Quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà – Tỉnh Hà Tĩnh- Thực trạng và giải pháp

Quá trình nghiên cứu, khảo sát đánh giá hoạt động quản lý ngân sách trong thời gian qua trên địa bàn huyện mong muốn góp một phần nhỏ trong việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện quản lý

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

Mục lục Trang

Danh mục các ký hiệu viết tắt i

Danh mục các bảng ii

Danh mục các hình vẽ iii

Lời nói đầu 1

Chương 1 Những vẫn đề lý luận chung về ngân sách nhà nước và ngân sách cấp xã 8

1.1 Những lý luận chung về ngân sách nhà nước 8

1.1.1Khái niệm, đặc điểm, chức năng của ngân sách nhà nước 8

1.1.2 Các cấp ngân sách nhà nước và nguyên tắc phân cấp 11

1.1.2.1 Nguyên tắc phân cấp 11

1.1.2.2 Các cấp quản lý ngân sách nhà nước hiện nay 12

1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của ngân sách cấp xã 12

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm ngân sách xã 12

1.2.2 Đặc điểm ngân sách xã 12

1.2.3 Vai trò của ngân sách xã 14

1.3 Các nội dung quản lý ngân sách cấp xã 16

1.3.1 Quản lý thu ngân sách cấp xã 16

1.3.1.1 Xây dựng dự toán thu - chi ngân sách cấp xã 16

1.3.1.2 Các khoản thu ngân sách xã 19

1.3.1.3 Tổ chức thu ngân sách 22

1.3.2 Quản lý chi ngân sách 23

1.3.2.1 Nguyên tắc chi ngân sách 23

1.3.2.2 Yêu cầu đối với thực hiện dự toán chi ngân sách 24

1.3.2.3 Các khoản chi thuộc ngân sách xã 24

1.3.2.4 Trách nhiệm của các tổ chức đơn vị thuộc xã và cá nhân

trong việc quản lý chi ngân sách 25

1.3.3 Quyết toán ngân sách xã 27

1.3.3.1 Thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã 27

1.3.3.2 Các công việc thực hiện công tác khóa sổ và quyết toán hàng năm 27

1.3.3.3 Quyết toán ngân sách cấp xã hàng năm 28

1.4 Một số tiêu chí đánh giá quản lý Ngân sách 29

1.5 Sự cần thiết phải đổi mới quản lý ngân sách cấp xã 30

Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà 31

2.1 Những điều kiện kinh tế xã hội tác động đến quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 32

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 32

2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 33

2.1.3 Thực trạng bộ máy quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 34

2.1.3.1 Bộ máy quản lý ngân sách xã 34

2.1.3.2 Thực trạng bộ máy quản lý ngân sách của các xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 36

2.2 Tình hình quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 37

2.2.1 Tình hình quản lý thu ngân sách cấp xã 37

2.2.2 Tình hình quản lý chi ngân sách cấp xã 38

2.2.2.1 Chi thường xuyên của ngân sách xã 39

2.2.2.2 Chi đầu tư phát triển của ngân sách xã 41

2.3 Kết quả, tồn tại và hạn chế trong quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn

huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 43

2.3.1 Những kết quả đạt được 43

2.3.2 Tồn tại hạn chế 46

2.3.2.1 Trong công tác thu ngân sách xã 46

2.3.2.2 Trong quản lý chi ngân sách xã 48

2.3.4 Nguyên nhân, tồn tại chủ yếu trong quản lý ngân sách xã 56

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà – Tỉnh Hà Tĩnh 59

3.1 Bối cảnh hiện nay, một số định hướng đổi mới quản lý ngân sách cấp xã hiện nay 59

3.1.1 Nền kinh tế trong nước 59

3.1.2 Chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp, nông thôn 60

3.1.3 Xu hướng toàn cầu hóa và hợp tác hóa quốc tế 60

3.1.4 Công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý ngân sách.61 3.1.5 Định hướng về phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Hà Tĩnh 63

3.2 Một số giải pháp đổi mới quản lý ngân sách xã 67

3.2.1 Đổi mới công tác quản lý thu ngân sách 68

3.2.2 Tăng cường nguồn thu ngân sách 72

3.2.3 Tiếp tục đổi mới chi ngân sách xã trên địa bàn 73

3.2.4 Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý điều hành ngân sách nói chung, ngân sách địa phương nói riêng 75

3.2.5 Nâng cao năng lực quản lý điều hành ngân sách 76

3.2.6 Tiến hành khoán chi 77

3.2.7 Đẩy mạnh công tác kiểm toán 78

3.2.8 Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động ngân sách cấp xã 78

3.2.9 Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước để đảm bảo cân

đối giữa các cấp ngân sách 79

3.2.10 Tăng cườn quản lý tài chính thôn, khu phố 81

3.2.11 Đổi mới quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước 85

3.2.12 Nâng cao năng lực đội ngũ chuyên môn 88

3.2.13 Khuyến khích thành lập các hợp tác xã, tổ chức tín dụng 89

Kết luận 91

Danh mục tài liệu tham khảo 92

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT STT KÝ HIỆU NGUYÊN NGHĨA

1 CNH - HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT KÝ HIỆU

1 Bảng 2.1 Thu ngân sách trên địa bàn huyện Thạch Hà

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (Gọi chung là ngân sách cấp xã) là cấp ngân sách gắn với chính quyền cơ sở trong hệ thống tổ chức chính quyền

4 cấp của nước ta Cấp xã là cấp chính quyền cuối cùng trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng ở địa phương Ngân sách cấp xã chính là phương tiện vật chất để chính quyền thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình

Trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước nói chung, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới nói riêng ngân sách cấp xã càng đóng vai trò quan trọng Cấp xã chính là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước, cấp chính quyền cơ sở có ổn định phát triển tốt thì đất nước mới ổn định và phát triển Vì vậy đầu tư cho

cơ sở chính là tạo nền tảng cho sự phát triển trong đó đầu tư nhân lực tốt, nguồn ngân sách đảm bảo chính là điều kiện tiên quyết tạo nên sự thành công Tuy vây đến hiện nay các văn bản pháp luật quy định các nội dung về quản lý ngân sách cấp xã còn nhiều bất cập với thực tiễn, và trên thực tế thì việc quản

lý còn nhiều hạn chế các công trình nghiên cứu về lĩnh vực này còn chưa được nhiều và chưa đáp ứng được yêu cầu nên cơ sở để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp xã một cách toàn diện và tổng thể còn thiếu

Huyện Thạch Hà là địa phương rộng nằm ở cửa ngõ phía bắc Thành phố Hà Tĩnh Trong những năm qua Thạch Hà đã có bước chuyển mình mạnh

mẽ nhất là trong kinh tế - xã hội, đời sống người dân có nhiều khởi sắc Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển đó là việc quản lý ngân sách một cách có hiệu quả bảo đảm chi thường xuyên và tăng chi đầu tư phát triển Trong đó ngân sách xã chiếm một phần rất quan trọng trong ngân sách chi toàn huyện Tuy thu - chi một lượng ngân sách lớn như vậy nhưng nhìn

chung công tác quản lý ngân sách cấp xã còn nhiều bất cập, trình độ năng lực của cán bộ còn nhiều yếu kém, sai sót, thất thoát trong thu chi xảy ra khá phổ biến, một số xã thu chi không qua kho bạc, một số nguồn vốn đầu tư sử dụng không hiệu quả, nguyên nhân chính là cơ chế chính sách chưa đồng bộ, quản

lý lỏng lẻo, trình độ cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu Vì vậy việc quản lý ngân sách thế nào cho hiệu quả là việc đặt ra hết sức bức thiết đối với các cấp các ngành

Từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài: Công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Huyện Thạch Hà - Hà Tĩnh: Thực trạng và giải pháp Đề tài sẽ trả lời câu hỏi quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn như thế nào? Giải

pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn? Quá trình

nghiên cứu, khảo sát đánh giá hoạt động quản lý ngân sách trong thời gian qua trên địa bàn huyện mong muốn góp một phần nhỏ trong việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh được tốt hơn để đảm bảo nguồn ngân sách của nhà nước, nguồn lực của nhân dân được phát huy một cách hiệu quả

Năm 2002 Quốc hội thông qua luật ngân sách sửa đổi luật ngân sách

1996 (được sửa đổi bổ sung năm 1998), để sửa đổi luật các cấp, ngành, bộ tài chính, chính phủ đã có nhiều đề tài đánh giá việc áp dụng luật ngân sách 1996 trên thực tế, chỉ ra những điều hợp lý, chưa hợp lý của các quy định để từ đó

có điều chỉnh một cách phù hợp hơn

Trong quá trình nghiên cứu nhiều học giả, nhà nghiên cứu cũng đã tập trung đi sâu vào việc thu chi ngân sách nhà nước và ngân sách cấp xã như đề tài “Nghiên cứu cơ chế thu chi ngân sách nhà nước trong mối quan hệ với chế

độ tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo và các tiêu chí kinh tế vi mô khác” do TSKH Trịnh Huy Khánh làm chủ nhiệm Đề tài cũng đã đi sâu 1 một số vấn đề thu chi ngân sách từ đó nêu ra các tác động của nó đến các chỉ tiêu kinh tế, tuy vậy đề tài chưa đi sâu vào việc hoàn thiện quản lý ngân sách

Đề tài “Đánh giá việc thực hiện luật ngân sách nhà nước và việc kiến nghị hoàn thiện” do GS-TSKH Tào Hữu Phùng làm chủ nhiệm Đề tài đi sâu đánh giá việc áp dụng các quy định của luật trên thực tế từ đó tìm ra những quy định bất cập nhằm hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật

Luận án Tiến sỹ kinh tế của Nguyễn Văn Nhất “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế và điều hành ngân sách nhà nước ở chính quyền cơ sở” Đề tài cũng đã đi sâu vào việc quản lý kinh tế nói chung trong đó có 1 phần về quản lý ngân sách của cấp cơ sở

Đề tài “Thu chi ngân sách cấp xã một số vùng điển hình nhằm đề xuất những chính sách phát triển nông thôn” do Nguyễn Đỗ Anh Tuấn làm chủ nhiệm đề tài, đề tài cũng đã nghiên cứu việc thu chi ngân sách và có 1 số kiến nghị đề xuất nhưng đề tài chỉ hướng vào quản lý ngân sách để phục vụ cho việc phát triển nông thôn, đề tài đang dừng lại ở lĩnh vực phục vụ cho việc phát triển nông thôn chưa đi sâu vào quản lý ngân sách nói chung

Ở Hà Tĩnh đề tài về quản lý ngân sách trên địa bàn làm chưa nhiều nhưng đã có 1 số đề tài thạc sỹ như luận văn thạc sỹ “Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn Tỉnh Hà Tĩnh” của Trịnh Văn Ngọc Đề tài đã đi sâu vào việc quản lý ngân sách nói chung từ đó nêu ra những bất cập trong quản lý ngân sách để nêu ra các giải pháp hoàn thiện

Đến thời điểm hiện nay, nhìn chung các công trình nghiên cứu đa số chủ yếu đang tập trung về công tác quản lý ngân sách nhà nước nói chung Một số đề tài mang tính chuyên môn hóa như: Việc quản lý vốn đầu tư, quản

lý thuế trong đó có nêu về ngân sách xã nhưng cũng chỉ ở một số mục nhỏ nhưng chưa đi sâu Có một số đề tài luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề quản lý ngân sách cấp xã tuy vậy các công trình này chỉ nghiên cứu ở địa phương của người thực hiện đề tài, và chưa nghiên cứu hết các nội dung quản lý ngân sách cấp xã mà chủ yếu nặng về việc thu - chi theo quy định của pháp luật Các đề tài này chưa nghiên cứu phần dự toán, quyết toán, một

số khoản thu - chi không qua kho bạc (tọa thu, tọa chi) của địa phương

Những đề tài đó nghiên cứu trên cơ sở dùng phương pháp so sánh, tổng hợp, phân tích các đề tài này ít sử dụng phương pháp điều tra Trên cơ

sở kế thừa những nghiên cứu trước đây đề tài này sẽ tiếp tục bổ sung, hoàn thiện trên cơ sở đó nghiên cứu thêm các nội dung bổ sung thêm phần dự toán, quyết toán ngân sách, một số điểm mới của nội dung quản lý ngân sách cấp xã so với trước đây và thêm một phần về nguồn thu chưa qua kho bạc từ

đó đưa ra một số giải pháp mới nhằm ghoàn thiện về quản lý ngân sách cấp

xã

Trên địa bàn huyện Thạch Hà - Hà Tĩnh đến thời điểm hiện nay chưa

có một công trình nào nghiên cứu về lĩnh vực quản lý ngân sách cấp xã

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

- Mục đích: Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh từ đó nêu ra một số giải pháp nhằm quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn một cách tốt hơn

- Nhiệm vụ:

+ Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về ngân sách nhà nước nói chung

và ngân sách xã nói riêng

+ Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh

+ Trên cơ sở lý luận, phân tích đánh giá thực tiễn từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh để trong thời gian tới đảm bảo việc quản lý ngân sách theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm thu đúng thu đủ, chi ngân sách có hiệu quả, tiết kiệm để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của huyện

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Hà Tĩnh

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu việc quản lý ngân sách cấp xã trong thời gian từ năm 2010 đến tháng 9 năm 2013 Vì năm

2010 là năm kết thúc thời kỳ ổn định ngân sách địa phương và bước sang thời

kỳ ổn định ngân sách năm 2011 đến năm 2015 Tuy vậy trong quá trình nghiên cứu sẽ mở rộng ra một số nội dung liên quan của thời gian trước năm

2010

Nội dung tập trung vào việc quản lý ngân sách cấp xã

5 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu của đề tài dựa trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng và nhà nước về quản lý ngân sách nhà nước nói chung, ngân sách xã nói riêng ngoài ra sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, điều tra

Sử dụng các phương pháp trên nhằm đánh giá một cách khách quan, đúng đắn trên cơ sở quy định của pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước

về quản lý ngân sách cấp xã Từ các số liệu điều tra, so sánh giữa các thời kỳ, các năm khác nhau để từ đó thấy được những kết quả đạt được tìm ra các

nguyên nhân hạn chế mang tính bản chất để đưa ra các giải pháp khắc phục Trên cơ sơ điều tra tìm ra những điểm chưa phù hợp trong việc áp dụng các quy định về quản lý nghân sách ở địa phương, tham khảo các kiến nghị đề xuất của các nhà quản lý, các cán bộ làm công tác chuyên môn để đưa ra các kiến nghị đề xuất nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách ở cấp xã trong thời gian sắp tới một cách tốt hơn

6 Những đóng góp mới của luận văn

Hiện nay đề tài nghiên cứu về quản lý nghiên cứu về ngân sách cấp xã khá nhiều tuy vậy việc nghiên cứu quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh từ trước đến nay chưa có, trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài dự kiến sẽ đóng góp một số nội dung như sau: Cung cấp những nội dung thiết yếu về cơ sở lý luận ngân sách nói chung và ngân sách cấp xã nói riêng Từ cơ sở lý luận nghiên cứu việc thực thi áp dụng ở địa phương để phát hiện những vấn đề hợp lý, chưa hợp lý, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân của nó để nêu ra các giải pháp hoàn thiện nhằm thực hiện tốt hơn công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương

- Chương 1: Nội dung chính về ngân sách cấp xã

Chương này sẽ trả lời câu hỏi ngân sách nhà nước là gì? Ngân sách cấp

xã là gì? Quản lý ngân sách nhà nước Có những nội dung gì? Vị trí của ngân sách cấp xã trong hệ thống ngân sách nhà nước Trên cơ sở đó chỉ ra một số điểm chưa phù hợp trong các quy định của nhà nước về quản lý ngân sách cấp

xã và sự cần thiết phải đổi mới công tác quản lý ngân sách cấp xã

- Chương 2: Nghiên cứu thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh

Chương này trả lời câu hỏi về thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà như thế nào? Các điều kiện kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến quản lý ngân sách, những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế của công tác quản lý ngân sách cấp xã

- Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã Chương này sẽ nêu ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý ngân sách, nhằm giải quyết những tồn tại hạn chế đã nêu ở chương 2

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ NGÂN

SÁCH CẤP XÃ 1.1 Những lý luận chung về ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, chức năng của ngân sách nhà nước + Khái niệm

Thuật ngữ ngân sách nhà nước được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế xã hội mọi quốc gia được nhiều nhà kinh tế học nghiên cứu Song hiện nay quan niệm về ngân sách nhà nước của mỗi quốc gia có sự khác biệt Người

ta đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái các lĩnh vực nghiên cứu Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nước là bảng kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia

Luật ngân sách nhà nước được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002, định nghĩa ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu - chi của nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước Qua nghiên cứu chúng ta thấy rằng sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước nó gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế tiền tệ là tiền

đề của sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước và ngân sách chính là phương tiện phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của một nhà nước

+ Đặc điểm của ngân sách nhà nước:

- Hoạt động thu chi ngân sách nhà nước luôn gắn liền với quyền lực kinh tế chính trị của nhà nước và thực hiện chức năng của nhà nước được nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định

- Hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của ngân sách nhà nước

- Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước luôn chứa đựng những lợi ích chung và lợi ích công cộng

- Ngân sách nhà nước cũng có những đặc điểm nhưu quỹ tiền tệ khác, nét khác biệt với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước Nó chia thành nhiều loại quỹ nhỏ có tác dụng riêng sau đó mới được chi dùng cho những mục đích đã định

- Hoạt động thu chi ngân sách nhà nước thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả không trực tiếp là chủ yếu

+ Chức năng của ngân sách nhà nước:

- Ngân sách nhà nước có 2 chức năng cơ bản đó là chức năng phân phối

và chức năng giám đốc

- Chức năng phân phối của ngân sách nhà nước: Bộ máy nhà nước luôn muốn hoạt động của mình một cách bình thường và ổn định để thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ là quản lý mọi mặt của đời sống xã hội của một quốc gia thì nhất thiết phải có nguồn ngân sách nhà nước đảm bảo Nếu không có các nguồn lực đảm bảo thì sẽ không tồn tại các cơ quan, đơn vị của nhà nước

và sẽ không tồn tại nhà nước Đồng thời thì khi nguồn lực vật chất mạnh thì đất nước sẽ mạnh

Với quyền lực của mình nhà nước bắt buộc các thành viên trong xã hội cung cấp cho mình các nguồn tài chính cần thiết, nhà nước hình thành các bộ máy để đảm bảo thực hiện nếu cá nhân hay tập thể nào không thực hiện với

quyền lực của mình nhà nước sẽ tiến hành cưỡng chế để bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ đóng nộp của ngân sách với nhà nước Cơ sở để hình thành nguồn lực tài chính là sự phát triển kinh tế phát triển sản xuất kinh doanh, vì vậy trong quá trình phát triển kinh tế xã hội nhà nước phải nắm và tôn trọng các quy luật kinh tế khách quan đồng thời phải bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể của nền kinh tế sản xuất kinh doanh phát triển thì nguồn thu của nhà nước mới được đảm bảo

Một ngân sách nhà nước vững mạnh là một ngân sách mà cơ chế phân phối của nó đảm bảo được sự cân đối trên cơ sở phát triển sản xuất kinh doanh, nuôi dưỡng nguồn thu để tăng được được thu đáp ứng yêu cầu chi

Ngoài ra một nguyên tắc nhà nước vững mạnh còn phải thể hiện sự phân phối và quản lý đúng đắn, hợp lý và hiệu quả Nhà nước sử dụng khối lượng tài chính từ nguồn ngân sách nhà nước để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế xã hội và chi tiêu cho hoạt động của bộ máy nhà nước

Từ đó ta có thể thấy bản chất của ngân sách nhà nước đó là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các thành viên trong xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước huy động và sử dụng các nguồn lực nhằm bảo đảm bảo yêu cầu thực hiện chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội của nhà nước

- Chức năng giám đốc: Nhà nước thông qua ngân sách nhà nước để biết được nguồn thu - chi nào là cơ bản của từng thời kỳ, từng giai đoạn từ đó để

có giải pháp làm tốt việc thu -chi Nhà nước định ra cơ chế thu chi hợp lý theo dõi các phát sinh và những ảnh hưởng đến thu chi Chức năng này thể hiện nhà nước trong quá trình quản lý ngân sách sẽ thường xuyên thực hiện việc giám sát, đôn đốc, kiểm tra một cách thường xuyên, liên tục cùng với quá trình của các đối tượng phân phối ngân sách nhà nước Thông qua chức năng giám đốc để nhà nước kiểm soát tình hình tài chính vĩ mô

Hai chức năng phân phối và giám đốc có mối quan hệ lẫn nha thông qua phân phối để nhà nước thực hiện việc kiểm tra, giám sát và ngược lại thông qua kiểm tra, giám sáy để thực hiện việc phân phối tốt hơn

1.1.2 Các cấp ngân sách nhà nước và nguyên tắc phân cấp

1.1.2.1 Nguyên tắc phân cấp ngân sách

Luật ngân sách nhà nước quy định: Ngân sách nhà nước quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung, dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công phân cấp quản lý gắn quyền hạn với trách nhiệm

Nhằm giải quyết các mối quan hệ trong quản lý sử dụng ngân sách trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cần phải thực hiện các nguyên tắc nhất định đó là:

- Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phải phù hợp với phân cấp quản

lý kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn, phân cấp kinh tế xã hội là cơ sở cho việc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước Nếu việc phân cấp không phù hợp sẽ khó quản lý, không tạo được sự chủ động cho các địa phương, đơn vị

- Ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia, hỗ trợ những địa phương chưa cân đối được thu chi ngân sách Ngân sách địa phương phân cấp nguồn thu đảm bảo chủ động trong thực hiện trong thực hiện nhiệm vụ được giao Ngân sách địa phương giữ vai trò độc lập tương đối của mình thể hiện các cấp chính quyền lập, chấp hành, quyết toán ngân sách cấp mình trên cơ sở các quy định của nhà nước, bên cạnh đó phải chủ động sáng tạo khai thác các thế mạnh của địa phương để tăng thu giảm chi thực hiện cân đối ngân sách

- Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa các địa phương, sự công bằng ở đây cũng chỉ mang tính chất tương đối có nghĩa việc giao nhiệm vụ thu chi phải căn cứ vào thực trạng nguồn lực

và nhu cầu của từng địa phương Ví dụ: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội không ngang hàng trong việc giao nhiệm vụ chi với các tỉnh như Hà Tĩnh, Quảng Bình Để thực hiện được nguyên tắc này việc xác định những nhiệm

vụ kinh tế chính trị và xã hội của từng địa phương phù hợp với năng lực, trình

độ và sự cần thiết phát triển của địa phương và hiệu quả sử dụng ngân sách là

1.1.2.2 Các cấp quản lý ngân sách nhà nước hiện nay

Theo Điều 4 của Luật ngân sách nhà nước ngày 16 tháng 12 năm 2002 thì ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân Theo quy định ta thấy rằng các cấp ngân sách hiện nay ở Việt Nam có các cấp sau:

+ Ngân sách trung ương

+ Ngân sách địa phương Trong ngân sách địa phương bao gồm:

- Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuốc trung ương (Gọi chung là ngân sách cấp tỉnh)

- Ngân sách quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (Gọi chung là ngân sách cấp huyện)

- Ngân sách xã, phường, thị trấn (Gọi chung là ngân sách cấp xã)

1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của ngân sách cấp xã

1.2.1 Khái niệm ngân sách cấp xã

Ngân sách cấp xã là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nước cấp

xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý

Theo Điều 4 của Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân ngày 26 tháng 11 năm 2003 quy định xã, phường, thị trấn là cấp hành chính

có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân Điều 4 luật ngân sách năm 2002 quy định ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân Vậy theo luật ngân sách nhà nước và luật tổ chức hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân 2003 thì ngân sách xã là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước

Ngân sách cấp xã là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của chính quyền cấp

xã để đảm bảo cho các hoạt động quản lý nhà nước và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn Ngân sách xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước thống nhất, là một phương tiện đảm bảo cho chính quyền cấp xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình

- Ngân sách cấp xã vừa là cấp ngân sách hoàn chỉnh vừa là đơn vị dự toán, theo quy định hiện nay Dưới xã không có đơn vị dự toán độc lập, xã vừa đồng thời thực hiện nhiệm vụ thu, phân bổ ngân sách vừa sử dụng ngân sách phân bổ Vì vậy có thể nói rằng hoạt động ngân sách xã tương đối phức

tạp dễ dẫn đến tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” Ví dụ xã vừa phân bổ

dự toán vừa chủ đầu tư và có khi lại trực tiếp thi công hoặc giám sát

- Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật, theo quy định của nhà nước sẽ phân cấp nguồn thu cho cấp xã tùy theo từng khoản thu có thể cho hướng tỷ lệ phần trăm nhất định hoặc được hưởng 100% tùy theo từng khoản thu Đối với nguồn chi cấp xã cũng được phân cấp tùy theo nguồn thu xã sẽ cân đối một số khoản chi theo quy định Hiện nay các khoản điều tiết theo tỷ lệ phần trăm cho xã hưởng do Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định

- Được quản lý và điều hành theo dự toán chế độ, tiêu chuẩn, định mức

do cơ quan có thẩm quyền quy định UBND xã sẽ điều hành ngân sách theo

dự toán của HĐND cung cấp và theo chế độ định mức tiêu chuẩn được nhà nước quy định Ví dụ: Tiền lương, chế độ công tác phí, các khoản phụ cấp

1.2.3 Vai trò của ngân sách xã

Trong hệ thống ngân sách nhà nước ngân sách xã giữ vai trò ngân sách

cơ sở là phương tiện vật chất giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật Cụ thể chính quyền xã sử dụng ngân sách xã để chi trả cho bộ máy hành chính, Đảng, đoàn thể, đảm bảo cơ sở hạ tầng, môi trường, trật tự an toàn, giáo dục, y tế theo phân cấp quản lý kinh

tế xã hội Vì vậy có thể nói ngân sách cấp xã giữ vai trò rất quan trọng trong công việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình Chính quyền nhà nước cấp cơ sở gắn bó mật thiết với dân, trực tiếp xử lý các vấn đề mà cộng đồng dân cư đặt ra

- Ngân sách cấp xã bảo đảm các điều kiện hoạt động ở cơ sở

Để bộ máy nhà nước chính quyền cấp cơ sở tồn tại và hoạt động được thì đòi hỏi phải có điều kiện vật chất để đảm bảo từ các khoản tiền lương, phụ cấp, chi tiêu quản lý hành chính, trang thiết bị vật tư có thể nói không có các

khoản chi của ngân sách cấp xã thì bộ máy nhà nước của cơ sở không thể tồn tại và hoạt động được Hiện nay theo phân cấp ngày càng tăng, vai trò, trách nhiệm, và quyền tự chủ cho cơ sở được tăng cường cán bộ cấp xã, phường, thị trấn chuyển từ chế độ cán bộ bầu cử trước đây sang công chức (Theo Nghị định 92/2009 của Chính phủ quy định về chức danh số lượng cán bộ công chức ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã mỗi xã có từ 20 đến 25 công chức) chưa kể lực lượng bán chuyên trách, hợp đồng mỗi xã từ 19 – 22 người, hệ thống cán bộ thôn xóm, tổ dân phố là 03 cán bộ/ xóm, tổ dân phố thì các khoản chi này ngày càng lớn

- Ngân sách xã góp phần làm lành mạnh hóa tài chính của địa phương

và tài chính quốc gia

- Ngân sách cấp xã là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế xã hội Vì vậy ngân sách xã phải là một bộ phận hữu cơ trong hệ thống ngân sách nhà nước chịu sự điều chỉnh vĩ mô của ngân sách nhà nước theo mục tiêu chung của nhà nước Thông qua ngân sách nhà nước chính quyền cấp xã thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh lại các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ bảo đảm cho các hoạt động này theo đúng quy định của pháp luật

Việc thu ngân sách sẽ tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh ở cơ sở tạo nguồn thu cho ngân sách để bảo đảm các hoạt động ở cơ sở Thông qua việc chi ngân sách vừa bảo đảm cho hoạt động của chính quyền cấp xã đồng thời phân phối lại thu nhập

- Ngân sách cấp xã góp phần hình thành phát triển kết cấu hạ tầng ở địa phương

Ngoài việc bảo đảm chi thường xuyên thì ngân sách xã góp một phần khá lớn cho chi đầu tư phát triển trên địa bàn Ngoài những dự án lớn do trung ương, tỉnh, huyện đầu tư thì việc hình thành phát triển kết cấu hạ tầng cho địa

phương bảo đảm như xây dựng hệ thống điện, đường, trường, trạm đây là nguồn chi khá lớn và rất quan trọng nhất là trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới và thực hiện Nghị quyết “Tam nông” hiện nay Trong thực tế những công trình vừa và nhỏ ở các địa phương hình thành chủ yếu từ nguồn ngân sách địa phương, có thể qua hình thức đầu tư 100% hoặc nhà nước và nhân dân cùng làm Qua nguồn ngân sách đã làm nên bộ mặt nông thôn ngày càng khang trang

- Ngân sách xã góp phần thực hiện chế độ an sinh xã hội

Cấp xã là cấp chính quyền cuối cùng gần gũi với nhân dân và cũng là cấp trực tiếp thực hiện chế độ an sinh xã hội Thông qua ngân sách xã nhà nước trả chế độ trực tiếp cho các đối tượng chính sách như người có công, người già trên 80 tuổi, người tàn tật ngoài ra ngân sách xã thường trích một khoản để hỗ trợ các đối tượng khi hoạn nạn, xóa đói giảm nghèo, ngói hòa nhà ở, cứu trợ Khi có thiên tai, bão lụt nguồn này đã giúp đỡ và tạo điều kiện rất lớn cho các hộ gia đình chính sách hộ nghèo, hộ gặp thiên tai một phần khó khăn, bảo đảm công bằng và an sinh xã hội

1.3 Các nội dung của quản lý ngân sách cấp xã

Trước khi đi sâu vào việc quản lý ngân sách cấp xã ta có thể hiểu chung

về quản lý ngân sách nhà nước một cách khái quát đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với quá trình thu - chi ngân sách nhà nước

1.3.1 Quản lý thu ngân sách cấp xã

1.3.1.1 Xây dựng dự toán thu - chi ngân sách cấp xã

giao dự toán Sau khi HĐND huyện cho ý kiến UBND huyện sẽ ra quyết định giao chỉ tiêu thu - chi cho từng đơn vị Trên cơ sở các khoản thu và chi đơn vị nào còn thiếu sẽ được cân đối bổ sung từ ngân sách cấp trên, những đơn vị nào dư sẽ phải nộp lên ngân sách cấp trên Căn cứ Quyết định giao dự toán thu - chi của huyện để UBND xã trình HĐND cùng cấp quyết định dự toán của xã Thường dự toán của HĐND huyện giao cho xã chỉ là một số nguồn cụ thể còn nguồn cho một số hạng mục giao cho HĐND xã quyết định

+ Dự toán cấp xã:

- Lập dự toán ngân sách xã:

Hàng năm, trên cơ sở hướng dẫn của Uỷ ban nhân dân cấp trên, Uỷ ban nhân dân xã lập dự toán ngân sách năm sau trình Hội đồng nhân dân xã quyết định

 Dự toán ngân sách cấp xã được lập trên cơ sở các căn cứ sau:

Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đảm, bảo an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội của xã;

Chính sách, chế độ thu ngân sách nhà nước, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã và tỷ lệ phân chia nguồn thu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định;

Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định;

Số kiểm tra về dự toán ngân sách xã do Uỷ ban nhân dân huyện thông báo;

Tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã năm hiện hành và các năm trước

 Trình tự lập dự toán ngân sách xã:

Ban Tài chính xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế xã (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

Các ban, tổ chức thuộc Uỷ ban nhân dân xã căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi lập dự toán chi của đơn vị tổ chức mình

Ban Tài chính xã lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xã trình Uỷ ban nhân dân xã báo cáo Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã để xem xét gửi Uỷ ban nhân dân huyện và Phòng tài chính huyện Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định

Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính huyện làm việc với Uỷ ban nhân dân xã về cân đối thu, chi ngân sách xã thời kỳ ổn định mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, Phòng Tài chính huyện chỉ tổ chức làm việc với Uỷ ban nhân dân xã về dự toán ngân sách khi Uỷ ban nhân dân

xã có yêu cầu

 Quyết định dự toán ngân sách xã: Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của Uỷ ban nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân xã hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã trình Hội đồng nhân dân xã quyết định Sau khi dự toán ngân sách xã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Uỷ ban nhân dân xã báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện, Phòng tài chính huyện, đồng thời thông báo công khai dự toán ngân sách xã cho nhân dân biết theo chế độ công khai tài chính về ngân sách nhà nước

Điều chỉnh dự toán ngân sách xã hàng năm (nếu có) trong các trường hợp có yêu cầu của Uỷ ban nhân dân cấp trên để đảm bảo phù hợp với định hướng chung hoặc có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi

Uỷ ban nhân dân xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình Hội đồng nhân dân xã quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện

 Chấp hành dự toán ngân sách xã:

Căn cứ dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã cả năm đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Uỷ ban nhân dân xã phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách xã theo Mục lục ngân sách nhà nước gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán và kiểm soát chi

Căn cứ vào dự toán cả năm và khả năng thu, nhu cầu chi của từng quý,

Uỷ ban nhân dân xã lập dự toán thu, chi quý (có chia ra tháng) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch Đối với những xã có các nguồn thu chủ yếu theo mùa

vụ, Uỷ ban nhân dân xã đề nghị cơ quan tài chính cấp trên thực hiện tiến độ cấp số bổ sung cân đối trong dự toán đã được giao (nếu có) cho phù hợp để điều hành chi theo tiến độ công việc

Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã (hoặc người được uỷ quyền) là chủ tài khoản thu, chi ngân sách xã

Xã có quỹ tiền mặt tại xã để thanh toán các khoản chi có giá trị nhỏ Định mức tồn quỹ tiền mặt tại xã do Kho bạc Nhà nước huyện quy định cho từng loại xã Riêng những xã ở xã điều kiện đi lại khó khăn, chưa thể thực hiện việc nộp trực tiếp các khoản thu của ngân sách xã vào Kho bạc Nhà nước, định mức tồn quỹ tiền mặt được quy định ở mức phù hợp

1.3.1.2 Các khoản thu ngân sách cấp xã

Nguồn thu ngân sách xã do HĐND tỉnh quyết định trong phân cấp nguồn thu Căn cứ vào tình hình thực tế để UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp xem xét phân cấp cho ngân sách xã các khoản thu sau:

+ Các khoản thu ngân sách xã hưởng 100%: Là các khoản thu giành cho ngân sách xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn tài chính đảm bảo các nhiệm vụ chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển Khi phân cấp nguồn

thu căn cứ vào quy mô thu, chế độ phân cấp quản lý kinh tế xã hội và nguyên tắc đảm bảo tối đa nguồn thu tại chỗ cân đối với nhiệm vụ chi thường xuyên Theo quy định hiện hành các khoản thu sau xã được hưởng 100%:

- Các khoản phí, lệ phí thu vào ngân sách xã theo quy định

- Các khoản thu từ hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách nhà nước theo chế độ quy định

- Thu tiền đền bù thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất

- Thu hồi các khoản chi năm trước

- Thu kết dư ngân sách xã năm trước

- Thu chuyển nguồn

- Các khoản thu khác ngân sách theo quy định của pháp luật

+ Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách xã và ngân sách cấp trên: Theo quy định hiện nay thì nguồn thu chủ yếu do ngành thuế đảm nhiệm Tỷ lệ điều tiết phần trăm sẽ do HĐND tỉnh quyết định, khi thu được ngân sách xã sẽ được hưởng một phần điều tiết theo quy định Đây

là khoản thu để đảm bảo cân đối cho ngân sách cấp xã đồng thời gắn trách nhiệm của xã trong việc quản lý, động viên việc đóng nộp thuế trên địa bàn Nguồn thu này gồm:

- Thuế cấp quyền

- Thuế tài nguyên

- Thuế môn bài

- Thuế phi nông nghiệp

- Thuế bảo vệ môi trường

- Lệ phí trước bạ

- Thuế tiêu thụ đặc biệt

- Thuế VAT, TNCN

- Các khoản thu phân chia khác

Ngoài các khoản phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sach địa phương do Quốc hội và các cơ quan Trung ương quy định thì các khoản ngân sách địa phương được hưởng 100% (Theo khoản 2, điều 20 và khoản 1, điều

32 Luật Ngân sách nhà nước), HĐND tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương quy định có thể giành cho ngân sách xã một tỷ lệ phần trăm nhất định Việc quy định này ở mỗi địa phương có thể khác nhau: Ví dụ tiền sử dụng đất tại Hà Tĩnh HĐND tỉnh quy định đối với các xã: Tỉnh hưởng 30%, huyện 20% xã 50%, đối với Thị trấn: Tỉnh hưởng 20%, huyện 30%, xã 50%, đối với Thành phố Hà Tĩnh thì tỉnh cho hưởng quy chế đặc thù để xây dựng thành phố nên cho hưởng 100%

- Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên và bổ sung có mục tiêu

Thu bổ sung ngân sách xã nhằm bù đắp chênh lệch giữa dự toán chi được giao và dự toán thu Số cân đối bổ sung được xác định ngay từ đầu năm Đây là nguồn để đảm bảo cho các đơn vị có số thu thấp không cân đối được chi trên thực tế hiện nay các xã vẫn đang chủ yếu dựa vào nguồn này là chính

Thu bổ sung có mục tiêu là khoản thu có bổ sung do dân sách cấp trên

bổ sung cho xã để thực hiện một số nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể Ví dụ: Để xây

dựng một con đường, một trường học nguồn này không có trong Nghị quyết HĐND đầu năm

Việc tổ chức thu ngân sách, quản lý, nuôi dưỡng, khai thác và tập trung đẩy đủ mọi nguồn thu theo quy định vào ngân sách nhà nước sẽ góp phần làm cho ngân sách xã lớn mạnh bảo đảm nguồn chi cho địa phương Muốn thực hiện thu đúng thu đủ thì việc thu ngân sách phải đảm bảo theo đúng nguyên tắc

- Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của cơ quan thuế, cơ quan thuế thu, sau đó lập giấy nộp tiền và nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước Trường hợp cơ quan thuế uỷ quyền cho Ban Tài chính xã thu, thì cũng thực hiện theo quy trình trên và được hưởng phí uỷ nhiệm thu theo chế độ quy định

- Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của Ban Tài chính xã, Ban Tài chính xã thu, sau đó lập giấy nộp tiền và nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước hoặc nộp vào quỹ của ngân sách xã để chi theo chế độ quy định nếu là các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện giao dịch thường xuyên với Kho bạc Nhà nước

Nghiêm cấm thu không có biên lai, thu để ngoài sổ sách; khi thu phải giao biên lai cho đối tượng nộp Cơ quan Thuế, Phòng Tài chính huyện có nhiệm vụ cung cấp biên lai đầy đủ, kịp thời cho Ban Tài chính xã để thực hiện thu nộp ngân sách nhà nước Định kỳ, Ban Tài chính xã báo cáo việc sử dụng

và quyết toán biên lai đã được cấp với cơ quan cung cấp biên lai

Trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định phải hoàn trả khoản thu ngân sách xã, Kho bạc Nhà nước xác nhận rõ số tiền đã thu vào ngân sách xã của các đối tượng nộp trực tiếp hoặc chuyển khoản vào Kho bạc Nhà nước; đối với đối tượng nộp qua cơ quan thu thì cơ quan thu xác nhận để Ban Tài chính xã làm căn cứ hoàn trả

Việc luân chuyển chứng từ thu được thực hiện như sau:

Đối với các khoản thu ngân sách xã được hưởng 100%, Kho bạc Nhà nước chuyển một liên chứng từ thu cho Ban Tài chính xã

Đối với các khoản thu phân chia với ngân sách cấp trên, Kho bạc Nhà nước lập Bảng kê các khoản thu ngân sách có phân chia cho xã (theo mẫu phụ lục số 14 kèm theo Thông tư này), gửi Ban Tài chính xã

Đối với số thu bổ sung từ ngân sách huyện cho ngân sách xã, Phòng Tài chính huyện căn cứ vào dự toán số bổ sung đã giao cho từng xã, dự toán thu chi hàng quý của các xã và khả năng cân đối của ngân sách huyện, thông báo số bổ sung hàng quý (chia ra tháng) cho xã chủ động điều hành ngân sách Phòng tài chính huyện cấp số bổ sung cho xã (bằng Lệnh chi tiền) theo định

kỳ hàng tháng

1.3.2 Quản lý chi ngân sách

1.3.2.1 Nguyên tắc chi ngân sách Việc thực hiện chi phải bảo đảm các điều kiện:

- Đã được ghi trong dự toán được giao, trừ trường hợp dự toán và phân

bổ dự toán chưa được cấp có thẩm quyền quyết định và chi từ nguồn tăng thu, nguồn dự phòng ngân sách;

- Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định;

- Được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã hoặc người được uỷ quyền quyết định chi

1.3.2.2 Yêu cầu đối với đối với thực hiện dự toán chi ngân sách xã

Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã, căn cứ vào dự toán được huyện giao và tình hình thực tế của địa phương UBND xã trình HĐND cùng cấp xem xét thông qua dự toán chi ngân sách Trên cơ sở Nghị quyết HĐND thì UBND cấp xã sẽ thực hiện nhiệm vụ chi với các yêu cầu:

- Chi đúng dự toán, đúng chính sách, chế độ chi tiêu và phù hợp với tiến độ thực hiện nhiệm vụ

- Chú trọng hiệu quả sử dụng kiểm tra, giám sát quá trình sử dụng vốn ngân sách xã, bảo đảm vốn sử dụng đúng mục đích hiệu quả và tiết kiệm

- Đảm bảo kiểm soát chi qua kho bạc nhà nước

- Mọi nghiệp vụ chi ngân sách phải được thể hiện trên các chứng từ theo quy định

1.3.2.3 Các khoản chi thuộc ngân sách xã

Theo thông tư 46/2011/TT-BTC ngày 26/10/2011 của Bộ Tài chính thì chi ngân sách xã theo nội dung kinh tế gồm các khoản chi sau:

+ Chi đầu tư phát triển:

Chi đầu tư phát triển gồm 2 khoản chính đó là chi xây dựng cơ bản và chi đầu tư phát triển Các khoản chi này tập trung chủ yếu vào việc xây dựng kết cấu hạ tầng ở địa phương như: Điện, đường, trường, trạm Chi khuyến

khích phát triển sản xuất kinh doanh, đây là khoản chi tương đối lớn trong tổng mức chi của cấp xã

+ Chi thường xuyên:

Đây là khoản chi nhằm duy trì bộ máy và phục vụ các hoạt động gồm:

- Chi công tác dân quân tự vệ, an ninh trật tự

- Chi sự nghiệp giáo dục

- Chi sự nghiệp y tế

- Chi sự nghiệp văn hóa thông tin

- Chi sự nghiệp thể dục - thể thao

- Chi sự nghiệp kinh tế Trong chi sự nghiệp kinh tế có chi cho giao thông - nông - lâm - thủy lợi - hải sản, thị chính, thương mại dịch vụ, môi trường và sự nghiệp khác

- Sự nghiệp xã hội: Trong sự nghiệp xã hội gồm hưu xã và trợ cấp khác: Trợ cấp cho đối tượng theo NĐ 67 và NĐ 13 của Chính phủ, hoạt động người có công với cách mạng, chi khác

- Chi quản lý nhà nước, Đảng, đoàn thể

Trong đó có quỹ lương quản lý nhà nước, hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam, Mặt trận tổ quốc, Đoàn thanh niên, Hội liên hiệp phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Hội nông dân, Thanh tra nhân dân, các tổ chức xã hội nghề nghiệp khác

- Chi khác

- Tiết kiệm 10% để đảm bảo an sinh xã hội

- Trả nợ tạm ứng ngân sách

- Dự phòng

- Chi chuyển nguồn sang năm sau (nếu có)

- Chi ngân sách xã chưa qua kho bạc

- Tạm ứng xây dựng cơ bản

1.3.2.4 Trách nhiệm của các tổ chức đơn vị thuộc xã và cá nhân trong việc quản lý chi ngân sách xã

+ Đối với các tổ chức đơn vị thuộc xã

Các cơ quan, tổ chức ban ngành phải đảm bảo chi đúng dự toán được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, đối tượng, tiết kiệm

và hiệu quả

- Lập dự toán sử dụng kinh phí hàng quý (Có chia theo từng tháng) gửi ban tài chính xã Khi có nhu cầu chi làm thủ tục đề nghị Ban tài chính rút tiền theo quy định để thanh toán

- Chấp hành đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê, và quyết toán sử dụng kinh phí với ban tài chính và công khai kết quả thu chi tài chính của tổ chức đơn vị mình

+ Ban tài chính

- Giúp UBND xây dựng dự toán hàng năm cũng như quyết toán ngân sách để trình HĐND cùng cấp

- Thẩm tra nhu cầu sử dụng kinh phí của các tổ chức đơn vị

- Bố trí nguồn theo dự toán năm, dự toán quý để đáp ứng nhu cầu chi Khi nhu cầu chi lớn hơn thu trong quý thì có biện pháp đề nghị cấp trên tăng tiến độ cấp bổ sung hoặc tạm thời sắp xếp lại các nhu cầu chi cho phù hợp với nguồn thu theo nguyên tắc bảo đảm chi lương đầy đủ kịp thời

- Kiểm tra giám sát chi ngân sách, sử dụng tài sản của tổ chức đơn vị,

sử dụng ngân sách, phát hiện báo cáo đề xuất kịp thời với chủ tịch UBND xã,

về những sai phạm chế độ, tiêu chuẩn, định mức

+ Chủ tịch Ủy ban nhân dân

Phải đảm bảo quyết định chi theo đúng chế độ, tiêu chuẩn và mức chi trong phạm vi dự toán được phê duyệt, phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình

+ Hội đồng nhân dân

Thông qua dự toán, quyết toán và giám sát việc chấp hành dự toán của UBND cùng cấp

1.3.3 Quyết toán ngân sách xã

1.3.3.1 Thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã:

Thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã hết ngày 31 tháng 01 năm sau

Quy trình lập quyết toán ngân sách xã được thực hiện theo Quyết định số: 94/QĐ-BTC và sữa đổi bổ sung theo thông tư 146/TT-BTC áp dụng kể từ năm 2012

Ban Tài chính xã có trách nhiệm thực hiện công tác hạch toán kế toán

và quyết toán ngân sách xã theo Mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toán ngân sách xã hiện hành; thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quy định Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi quỹ ngân sách xã theo quy định; định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi ngân sách xã, tồn quỹ ngân sách xã gửi Uỷ ban nhân dân xã; và báo cáo đột xuất khác theo yêu cầu của Uỷ ban nhân dân xã

1.3.3.2 Các công việc thực thiện công tác khoá sổ và quyết toán hàng năm:

- Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán, có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào ngân sách và giải quyết kịp thời các nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt thu phải chủ động có phương án sắp xếp lại các khoản chi để đảm bảo cân đối ngân sách xã

- Phối hợp với Kho bạc Nhà nước huyện nơi giao dịch đối chiếu tất cả các khoản thu, chi ngân sách xã trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ, chính

xác các khoản thu, chi theo Mục lục ngân sách nhà nước, kiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp ngân sách theo tỉ lệ quy định

- Đối với các khoản tạm thu, tạm giữ, tạm vay (nếu có) phải xem xét xử

lý hoặc hoàn trả, trường hợp chưa xử lý được, thì phải làm thủ tục chuyển sang năm sau

- Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực hiện theo nguyên tắc sau:

- Các khoản thu phải nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày 31/12, nếu nộp sau thời hạn trên phải hạch toán vào thu ngân sách năm sau

Nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán ngân sách năm, chỉ được chi trong niên độ ngân sách năm đó, các khoản chi có trong dự toán đến hết 31/12 chưa thực hiện được không được chuyển sang năm sau chi tiếp, trừ trường hợp cần thiết phải chi nhưng chưa chi được, phải được Uỷ ban nhân dân quyết định cho chi tiếp, khi đó hạch toán và quyết toán như sau: nếu thực hiện trong thời gian chỉnh lý quyết toán thì dùng tồn quỹ năm trước để chi và quyết toán vào ngân sách năm trước; nếu được quyết định thực hiện trong năm sau, thì làm thủ tục chuyển nguồn sang năm sau để chi tiếp và thực hiện quyết toán vào chi ngân sách năm sau

1.3.3.3 Quyết toán ngân sách xã hàng năm:

- Ban Tài chính xã lập báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã hàng năm trình Uỷ ban nhân dân xã xem xét để trình Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng Tài chính huyện do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định

- Quyết toán chi ngân sách xã không được lớn hơn quyết toán thu ngân sách xã Kết dư ngân sách xã là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số

thực chi ngân sách xã Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau

- Sau khi Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho Hội đồng nhân dân xã, Uỷ ban nhân dân xã, Phòng tài chính huyện, Kho bạc Nhà nước nơi xã giao dịch (để làm thủ tục ghi thu kết dư ngân sách), lưu Ban tài chính xã và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân trong xã biết

- Phòng Tài chính huyện có trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã, trường hợp có sai sót phải báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện yêu cầu Hội đồng nhân dân xã điều chỉnh

1.4 Một số tiêu chí đánh giá quản lý ngân sách

Để coi là quản lý ngân sách hoàn thiện chúng ta có thể dựa vào một số tiêu chí sau:

- Có chính sách pháp luật phù hợp

- Hệ thống các cơ quan quản lý ngân sách bố trí hợp lý có đủ năng lực

- Lập dự toán thu - chi một cách minh bạch, khách quan, sát với thực tế

- Bảo đảm thu đúng theo quy định, tăng cường nuôi dưỡng nguồn thu, các khoản thu để phải có chứng từ hợp pháp, hợp lý và phải được nộp qua kho bạc nhà nước

- Chi đúng, chi đủ, tiết kiệm chi, tăng cường chi đầu tư phát triển

- Phân cấp thu - chi các cấp ngân sách một cách hợp lý, đúng quy định, phân định các cấp ngân sách, chức năng nhiệm vụ của các cơ quan quản lý ngân sách một cách hợp lý

- Tăng cường cải cách hành chính trong tổ chức quản lý thu - chi ngân sách nhà nước, bảo đảm tính linh hoạt, gọn nhẹ, nhanh chóng

1.5 Sự cần thiết đổi mới quản lý ngân sách cấp xã

- Đổi mới quản lý ngân sách cấp xã nhằm phát huy hơn nữa vai trò của ngân sách cấp xã trong hệ thống ngân sách nhà nước

Ngân sách xã là một trong hệ thống ngân sách nhà nước, việc thu, chi ngân sách xã tác dụng trực tiếp tới việc hình thành quan hệ tỷ lệ, phân phối thu nhập trong phạm vi của xã đảm bảo công bằng và nó sẽ tác động đến quá trình sản xuất kinh doanh trên địa bàn Nếu ngân sách địa phương cân đối được sẽ giảm áp lực cân đối cho ngân sách cấp trên, đồng thời cấp xã có điều kiện chi cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội

- Đổi mới ngân sách cấp xã với mục tiêu phân cấp tối đa các nguồn thu gắn với nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn hạn chế việc bổ sung từ ngân sách cấp trên, tăng nguồn lực tài chính – ngân sách đối với ngân sách xã, thực hiện bổ sung cân đối bổ sung có mục tiêu, tăng cường phân cấp nhiệm vụ chi phù hợp đối với nhiệm vụ cấp xã

- Đổi mới công tác quản lý ngân sách xã nhằm thực hiện đầy đủ hơn quyền quyết định ngân sách của HĐND xã, nhiệm vụ quản lý điều hành của UBDN xã và vai trò tham mưu của ban tài chính xã Đồng thời tăng cường vai trò giám sát của HĐND, của các tổ chức, đoàn thể, quần chúng nhân dân thông qua mở rộng, công khai tài chính ngân sách xã

- Tăng cường quản lý các quỹ cấp chuyên dùng, các hoạt động tài chính khác của xã đảm bảo công khai dân chủ, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ, hiệu quả, tiết kiệm

- Thực hiện cân đối thu, chi ngân sách xã, nghiêm cấm mọi trường hợp vay mượn, chiếm dụng vốn mọi hình thức để đảm bảo sự lành mạnh của tài chính ngân sách xã

- Đối với quản lý ngân sách xã nhằm kiện toàn nâng cao trình độ cho cán bộ quản lý, cán bộ kế toán ngân sách xã

Với xu thế phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Chủ trương của Đảng và nhà nước là xây dựng nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại, nguồn lực cấp xã ngày càng lớn vì vậy việc đổi mới quản lý ngân sách cấp xã là việc làm hết sức bức thiết nó đảm bảo việc chấp hành pháp luật về quản lý ngân sách, tăng nguồn thu bảo đảm chi ngân sách đúng quy định, hiệu quả