hon núa nó chí dóng khung trong pham vi mót cá nhan, don vi nen khóng co

dOng vá khOng dáp úng dugc nhu cáu dám bao Só tién trich lap qui du trú

náy lá sd tién nám "chét" mOt chó, khOng thé dem dáu tu kinh doanh dugc vá

có khi chua kip tích luy dü sd tién can thiét thi tón thát da xáy ra, vá lai

khOng phái cá nhan, don vi nao cüng có khá náng tai chính dé dánh dugc nhúng sd tién lón Vi vay phuong pháp náy lá it hieu quá

- Phuong pháp "bao hiém"; Qui dám bao lap báng phuong pháp náy goi lá qui bao hiém Qui bao hiém chi dugc thánh lap duói hinh thúc tién te tú su dóng góp cüa tap thé nhúng nguói tham gia bao hiém PChác vói các qui dám bao khác

ó chó nó dugc thánh lap khOng phái dé thoá man nhúng nhu cáu chung cüa xa hoi má lá dé dáp úng nhúng nhu cáu da xác dinh truóc Dó lá nhúng nhu cáu tai chính phát sinh khi có thien tai vá tai nan bát ngó do các rüi ro dugc bao hiém gay ra Vi vay viec sü dung qui bao hiém gán lien vói viec xáy ra su cd gay tdn thát dugc bao hiém

Tát cá các san phám bao hiém déu nham muc dích cung cap su bao ve ddi vói mót sd hau quá kinh té phát sinh tú các tón thát Bai vay bao hiém dáp úng nhu cáu cüa moi nguói can tói su an toan Các cOng ty bao hiém khOng ngúng thiét ké, süa ddi vá hoán thien các san phám bao hiém cüa minh nhám dáp úng nhu cáu náy Hgp dóng bao hiém lá mOt hgp dóng có giá tri pháp ly, theo dó cóng ty bao hiém thoá thuan trá mOt khoán tién cho nguói dugc bao hiém khi xáy ra nhúng tón thát thuóc pham vi bao hiém cüa hgp dóng vói diéu kien cóng ty bao hiém da nhan dugc mót khoán tién tú nguói duoc bao hiém ggi lá phí bao hiém Báng cách náy, rüi ro hay nói cách khác lá xác suát xáy ra tdn thát kinh té dugc chuyén tú nguói dugc bao hiém sang cOng ty bao hiém Tát cá các san phám bao hiém déu dugc thiét ké theo các nguyen tac ca bán áp dung cho khái niem tón thát kinh té Dé mOt tón thát có thé xáy ra dugc cóng ty bao hiém cháp nhan bao hiém thi tón thát dó phái có nhúng tính chát sau:

+ Tón thát phái xáy ra mót cách ngáu nhien

+ Tón thát phái xác dinh dugc

+ Múc do tón thát lá dáng ké

+ Ty le tdn thát phái du doán dugc

+ Tón thát khOng phái lá thám hoa do'ivói cOng ly bao hiém

Các tinh chát tren két hgp vói nguyen ly xác suát thdng ke vá luat sd dOng da tao nen co só chung cho hoat dOng kinh doanh bao hiém má dua váo

dó các nuóc phát trien ngánh bao hiém cüa minh Tuy nhien, mói nuóc lai có cách xay dung he thdng bao hiém khác nhau tuy thuóc váo tinh hinh cu thé cüa nuóc dó

Vay bao hiém lá gi?

Có nhiéu dinh nghia vé bao hiém:

Bao hiém thuc chát lá mOt phuong pháp lap qui du trú báng tién do nhúng nguói cúng có mOt khá náng gap mOl loai rüi ro tón thát nao dáy dóng góp tao nen dé tú qui du trú dó bú dáp cho nguói tham gia lap qui nhúng tón thát do thien tai hoac tai nan bát ngó gay ra cho hp

Hay theo dinh nghia cüa tién si kinh té E V COlOnin thi: bao hiém lá phuong pháp chía nhó tón thát cüa mót nguói hay mót sd ít nguói cho nhiéu nguói cúng có khá náng gáp nhúng tón thát nhu vay, báng cách thu cüa hg mOt sd tién nao dáy tuy theo múc do rüi ro má hp có thé gáp dé lap ra mOt qui chung vá khi có thien tai, tai nan bát ngó thi tú qui chung dó bói thuóng cho

hg nhúng tón thát má hp phái chiu

Sau day lá dinh nghia mang tính khái quát vá dúng vói các loai hinh bao hiém "Bao hiém lá mót pham trú giá tri, bao góm các mdi quan he tai chính -tién te dé dáp úng các nhu cáu dám bao cüa xa hói vá lá mót bien pháp thánh lap qui du trú tai chính moi cách tap thé dua tren qui luat sd lón vá dugc phán phdi mOt cách rieng lé dé bú dáp các thiet hai do các rüi ro bát ngó gay ra" Trong nén kinh té thi truóng thi sir dám bao cüa bao hiém dugc xem nhu

lá mOt thú háng hoá Nó vúa có giá tri vá giá tri sü dung, dóng thói vúa có cung vá cáu

Song san phám bao hiém khóng phái lá mOt loai vat phám, má lá mOt loai dich vu Han núa dich vu náy lai khá dác biet, khác vói nhiéu loai dich

vu khác Sau khi trá tién dé mua dich vu bao hiém, nguói mua van chua nhan dugc ngay su phuc vu nhu các dich vii "tién trao chao múc" khác má chí mói nhan dugc tám giáy chúng nhan bao hiém dé sé dugc bao hiém mOt khi khóng may xáy ra su cd bao hiém Giá cá dich vu bao hiém (phí bao hiém) dugc aii dinh tren co só xác suát rüi ro, nen trong thiic té da sd nguói mua bao hiém sé khOng dugc phuc vu, hay dúng hon chi dugc phuc vu theo xác suát nói tren

má thOi Ngoái ra, háu nhu khóng có nguói mua nao mong mudn dugc phuc

vu cá, bai vi khOng ai mudn ddi mát vói rüi ro Dó cüng lá nét dac trung cüa dich vu bao hiém

san pham bao hiém dáp úng nhu cáu an toan cho nguói dugc bao hiém Vay giá tri vá giá tri su dung cüa nó lá gi? Giá phí bao hiém chính lá biéu hien cüa giá tri san phám bao hiém, lá sd tién phi bao hiém tuong úng vói

mOt qui tac bao hiém cu thé do cOng ty bao hiém ban hánh vá bán ra Giá phí

bao hiém lá su ddi thoai truc tie'p giúa san phám bao hiém vói khách háng Vay mót san phám bao hiém cu thé phái dugc cáu thánhür mOt qui lác bao hiém cu thé Nhung rieng qui tac bao hiém chua dü dé ggi lá "san phám bao hiém", bói vi bán thán nhúng trang giáy qui tac bao hiém dó khóng thé thoá man dugc nhu cáu an toan cho nguói mua nó Nhu cáu náy dugc thoá man nhó giá tri sü dung cüa san phám bao hiém Vay giá tri sü dung cüa san phám bao hiém chính lá hieu quá cüa cOng lác dé phóng han che rüi ro, tón thát vá két quá cüa viec xü ly su cd bao hiém (do cóng ty bao hiém tién hánh cá truóc vá sau khi xáy ra su cd bao hiém) Vói nhúng ly do dó, cudi cúng, chúng ta có thé nói san phám bao hiém lá mót thú háng hoá có giá tri vá giá tri sü dung, hay nói cách khác san phám bao hiém bao góm :

- Qui tac bao hiém

- Cóng tac dé phóng han che rüi ro lón thát

- Viec xü ly su cd bao hiém

Theo cách mO tá tren, ta tháy giá tri vá giá tri sü dung cüa san phám bao hiém khOng dugc biéu hien thdng nhát tren cúng mót khóng gian vá thói gian tón tai cüa nó Day cüng chính lá tính dác thú cúa san phám bao hiém

Sé khóng dáy dü néu trong phán náy khOng dé cap tói sii khác biet giúa bao hiém xa hOi vá bao hiém thucmg mai Khái niem xa hói vá thuong mai phán nao da nói len dugc su khác biet giúa hai pham trú náy, mác dú chúng

có mOt muc dích chung lá ón dinh vá nang cao cuóc sdng cho nhan dan Su

khác biet giúa bao hiém xa hói vá bao hiém thuong mai có thé dugc hiéu nhu sau:

Bao hiém xa hOi Bao hiém thuong mai

Nguón thánh lap qui

- Dóng góp cüa nguói dugc bao

- Tu nguyen lá chü yéu (chi có mOt

sd ít loai hinh bát buOc) Phuong pháp hach toan

Kinh doanh thu lai Ddi tugng dugc bao hiém

Con nguói Tai san Trách nhiem

Co che hoat dóng

Canh tranh theo co che thi truóng

1.1,2, Chúc náng cúa bao hiém

Nhin chung, bao hiém trong nén kinh té thi truóng thuc hien các chúc náng co bán sau:

Thú nhat: Chúc náng bói thuáng rüi ro

Day lá chúc náng co bán cüa bao hiém Chúc náng náy dugc quyét dinh bói su tham gia cüa nguói dugc bao hiém trong viec xay dung, hinh thánh qui bao hiém Két quá bói thuóng dua tren co só múc do thiet hai vá múc dO dám bao cüa cOng ty bao hiém ddi vói nguói dugc bao hiém Quan he bói thuóng

(phan phdi) cüa bao hiém thuc chát lá phan phdi lai thu nhap qudc dan vá mang dác diém sau: Vúa mang tính chát bói hoán vúa khOng mang tinh chát bói hoán cho nguói tham gia bao hiém Mang tinh chát bói hoán thé hien: có dóng góp xay dung qui thi sé dugc tham gia phan phdi qui khi có thiei hai do rüi ro dugc bao hiém gay ra Khóng mang tinh chát bói hoán thé hien : ddi vói các don vi vá cá nhan mac dú có tham gia xay dung qui, nhung khóng có thiet hai xáy ra thi khOng dugc bói thuóng Mát khac viec phan phdi cüa bao hiém khOng phái lá dóng déu (khác vói chúc náng phan phdi cüa tai chính), moi nguói dugc quyén tham gia phan phdi qui sé dugc huóng nhúng sd tién khác nhau tuy thuóc váo múc dó lón thát vá chi phí dóng góp xay dung qui Nhu vay, qui bao hiém dugc sü dung dé bói thuóng cho sd ít nguói tham gia bao hiém khóng may gáp phái thien tai, tai bien bát ngó, gay thiet hai den quá trinh san xuát hoác dói sdng con nguói

Chính nhó chúc náng náy má bao hiém da có nhúng ich Igi cii thé ddi vói con nguói: viec ban biél ráng trong truóng hgp rüi ro, cóng ty bao hiém sé thay ban gánh vác hau quá khién ban yen tam hon Con cOng ty bao hiém có trách nhiem bói thuóng thiet hai nen hp rát quan tam den viec kiém soát rüi

ro, nhám lám chúng ít xáy ra hon vá múc dO thiet hai cüng ít hon Báng nhúng bien pháp van dóng, giái thich cho nguói tham gia bao hiém, thiét lap các bien pháp an toan, cOng ty bao hiém da góp phán tích cuc váoviec gíám các thiet hai kinh te' cüa mOt tdn thát vá tao nen thé ón dinh kinh té cho xa hói

«

Thú hai: Chúc náng quán ly tai san

Chúc náng náy dugc biéu hien ró nét qua nghiep vu bao hiém háng hoá xuát nhap kháu Ben canh hái quan vá các co quan chuyén mOn khác, qua các hgp dóng bao hiém^các doanh nghiep bao hiém có thé giám sát các ddi tugng

lá háng hoá xuát nhap kháu có ihuOc quyén só húu cüa nguói dugc bao hiém khOng, nguói dugc bao hiém có dugc phép xuát nhap kháu loai háng hoá dó khOng Mal khác, thOng qua hoat dóng bao hiém có ihé xem xét, kiém tra doi tugng bao hiém lá háng cüa tu nhan tú nuóc ngoái güi vé vá viec van chuyén tú trong nuóc di có hgp pháp khOng, néu thuóc các tai san do nhá nuóc quán ly thi sé thOng bao cho hái quan dé có bien pháp ngán chan kip thói Nhu vay thOng qua chúc náng náy bao hiém có tac dung tích cuc trong viec bao tón vá giú gin tai san chung cüa qudc gia

Thú ba: Chúc náng trung gian tai chính

Day lá chúc náng chuyén dÓi các khoán lien tiét kiem thánh các khoán dáu tu báng cách thu phí cüa nguói dugc bao hiém vá dáu tu các khoán du trú nghiep vu hoác cung cap vdn cho nhúng tÓ chúc di vay Viec bao hiém lám chúc náng trung gian tai chính có nhiéu diém Igi, dó lá vdn dugc huy dóng tú trong nuóc do dó khOng lám ánh huóng tói can can thanh toan, diéu náy rát quan trpng ddi vói các nuóc mác ng cao

Thú tu : Chúc náng tích luy vá tiét kiem chi cho ngán sách nhá nuác

Két quá cüa hoat dóng bao hiém mót phán cüng dugc dánh giá dua váo

sd chenh lech giúa thu vá chi Só chenh lech náy dugc xem nhu "lai" do két

quá hoat dOng mang lai vá dugc nóp váo ngan sách nhá nuóc theo ty le qui dinh, góp phán táng tích luy cho nhá nuóc Song lai bao hiém khOng phái lá nguón duy nhát góp phán táng tích luy ngan sách nhá nuóc Phán có y nghia hon lá sd vdn bao hiém (dugc tap trung duói hinh thúc bán các san phám bao hiém) khi chua sü dung de'n dugc ngan háng sü dung dáu tu cho các hoat dóng khác nham táng cuóng phát trien nén kinh té

Tac dung táng tích luy cüa bao hiém con thé hien a chó : bang các nghiep vu bao hiém tránh dugc tinh trang ú dpng, láng phí vdn o các don vi

vá cá nhan tham gia bao hiém Giá thie't khóng có nghiep vu bao hiém, các don vi phái du trú mOt sd vat tu, tién vdn nhát dinh phóng khi có tai bien bát ngó xáy ra, má lugng du trú dó các don vi khOng bie't có sü dung den hay khOng, sü dung váo lúe nao, múc dO lón hay nhó Ró ráng viec du trú dó lá khOng tránh khói tinh trang ú dpng vá láng phí vdn

Ngoái viec táng tích luy ra, hoat dóng bao hiém con có lác dung táng thu

vá giám chi ngoai te cho nhá nuóc That vay, giá sü néu nhá nuóc chua lám cOng lác bao hiém van chuyén duóng bien, thi lúe dó buóc chü táu, chü háng phái tham gia bao hiém cüa các cOng ty bao hiém nuóc ngoái Vá nhu váy hp phái nóp phí bao hiém báng ngoai te vá duong nhien nhá nuóc sé mát di mOt lugng ngoai te mói nám Nhung khi nhá nuóc la da có tó chúc bao hiém, cOng

ty bao hiém khóng chí nhan bao hiém cho các ddi tugng trong nuóc má con nhan bao hiém cho các ddi tugng lá nguói nuóc ngoái Khi dó nhá nuóc sé khóng bi mát di mOt khoán ngoai te nhu tren má con thu dugc nguón ngoai te

do nguói nuóc ngoái dóng góp duói dang phí bao hiém

Tuy vay, dé thuc hien tdt các chúc náng tren, khi tien hánh bát ky nghiep vu bao hiém nao déu phái quán triet nhúng nguyen tac co bán duói day:

• Nguyén tac 1 : Chí bao hiém nhúng gi có tính chát thien tai, tai nan

bát ngó khOng luong truóc dugc vé khóng gian, thói gian vá múc do Nghia lá chi bao hiém rüi ro, khóng bao hiém nhúng cái gi chác chán

sé xáy ra hoác da xáy ra Rüi ro nhan bao hiém truóc hét phái lá rüi ro nguói dugc bao hiém khOng thé cd y gay ra Bao hiém dugc thuc hien chính lá nhám ddi phó vói nhúng rüi ro ngoái y mudn cüa con nguói, con nguói khóng thé khdng che dugc hoác chi khóng che dugc phán nao Bao hiém khOng thé nhan bao hiém nhúng rüi ro thuóc pham trú hánh vi cüa nguói dugc bao hiém

• Nguyén tac 2: Bao hiém khOng dugc bien thánh phuong tien dé nguói

tham gia bao hiém truc Igi, lám giáu mót cách bát chính Nghia lá:

- Khi mót hgp dóng bao hiém dugc ky két, nguói tham gia bao hiém phái có mOt quan he hgp pháp nao dó vói ddi tugng dugc bao hiém Cháng han mOt nguói khóng có Oto (hay khOng có mót quan he pháp ly nao khác ddi vói Oto) thi khóng thé ky két hgp dóng bao hiém Oto cüa nguói khác dé khi nó bi tón thát sé dugc bói thuóng

- Nguói tham gia bao hiém khóng thé dugc bói thuóng nhiéu hon quyén Igi bao hiém má hg có Hay nguói tham gia bao hiém khóng dugc kie'm lói qua con duóng bao hiém, nhiéu nhát nguói dugc bao hiém cúng chí có thé dugc bói thuóng dáy dü chú khOng thé nhiéu hon múc dáy dü

• Nguyén tac 3 : Quyén Igi phái tuong xúng vói nghia vu hay ngugc

lai, nghia vu phái tuong xúng vói quyén Igi Diéu dó thé hien o chó phi bao hiém phái tuong xúng vói rüi ro bao hié'm Rüi ro cáng cao (thé hien ó tan sd tón thát vá múc dO tón thát) thi phí bao hiém cáng cao vá ngugc lai

Phí bao hiém phái dáp úng các yeu cáu idi thiéu sau day:

- Dü dé bói thuóng tón thát thuóc trách nhiem bao hiém vá trang trái các chi phí can thiét nhu chi quán ly, chi phi giao dich

- Bao dám lai hgp ly

- Có khá náng canh tranh

Mudn dáp úng dugc các yeu cáu nói tren, khOng thé tính phi mOt cách tuy tien má phái dua tren co so sd üeu thdng ke tón thát cüa nhiéu nám truóc

vá tú dó suy ra khá náng tdn thát trong nhúng nám sau, dóng thói can áp dung

ly thuyét xác suát má mót trong nhúng quy lác co bán cüa nó lá quy luat sd lón

• Nguyén tac 4 : Bao hiém khóng có nghia lá trút hét trách nhiem cho

nguói bao hiém Diéu dó khOng có nghia lá khi da ky hgp dóng bao hiém rói thi nguói tham gia bao hiém khóng can quan tam den viec bao ve chu dáo ddi tugng bao hiém vói ly do moi tdn thát da có nguói bao hiém bói thuóng Trái lai, nguói tham gia bao hiém phái áp dung moi bien pháp bao ve tai san dé tdn thát khOng xáy ra Chí sau khi da hét súc cd gáng áp dung nhúng bien pháp can thiét vá hgp ly má tón thát van xáy ra thi bao hiém mói bói thuóng Néu nguói tham gia bao hiém vi pham nguyen lác náy, nguói bao hiém có quyén tú chdi bói thuong toan bO hay mOt phán tdn thát

1.2 Thi truóng bao hiém

7.2.7 Khái niem thi truáng bao hiém

Viec nghien cúu thi truóng bao hiém lá mót viec lám có tám quan trong lón ddi vói viéc xay dung vá phát trien ngánh bao hiém Nhiem vu cüa viec nghien cúu náy lá tim hiéu các quy luat cüa thi truóng, các yéu td ánh huang tói thi truóng vá chiéu huóng phái trien cüa nó dé dé ra các bien pháp vá chính sách phú hgp nhám dáp úng tdt các nhu cáu cüa thi truóng vá thuc hien mOt cách có hieu quá các chúc náng cüa bao hiém

Dé hiéu ró bán chát cüa thi truóng bao hiém, truóc hét phái xem xét bán chát, khái niem thi truóng nói chung Duói góc do kinh té chính tri hpc thi thi truóng lá mót giai doan cüa quá trinh luu thOng háng hoá Nó bao trúm len loan bo nén kinh té qudc dan vá lá cáu ndi giúa các nén kinh té cüa các nuóc vói nhau Trong lác phám Phe phán chính tri - kinh té cüa Chü nghia Tu bán, Mác dinh nghia thi truóng la mOt hoat cánh cüa quá trinh trao dói má trong

dó có hai quá trinh ddi ngugc nhau, nhung lai bó sung cho nhau dién ra: su

chuyén thé cüa háng hoá thánh tién te vá sur chuyén thé cüa tién te thánh háng hoá Ó day tién vá háng biéu hien hai thái cuc cüa thi truóng: mOt mát lá cung

vá mOl mát lá cáu Mdi quan he náy khOng chi dúng lai o quan he giúa các vat thé má nó dugc xa hói hoá thánh quan he xa hói Xuát phát tú quan diém

dó vá cüng gidng nhu thi truóng háng hoá, thi truóng bao hiém biéu thi mOt dia diém vá mOt hoat cánh má a dó mát cung vá mat cáu vé bao hiém dugc xác dinh Song diém khác nhau co bán giúa thi truóng bao hiém vá thi truóng

háng hoá lá ó chó thi truóng bao hiém trao áói loai háng hoá vO hinh, khóng

nhin tháy dugc, dó lá dich vii bao hiém Tú dó khái niem thi truóng bao hiém dugc hiéu vói hai hinh thái sau:

a/ Ddi vói mót nuóc vá tóng quát hon núa lá ddi vói mót vúng lánh thó nhát dinh, vi du nhu thi truóng bao hiém My, thi truóng bao hiém Anh hoác thi truóng bao hiém chau Áu, DOng Nam A, nOi dung thi truóng bao hiém bao góm mal cung cüa tát cá các cóng ty bao hiém vá tai bao hiém hoat dóng tai

dó (ké cá cóng ty nói dia vá cOng ty nuóc ngoái) vá tóng thé mal cáu cüa bao hiém vá tai bao hiém trong lánh thó dó

b/ Ddi vói mOt dia diém nhát dinh: vi du thi truóng Luán DOn, thi truóng Singapre Ó day khái niem thi truóng mang y nghia qudc té sau sác

Nó lá trung tam giao dich cüa hoat dóng kinh doanh bao hiém vá tai bao hiém cüa các chau luc, lá noi hói tu cung - cáu qudc té vé hoat dóng bao hiém Nhung day mói chí lá mát ky thuat cüa thi truóng bao hiém Néu nhin sau hon, thi truóng bao hiém con lá noi thé hien các mdi quan he giúa các thánh vien tham gia thi truóng, dugc pháp ly hoá trong các diéu khoán cüa Luat bao hiém, diéu kien bao hiém vá trong hgp dóng bao hiém Day chính lá mát xa hói cüa thi truóng bao hiém

7.2.2 Các thánh vien tham gia thi truáng bao hiém

Tren thi truóng bao hiém có nhiéu thánh vien tham gia hoat dóng: nguói tham gia bao hiém, cOng ty bao hiém gdc, cóng ty tai bao hiém, mói giói bao hiém vá các dai ly

al Nguái tham gia bao hiém: Bao góm tát cá các cá nhan, don vi kinh

té, tó chúc xa hói, co quan nhá nuóc Hp lá nhúng nguói mua vá lám phát sinh mát cáu cüa thi truóng bao hiém Nhu cáu cüa ho rát da dang, phong phú

vá lien quan den tát cá các loai hinh bao hiém

bl Các cóng ty bao hiém góc vá tai bao hiém:

Các cOng ty bao hiém gdc vá tai bao hiém lá các doanh nghiep chao bán dich vu bao hiém vá tai bao hiém Hp thé hien mát cung cüa thi truóng bao hiém vá tai bao hiém Các cóng ty bao hiém gdc vá tai bao hiém dugc tÓ chúc theo nhiéu hinh thúc khác nhau nhu doanh nghiep nhá nuóc, cóng ty cÓ phán, cOng ty trách nhiem húu han, hOi bao hiém tuong hó vá mOt sd tó chúc bao hiém dác biet nhu tap doán bao hiém Lloyd's (The Corporation of Lloyd's) vá các Hói bao hiém trách nhiem chü táu P vá I Club (The Protection & Indemnity Club) Theo sd lieu thdng ke, hien nay tren thé giói có khoáng hon 12.000 cOng ty bao hiém vá tai bao hiém hoat dóng

el Mói giái vá dqi ly bao hiém

Dé thi truóng bao hiém hoat dOng có hieu quá, lao diéu kien cho nguói mua tiép xúc nhanh chóng vói nguói bán, cung dáp úng dugc cáu, các tó chúc mói giói vá dai ly bao hiém da dugc hmh thánh vá phát trien MOi giói vá dai

ly bao hiém lá nhúng nguói trung gian vá lá cáu ndi giúa các cOng ty bao hiém gdc, cOng ty tai bao hiém vá nguói tham gia bao hiém MOi giói bao hiém thuóng dugc tÓ chúc duói dang cOng ty, con dai ly bao hiém thi háu hét

lá các cá nhan rieng lé Su khác biet giúa mói giói bao hiém vá dai ly bao

hiém lá o chó: mói giói bao hiém dúng vé quyén Igi cüa nguói tham gia bao hiém, nám bát các yeu cáu cüa hp dé lira chpn cóng ty bao hiém gdc thu xép hgp dóng bao hiém cho phú hgp; con dai ly bao hiém lá do các cOng ty bao hiém tu tó chúc vá hp có nghia vu bán san phám bao hiém cüa cóng ty bao hiém gdc dó

Thi truóng bao hiém lá mOt tóng thé cüa nhiéu mdi quan he bao hiém vá lái chính Các mdi quan he náy phu thuOc váo diéu kien, phuong thúc hoat dóng, trinh dó phát trien vá các quy dinh pháp luat cüa nén kinh té Mdi quan

he cüa thi truóng bao hiém dugc thé hien:

• Mói quan hé giúa cóng ty bao hiém góc vá ngucri tham gia bao hiém:

Mdi quan he náy dugc thiét lap dua tren viec dáp úng nhu cáu bao hiém cüa nguói tham gia bao hiém Dé ón dinh san xuát kinh doanh

vá dói sdng, mói cá nhan, tó chúc kinh té vá xa hOi déu có nhu cáu tham gia bao hiém Qua dó chuyén các rüi ro có thé gay thiet hai sang các doanh nghiep bao hiém Mdi quan he náy lá mói quan he giúa nguói mua bao hiém vá nguói bán bao hiém tren co so hgp dóng Quy luat cung - cáu sé quyét dinh mdi quan he náy, nhung dóng thói quy

luat canh tranh lai lá yéu td co bán ánh huóng de'n nó vá dugc xác dinh ihOng qua hai phía:

- Phía các doanh nghiep bao hiém gdc (nguói bán):

4- Viec lúa chgn rüi ro dé nhan bao hiém;

+ Viec quy dinh các diéu khoán cüa hgp dóng bao hiém;

+ Viec thu húl khách háng dé mo róng kinh doanh;

+ Tdi da hoá Igi nhuan

- Phía nguói tham gia bao hiém (nguói mua):

+ Xác dinh nhu cáu, lúa chgn rüi ro dé bao hiém;

+ Lúa chgn doanh nghiep bao hiém;

+ Tdi da hoá su bao hO cüa hgp dóng bao hiém nhung phái vói múc chi phí hgp ly

• Mói quan he giúa các doanh nghiep góc vá các doanh nghiep tai bao

hiém: Quan he náy dugc xay dung tren su can ihiét cüa hoat dOng tai

bao hiém Dé Ón dinh kinh doanh, các doanh nghiep gdc phái ky hgp dóng tai bao hiém vá chuyén mOt phán phí da thu dugc cho các doanh nghiep tai bao hiém Qua dó các doanh nghiep tai bao hiém sé gánh chiu mOt phán trách nhiem cüa các tdn thát cho các doanh nghiep bao hiém gdc Day cüng lá mdi quan he hgp dóng giúa nguói bán vá nguói mua

• Mói quan he giúa các doanh nghiep bao hiém góc vái nhau vá giúa

các doanh nghiep tai bao hiém vái nhau: Tren thi truóng khóng phái

chí có mót doanh nghiep bao hiém gdc hoác mót doanh nghiep tai bao hiém hoat dóng, má có rát nhiéu doanh nghiep cúng hoat dOng Giúa

hp xuát hien nhiéu mdi quan he, khi hgp tac, lúe canh tranh dé nhám muc dích thu dugc nhiéu Igi nhuan nhát Quy luat "Cá lón nudt cá bé" thé hien ró nét trong mdi quan he náy

Có thé biéu dién co cáu vá các mdi quan he cüa thi truóng bao hiém báng so dó sau :

Oiéu kién tai bao hiém

Doanh nghiep tai

NgutJi tham gia bao hiém

hu cáu bao hiém

Lá mOt he thdng hoán chính vá phúc tap, thi truóng bao hiém có thé phan chía theo nhiéu góc dO khác nhau Chang han nhu:

- Theo góc dó dia ly, có:

+ Thi truóng bao hiém Anh, My, Viet Nam

+ Thi truóng bao hiém Luán DOn, Singapore

4- Thi truóng bao hiém Táy Áu, Dóng Nam A

- Theo góc do nghiep vu, có:

+ Thi truóng bao hiém táu bien

+ Thi truóng bao hiém háng hoá van chuyén

+ Thi truóng bao hiém nhan ihp

Mác dú vay trong khi nghien cúu vá phan tích thi truóng bao hiém can phái luu y ráng các loai thi truóng tren déu Lien quan mat thiét vói nhau vá ánh huóng lán nhau Diéu náy xuát phát tú linh qudc té vá tinh bao quát cüa thi truóng bao hiém Viec phan chía thi truóng bao hiém theo nhiéu góc dO lá chi nhám muc dích phan tích sau them vá dánh giá chi tiét cüa túng thi truóng

1.3- Vai tro cúa Nhá nuóc ddi vói hoat dong kinh doanh bao hiém

Nén kinh té thi truóng lá nén kinh té háng hoá góm nhiéu thánh phán tham gia, trong dó quy luat giá tri lá truc xoay dé diéu chinh mpi hoat dóng

vá các mdi quan he cüa các thánh phán Mác dü mang tinh tu do, nhung trong các giai doan phát trien, Nhá nuóc van có nhúng vai tro nhát dinh ddi vói viec diéu tiét nén kinh té thi truóng Ddi vói hoat dOng kinh doanh bao hiém cüng vay, Nhá nuóc o tát cá các nuóc da xay dung nhúng he thdng khác nhau nhám quán ly vá giám sát các hoat dóng cüa các doanh nghiep bao hiém Mác dú su dám bao bao hiém cüa các doanh nghiep bao hiém lá mót thú háng hoá, nhung lá thú háng hoá dác biet Nó khóng gidng nhu các loai háng hoá thOng thuóng khác lá biéu hien duói dang vat thé, có thé so dugc, nhin tháy dugc hoác dich vu truc tiép vá khi quá trinh trao ddi háng hoá dién ra thi

"tién trao chao múc" Má ngugc lai, "háng hoá bao hiém" chi lá mót lói húa cháp nhan bói thuóng cüa doanh nghiep bao hiém cho nguói tham gia bao hiém, néu xáy ra rüi ro sé dugc bao hiém theo nhúng diéu kien da thoá thuan truóc trong hgp dóng Dác thú náy cüa hoat dOng bao hiém cáng lám táng them vai tro cüa Nhá nuóc trong viec quán ly vá giám sát nhám bao ve quyén Igi cho nguói dugc bao hiém

Mát khác, theo dá phát trien cüa nén kinh té thi truóng, các nuóc déu có

xu huóng thiét lap co che thi truóng mo có su diéu tiét cüa nhá nuóc Thi truóng bao hiém cüng khOng nám ngoái xu huóng chung dó Qua phan tích thi truóng bao hiém mó nguói ta dá rút ra các dac diém sau:

- Vé uu diém :

+ Lám Igi cho nguói tieu dúng

+ Dat dugc tính canh tranh trong cuóc dua toan cáu

+ Lám cho cóng nghe vá do tinh té trong bao hiém dat su tien tién

4- Dé cao sil sáng tao vá dói mói

+ Cung cap mOt thái dO thuong lugng quóc té trong dám phán thuong mai

Ben canh nhúng im diém tren, su tón tai cüa thi truóng bao hiém mó kéo theo nhúng han che hay lá nhúng khuyét lat sau :

+ Tren thi truóng, tac dOng diéu khién cüa "bán tay vo hinh" mang tính chát tu phát, mú quáng, vi khó có thé biet truóc dugc lugng cung vá cáu cüa xá hói CuOc chay dua cüa túng don vi rieng lé sé khóng tiép can den xu thé bien dOng chung cüa thi truóng, dan de'n có loai san phám bao hiém khó thu húl dugc khách háng, trong khi xá hOi lai thiéu nhúng san phám can ihiéi khác Mal khác, do chay theo Igi nhuan thuán tuy, má nhiéu linh vuc quan trpng nhung dem lai ít Igi nhuan thi bi bó ngó, chua dugc khai thác triét dé Diéu dó dá khOng giái quyét dugc nhúng van dé búc xúc trong dói sdng, xá hói má chí lao nen mOt thi truóng phong phú giá lao Vi vay, vé bán chát néu

dé thi truóng bao hiém phát trien mót cách tu phát, khóng có su can thiep cua nhá nuóc sé dan tói su bát hgp ly vá mát can ddi

+ Các chü ihé tham gia thi truóng dat Igi ich cá nhan tren Igi ich xá hoi, láy Igi nhuan lám muc tieu cao nhát má vi pham qui luat thi truóng, láng phí nguón luc vá trong nhiéu truóng hgp gay mát ón dinh xá hOi Hon núa, su tac dOng tu phát cüa co che thi truóng váo các chü thé kinh doanh lá tac dóng tháng, truc tiép Diéu dó lám cho các chü thé tham gia thi truóng luOn lo láng,

ké cá trong truóng hgp tháng Igi, vi ráng hp khóng biét truóc dugc lá hp sé duy tri su tháng Igi dó trong bao lau Mót khi su hoat dóng rieng lé, dua tren Igi ich vá nhúng kinh nghiem phán doán cá nhán, thi khOng thé phú hgp vói hoat dóng diéu chinh cüa co che thi truóng dua váo nhu cáu xá hOi vá theo yeu cáu can ddi cüa nén kinh té Két quá cüa su khOng phú hgp dó, den lugt

nó sé dan lói su dó vó, gay lÓn thát lón

4- Su canh tranh gay gal giúa các dóng nghiep bao hiém dé dan tai

trang thái hón loan, mát trat tu Tính chát phá hoai cüa cuóc canh tranh náy rát lón, chang nhúng lám thiet hai quyén Igi cüa các cOng ty bao hiém má diéu chü yéu hon núa lá con can tro su phát trien lánh manh cüa ngánh bao hiém mói nuóc nói chung

+ Tren thi truóng bao hiém, van dé "thOng lin khOng can xúng" có súc chi phdi rát lón Su khóng can báng vé thOng lin má mói ben có dugc gpi lá thOng tm khóng can xúng Viec thiéu thOng tin lao ra nhúng van dé trong thi

truóng bao hiém o hai mát : truóc khi cuóc giao dich dién ra vá sau khi cuóc giao dich dién ra

• Chgn lúa dói nghich : lá van dé do thOng tin khóng can xúng tao ra

truóc khi dién ra cuóc giao dich Các cOng ty bao hiém, tuong tu nhu các ngan háng, thuc hien kinh doanh trung gian tai chính Hp sü dung các phí bao hiém ihu dugc nhó bán các hgp dóng bao hiém dé dáu tu váo các tai san có (vi du các trái khoán, có phiéu, cho vay ) rói tú nhúng tai san có náy dugc dúng thanh toan cho nhúng khiéu nai dói bói thuóng khi có rüi ro xáy ra Chpn lúa ddi nghich xáy ra tren thi truóng bao hiém khi các cOng ty bao hiém dáu tu váo nhúng noi khOng dem lai hieu quá, tham chí mal toan bO (cháng han quyét dinh lúa chpn mua có phiéu cüa mOl cOng ty khác sáp phá san hay cho vay nhúng ddi tugng khOng có khá náng trá no ) Vé phía nguói tham gia bao hiém, lúa chpn ddi nghich xáy ra khi hp chpn mua bao hiém cüa mol cOng ty bao hiém vO trách nhiem (ihu phí bao hiém má khOng thanh toan bói thuóng khi rüi ro dugc bao hiém xáy ra) hoác mua bao hiém cüa mót cóng ly sáp lam váo tinh trang phá san

• Rui ro dqo dúc : lá mót van dé do thOng tin khóng can xúng tao ra

sau khi cuOc giao dich dién ra Tren thi truóng bao hiém, rüi ro dao dúc xáy

ra khi các doanh nghiep bao hiém phái chiu mót rüi ro lá nhúng ddi tugng dugc các doanh nghiep bao hiém dáu tu (duói hinh thúc cho vay) có y mudn thuc hien nhúng hoat dOng khOng tdt (thiéu dao dúc) khie'n cho các món cho vay ít có khá nang dugc hoán trá Hoác rüi ro dao dúc cüng xáy ra khi có bao hiém sé khuyén khích ben dugc bao hiém chudc láy rüi ro Vi du, mót cá nhan mua bao hiém mát trOm ban dem, có thé hp khOng thuc hien bien pháp

dé phóng mát irOm, bói vi dá có cOng ty bao hiém den bú cho nguói dó các tdn thát néu nguói dó bi mal tróm

Tóm lai, cá lúa chpn ddi nghich lán rüi ro dao dúc déu có thé dua den các tón thát lón chocác cóng ty bao hiém cúng nhu nguói dugc bao hiém Do

dó viec lám tdi thiéu hoá lira chpn ddi nghich vá rüi ro dao dúc lá mót van dé lón dat ra ddi vói thi truóng bao hiém Dó cüng lá ly do giái thich vi sao các thi truóng bao hiém nói rieng vá thi truóng tai chính nói chung nám trong sd nhúng bo phan dugc diéu hánh ngát nghéo nhát trong nén kinh té

Chính nhúng thát bai náy cüa thi truóng bao hiém lai cáng dói hói có su quán ly cüa Nhá nuóc nhám diéu chính, thúc dáy thi truóng bao hiém phát trien mOt cách lánh manh, hgp ly, cOng báng, có trat tu Muc dích cüa viec quán ly vá giám sát cüa nhá nuóc ddi vói hoat dóng kinh doanh bao hiém lá :

- Bao ve quyén Igi cho nguói dugc bao hiém (nguói tieu dúng)

_ LuOn duy tri khá náng lái chính cüa các doanh nghiep bao hiém

- Thúc dáy su phát trien cüa các hoat dOng kinh doanh bao hiém theo mOt trinh tu chung thdng nhát, phuc vu Igi ich chung cüa nén kinh té

- Bao ve Igi ich qudc gia trong mdi quan he tai chính qudc té

Các muc dích tren déu üen quan vá ánh huóng truc tiép den nhau Dé thuc hien tdt các muc dích dó, nói dung quán ly nhá nuóc ddi vói hoai dOng kinh doanh bao hiém phái bao trúm dugc các nói dung sau:

- Thám dinh các hó so xin phép thánh lap doanh nghiep bao hiém Néu

lá du án khá thi thi mói cap giáy phép hoat dOng

- Giám sal thuóng xuyen quá trinh hoat dOng cúa doanh nghiep nham lám cho hp luOn có dü khá náng tai chinh dáp úng vói các trách nhiem phát sinh vá cháp hánh dúng các chính sách, che dO cüa nhá nuóc

- Ban hánh các bO luát, chính sách, che dO, tao hánh lang pháp ly dé các doanh nghiep bao hiém theo dó tu xay dung các chién Iugc phát trien cüa rieng minh nhung trong khuón khó nhát dinh, dé tú dó hinh thánh vá phát trien mót thi truóng bao hiém sói dóng vá lánh manh, góp phán láng truóng nén kinh té qudc dan

Các nOi dung náy sé dugc trinh báy ky o các phán liép theo cüa dé tai, dác biet lá o chuong 3

Tóm lai, vái tro cüa nhá nuóc ddi vói hoat dOng kinh doanh bao hiém lá can thiét; ngoái bán tay vO hinh cüa thi truóng, nó can den bán tay húu hinh cüa Nhá nuóc

1.4 Kinh nghiem cüa mót so' nuóc vé quán ly Nhá nuóc ddi vói hoat dpng kinh doanh bao hiém

Viec nghien cúu kinh nghiem cüa các nuóc vé quán ly Nhá nuóc ddi vói nén kinh té nói chung lá rát can thiét vi nuóc ta dang trong quá trinh chuyén dói sang nén kinh té ihi truóng Song viec nghien cúu kinh nghiem vé quán ly

Nhá nuóc ddi vói hoat dóng kinh doanh bao hiém nói rieng lai cáng can thie't

hon bao gió hét bói lé tú 1994 tro vé truóc, ngánh bao hiém a Viet Nam hoat

dóng theo co che dOc quyén (chí có mót doanh nghiep duy nhát thuóc só húu Nhá nuóc hoat dOng dó lá Bao Viet), chi tú sau khi Nghi dinh 100 CP cüa Chính phü vé "Kinh doanh bao hiém" ban hánh ngáy 18/12/1993, thi thi truóng bao hiém mói dugc manh nha hinh thánh Tính den dáu nám 1997, toan ngánh bao hiém Viet Nam mói chi có 8 doanh nghiep hoat dóng, trinh dO

vá náng Itrc quán ly Nhá nuóc vé linh vire náy con non yéu Vi vay viec hoc hói kinh nghiem tú ben ngoái lá cap bách vá hét súc can thiét

Sau day lá mOt sd kinh nghiem vá bái hpc má chúng ta có thé tham kháo:

L4.L Vé cty sápháp ly cüa hoqt dóng kinh doanh bao hiém

al Hé thóng luat pháp vé bao hiém

He thdng luat pháp vé bao hiém o các nuóc cüng có su khác biet Có thé chía thánh 2 loai chinh: He thdng luat pháp khOng thánh van vá be thdng luat pháp thánh van

- He thdng luat pháp khóng thánh van: Vuong qudc Anh vá các nuóc thuOc khói üen hiep Anh có mO hinh luát pháp khOng thánh van Vuong qudc Anh dugc coi lá cái nOi bao hiém cüa thé giói Mac dú Vuong qudc Anh khóng phái lá qudc gia dáu tien tren thé giói tién hánh bao hiém, nhung hoat dóng bao hiém cüa Anh dá phát trien háng trám nám nay vá thi truóng bao hiém Luán DOn cho tói nay van lá thi truóng bao hiém lón nhát thé giói Tuy nhien, do dac thú he thdng luat pháp cüa Vuong qudc Anh lá khóng thánh van nen cho den nay Anh van khóng có mót bó luat nao vé bao hiém He thdng luat pháp vé bao hiém cüa Anh bao góm các án le cüa toa án Anh, tap quán kinh doanh bao hiém dá dugc các toa án Anh cháp nhan nhu luat vá mót sd van bán pháp quy vé bao hiém Trong thuc tién xét xü các tranh cháp vé bao hiém, toa án nuóc náy con thúa nhan các tap quán kinh doanh bao hiém vá phán quyet cüa toa án Anh nhu luat dé van dung Ngoái ra các nuóc náy con

có mót dao luat rieng quán ly Nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém

- He thdng luat pháp thánh van: Dac thú cüa các nuóc có he thdng luat pháp thánh van lá moi quan he xá hOi giúa các nhan vói cá nhan, giúa cá nhan vói td chúc, giúa các tÓ chúc vói nhau, giúa cá nhan, tó chúc vói nhá nuóc déu dugc thé che hoá thánh các van bán pháp quy cüa nhá nuóc Tai các nuóc náy, lieu biéu lá COng hoá Pháp vá Cóng hoá Lien bang Dúc, luat pháp vé bao

hiém dá dugc he thdng hoá thánh mOt bO luat diéu chính mpi quan he vé hgp dóng bao hiém cüng nhu quán ly Nhá nuóc vé bao hiém Vi du Pháp có BO luat vé bao hiém góm 3 phán chính:

+ Luat vé hgp dóng bao hiém vá bao hiém bát buOc;

+ Luat quán ly hoat dóng các cOng ty bao hiém

+ Luat quán ly dai ly vá mOi giói bao hiém

Hien nay chau Au dang thuc hien quá trinh nhát thé hoá các nuóc thuóc khdi lien minh chau Au Vi vay, Nghi vien chau Au có ban hánh mót sd chí thi vé bao hiém áp dung chung cho các nuóc thuóc khdi Lien mmh chau Áu

bl Nói dung chính cúa he thóng luát pháp vé bao hiém cúa các nuác tren thé giái

Dú lá he thdng luat thánh van hay khOng thánh van, Luat các nuóc vé bao hiém nhin chung déu bao góm 3 phán chü yéu sau:

- Quán ly hoat dóng cüa các cOng ty bao hiém, dai ly vá mOi giói bao hiém;

- Hgp dóng bao hiém;

- Các loai hgp dóng bát buOc

Có thé tóm tát nói dung chính cüa mói phán nhu sau:

b.l Quán ly hoqt dóng cúa các cóng ty bao hiém, dqi ly vá mói giái bao hiém

• Quán ly hoqt dóng cúa các cóng ty bao hiém

Tuy thuOc váo tinh hinh kinh te', chinh tri, xá hOi cüa túng nuóc, các nuóc khác nhau có chính sách khác nhau vé thi truóng bao hiém Cháng han Vuong qudc Anh, Hong Kong, Smgapore lá các nuóc thi hánh chính sách thi truóng tu do, mó cüa Các nuóc thuOc khdi cOng dóng kinh lé chau Áu déu khóng có han che ddi vói cOng ly bao hiém các nuóc thánh vien hoat dóng trong cOng dóng chau Áu Các nuóc trong khu vuc nhu Thái Lan, Malaysia, Philippmes cho phép các cóng ty nuóc ngoái hoat dOng vói sd lugng han che vá chpn Ipc Tuy nhien, diém chung cüa tát cá các nuóc lá quán ly khá náng thanh toan cüa các cOng ty bao hiém sao cho váo bát cú thói diém nao, cúng có dü khá náng chi trá tién bói thuóng hay trá tién bao hiém Diéu náy dugc thé hien qua các yeu cáu sau:

- Vé vdn : phái có sd vdn tdi thiéu dü lón truóc khi dáng ky hoat dOng chính thúc Cháng han luat mOt sd nuóc qui dinh múc vdn pháp dinh nhu sau: Dái loan

COng hoá Triéu Tien

2 trieu USD

Nguón "Asean Insurance Directory 1996"

Luat náy con qui dinh : trong sudt quá trinh hoat dOng, cOng ty bao hiém khóng nhúng khóng dugc giám sd vdn tdi thiéu náy má con phái bó sung vdn hoác gia táng tai san có nhu lap các qui du trú phát trien nghiep vu, giú lai Igi nhuan khóng phan chía

- Hinh thúc pháp ly : Do dac thú cüa hoat dOng kinh doanh bao hiém nen luat các nuóc chí cho phép các cóng ty thánh lap duói hinh thúc cOng ty

có phán, HOi bao hiém tuong hó, cóng ty 100% vdn nuóc ngoái, chi nhánh cOng ty bao hiém nuóc ngoái hay cOng ty lien doanh vói nuóc ngoái hoat dóng kinh doanh bao hiém

- Nguói diéu hánh cOng ty bao hiém : Phái dat mOt sd tieu chuán nhát dinh nhu có trinh dó náng luc chuyén mOn vé kinh té, tai chinh, có kinh nghiem vé hoat dóng kinh doanh bao hiém Rieng linh vuc hoat dóng kinh doanh bao hiém nhan ihp can phái có chuyén vien dánh giá rüi ro vá dinh phí bao hiém phái tdt nghiep các truóng chuyén món day vé dánh giá rüi ro vá dinh phí bao hiém

- Che do lái chính : Co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém buóc các cOng ty bao hiém phái lap các khoán du phóng nghiep vu tuong úng vói các cam két cüa khách háng dé có thé chi trá, bói thuóng thiet hai vá tránh lam váo tinh trang phá san

+ Ddi vói cóng ty bao hiém nhan thp : co quan quán ly nhá nuóc yeu cáu phái lap các khoán du phóng sau:

Du phóng phí bao hiém

Du phóng dao dOng lón

+ Ddi vói cóng ty bao hiém phi nhan thp : phái lap các khoán du phóng sau :

Du phóng các trách nhiem chua hoán thánh

• Du phóng cho các tón thát phái irá

Dix phóng dao dOng lón

Các khoán du phóng náy dugc coi lá các khoán ng má cOng ty bao hiém

sé phái trá cho khách háng trong luong lai Vé mát ly thuyét, các cOng ty bao hiém phái lap các khoán du phóng nghiep vu dü dé dáp úng các trách nhiem cüa cOng ty trong tuong lai Luat pháp các nuóc con buóc các cOng ty bao hiém phái duy tri nguón lái san khác tuong úng vói múc dó vá qui mO kinh doanh ThOng thuóng lá 20% múc doanh thu cüa nghiep vii bao hiém phi nhan thp vá 4% múc doanh thu cüa nghiep vu bao hiém nhan thp nám truóc

- Quyén can thiep cüa ca quan quán ly nhá nuóc : Trong mót sd truóng hgp, néu xét tháy can thie't, co quan quán ly nhá nuóc vé bao hiém có thé tién hánh kiém ira hoat dOng cúa các cOng ty bao hiém hoác áp dung các bien pháp can thiét khác nhu buóc thay dói nguói diéu hánh, dinh chi hoac han che pham vi hoat dóng nhám muc dích bao ve quyén Igi cho nguói tham gia bao hiém

• Qudn ly hoqt dóng cúa dqi ly bao hié'm

Dai ly bao hiém thay mát các cOng ty bao hiém bán don bao hiém Dai

ly bao hiém có thé lá td chúc hoác lá các cá nhan Dé bao ve quyén Igi cüa nguói tham gia bao hiém, luat pháp các nuóc thuóng qui dinh ró diéu kien, tieu chuán lám dai ly bao hiém vá ráng buóc trách nhiem cüa cOng ty bao hiém vói dai ly cüa hp

• Qudn ly hoqt dpng mói giái bao hiém

Vé ly thuyét, mói giói bao hiém lá nguói dai dien cho nguói dugc bao hiém Cóng viec chü yéu cüa mOi giói bao hiém lá dánh giá rüi ro, tu van bao hiém, giói ihieu cho nguói mua bao hiém lira chpn các loai rüi ro can thiét vói

sd phí bao hiém hgp ly tai các cOng ty bao hiém có uy lin Tuy vay trong thuc

té khOng phái lúe nao mOi giói bao hiém cüng lám dugc nhu vay Do dó có mót sd nuóc yeu cáu mói giói bao hiém phái mua bao hiém trách nhiem nghé nghiep cüa hp dé dé phóng truóng hgp tu van sai, nguói dugc bao hiém khOng dói dugc các cOng ty bao hiém phái bói thuóng thi các cóng ty mOi giói (hoac nguói bao hiém cho cOng ty mOi giói) có trách nhiem bói thuóng Ngoái ra

mOt sd nuóc con yeu cáu vé sd vdn pháp dinh tdi thiéu má các cOng ty mói giói can phái có dé kinh doanh Cháng han :

Nguón "Asean Insurance Directory 1996"

b.2 Hcrp dóng bao hiém

Các nuóc nói chung déu có mOt dao luat vé hgp dóng bao hiém Nói dung chinh cüa Luat vé hgp dóng bao hiém nhu sau :

* Phan loai bao hiém :

Mót sd nuóc can cú váo ddi tugng bao hiém dé phan loai bao hiém Lien

XO vá các nuóc DOng Áu truóc day phan loai bao hiém nhu sau:

+ Bao hiém con nguói

4- Bao hiém lái san

+ Bao hiém trách nhiem

Hien nay, háu hét các nuóc phan loai bao hiém thánh :

+ Bao hiém phi nhan ihg

-h Bao hiém nhan thp

Ly do các nuóc thuóng phan loai bao hiém thánh bao hiém phi nhan tho

vá bao hiém nhan thp lá vi tính chát nghiep vu vá phuong thúc thanh loan khác nhau : bao hiém phi nhan thp mang tính chát phán tan rüi ro con bao hiém nhan thp mang tính chát tiét kiem vá dái han Trong bao hiém phi nhan thp, cóng ty bao hiém có thé có má cüng có thé khOng phái trá tién bói thuóng, phu thuóc váo có xáy ra lón thát hay khOng Con trong bao hiém nhan thp, cOng ty bao hiém chác chán phái trá tién bao hiém khi de'n han dugc ghi trong hgp dóng bao hiém Do dó phuong thúc hach toan 2 loai bao hiém náy

lá hoán toan khác nhau Nói dung chính cüa mói loai hgp dóng nhu sau :

• Hgp dóng bao hiém phi nhan thp : lá hgp dóng bói thuóng, theo dó cOng ty bao hiém nhan rüi ro, thu phí bao hiém cüa nguói dugc bao hiém vá

cam két Irá tién bói thuóng khi xáy ra tdn thát do rüi ro dugc bao hiém gay ra Hgp dóng bao hiém phi nhan thg dugc phan thánh 2 loai hgp ddng chính :

- Hgp dóng bao hiém lái san

- Hgp dóng bao hiém trách nhiem

Trong bao hiém lái san, sd tién bói thuóng má cóng ty bao hiém phái trá cho nguói dugc bao hiém khóng vugí quá giá tri tai san dugc bao hiém lúe xáy ra tai nan Trong bao hiém trách nhiem, chí khi nao nguói thú ba khiéu nai dói nguói bao hiém bói thuóng mói phát sinh trách nhiem bao hiém

• Hgp dóng bao hiém nhan thp : lá hgp dóng theo dó cOng ty bao hiém thu phi cüa nguói tham gia bao hiém vá trá tién bao hiém khi hét han hgp dóng vá trong truóng hgp nguói tham gia bao hiém chét hay bi thuong tai vinh vién

Hgp dóng bao hiém nhán thg chü yéu mang tính tiét kiem vá lá hop dóng dái han, tdi thiéu tú 3 den 5 nám, thóng thuóng tú 15 den 20 nám vá có

cá các hgp dóng bao hiém sudt cá cuóc dói cüa con nguói

el Hap dóng bát buóc

Loai hgp dóng bao hiém bát buóc phó bie'n nhát tren the' giói hien nay lá bao hiém trách nhiem dan sir chú xe co giói Ngoái ra, tuy theo diéu kien, hoán cánh cu thé cüa mói nuóc, các nuóc con có them loai hinh bao hiém bát buóc khác nhu bao hiém dóng dát a Nhat bán, bao hiém mua dá ó Cóng hoá Lien bang Dúc

Vi lá hgp dóng bát buóc nen luat pháp qui dinh các diéu khoán chung cüa hgp dóng coi nhu hgp dóng máu, các cóng ty tién hánh kinh doanh các loai hinh bao hiém bát buOc náy can cú váo diéu kien chung dó soan tháo qui lác bao hiém Ngoái ra nhá nuóc cüng qui dinh múc trách nhiem bao hiém tdi thiéu vá phi bao hiém tieu chuán áp dung cho loai hinh bao hiém bát buóc Hon núa, vi lá bao hiém bát buOc, nen Nhá nuóc yeu cáu các cOng ty bao hiém kinh doanh loai bao hiém náy háng nám phái nóp mOl khoán le phí nhát dinh phu thuóc váo doanh thu dé lap mOt qui chung do Nhá nuóc quán ly Truóng hgp vi ly do nao dó nguói dugc bao hiém chua mua bao hiém hay hgp dóng dá hét han nhung chua gia han hoác cOng ty bao hiém khOng dü khá náng thanh toan, Nhá nuóc sé trich tú qui náy dé bói thuóng cho nguói dugc bao hiém theo irách nhiem tdi thiéu

Tóm lai, luat pháp các nuóc déu có chung muc dích lá bao ve quyén Igi hgp pháp cüa nguói dugc bao hiém, khuyén khích vá thúc dáy thi truóng bao hiém phái tnén lánh manh, thOng qua hoat dOng kinh doanh bao hiém dóng góp váo su phát tnén kinh té - xá hói cüa nuóc dó

L4,2 Coi che quán ly nhá nuác vé hoqt dóng kinh doanh bao hiém

al Ca quan quán ly nhá nuác vé hoqt dóng kinh doanh bao hié'm

Noi dung quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém bao góm nhiéu nhiem vu Dé thirc hien tdt các nhiem vu dó, các nuóc déu lap ra mol

co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém dOc lap có dü thám quyén vá vi tri pháp ly Ó háu hét các nuóc, co quan quán ly náy déu nám trong BO Tai chính, nhung lai hoai dóng dOc lap, khOng chiu su quán ly truc tiép cüa BO Tai chính, theo dúng he thdng "tam quyén phan lap", phan biet ró co quan lap pháp, hánh pháp vá giám sát viec thuc hien pháp luat Ca quan quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém lá co quan giám sal viec thuc hien các qui dinh cüa pháp luat, dám bao cho hoat dóng kinh doanh bao hiém do các doanh nghiep tién hánh luón di dúng 'hánh lang" cüa pháp luat Néu co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém náy

má gán chát váo BO Tai chính vá chiu su chi phdi truc tiép cúa BO Tai chính thi linh chát hoai dóng cüa nó sé bi thay dói vá lám cho các ddi tugng chiu su quán ly tháy ráng co quan quán ly nhá nuóc "vúa dá bóng, vúa thói coi" Xuát phái tú tám quan trong dó, nguói dúng dáu co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém phái dugc Tdng thdng (hay Thü tuóng) bÓ nhiem theo dé nghi cüa BO truóng BO Tai chính, dé tiéng nói vá các quyét dinh cüa

nó có dü trpng lugng ddi vói tát cá các loai hinh doanh nghiep Nhin chung, o các nuóc, kinh phi hoat dóng cüa co quan quán ly náy sé dugc láy tú hai nguón chü yéu :

- Ngan sách nhá nuóc

- Su dóng góp cüa tát cá các doanh nghiep bao hiém

Vé ten gpi cüa co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém : Ó mOt sd nuóc chau A nhu Singapore, Hong Kong, Phihppines Co quan quán ly náy có ten gpi lá Uy ban giám sát bao hiém (Insurance Commissioner), các nuóc khác nhu Anh, Nhat, Malaysia co quan náy lá mOt phóng truc thuOc Vii quán ly ngánh (thuong lá truc ihuOc Vu quán ly các ngan háng)

Chúc náng chú ye'u cüa co quan náy dúng nhu ten gpi cüa nó lá thay mát nhá nuóc (chính phü) thdng nhát quán ly hoat dOng kinh doanh bao hiém, giám sát chát che hoat dóng kinh doanh cüa các doanh nghiep bao hiém dé bao ve quyén Igi cüa nguói dugc bao hiém, dua hoat dOng cüa các doanh nghiep váo t h é ó n dinh, khOng bi phá san

Nhiem vu cüa co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém thé hien tren các mát sau:

+ Ban hánh chính sách có lien quan den hoat dOng kinh doanh bao hiém tren co só luat pháp dá dugc Qudc hói (Nghi vien) thóng qua, vá huóng dan thi hánh luat pháp dó, dua luat pháp áp dung váo thuc tién Kién nghi süa dói luat pháp cho phú hgp vói thuc té

+ Cap giáy phép hoat dOng kinh doanh

+ Giám sát trong quá trinh hoat dóng

bl Nói dung quán ly nhá nuác vé hoqt dóng kinh doanh bao hiém

b.l Cap giáy phép hoqt dóng kinh doanh bao hiém :

Luat bao hiém cüa các nuóc qui dinh : mót doanh nghiep mudn tién hánh kinh doanh bao hiém phái trinh co quan quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém dé xin cap giáy phép hoat dOng Có nuóc con qui dinh doanh nghiep dugc phép hoat dóng kinh doanh bao hiém thi khOng dugc hoat dóng kinh doanh các dich vu khác Dóng thói cüng có nuóc lai qui dinh : khóng cho phép mOt doanh nghiep tién hánh cá hai loai hinh bao hiém nhan thp vá phi nhan thp (nhu Hong Kong, Nhat Bán), hoác néu tién hánh cá hai loai hinh

dó phái hach toan rieng Miic dích cüa các yeu cáu tren lá nhám huóng tát cá mpi nó luc cüa doanh nghiep váo hoat dOng kinh doanh bao hiém vá lám ró khá náng chính cüa hp

b2 Giám sát quá trinh hoqt dóng

Néu nhu viec cap giáy phép hoat dóng kinh doanh bao hiém lá viec kiém tra truóc thi viec giám sát quá trinh hoat dóng lá kiém tra sau cüa co quan quán ly nhám giúp cho các doanh nghiep bao hiém hoat dOng dúng hánh lang, khuOn khó cüa pháp luat Viec giám sát náy bao góm :

- Giám sát lái chinh : Muc dích nhám dám bao cho các doanh nghiep bao hiém luón có dü khá náng lái chính dé thuc hien các trách nhiem cüa minh phái sinh tú các hgp dóng bao hiém Nó bao góm nhiéu qui dinh nhu

viec xác dinh khá náng thanh toan, trich lap sü dung các khoán du phóng nghiep vu vá dáu tu vdn

- Giám sát vé mát nghiep vu : Hien nay tren thi truóng bao hiém o chau

A dang tón tai 2 khuynh huóng quán ly :

+ Quán ly phí bao hiém (hay con gpi lá thi truóng bao hiém có duyet biéu phi - Tariff markets) nhu Nhat, Thái lan (mOi sd nghiep vu) + KhOng quán ly phí bao hiém (Non - tanff markets) nhu Hong Kong

b.3 Giám sát khi doanh nghiep bi phá san

Néu mót doanh nghiep bao hiém bi mát khá náng thanh toan má báng mpi bien pháp khóng khói phuc dugc hoat dOng kinh doanh tro lai binh thuóng vá bi phá san thi co quan quán ly bao hiém phái giám sát chát che quá trinh náy nhám bao ve quyén Igi cüa nguói dugc bao hiém tói múc tdi da, phú hgp vói qui dinh cüa pháp luat

L4.3 Xu huáng phát trien cúa he thóng quán ly nhá nuác vé hoqt dóng kinh doanh bao hiém

Trong quá trinh phát trien cüa ngánh bao hiém, nhiéu he thdng quán ly nhá nuóc vé hoat dóng kinh doanh bao hiém dá dugc hinh thánh vá phái trien

dé phú hgp vói tinh hinh thuc tién Ó mói nuóc khác nhau, do he thdng chính tri vá hinh thái kinh té khác nhau nen he thdng quán ly nhá nuóc cúng khác nhau Mác dú có su khác biet trong viec tó chúc vá phuong pháp quán ly nhung có thé phán biet he thdng quán ly nhá nuóc vé hoat dOng kinh doanh bao hiém trong nén kinh té thi truóng thánh ba dang sau :

al Hé thóng "cóng bó" :

Day lá hinh thúc so dáng nhat cua su quan ly nhá nuóc ve hoat dóng

kinh doanh bao hiém Su quán ly theo he thdng náy chí thé hien o chó bal

buóc các doanh nghiep bao hiém phái cOng bd ke't quá kinh doanh cüng nhu mpi su thay ddi ké hoach dó theo nhúng hinh máu nhát dinh He thdng náy khOng gán liénvói su can thiep truc tie'p cüa Nhá nuóc váo hoat dOng cüa các doanh nghiep bao hiém vá dugc xay dung tren co só lá: thOng qua viec cOng

bd két quá kinh doanh vá ké hoach kinh doanh, quyén Igi cüa nguói dugc bao hiém sé dugc dám bao vá tránh dugc nhúng su man trá vá gian ddi trong ngánh bao hiém Qua quá trinh thuc hien, he thdng náy dá bOc lo nhiéu nhugc diém :

- Thú nhát : su dám bao quyén Igi cúa nguói dugc bao hiém bi han che,

vi hp thuóng thiéu các kién thúc chuyén mOn dé dánh giá két quá kúih doanh cúa các doanh nghiep bao hiém

- Thú hai : cúng vói su phát trien cüa xá hói vá kinh té nó khOng dáp úng dugc quyén Igi cüa nhá nuóc Do dó, he thdng náy dugc thay thé báng mOt he thdng quán ly chai che hon

bl He thóng "dinh múc" :

Dác diém cúa he thdng quán ly náy lá khi thánh lap vá trong hoat dOng, các doanh nghiep bao hiém phái luán thü theo nhúng dinh múc nhát dinh dugc qui dinh truóc, vi dii nhu các qui dinh vé vdn tdi thiéu ban dáu, ky qui, biéu phi Mác dú có su khác biet vá tién bó han nhung quan diém co bán cüa he thdng náy van gidng vé co bán vói quan diém cüa he thdng "cóng bd"

Vi vay nó khOng thé hien dugc su can thiep irire tiép vá vai tro cüa nhá nuóc trong viec quán ly vá giám sal hoat dOng cúa các doanh nghiep bao hiém Xuát phát tú ly do dó các nuóc dá xay dung mOl he thdng quán ly mói vé hoat dOng kinh doanh bao hiém

el Hé thóng quán ly "toan dién" :

Day lá hinh thúc quán ly cúa nhá nuóc vé hoat dóng bao hiém phú hgp vói xu thé phát trien kinh té nhám dua ngánh bao hiém váo các hoat dóng tai chính vá su diing sd vdn tam thói nhán rói cüa các doanh nghiep bao hiém phuc vu su phát trien kinh té cúa các qudc gia Dác diém cüa he thdng quán

ly náy lá vúa bát buóc các doanh nghiep bao hiém phái xin phép ca quan quán ly giáy phép hoat dOng, vúa luán thü các qui dinh cúa pháp luat nhu viec thuc hien các dinh múc : vdn, ky qui, khá náng thanh toan vá bao cao két quá kinh doanh Dé thuc hien viéc giám sát theo he thdng náy, các nuóc déu thánh lap co quan quán ly hoat dOng kinh doanh bao hiém Hien nay theo

xu huóng phát trien cüa ngánh bao hiém khóng bi giói han vé dia ly, hoai dóng kinh doanh bao hiém mang tinh chát da qudc gia nen viec thdng nhát quán ly kinh doanh bao hiém giúa các nuóc khác nhau có y nghia vó cúng quan trpng Chính vi vay, tren thé giói dá thánh lap Hiep hOi các nhá quán ly bao hiém (Inlemational Associalion of Insurance Supervisors - lAÍS) vá td chúc các cuóc hpp thuóng nien dé trao dói kinh nghiem vá thOng bao tinh hinh phát trien thi truóng bao hiém cüa tirng nuóc

1,4,4 Thi truáng bao hiém cúa mót só nuác trong khu vuc

Ó các nuóc trong khu vuc chau Á, thi truóng bao hiém dá có quá trinh phát trien lau dái Cúng vói su táng truóng kinh té, thi truóng bao hiém dá dugc phát tnén manh mé iheo xu huóng tu do hoá vá qudc té hoá Hoat dóng cüa thi truóng luón dugc thay ddi, phát trien vói viec da dang hoá vé loai hinh bao hiém, phát trien cá vé chiéu sau nghiep vu vá sd lugng các cóng ty bao hiém dé dáp úng nhanh chóng nhu cáu cúa nén kinh té vá xá hOi cüa túng nuóc trong khu vuc Den nay có thé nói thi truóng bao hiém chau A lá mOt trong sd các thi truóng bao hiém lón tren thé giói

al Vé só luang các cóng ty bao hiém vá tai bao hiém

Tát cá các nuóc trong khu vuc déu truc thuOc nén kinh te' thi truóng, do

dó hp dá xay dung vá phát trien ngánh bao hiém theo co che thi truóng Diéu

dó có nghia lá : khóng có su dOc quyén vé kinh doanh bao hiém, thi truóng bao hiém hoat dóng rát sOi dóng vói su tham gia cúa nhiéu doanh nghiep bao hiém, ké cá cOng ty bao hiém nuóc ngoái Diéu dó dugc thé hien qua báng sau:

Báng tdng hgp só lugng các cong ty bao hiém hoat dong trong thi truóng các nuóc khu vuc

-15

-—

Tai bao hiém

Qua báng tren ta tháy thi truóng bao hiém cüa các nuóc trong khu vuc lá khá sOi dOng vói sd lugng các cOng ty bao hiém, mOi giói bao hiém vá tai bao hiém tuong ddi phong phú Co cáu thi truóng bao hiém cúa các nuóc trong khu vuc bien nay chü yéu bao góm 2 loai hinh cOng ty bao hiém kinh doanh truc tiép, dó lá : cOng ty bao hiém phi nhan thp vá cOng ty bao hiém nhan thp Dáng sau các cOng ty bao hiém gdc lá cOng ly tai bao hiém vá ben canh lá hoat dóng cúa các td chúc, cOng ty phuc vu bao hiém nhu : mOi giói bao hiém, dai ly bao hiém, hiep hói bao hiém, dinh phi bao hiém, tinh toan lOn thát

Song song vói quá trinh hoat dOng cúa các cóng ty bao hiém trong nuóc phái nói den viec hoat dOng cúa các cóng ty nuóc ngoái tai thi truóng nOi dia Các nuóc trong khu vuc déu thuc hien chính sách mó cüa dé ihu húl vdn dáu

tu nuóc ngoái Diéu dó dugc kháng dinh qua sd lieu minh hoa o báng sau:

Nguón "Asean Insurance Directory ¡996"

Tú báng tren ta tháy Singapore, Hong Kong vá Nhat Bán lá nhúng nuóc

có sd lugng các cóng ly bao hiém nuóc ngoái chiém mOt ty le cao so vói tóng

sd các cOng ty bao hiém hoat dóng tren thi truóng Trong dó Singapore vá Hong Kong lá trung tam tai chính qudc té vá con lá trung tam bao hiém chính cüa khu vuc, nen các cOng ty bao hiém nuóc ngoái dugc phép tu do hoat dóng Thi truóng bao hiém Nhat Bán mang dam nét qudc té hoá vói sd lugng lón các cOng ly bao hiém nuóc ngoái Tính de'n giúa nám 1994, sd lugng nhan vien cúa các cOng ty bao hiém nuóc ngoái hoat dOng tai Nhat len tói 3841 nguói Con các nuóc khác nhu Thái Lan, Indonesia, Triéu Tien, Dái Loan, Malaysia ihi déu han che viec cho phép các cOng ty bao hiém nuóc ngoái váo

hoat dOng vói muc dích lá bao ve thi truóng nOi dia, giúp dó các cOng ty trong nuóc phát trien, luy nhien, múc dO mói nuóc có khác nhau

bl Vé só thu phí bao hiém cúa các nuác :

Bao hiém lá mOl bien pháp huy dóng vdn có hióu quá tú nguón tiét kiem cüa các cá nhan Trong các thi truóng phát trien, tién tiét kiem thu húl dugc qua he thóng bao hiém nhiéu hon bát cú he thóng tai chinh trung gian nao khác O các nuóc có hoat dOng bao hiém phát trien manh trong khu vuc nhu: Nhat Bán, Singapore, Hong Kong, Phihppine, Malaysia, sd tién thu húl dugc qua he thdng bao hiém ngáy cáng táng kéo theo su hoai dOng dáu tu phát trien Diéu dó dugc thé hien qua báng sd üeu sau :

332.800 35.270 4.200 2.815 2.059 2.158 1.001

Nhan thp (triéu USD)

274.830 28.100

1.390 1.099 1.166

725

Phí/nguói (USD)

2.654

791 1.354

462

106

36 5,2

Phí bao hiém/GDP

(%)

13.24 9,02 8.1

0,63 0.18

Nguón "Asean Insurance Directory ¡996

Qua sd üeu báng tren cho tháy tám quan trpng cúa bao hiém nhán thp thé hien qua viec sd thu phí bao hiém nhan thp luón cao hon sd thu phí bao hiém phi nhan thp Ddi vói Smgapore vá Nhat Bán lá các nuóc trong khu vuc

có nén kinh té phát trien vá múc sdng cao nen sd phí bao hiém binh quan dáu nguói cao nhát so vói các nuóc khác Diéu náy mOt lán núa phán ánh ráng hoat dóng kinh doanh bao hiém gán chai vói su táng truóng kinh té vá dói sdng xá hoi Ó nuóc la su táng truóng kinh té trong máy nám qua dá vá dang góp phán ón dinh vá nang cao dói sdng cüa nhan dan chác chán sé kéo theo

su gia láng lugng tién tiét kiem cüa cá nhan Viec tap trung các nguón tiét kiem thOng qua bao hiém sé lao ra nguón vdn ion bd sung cho ngan sách phát

trien hoat dóng dáu tu, kién thiét nuóc nhá Tuy vay, néu so sánh vói các nuóc trong khu vuc trong cúng thói ky tren ihi sd phí bao hiém thu dugc vá

sd lugng các cóng ty tren thi truóng bao hiém Viet Nam hét súc yéu kém Thé hien :

- Phi bao hiém/nguói : 1,5 USD

- Tdng sd phí bao hiém : 70 trieu USD

- Sd lugng cóng ty bao hiém vá lái bao hiém: 6

Có thé nói thi truóng Viet Nam hien nay con rát nhó nhung tiém náng lá rát lón, con nhiéu linh vuc bi bó ngó má chúng la chua khai thác dugc Do dó

nó can dugc cúng cd vá khOng ngúng phát trien dé dáp úng vói nhúng thü thách phía truóc vá theo kip su táng truóng cúa nén kinh té