Xây dựng e- book hóa học học phần phi kim lớp 11 nâng cao hỗ trợ tự học cho học sinh trung học phổ thông

Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kĩ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm của CNTT&TT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT trong giáo dục là một chính sách quan trọng, B

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ ÁNH NGUYỆT

XÂY DỰNG E-BOOK HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 11 NÂNG CAO HỖ TRỢ TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ ÁNH NGUYỆT

“XÂY DỰNG E- BOOK HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 11 NÂNG CAO HỖ TRỢ TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HOÁ HỌC CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN HOÁ HỌC)

Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Trung Ninh

HÀ NỘI – 2011

MỞ ĐẦU……… 1

1 Lý do chọn đề tài ……….1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……… 3

2.1 Mục đích nghiên cứu……… 3

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu……… 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu……… 3

3.1.Khách thể nghiên cứu……… 4

3.2.Đối tượng nghiên cứu……… 4

3.3 Phạm vi nghiên cứu………4

4 Giả thuyết khoa học……… 4

5 Phương pháp nghiên cứu……… 4

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận……… 4

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn……… 5

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lí số liệu thực nghiệm…… 5

6 Những đóng góp của đề tài……… 5

1 Cấu trúc luâ ̣n văn……… 5

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng e- book vào dạy học Hóa học ở trường phổ thông ……….6

1.1 Lịch sử về e-book trong dạy học hoá học……… 6

1.2 Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trong hóa học………8

1.2.1 Đổi mới PPDH – xu hướng chung của Việt Nam cũng như của thế giới……….8

1.2.2 Phương hướng đổi mới PPDH Hóa học hiện nay……… 9

1.2.2.1 Xây dựng cơ sở lí thuyết chú ý những quan điểm phương pháp luận để tìm hiểu bản chất PPDH và định hướng hoàn thiện PPDH………10

1.2.2.2 Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có……… 10

1.2.2.3 Sáng tạo ra phương pháp dạy học mới bằng các cách liên kết, chuyển

hóa, đa dạng hóa các phương pháp dạy học……… 10

1.3 Cơ sở lí thuyết của tự học………… ……… 12

1.3.1 Tự học là gì? 12

1.3.2 Các hình thức của tự học……… 12

1.3.3 Chu trình tự học của học sinh………12

1.3.4 Vai trò của tự học……… 13

1.3.5 Tự học qua mạng……… 14

1.4 E - book (sách giáo khoa điện tử)……….15

1.4.1 Khái niệm e- book……… ………… 15

1.4.2 Mục đích xây dựng e – book và các yêu cầu xây dựng e – book…… 16

1.4.2.1 Mục đích xây dựng e – book……… 16

1.4.2.2 Các yêu cầu xây dựng e - book……… 17

1.4.3 Các phần mềm xây dựng e - book……….18

1.5 Lựa chọn phần mềm xây dựng e - book……… 18

1.5.1 Giới thiệu về eXe……… ………18

1.5.2 Làm việc với eXe……… ………18

1.5.2.1 Khởi động eXe……… 19

1.5.2.2 Giao diện của eXe……… 19

1.6 Thực trạng của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Hóa học ở nước ta hiện nay……… 20

Tiểu kết chương 1………22

Chương 2: Xây dựng và sử dụng e – book hóa học lớp 11 NC (phần phi kim) ………24

2.1 Phân tích về chương trình sách giáo khoa lớp 11 nâng cao (phần phi kim) [1]……… 24

2.1.1 Cấu trúc chương trình………24

2.1.1.1 Quan điểm xây dựng chương trình hóa học nâng cao………24

2.1.1.2 Câu trúc của chương trình hóa học 11NC……… 25

2.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình SGK Hóa học 11 NC…………29

2.1.2.1 Mục tiêu……… 29

2.1.2.2 Nhiệm vụ………30

2.2 Mục tiêu bài học và một số chú ý về PPDH………32

2.2.1 Chương 2: Nhóm Nitơ……… 32

2.2.1.1 Mục tiêu của chương………32

2.2.1.2 Một số điểm cần lưu ý khi dạy học nhóm nitơ……… 32

2.2.2 Chương 3: Nhóm cacbon……… 34

2.2.2.1 Mục tiêu của chương……… 34

2.2.2.2 Một số điểm cần lưu ý khi dạy học nhóm cacbon……… 35

2.3 Xây dựng và sử dụng e-book hóa học 11 nâng cao (phần phi kim)… 36

2.3.1 Xây dựng e-book hóa học 11 nâng cao……….36

2.3.1.1 Quy trình xây dựng e -book………36

2.3.1.2 Xây dựng e – book 11 nâng cao theo quy trình……… 37

2.3.2 Sử dụng e-book Hóa học 11 NC………47

2.3.2.1 Hỗ trợ giáo viên trong dạy học trên lớp……….47

2.3.2.2 Hỗ trợ học sinh tự học có sự hướng dẫn của giáo viên và có sự phản hồi của HS……… 51

2.3.2.3 Hỗ trợ học sinh tự học cá nhân……… 52

2.3.2.4 Đưa lên website của trường để từng học sinh học qua mạng internet

2.3.2.5 Hỗ trợ học sinh tự học theo nhóm phất triển kỹ năng hợp tác theo

nhóm………53

Tiểu kết chương 2………54

Chương 3 : Thực nghiệm sư phạm……… 55

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm……….……… 55

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm………55

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm……… 55

3.2 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm………… ……….55

3.2.1 Lựa chọn đối tượng thực nghiệm……….55

3.2.2 Chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm……… 57

3.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm……… 57

3.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm………….……….59

3.3.1 Kết quả đánh giá của GV và HS………59

3.3.2 Kết quả thực nghiệm sư phạm của các lớp TN và ĐC……… 61

3.4 Xử lí kết quả thực nghiệm………66

3.4.1 Xử lí theo thống kê toán học……….67

3.4.2 Xử lí theo phần mềm……… ……… 76

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm ……… 76

3.5.1 Tỉ lệ HS yếu kém, trung bình, khá và giỏi………76

3.5.2 Đồ thị các đường luỹ tích……… 77

3.5.3 Giá trị các tham số đặc trưng………77

3.5.4 Giá trị tham số đặc trưng theo phần mềm……….77

Tiểu kết chương 3………77

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……….79

1 Kết luận……… ……….79

2 Khuyến nghị……… ……… 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 81 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) Ngày nay CNTT&TT được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực của xã hội, kinh tế, văn hóa, tiêu biểu như trao đổi thư tín, thư viện điện tử, chính phủ điện tử, văn hóa điện tử, bệnh viện số hóa, đặc biệt là trong giáo dục để nâng cao (NC) hiệu quả dạy học

Nền giáo dục nước ta đã và đang đổi mới theo hướng ứng dụng CNTT&TT nhằm: nâng cao hiệu quả dạy học, đáp ứng các mục tiêu giáo dục và đào tạo, thể hiện xu hướng đổi mới nội dung & phương pháp (PP) dạy học, xuất phát từ đòi hỏi của xã hội, xuất phát từ đặc điểm dạy học Hoá học

Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kĩ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm của CNTT&TT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT trong giáo dục là một chính sách quan trọng, Bộ Giáo dục & Đào tạo cũng đã yêu cầu:

“Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng sử dụng CNTT như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới PP giảng dạy, học tập ở tất cả các môn học” [7]. Chỉ thị về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012 có nêu ra: ứng dụng CNTT trong năm học 2008-2009

là “Năm học đẩy mạnh ứng dụng CNTT, đổi mới quản lý tài chính và xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực

Ứng dụng CNTT&TT góp phần hình thành PP tư duy mới, đưa PP dạy học vào quĩ đạo sử dụng sức mạnh của công cụ hiện đại để chuyển tải nhanh nhất, nhiều nhất những khối lượng kiến thức lớn, nhằm mở rộng tầm nhận thức của HS

Nghị quyết hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam (khoá VIII, 1997) khẳng định: “Phải đổi mới PP giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các PP tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho HS”[20].

Luật Giáo dục năm 2005 điều 28.2 đã ghi: ''PP giáo dục PT phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng PP tự học, rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú cho HS’'[17] Bác Hồ của chúng ta là một tấm gương vĩ đại về ý chí tự đào tạo, mà cốt lõi của việc tự đào tạo là tự học Bác

Hồ đã chỉ rõ “xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo Mình mà không học thì lạc hậu, mà lạc hậu thì bị đào thải, tự đào thải chính mình” [16]

Hóa học là một môn khoa học vừa lí thuyết vừa thực nghiệm Trong quá trình dạy học ở PT, hầu hết các GV gặp phải những khó khăn như: nhiều thí nghiệm khó tiến hành, độc hại, nhiều nội dung lí thuyết khô khan, khó truyền tải Điều đó được khắc phục đáng kể khi chúng ta biết khai thác tiện ích do CNTT&TT mang lại Những thí nghiệm khó tiến hành, độc hại, khó thành công được truyền tải tới HS bằng những băng hình thí nghiệm hay thí nghiệm mô phỏng được xây dựng bằng các phần mềm hỗ trợ Nhiều vấn đề lí thuyết trừu tượng như: khái niệm obitan nguyên tử, sự hình thành liên kết hoá học, sự điện

li, cấu tạo nguyên tử, cấu trúc hợp chất cao phân tử, cơ chế phản ứng, có thể trở nên đơn giản và dễ nắm bắt nếu GV sử dụng các phần mô phỏng được xây dựng bằng Macromedia Flash, Obital Viewer, Chem Office, Isis Draw, Học tập trực tuyến(e- learning) ra đời trên cơ sở khai thác CNTT&TT và internet đã trở thành

một hình thức mới mẻ, bổ ích, giúp ích rất nhiều trong việc phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu của HS

Sách giáo khoa truyền thống cùng sách tham khảo với nhiều ưu điểm nổi bật là không thể thiếu trong việc bồi dưỡng năng lực tư duy độc lập và có ý thức

tự thân trong việc trau dồi tri thức Tuy nhiên, nhược điểm chính của loại sách truyền thống này là không gọn nhẹ, không tích hợp các đa phương tiện như video, mô phỏng, thí nghiệm ảo Những nhược điểm này có thể được khắc phục nếu áp dụng rộng rãi sách giáo khoa điện tử (e- book)

HS là đối tượng rất nhạy bén trong việc tiếp cận, sử dụng những ứng dụng mới đặc biệt là CNTT Vì thế việc đưa CNTT&TT vào dạy học là một biện pháp tăng cường hứng thú học tập, phát huy tính tích cực nhận thức của HS Sách giáo khoa điện tử (e- book), các chương trình học tập trực tuyến đã và đang thu hút được đông đảo người học và dần trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ cho quá trình

tự học của mỗi người

Từ những lí do trên, tôi chọn đề tài:

“Xây dựng e– book hóa ho ̣c phần phi kim lớp 11 NC hỗ trợ tƣ̣ ho ̣c cho ho ̣c sinh trung ho ̣c phổ thông”

nhằm cung cấp một công cụ cho GV trong quá trình dạy học, giúp HS rèn luyện,

NC năng lực tự học, chủ động chiếm lĩnh tri thức và cũng là góp phần đổi mới

 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quá trình dạy- học, xu hướng đổi mới PPDH, tình hình ứng dụng CNTT&TT trong việc đổi mới PPDH

 Nghiên cứu cấu trúc nội dung chương trình Hóa học PT, đặc biệt là phần phi kim hóa học 11 NC

 Tiến hành thực nghiệm sư phạm: sử dụng e- book hóa học 11 NC trong dạy học so với dạy học truyền thống, so sánh, đánh giá kết quả

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1.Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT ở Việt Nam

3.2.Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng e– book và sử dụng e– book trong dạy học hóa học

3.3 Phạm vi nghiên cứu

 Nội dung các chương 2,3 Hóa học 11 NC

 Các phần mềm xây dựng giáo trình điện tử và các phần mềm xây dựng bài học Lựa chọn và sử dụng phần mềm exe để xây dựng e -book hoá học 11

NC phần phi kim

 PP sử dụng e -book kết hợp với dạy học truyền thống để NC chất lượng

dạy học Hoá học ở trường PT

4 Giả thuyết khoa học

Việc sử dụng e -book kết hợp với hình thức dạy học truyền thống sẽ NC năng lực tự học, tự nghiên cứu của HS, góp phần NC chất lượng dạy và học Hóa học ở trường PT trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 PP nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các văn bản và các chỉ thị của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục

và Đào tạo

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về xu hướng đổi mới PPDH hóa học

- Nghiên cứu, phân tích nội dung phần phi kim Hóa học 11 NC

- Nghiên cứu tài liệu, giáo trình lí luận dạy học, cơ sở PP dạy học phần phi kim trong chương trình lớp 11 NC

- Nghiên cứu tài liệu hướng dẫn sử dụng các phần mềm thiết kế, hỗ trợ cho việc xây dựng e- book như: eXe, Lectora, Dreamweaver, Macromedia Flash, Hot Potatoas, Chemoffice, Chemlab, Chemwin, Obitalviewer

- Sử dụng phối hợp các PP phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hoá, khái quát hoá trong nghiên cứu các tài liệu lí luận và thực tiễn có liên quan đến việc đổi mới PPDH có ứng dụng CNTT&TT , để thấy rằng việc

sử dụng CNTT&TT, đặc biệt là đào tạo trực tuyến là một PPDH mới, phù hợp với xu thế phát triển của nhân loại

5.2 PP nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra thực trạng dạy học ở các trường PT hiện nay đặc biệt là việc ứng dụng CNTT&TT trong dạy học hóa học

- Nghiên cứu tình hình sử dụng phương thức đào tạo trực tuyến trên thế giới

và ở Việt Nam

- Nghiên cứu nội dung chương trình SGK hóa học lớp 11 NC phần phi kim

- Nghiên cứu, lựa chọn phần mềm để xây dựng e -book

5.3 PP thực nghiệm sƣ phạm và xử lí số liệu thực nghiệm

- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết khoa học

- Xử lí kết quả thực nghiệm bằng PP thống kê toán học, từ đó rút ra kết luận của đề tài

6 Nhƣ̃ng đóng góp của đề tài

- Xây dựng các bài học Hoá học 11 NC (phần phi kim) dưới dạng e– book

- Nghiên cứu sử dụng e- book một cách hiệu quả (dễ sử dụng, nhiều kênh thông tin nhằm tăng khả năng tư duy cho người đọc) và làm tư liệu cho việc dạy và học môn Hóa học ở trường PT

7 Cấu trúc luâ ̣n văn

Ngoài phần mở đầu , kết luận và khuyến nghị , tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng e- book vào dạy học Hóa học ở trường phổ thông

Chương 2: Xây dựng và sử dụng e- book hoá học 11nâng cao phần phi kim

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG

E- BOOK VÀO DẠY HỌC HÓA HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.1 Lịch sử về e- book trong dạy học hoá học

Ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật, Anh, Pháp,… việc dạy học sử dụng e- book đã trở nên rất phổ biến, mang lại nhiều lợi ích cho xã hội

Ở Việt Nam đã có một số tác giả quan tâm tới việc xây dựng e- book hướng dẫn tự học môn Hóa học cho HS PT như:

- Thiết kế e- book hoá học vô cơ 11 NC - Đinh Thị Hồng Nhung - Đại học Sư phạm Hà Nội, 2007 nhưng hệ thống movies thí nghiệm trong chương trình còn ít,

hệ thống thí nghiệm, bài học có tính tương tác còn chưa nhiều[21].

- Thiết kế e- book hóa học 11 phần hữu cơ ban khoa học tự nhiên - Lê Thị Dạ Thảo - Đại học Sư phạm Hà Nội, 2008[26].

- Thiết kế e- book hóa học 12 NC phần kim loại - Nguyễn Thúy Hằng - Đại học

Sư phạm Hà Nội, 2008[13].

- Thiết kế e- book hóa học 10 - Nguyễn Thị Ánh Mai - Thành phố Hồ Chí

Minh, 2006

- Thiết kế e- book hóa học 11 NC- chương 4 : Đại cương về hóa học hữu cơ -

Nguyễn Thị Nhung - Đại học Sư phạm Hà Nội, 2008[22].

- Thiết kế e- book hóa học lớp 10 - Nguyễn Thị Minh Trang - Đại học Sư phạm

Hà Nội, 2010

- Thiết kế e- book hoá học lớp 10 NC, nhóm halogen và nhóm oxi - Phạm

Thị Kiều Hạnh - Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010

Những e- book trên qua phần thực nghiệm sư phạm đã chứng tỏ tính khả thi, hiệu quả NC chất lượng dạy học Hóa học Tuy nhiên, đến nay các e- book này vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn dạy học, vì thế rất cần nhiều nghiên cứu khác để các e- book này phát huy hiệu quả của nó hơn nữa

1.2 Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trong hóa học

1.2.1 Đổi mới PPDH – xu hướng chung của Việt Nam cũng như của thế giới

Việc đổi mới PP dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người mới với thực trạng lạc hậu nói chung của PP dạy học còn lạc hậu ở nước ta hiện nay Nhu cầu này đã được thể hiện bức xúc trong các nghị quyết của Đảng, các văn bản chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục Đặc biệt, đã viết thành các điều khoản trong Luật Giáo dục của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

Theo Giáo sư Nguyễn Bá Kim (2004):

“Phải thừa nhận rằng trong tình hình hiện nay, PP dạy học ở nước ta còn có những nhược điểm phổ biến [15]:

- Thầy thuyết trình tràn lan;

- Tri thức được truyền thụ dưới dạng có sẵn, ít yếu tố tìm tòi, phát hiện;

- Thầy áp đặt, trò thụ động;

- Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của người học;

- Không kiểm soát được việc học.’’

Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của PP dạy học đã làm nảy sinh thúc đẩy cuộc vận động đổi mới PP dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm cuối thập kỷ thế kỷ XX đến nay Những tư tưởng chủ đạo của cuộc đổi mới được phát biểu dưới nhiều hình thức khác nhau: “Phát huy tính tích

cực’’; “PP dạy học tích cực’’; “PP giáo dục tích cực’’; “Hoạt động hóa người học’’; “Tích cực hóa hoạt động học tập; “Dạy học lấy người học làm trung tâm’’,

Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão của CNTT &

TT Sự ra đời của máy tính điện tử, sau đó là sự ra đời của internet đã mở ra một

kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của công nghệ Ngày nay CNTT &TT được ứng dụng trong hần hết các lĩnh vực của kinh tế, văn hóa, xã hội Tiêu biểu như thư tín, thư điện tử, chính phủ điện tử, bệnh viện số hóa, giáo dục điện tử…Có thể nói CNTT

& TT đã và đang xâm nhập vào mọi ngõ ngách của cuộc sống và trở thành một công cụ đắc lực không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại Việc ứng dụng CNTT

& TT trở thành xu hướng, là nhu cầu thiết yếu để NC hiệu quả hoạt động của con người trong bất kỳ lĩnh vực nào, giáo dục không nằm ngoài biên giới đó

Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm của CNTT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT & TT trong giáo dục là một chính sách quan trọng Điều này được thể hiện qua chỉ thị số 29/2001/CT – Bộ GD&ĐT ngày 30 tháng 7 năm 2001 [7]; Chỉ thị số 58 của Bộ chính trị ký ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ cho sự công nghiệp hóa , hiện đại hóa [9]; Chỉ thị số 40/CT – TW của Ban chấp hành trung ương Đảng ngày 15/6/2004 về việc xây dựng, NC chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục [8]; Quyết định số 47/2001/QĐ – TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 4/4/2001; Luật giáo dục năm 2005[17]

1.2.2 Phương hướng đổi mới PPDH Hóa học hiện nay

Dạy học Hóa học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học góp phần tạo nên môi trường học tập mang tính tương tác cao giúp HS học tập hiệu quả hơn, GV

có cơ hội tốt để xây dựng các kịch bản sư phạm phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS, phát triển tư duy, nhân cách của HS

Hiện nay, thực tiễn giáo dục nước ta còn nhiều bất cập từ nội dung, chương trình dạy học đến PPDH, hình thức tổ chức, quản lý giáo dục Một số nhà lý luận dạy học cho rằng để thực hiện được mục tiêu giáo dục thì cần phải coi đổi mới PPDH là trọng tâm, quản lý giáo dục là khâu đột phá, dạy học phải hướng vào người học, “lấy người học làm trung tâm” Để thực hiện được các mục tiêu giáo dục thì sử dụng tốt các PPDH truyền thống và đồng thời kết hợp với các PPDH không truyền thống, trong đó sử dụng CNTT & TT là yếu tố không tách rời

Nghị quyết TW2 khóa VIII, 1997 khẳng định: “Phải đổi mới PP giáo dục – đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học, từng bước áp dụng các PP tiên tiến, hiện đại vào quá trình dạy học”

Cốt lõi của đổi mới PPDH là hướng tới hoạt động tích cực, chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động Đổi mới nội dung và hình thức hoạt động của GV và HS, đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới hình thức tương tác

xã hội trong dạy học với định hướng[10] :

1.2.2.1 Xây dựng cơ sở lí thuyết chú ý những quan điểm PP luận để tìm hiểu bản chất PPDH và định hướng hoàn thiện PPDH

1.2.2.2 Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có

 Tăng cường tính tích cực, tính tìm tòi sáng tạo ở người học, tiềm năng trí tuệ nói riêng và nhân cách nói chung

 Tăng cường năng lực vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống, sản xuất

 Chuyển dần trọng tâm của PPDH từ tính chất thông báo, tái hiện sang tính chất phân hoá cá thể cao độ tiến lên theo nhịp độ cá nhân

 Chuyển dần trọng tâm đầu tư công sức vào việc giảng giải kiến thức sang dạy PP học, trong đó có PP tự học cho HS

1.2.2.3 Sáng tạo ra PPDH mới bằng nhiều cách:

 Liên kết nhiều PPDH riêng lẻ thành tổ hợp PPDH phức hợp

 Liên kết PPDH với các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại (phương tiện nghe nhìn, máy vi tính, ) tạo ra các tổ hợp PPDH có dùng kĩ thuật

 Chuyển hoá PP khoa học thành PPDH đặc thù của môn học

 Đa dạng hoá các PPDH phù hợp với cấp học, bậc học, các loại hình nhà trường và môn học

Đối với bộ môn Hoá học, định hướng đổi mới PPDH là quan tâm và tạo mọi điều kiện để người học trở thành chủ thể hoạt động sáng tạo trong giờ học, để người học tự chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng về Hoá học Vì vậy, khi đổi mới PPDH ta cần quán triệt tư tưởng chủ đạo là:

- Sử dụng các yếu tố tích cực đã có ở các PPDH hoá học như PP thực nghiệm, nêu và giải quyết vấn đề, đàm thoại, trực quan

- Tiếp thu có chọn lọc một số quan điểm, PP dạy học tích cực trong khoa học giáo dục hiện đại của một số nước phát triển như dạy học kiến tạo, hợp tác theo nhóm nhỏ, dạy học tích cực, dạy học tương tác,

- Lựa chọn các PP phát huy tính tích cực của HS đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu bài học, đối tượng HS cụ thể, điều kiện của từng địa phương

- Tận dụng những thành tựu mới của khoa học và công nghệ để hỗ trợ dạy học, đặc biệt là sự trợ giúp của công nghệ thông tin và truyền thông Theo quan điểm CNTT, học là quá trình thu nhận thông tin có định hướng, có sự tái tạo và phát triển thông tin; dạy là phát thông tin và giúp người học thực hiện quá trình trên một cách có hiệu quả Để đổi mới PPDH, người ta tìm những "PP làm tăng giá trị lượng tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn"

Nhờ sự phát triển của KHKT, quá trình dạy học đã sử dụng PTDH như: phim chiếu để giảng bài với đèn chiếu Overhead; phần mềm hỗ trợ giảng bài,

minh họa trên lớp với Projector; phần mềm dạy học giúp HS học bài trên lớp và

ở nhà; công nghệ kiểm tra, đánh giá trắc nghiệm trên máy tính; sử dụng internet, thiết bị đa phương tiện, networking để dạy học

Dạy học với các phương tiện hiện đại trên sẽ có các ưu thế như: GV chuẩn bị bài một lần thì sử dụng được nhiều lần; các phần mềm dạy học giúp GV

và HS dễ dàng hơn trong việc giải quyết các bài tập Giúp bài giảng sinh động hơn, dễ dàng cập nhật và thích nghi với sự thay đổi nhanh của khoa học hiện đại;

hỗ trợ, chuẩn hóa các bài giảng mẫu, đặc biệt với những bài khó giảng, khái niệm phức tạp; HS không bị thụ động, có nhiều thời gian nghe giảng để đào sâu suy nghĩ và điều quan trọng hơn là nhiều HS được dự và nghe giảng bài của GV giỏi

1.3 Cơ sở lí thuyết của tự học

1.3.1 Tự học là gì?

Theo từ điển Giáo dục học- NXB Từ điển Bách khoa 2001: “Tự học là quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kĩ năng thực hành ”

Như vậy, tự học là một bộ phận của học, nó cũng được hình thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của người học trong hệ thống tương tác của hoạt động dạy học Tự học phản ánh rõ nhất nhu cầu bức xúc về học tập của người học, phản ánh tính tự giác và nỗ lực của người học, phản ánh năng lực tổ chức và tự điều khiển của người học nhằm đạt được kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với nội dung học tập nhất định

1.3.2 Các hình thức của tự học

Tự học có ba hình thức chính :

 Tự học không có hướng dẫn: Người học tự tìm lấy tài liệu để đọc, hiểu, vận dụng các kiến thức trong đó

 Tự học có hướng dẫn: Có GV ở xa hướng dẫn người học bằng tài liệu hoặc bằng các phương tiện thông tin khác

 Tự học có hướng dẫn trực tiếp: Có tài liệu và giáp mặt với GV một số tiết trong ngày, trong tuần, được thầy hướng dẫn giảng giải sau đó về nhà tự học

1.3.3 Chu trình tự học của HS[13],[21],[22],[26]

Chu trình tự học của HS gồm 3 giai đoạn: Tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra

và tự điều chỉnh

(1)Tự nghiên cứu (2) Tự thể hiện

(3)Tự kiểm tra,tự điều chỉnh

Giai đoạn 1- Tự nghiên cứu: Người học tự tìm tòi, quan sát, mô tả, giải

thích, phát hiện vấn đề, định hướng, giải quyết vấn đề, tự tìm ra kiến thức mới (chỉ mới đối với người học) và tạo ra sản phẩm ban đầu hay sản phẩm thô có tính chất cá nhân

Giai đoạn 2 - Tự thể hiện: Người học tự thể hiện mình bằng văn bản, bằng

lời nói, tự trình bày, bảo vệ kiến thức hay sản phẩm cá nhân ban đầu của mình,

tự thể hiện qua sự đối thoại, giao tiếp với các bạn và thầy, tạo ra sản phẩm có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học

Giai đoạn 3 - Tự kiểm tra, tự điều chỉnh: Sau khi tự thể hiện mình qua sự

hợp tác trao đổi với các bạn và thầy, sau khi thầy kết luận, người học tự kiểm tra,

tự đánh giá sản phẩm ban đầu của mình, tự sửa sai, tự điều chỉnh thành sản phẩm khoa học

Chu trình: tự nghiên cứu  tự thể hiện tự kiểm tra, tự điều chỉnh “thực

chất cũng là con đường” phát hiện vấn đề, định hướng giải quyết và giải quyết vấn đề của nghiên cứu khoa học

1.3.4 Vai trò của tự học

- Tự học có ý nghĩa quan trọng đối với sự thành đạt của mỗi người

- Tự học là con đường tự khẳng định của mỗi người, giúp cho con người giải quyết mâu thuẫn giữa học vấn với hoàn cảnh khó khăn của cuộc sống

- Tự học khắc phục nghịch lí : học vấn thì vô hạn mà tuổi học đường thì có hạn Vì vậy, tự học là một giải pháp khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức đồ sộ với quỹ thời gian ít ỏi ở nhà trường

- Tự học là con đường tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người Có PP tự học tốt sẽ đem lại kết quả học tập cao, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

- Học tập là một quá trình suốt đời, nếu không có khả năng và PP tự học, HS

sẽ khó thích ứng với cách học đòi hỏi phải tự học tập, tự nghiên cứu thường xuyên, do đó khó có thể thu được kết quả học tập tốt

- Tự học của HS THPT có vai trò quan trọng đối với yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo tại các trường THPT Đổi mới PPDH theo hướng tích cực hoá người học sẽ phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học trong việc lĩnh hội tri thức khoa học Vì vậy, tự học chính là con đường phát triển phù hợp với quy luật tiến hoá của nhân loại và là biện pháp sư phạm đúng đắn cần được phát huy ở các trường PT

1.3.5 Tự học qua mạng[13],[21],[22],[26]

 Tự học qua mạng là gì ?

Tự học qua mạng là hình thức của tự học mà không dùng lời nói trực tiếp để giao lưu với nhau, phương tiện giao tiếp là máy tính kết nối mạng Internet Người học chủ động tìm kiếm tri thức để thoả mãn những nhu cầu hiểu biết của mình với sự hỗ trợ của máy tính

 Lợi ích của tự học qua mạng

Tự học qua mạng ra đời nhằm cung cấp sự hướng dẫn cho bất cứ ai muốn học một chương trình nào đó hoặc xem lại, bổ sung, mở rộng phần kiến thức đã học ở trường lớp Sự hướng dẫn này có cấp độ chung và cấp độ cụ thể

Tự học qua mạng, người học không bị ràng buộc vào thời khoá biểu chung, có thời gian để suy nghĩ sâu sắc một vấn đề Tự học qua mạng giúp người học có thể tìm khối lượng lớn thông tin bổ ích, thuận lợi so với việc tìm kiếm trên sách báo

Để đạt được kết quả cao nhất nếu không có sự hướng dẫn, chỉ dạy của người thầy Chính vì vậy, “ trong nhà trường điều chủ yếu không phải là nhồi nhét cho HS một mớ kiến thức hỗn độn mà là giáo dục cho học trò PP suy nghĩ,

PP nghiên cứu, PP học tập, PP giải quyết vấn đề” (Thủ tướng Phạm Văn Đồng 1969) Biết cách tự học qua mạng chính là một trong những cách giúp HS tìm ra chiếc chìa khoá vàng để mở cửa kho tàng kiến thức vô tận của nhân loại

-1.4 E - book (sách giáo khoa điện tử)

1.4.1 Khái niệm e - book

Sách điện tử (electronic book, viết tắt là e- book) là tài liệu số hướng dẫn học một môn học có bài tập, thí nghiệm mô phỏng, tự kiểm tra đánh giá và thường được ghi trên đĩa CD chuyển cho HS mang về sử dụng trên máy tính cá nhân hoặc đưa lên mạng Internet để HS có thể truy cập tự học ở mọi nơi, mọi lúc tùy theo nhu cầu và điều kiện cụ thể của mỗi người

Ƣu điểm của e - book

- Gọn nhẹ, dễ dàng mang theo người, sử dụng dễ dàng, chỉ cần một máy tính với cấu hình vừa phải

- Có thể tinh chỉnh về cỡ chữ, màu sắc và các thao tác cá nhân hóa tùy theo sở thích của người đọc

- Có khả năng lưu trữ hệ thống thông tin đồ sộ Ví dụ : một đĩa CD- ROM có thể lưu trữ đến 2000 cuốn sách số hóa

- Chuyển tải được thông tin, kiến thức bằng đầy đủ các media: văn bản, hình ảnh, âm thanh, tiếng nói, hình ảnh động

- Tạo được giao tiếp hai chiều( người học- máy)

- Có thể sử dụng mọi lúc, mọi nơi, sử dụng nhiều lần, lặp lại từng phần tùy nhu cầu cụ thể của từng người học

- Giá thành rẻ chỉ bằng 25- 30% so với giáo trình in cùng khối lượng nội dung

- Tính tái sử dụng rất cao:

 Có thể chỉnh sửa nếu cần

 Sử dụng độc lập trên web

 Sử dụng trên các LMS khác

 Sử dụng độc lập trên các phương tiện lưu trữ khác (USB, CD )

- Dễ dàng vận chuyển đến mọi nơi thông qua e- mail hoặc truyền tệp trên Internet

- Dễ dàng đưa vào các thư viện điện tử hiện đang rất phát triển

Nhược điểm của e - book

- Sử dụng e- book, người học tự học ở nhà nên thiếu các tương tác quan trọng như:

 Tương tác Thầy - Trò

 Tương tác Trò - Bạn đồng học

 Tương tác Trò - Môi trường học tập

- So với lớp học truyền thống, học tập bằng e -book thiếu hẳn hoạt động thường xuyên thảo luận, động viên khuyến khích lẫn nhau Người học không được đối thoại với thầy giáo, không được tiếp xúc, nắm bắt thông tin từ các

tổ chức nhà trường, trong lớp học và các tổ chức khác, điều này rất quan trọng trong việc thúc đẩy HS học tập

1.4.2 Mục đích xây dựng e – book và các yêu cầu xây dựng e - book

1.4.2.1 Mục đích xây dựng e – book

E- book được xây dựng với mục đích cung cấp một công cụ hỗ trợ đắc lực

cho hoạt động tự học môn Hoá học của HS THPT, từ đó NC hiệu qủa học tập E-

book được biên soạn chi tiết theo chuẩn kiến thức, có phần mở rộng, đọc thêm,

phần minh hoạ được xây dựng sinh động góp phần khơi dậy hứng thú học tập, lòng ham hiểu biết, khám phá tri thức ở HS E- book cũng có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo, tra cứu hoặc dùng để phối hợp với PPDH truyền thống làm tăng hiệu quả của quá trình dạy học

1.4.2.2 Các yêu cầu xây dựng e - book

 Yêu cầu về nội dung

Nội dung của e- book phải đầy đủ, chi tiết, ít nhất là như giáo trình ấn phẩm

Mở đầu giáo trình có phần giới thiệu chương trình môn học, nêu mục đích, yêu cầu môn học và hướng dẫn về PP học tập cho HS

Đầu mỗi chương cần có hướng dẫn của GV, cuối chương có tóm tắt và nhấn mạnh những nội dung chủ yếu cần nắm vững trong chương và nêu cách làm các loại bài tập, bài thực hành trong chương

Kết thúc môn học có phần tóm tắt kết thúc môn học và có thể nêu những lời khuyên của GV đối với HS khi học xong môn học

 Yêu cầu về trình bày

Cần có sự phối hợp văn bản với các dạng media: âm thanh, video, mô phỏng bằng phần mềm giúp người học cảm nhận và tiếp thu gần như được trực tiếp dự buổi thuyết giảng của Thầy nhưng lại có thể trở lại nhiều lần đối với những phần khó mà HS chưa nắm vững được Nếu sử dụng công cụ lập trình web để xây dựng thì việc liên kết, tìm kiếm tra cứu trên giáo trình rất thuận tiện, giao diện thân thiện không đòi hỏi trình độ hiểu biết nhiều về tin học của người sử dụng

 Yêu cầu về bài tập

Các bài tập, bài kiểm tra, bài trắc nghiệm nên bố trí theo từng chương, từng chủ đề hoặc bài tổng hợp, theo độ khó khác nhau Cần sử dụng nhiều cách lựa chọn ngẫu nhiên tạo đề bài tập từ một ngân hàng đề để gây hứng thú cho HS, tránh nhàm chán khi học đi học lại nhiều lần Bố trí nhiều bài kiểm tra có chấm điểm tự động và sử dụng kĩ xảo để tạo ra những nhận xét, động viên khích lệ HS khi xuất hiện kết quả chấm bài Đây chính là việc thực hiện giao tiếp hai chiều người- máy làm cho HS hứng thú học tập, xóa bỏ tâm lí cô đơn, buồn chán trong điều kiện phải tự học một mình

1.5 Lựa chọn phần mềm xây dựng e- book

Qua một thời gian tìm hiểu, chúng tôi đi đến việc lựa chọn phần mềm, có thể đóng gói theo tiêu chuẩn SCORM 1.2 sử dụng cho các LMS hoặc LCMS

hoặc xuất thành Web site dạng online hoặc offline đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu của một phần mềm xây dựng giáo trình điện tử

1.5.1 Giới thiệu về eXe

E- learning XHTML editor (eXe) là một công cụ xây dựng nội dung đào tạo được xây dựng chạy trên môi trường web để giúp đỡ các GV và các học viên trong việc thiết kế, phát triến và xuất bản các tài liệu dạy và học trên web mà không cần phải thành thạo về HTML, XML hay các ứng dụng xuất bản web rắc rối khác Ngoài việc cung cấp công cụ chuyên nghiệp về web- publishing, để có thể tham chiếu một cách dễ dàng hoặc được import bởi các hệ thống tương thích LMS chuẩn, eXe còn được phát triển như là một công cụ authoring offline mà không cần thiết phải nối mạng

Các phiên bản eXe và thông tin mới nhất về dự án phát triển phần mềm eXe có thể cập nhật và tải về ở địa chỉ: http://www.eXelearning.org Phiên bản mới nhất hiện nay là eXe 1.04

1.5.2 Làm việc với eXe

1.5.2.1 Khởi động eXe

Cách 1: Kích đúp chuột lên biểu tượng của eXe (thường xuất hiện trên desktop của máy tính sau cài đặt)

Cách 2: Start -> Programs -> eXe

Sau khi đã khởi động chương trình sẽ chạy trình duyệt firefox, khi đó nên phóng

to cửa sổ của firefox để tận dụng tất cả các khoảng trống để làm việc

1.5.2.2 Giao diện của eXe

Giao diện của eXe như sau :

Giao diện của eXe hiện ra các thanh công cụ và các mục chon, cho phép tác giả

có thể soạn thảo nội dung theo ý muốn Vai trò của thanh công cụ và các mục chọn như sau :

 Thanh công cụ và các mục chọn Sidebar của eXe

EXe có một giao diện thân thiện và nói chung là dễ sử dụng Các phiên bản eXe được xây dựngmột menu thả xuống và được đưa vào nhiều chức năng chuẩn như new, save, export, save as, Điều này cho phép chúng ta sử dụng khoảng rộng thực sự trên bảng authoring để tạo nội dung

Mục chọn Outline và iDevices trong các phiên bản trước đã trở thành một menu biên cho phép người dùng linh động hơn với các công cụ thường sử dụng để có thể biến đổi đề cương và lựa chọn iDevices

 Outline

Mục chọn Outline cho phép người dùng xây dựng một đề cương phản chiếu cấu trúc theo thứ tự và phân loại ưu tiên, ví dụ: Phần- chương- bài Tuỳ theo cấu trúc của từng giáo trình mà ta có thể tự thiết lập chúng

 iDevices

Mục chọn iDevices bao gồm một tập các phần tử có cấu trúc để mô tả nội dung học tập Ví dụ: objectives, pre-knowledge, case study, free text, Nội dung học tập (learning content) được biên soạn bằng cách lựa chọn các iDevices từ menu iDevices và nhập những nội dung học tập của tác giả Một tài nguyên học tập có thể bao gồm một số hoặc nhiều các iDevices tuỳ theo yêu cầu thực tế của nội dung bài giảng Các iDevices đang được phát triển, tuỳ theo từng phiên bản cụ thể sẽ có thể có những iDevices khác nhau Bộ soạn thảo iDevices cho phép

người dùng xây dựngcác mẫu và iDevices cho riêng mình

độ sử dụng, khai thác, chia sẻ thông tin qua mạng internet, các phần mềm ứng dụng hỗ trợ dạy và học Trong dạy học, nhiều GV đã rất tích cực nghiên cứu và

sử dụng các phần mềm hỗ trợ giảng dạy

CNTT&TT ngày càng trở nên thân thiết và gần gũi đối với người học Bằng chứng là ngày càng có nhiều trang web của các tác giả, nhóm tác giả phục vụ nhu cầu học tập như: http://diendanhocmai.vn, http://hocmai.vn, bloghoahoc…bên cạnh đó, ngày càng có nhiều phần mềm ra đời hỗ trợ cả người học và người dạy

Đối với dạy học Hóa học, việc đổi mới PPDH, phương tiện, thiết bị dạy học đã và đang được từng bước cải tiến Hầu hết GV thấy được vai trò quan trọng của việc khai thác và sử dụng các phầm mềm hỗ trợ, internet và các thiết bị hiện đại

Hiện nay, trên thế giới có khá nhiều phần mềm, tư liệu dạy học Hóa học phong phú như :

- ISIS Draw, Chem Win, Chem Office được dùng để vẽ, viết các công thức hóa học, các chương trình tính toán hóa học lượng tử như: Mopac, Hyper Chem, Gaussian, MSS

- Các đĩa CD- R về thí nghiệm hóa học, e- book cho phép quan sát các mô hình, mô phỏng và có sự tương tác

- Các câu hỏi trắc nghiệm tự kiểm tra (Quiz)

- Phần mềm quản lí thi trắc nghiệm

- Xử lí các số liệu thực nghiệm

- Biểu diễn các mô hình để xây dựng các khái niệm trừu tượng

- Thực hiện các thí nghiệm mô phỏng trên máy

- Xem các thí nghiệm thực ghi trên đĩa

Sử dụng phần mềm trong dạy học là một công cụ không thể thiếu trong công nghệ giáo dục nhằm phát huy khả năng sáng tạo của HS Xu hướng học tập và giảng dạy hiện đại đó đang được phổ biến ở các nước tiên tiến Tuy nhiên phần mềm dạy học không thể thay thế được vai trò của người thầy, sách giáo khoa, các giáo trình các công cụ dạy học khác Các thí nghiệm mô phỏng và các thí nghiệm ảo không thể thay thế được các thí nghiệm thực ở các phòng thí nghiệm

dù là còn thô sơ Việc sử dụng phần mềm trong dạy học là một hướng nghiên cứu mới mẻ, cần được nghiên cứu để tiếp tục phát triển

Theo điều tra của Nguyễn Thúy Hằng [13] và các tác giả khác về việc sử dụng CNTT&TT của GV và HS thì việc sử dụng CNTT là vô cùng cần thiết, đặc biệt việc khai thác và chia sẻ thông tin trên mạng internet đang được sử dụng khá hiệu quả Ngoài sách giáo khoa và tài liệu tham khảo thì các website trên mạng internet và các e- book chuyên ngành Hóa học là nguồn khai thác tư liệu vô tận, nhờ đó mà các bài giảng của thầy cô giáo trở nên phong phú, sinh động và hấp dẫn

Như vậy đa số các thầy cô giáo và các em HS biết khai thác và chia sẻ thông tin trên mạng internet ngày càng nhiều hơn Đối với bộ môn Hóa học, đặc thù là môn khoa học thực nghiệm thì việc tự học e- book và các website trên internet giúp HS hiểu bài sâu sắc hơn bởi sự đa dạng về hình ảnh, âm thanh, video clip mô phỏng, Từ đó khơi dậy niềm say mê, yêu thích bộ môn Hóa học nói riêng và các môn học khác nói chung

Xuất phát từ tính cấp thiết và nhu cầu của xã hội về một môi trường giáo dục của thời đại công nghệ, chúng tôi nghiên cứu và xây dựng e- book hóa học

11 NC (phần phi kim) nhằm hỗ trợ tự học cho HS THPT Đây là một e- book được xây dựng nhằm hỗ trợ cho các em HS tự học, ôn tập củng cố và tự kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng phần phi kim trong chương trình hóa học 11 NC

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong chương 1 chúng tôi đã trình bày những nội dung sau :

 Khái quát những xu hướng đổi mới PPDH ở Việt nam cũng như trên thế giới, đây là xu hướng chung của toàn thể nhân loại nhằm đáp ứng được yêu cầu về con người trong thời kì mới

 Khẳng định rằng, trong thời đại thông tin, vai trò của người thầy không hề giảm đi, mà còn quan trọng và nặng nề hơn Trước đây người thầy chỉ

truyền thụ kiến thức một chiều thì bây giờ người thầy đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn tạo điều kiện để HS chủ động chiếm lĩnh tri thức hay đây là dạy cho HS cách tự học, tự nghiên cứu kiến thức, tạo ra một chất lượng mới cho giáo dục và đào tạo E- book là một trong những hình thức đổi mới PPDH

 Giới thiệu về e- book (khái niệm, các yêu cầu xây dựng e- book và các phần mềm xây dựng e- book) Lịch sử về e- book trong dạy học hóa học,

sơ qua về một số tác giả và nội dung e- book đã được xây dựng ở Việt Nam

 Giới thiệu về eXe là một trong những phần mềm xây dựng e- book có nhiều tính năng hay, dễ sử dụng nhất hiện nay Cách làm việc với eXe, cách xây dựng nội dung cho một khóa học bất kì, cách lưu nạp và xuất bản e- book qua phần mềm này

Những nghiên cứu trên đây sẽ tạo điều kiện cho việc xây dựng e- book hóa học 11 NC phi kim phần góp phần vào việc đổi mới nội dung chương trình, PPDH và phương thức đào tạo nhằm phát huy tính tích cực của HS trong quá

trình học tập môn hóa học

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG E- BOOK HÓA HỌC 11 NÂNG CAO

( PHẦN PHI KIM) 2.4 Phân tích về chương trình sách giáo khoa Hóa học 11 NC (phần phi

kim)

2.1.1 Cấu trúc chương trình

2.1.1.1 Quan điểm xây dựng chương trình hóa học NC

Chương trình môn Hóa học Trung học PT (THPT) NC được xây dựng theo những quan điểm sau [2]:

 Đảm bảo thực hiện mục tiêu môn Hoá học trường THPT

 Đảm bảo tính phổ thông, nâng cao, tính khoa học, tính thực tiễn, tính hiện đại, tính khả thi

 Đảm bảo tính đặc thù của môn Hoá học :

 Tăng cường thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm chứng minh và thực hành hoá học

 Chú ý đến PP nghiên cứu, hình thành các khái niệm, định luật lí thuyết

cơ bản của hoá học và việc hình thành kiến thức về các chất cụ thể

 Đảm bảo tính định hướng đổi mới PPDH hoá học theo hướng tích cực hoá:

 GV là người thiết kế, tổ chức các hoạt động; HS tự giác, tích cực hoạt động nhận thức và hình thành kĩ năng cho bản thân

 Sử dụng các thí nghiệm hoá học có hiệu quả trong quá trình nghiên cứu các loại hình bài học

 Đảm bảo việc thực hiện đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS:

 Xác định mức độ yêu cầu về kiến thức và kĩ năng học tập của HS ở các mức độ biết, hiểu và vận dụng

 Khả năng giải các loại hình bài tập trắc nghiệm, tự luận (định tính và định lượng) và phong phú về nội dung

 Đánh giá trình độ tư duy cũng như khả năng vận dụng kiến thức để phát hiện và giải quyết một vấn đề nào đó

 Đảm bảo được tính kế thừa những thành tựu dạy học Hoá học trong nước

2.1.1.2 Câu trúc của chương trình hóa học 11 NC

Ch-¬ng tr×nh ho¸ häc líp 11 n©ng cao gåm 9 ch-¬ng víi 63 bµi

 Hệ thống lý thuyết chủ đạo

Lý thuyết chủ đạo gồm hệ thống kiến thức cơ sở hoá học dùng để nghiên cứu

các chất hoá học, đó là:

- Thuyết axit-bazơ của A-re-ni-ut và Bronstet

- Lý thuyết về phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li

- Cấu tạo nguyên tử

- Liên kết hoá học (liên kết ion, liên kết cộng hoá trị)

- Phản ứng oxi hoá- khử

- Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng và nguyên lý chuyển dịch cân bằng

- Quy luật biến đổi tính chất của các đơn chất, hợp chất trong nhóm A

 Các nhóm nguyên tố hoá học

- Nhóm nitơ

- Nhóm cacbon

 Kế hoạch dạy học

Tổng số tiết: 87 tiết, được phân bố như sau:

Lý thuyết 56 tiết, chiếm 64,4%

Luyện tập 14 tiết, chiếm 16,1%

Thực hành 7 tiết, chiếm 8%

Ôn tập 4 tiết, chiếm 4,6%

Kiểm tra viết 6 tiết, chiếm 6,9 %

 Phân phối chương trình

Cả năm: 87 tiết Học kì I : 2 tiết / tuần

Học kì II: 3 tiết / tuần

Học kì 1

Tiết 1: Ôn tập đầu năm

Chương 1: Sự điện li (12 tiết)

Tiết 2: Sự điện li

Tiết 3: Phân loại các chất điện li

Tiết 4,5,6: Axit-bazơ-muối

Tiết 7: Sự điện li của nước.pH.Chất chỉ thị axit-bazơ

Tiết 8: Luyện tập: Axit-bazơ-muối

Tiết 9, 10: Phản ứng trao đổi trong dung dịch các chất điện li

Tiết 11: Luyện tập: Phản ứng trao đổi trong dung dịch các chất điện li Tiết 12: Thực hành: Tính axit- bazơ Phản ứng trong dung dịch các

chất điện li Tiết 13: Kiểm tra viết

Chương 2: Nhóm nitơ (14 tiết)

Tiết 14: Khái quát về nhóm nitơ

Tiết 15: Nitơ

Tiết 16, 17: Amoniac- Muối amoni

Tiết 18, 19: Axit nitric - Muối nitrat

Tiết 20: Luyện tập: Tính chất của nitơ và hợp chất của nitơ

Tiết 21: Photpho

Tiết 22, 23: Axit photphoric - muối photphat

Tiết 24: Phân bón hoá học

Tiết 25 Luyện tập: Tính chất của photpho và các hợp chất của photpho Tiết 26: Thực hành: Tính chất của các hợp chất của nitơ, photpho

Tiết 27 Kiểm tra viết

Chương 3: Nhóm cacbon (9 tiết)

Tiết 28: Khái quát về nhóm cacbon

Tiết 29: Cacbon

Tiết 30: Hợp chất của cacbon

Tiết 31: Silic và hợp chất của silic

Tiết 32: Công nghiệp silicat

Tiết 33: Luyện tập: Tính chất của cabon,silic và các hợp chất của

chúng

Tiết 34,35: Ôn tập học kì I

Tiết 36: Kiểm tra học kì I

Học kì 2 Chương 4: Đại cương về hóa học hữu cơ (9 tiết)

Tiết 37: Hóa học hữu cơ và hợp chất hữu cơ

Tiết 38: Phân loại và gọi tên hợp chất hữu cơ

Tiết 39: Phân tích nguyên tố

Tiết 40: Công thức phân tử hợp chất hữu cơ

Tiết 41: Luyện tập: Chất hữu cơ, công thức phân tử

Tiết 42, 43: Cấu trúc phân tử hợp chất hữu cơ

Tiết 44: Phản ứng hữu cơ

Tiết 45: Luyện tập: Cấu trúc phân tử hợp chất hữu cơ

Chương5: Hiđrocacbon no (7 tiết)

Tiết 46: Đồng đẳng, đồng phân và danh pháp

Tiết 47: Ankan: cấu trúc phân tử và tính chất vật lí

Tiết 48: Ankan: Tính chất hoá học, điều chế và ứng dụng

Tiết 49: Xicloankan

Tiết 50: Luyện tập ankan và xicloankan

Tiết 51: Thực hành:Phân tích định tính.Điều chế và tính chất của

metan Tiết 52: Kiểm tra viết

Chương 6: Hiđrocacbon không no (8 tiết)

Tiết 53: Anken: Danh pháp, cấu trúc và đồng phân

Tiết 54,55: Anken: Tính chất, điều chế và ứng dụng

Tiết 56: Ankađien

Tiết 57: Khái niệm về tecpen

Tiết 58: Ankin

Tiết 59: Luyện tập: Hiđrocacbon không no

Tiết 60: Thực hành: Tính chất của Hiđrocacbon không no

Chương 7: Hiđrocacbon thơm - nguồn hiđrocacbon thiên nhiên(8 tiết)

Tiết 61,62: Benzen và ankylbenzen

Tiết 63: Stren và naphtalen

Tiết 64: Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên

Tiết 65, 66: Luyện tập: So sánh đặc điểm cấu trúc và tính chất của

hiđrocacbon thơm với hiđrocacbon no và không no Tiết 67: Thực hành: Tính chất của một số hiđrocacbon thơm

Tiết 68: Kiểm tra viết

Chương 8: Dẫn xuất halogen - ancol - phenol

Tiết 69, 70: Dẫn xuất halogen của hiđrocacbon

Tiết 71: Luyện tập: Dẫn xuất halogen

Tiết 72: Ancol: cấu tạo, danh pháp và tính chất vật lí

Tiết 73, 74: Ancol: tính chất hóa học, điều chế và ứng dụng

Tiết 75: Phenol

Tiết 76: Luyện tập :ancol, phenol

Tiết 77: Thực hành: Tính chất của một vài dẫn xuất halogen, ancol,

phenol

Chương 9: Anđehit - xeton - axit cacboxylic

Tiết 78,79: Anđehit và xeton

Tiết 80: Luyện tập : Anđehit và xeton

Tiết 81: Axit cacboxylic Cấu trúc Danh pháp.Tính chất vật lí

Tiết 82, 83: Axit cacboxylic:Tính chất hoá học Điều chế và ứng dụng

Tiết 84: Luyện tập: Axit cacboxylic

Tiết 85: Thực hành : Tính chất của anđehit và axit cacboxylic

Tiết 86: Ôn tập học kì II

Tiết 87: Kiểm tra học kì II

2.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình SGK Hóa học 11 NC

2.1.2.1 Mục tiêu

Nội dung chương trình hóa học 11 NC cung cấp cho HS hệ thống kiến thức, kĩ năng PT, cơ bản, hiện đại, thiết thực về sự điện li; tính chất một số nhóm nguyên tố như nhóm nitơ, nhóm cacbon; đại cương về hóa học hữu cơ, hiđrocacbon (no, không no, thơm); dẫn xuất hiđrocacbon (dẫn xuất halogen, ancol, phenol, andehit, xeton, axit cacboxylic)

Những nội dung này góp phần giúp HS có học vấn PT tương đối toàn diện để có thể tiếp tục học lên đồng thời có thể giải quyết một số vấn đề có liên quan đến hóa học trong đời sống và sản xuất, mặt khác góp phần phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề cho HS

- Hóa học vô cơ: vận dụng lí thuyết chủ đạo như cấu tạo nguyên tử, định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học, cấu tạo phân tử và liên kết hóa học, tốc độ phản ứng, cân bằng hóa học, sự điện li … để nghiên cứu nhóm nitơ và nhóm cacbon

- Hóa học hữu cơ: vận dụng lí thuyết chủ đạo nghiên cứu các hợp chất hữu

cơ cụ thể, một số dãy đồng đẳng hoặc loại hợp chất hữu cơ tiêu biểu, có nhiều ứng dụng gần gũi trong đời sống sản xuất: ankan, anken, ankin, ankađien, aren, dẫn xuất halogen, ancol, phenol, andehit, xeton và axit cacboxylic

 Về kĩ năng

Phát triển các kĩ năng bộ môn hóa học, kĩ năng giải quyết vấn đề đã có ở

HS để phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động cho HS như:

- Biết quan sát thí nghệm, phân tích, dự đoán, kết luận và kiểm tra kết quả

- Biết làm việc với SGK và tài liệu tham khảo

- Biết thực hiện một số hóa học độc lập và theo nhóm

- Biết cách làm việc kết hợp với các HS khác trong nhóm nhỏ để hoàn thành một nhiệm vụ tìm tòi và nghiên cứu

- Biết vận dụng để giải quyết một số vấn đề đơn giản trong cuộc sống có liên quan đến hóa học

- Biết lập kế hoạch đề giải một bài tập hóa học, thực hiện một thí nghiệm, một đề tài nhỏ liên quan đến hóa học

- Nhìn nhận và giải quyết vấn đề một cách khách quan, trung thực trên cơ

sở phân tích khoa học

- Có ý thức vận dụng những điều đã biết về hóa học trong cuộc sống và vận động người khác cùng thực hiện

Mục đích cuối cùng của chương trình và PP tổ chức dạy học môn Hóa học

11 là sử dụng các PP tích cực nhằm:

- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của HS

- Bồi dưỡng PP tự học

- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú trong học tập cho HS Hướng phấn đấu là làm sao cho mỗi tiết học bình thường HS được:

- Hoạt động nhiều hơn

- Tính chất hóa học cơ bản của nitơ , photpho

- Tính chất vật lý hóa học của một số hợp chất: NH3, NO, NO2, HNO3, P2O5,

H3PO4

- PP điều chế và ứng dụng của các đơn chất và một số hợp chất của nitơ, photpho

 Kỹ năng :