Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn ngữ văn chương trình Trung học phổ thông

70 Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ĐỐI VỚI VIỆC TỔ CHỨC MỘT SỐ HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .... Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƯƠNG THÚY HÀ

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (BỘ MÔN NGỮ VĂN)

Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Tôn Quang Cường

Tiến sĩ Lê Thời Tân

HÀ NỘI – 2011

DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng nghiên cứu 5

6 Phạm vi nghiên cứu 6

7 Giả thuyết khoa học 6

8 Phương pháp nghiên cứu 6

9 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Cơ sở lí luận 8

1.1.1 Tổ chức hoạt động giáo dục 8

1.1.2 Hoạt động học tập và các hình thức tổ chức học tập 8

1.1.3 Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT 11

1.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT 17

1.2.1 Đặc điểm của học sinh THPT 17

1.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT 18

1.2.3 Nguyên nhân 19

Chương 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 21

2.1 Các nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT 21

2.1.1 Nguyên tắc đề xuất hoạt động 21

2.1.2 Nguyên tắc tổ chức hoạt động 22

2.2 Phương pháp và quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông 24

2.2.1 Phương pháp tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông 24

2.2.2 Quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông 26

2.3 Một số hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông 28

2.3.1 Hoạt động ngoài giờ lên lớp có tính chất thực hành 28

2.3.2 Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn có tính chất củng cố kiến thức 42

2.3.3 HĐNGLL có tính chất mở rộng kiến thức 49

2.3.4 Hoạt động ngoài giờ lên lớp mang tính chất tham quan - sáng tác 63

Kết luận chương 2 70

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ĐỐI VỚI VIỆC TỔ CHỨC MỘT SỐ HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 72

3.1 Vai trò, ý nghĩa của thực nghiệm sư phạm tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Ngữ Văn trường THPT 72

3.2 Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm 72

3.2.1 Nội dung thực nghiệm sư phạm 72

3.2.2 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 73

3.3 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 75

3.3.1 Phân tích kết quả thực nghiệm: tổ chức trò chơi mô phỏng gameshow “Rung chuông vàng” 75

3.3.2 Phân tích kết quả thực nghiệm trò chơi: “Rút thăm trúng thưởng” 76

3.3.3 Phân tích kết quả cuô ̣c thi “Đo ̣c thơ – ngâm thơ – kể chuyê ̣n” 77

3.4 Đánh giá và phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 77

3.4.1 Đánh giá kết quả Gameshow “Rung chuông vàng” 78

3.4.2 Đánh giá kết quả trò chơi “Rút thăm trúng thưởng” 80

3.4.3 Đánh giá kết quả hội thi “Đọc thơ- ngâm thơ- kể chuyện” 81

3.5 Đánh giá hiệu quả của các hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn đã tổ chức thực nghiệm 81

Kết luâ ̣n chương 3 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 88

1 Kết luận 88

2 Khuyến nghị 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục đào tạo được xem là quốc sách hàng đầu của quốc gia Một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ trở thành những con người mới phát triển toàn diện Đảng và nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, đầu tư với mục đích nâng cao chất lượng và hiệu quả trong giáo dục đào tạo Các chính sách này đã mang lại cho ngành giáo dục những thay đổi, tiến bộ và đạt được nhiều thành tựu đáng kể Tuy nhiên qua nghiên cứu, đánh giá, nhiều ý kiến cho rằng còn một vài hoạt động giáo dục chưa được tiến hành một cách đồng bộ, chưa mang lại hiệu quả thật sự trọn vẹn cho quá trình đào tạo trong nhà trường Một trong số đó là hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường phổ thông

Bất kỳ môn học nào cũng cần có sự gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành Đó là cách thức tốt nhất để học sinh tiếp thu kiến thức, chuẩn bị hành trang cho bậc học cao hơn hoặc bước vào đời một cách tự tin Nếu chỉ học lý thuyết suông trên lớp mà không thực hành thí nghiệm thì các môn: Vật

lý, Hoá học, Sinh học khó mang lại cho người học điều gì bổ ích, thiết thực Đối với môn văn, thực hành cũng có một vai trò quan trong nhất định Do chỗ văn học vừa là một môn nghệ thuật đồng thời cũng là một ngành khoa học nên việc thực hành ở dạy học bộ môn Ngữ Văn có những đặc trưng riêng xứng đáng được quan tâm một cách thích đáng hơn nữa Bởi lẽ trong các môn khoa học xã hội được giảng dạy ở nhà trường, môn Ngữ Văn được coi là môn học trực tiếp bồi dưỡng năng lực nói viết, đào luyện tâm hồn con người Nói viết là năng lực nền tảng của con người trong lúc tâm hồn là nửa quan trọng cùng với trí tuệ hợp thành nhân cách toàn diện Không chỉ dạy chữ, văn chương còn dạy đạo làm người Thông qua ngôn từ, người thầy đưa các em vào thế giới của văn chương, để các em cảm thấy rung động trước vẻ đẹp muôn màu của ngôn ngữ, để các em thêm yêu mến và tự hào hơn về tiếng

Việt Khi đọc các tác phẩm văn học, các em biết buồn vui, biết cảm thông, đau xót, căm thù… để từ đó nhen nhóm lên tình yêu thương đối với cuộc sống, với con người Có thể nói, chưa có môn học nào có thể len lỏi vào tận ngóc ngách tâm hồn học sinh để làm bừng dậy một sức sống mới như bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường

Tuy nhiên, trong một thập niên trở lại đây, xu thế công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang phát triển mạnh, tác động không nhỏ đến việc học văn của học sinh Các môn khoa học tự nhiên và tin học – ngoại ngữ đang chiếm dần

ưu thế trong giáo dục Ngay cả trong trường phổ thông, những môn học này cũng chiếm ưu thế hơn khi các lớp học ngoài giờ đa số là Toán, Vật lý, Hoá học, Tin học Các em có phần thờ ơ đối với môn Ngữ Văn khi nhận thấy hiệu quả thiết thực trước mắt của môn học này không bằng những môn khác Hơn nữa, chương trình Ngữ Văn giảng dạy trong nhà trường vẫn chưa đáp ứng hết đặc trưng thể loại bộ môn Việc giảng dạy của giáo viên chưa thoát ly khỏi bục giảng cho nên dễ gây cảm giác nhàm chán trong giờ học Một yêu cầu lớn đặt ra trong việc dạy học đối với học sinh phổ thông nói chung là luôn phải nuôi dưỡng, phát triển hứng thú của các em đối với môn học, đặc biệt là đối với môn Ngữ Văn

Để khắc phục tình trạng này nhà trường cần thiết phải có những biện pháp nhằm kích thích niềm đam mê học tập của học sinh với môn học Việc bồi dưỡng niềm say mê hứng thú ấy được thực hiện trước hết là thông qua các hoạt động chính khoá trên lớp, nhưng do đặc trưng của bộ môn, các hoạt động ngoại khoá văn học cũng đóng vai trò rất quan trọng Bởi hoạt động này đem lại hiệu quả cao trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy – học tập trong trường phổ thông Học sinh không chỉ học chay, học thụ động mà các em sẽ trực tiếp được tìm hiểu các vấn đề mà sách đã viết, những điều mà thầy cô không có điều kiện để truyền thụ cho các em trong giờ dạy chính khoá

Xuất phát từ những lí do nêu trên, qua những tài liệu tham khảo, qua thực tế tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp cho môn học Ngữ Văn ở trường THPT và bằng những kinh nghiệm giảng dạy thực tế của bản thân, tôi đã lựa

chon nghiên cứu đề tài: “Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình trung học phổ thông”

2 Lịch sử nghiên cứu

Nhân cách là sản phẩm của hoạt động giáo dục Nhà trường là nơi ươm mầm nhân cách, là bệ phóng những tài năng Việc tiếp cận các hoạt động, đặc biệt là hoạt động bên ngoài lớp học để bổ sung cho quá trình giảng dạy nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh là một việc làm hết sức cần thiết Nhận thức tầm quan trọng của các hoạt động bên ngoài lớp học đã có từ xa xưa

Vào thế kỷ 13, thời kì Phục Hưng, Rabơle (1494 - 1553) - một nhà tư tưởng người Pháp đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp như ngoài việc học ở lớp còn có những buổi tham quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ Đặc biệt là, mỗi tháng một lần, thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày

Vào thập niên 20, 30 thế kỷ XX, A.S.Macarenco nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga - Xô viết đã bàn về tầm quan trọng của công tác này Ông phát biểu: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta…” Trong thực tiễn công tác của mình, Macarenco đã

tổ chức các hoạt động bên ngoài lớp học trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các

em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải có kỷ luật trong quá trình hoạt động

Trong một cuộc khảo sát 292 sinh viên đại học, Mary Rombokas phát hiện: Có tương quan dương giữa việc tham gia các hoạt động ngoại khóa ở

trường trung học và thành quả học tập ở đại học (Rachel Hollrah, 2007) Nói

về những lợi ích mà các học sinh, sinh viên có thể đạt được khi tham gia vào hoạt động ngoại khóa thì ngoài việc đạt được thứ hạng cao trong học tập người ta nhấn mạnh đến khả năng tìm kiếm tri thức, sự phát triển về kỹ năng sống và kỹ năng xã hội

Ở nước ta, Bác Hồ kính yêu đã nhiều lần yêu cầu thầy cô giáo phải chú

ý giáo dục nhiều mặt cho học sinh: đức, trí, thể, mỹ, lao động Trong “Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc”, Bác yêu cầu: “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học Ở trong nhà trường, ngoài xã hội, các cháu đều vui, đều học.”

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2001 – 2002 đã nêu rõ quan điểm giáo dục của Đảng ta: “Phát triển con người toàn diện trên các mặt tình cảm, trí tuệ, tinh thần và thể chất là lý tưởng của sự phát triển xã hội mà chúng ta đang từng bước tiến tới” Hiện nay, trong xu thế hội nhập quốc tế, nước ta đang tiến hành đổi mới chương trình giáo dục phổ thông càng đòi hỏi đội ngũ sư phạm quan tâm nhiều đến giáo dục toàn diện, tăng cường các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để giúp học sinh thoát ra khỏi bốn bức tường chật hẹp, thâm nhập vào cuộc sống muôn màu muôn vẻ, rèn luyện kỹ năng sống và những phẩm chất tốt đẹp của con người thời đại mới

Giáo dục Việt nam từ sau Cách mạng Tháng tám 1945 đến nay rất quan tâm đến vấn đề giáo dục toàn diện cho học sinh, trong đó hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một bộ phận không thể thiếu của quá trình giáo dục

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một hoạt động giáo dục cơ bản được thực hiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức, được tiến hành xen kẽ với chương trình dạy học và diễn ra trong suốt năm học kể cả thời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục, làm cho quá trình đó có thể được thực hiện mọi nơi, mọi lúc Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh biết vận dụng những tri thức đã học để giải quyết các vấn đề do thực

tiễn đời sống đặt ra; biết điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống cho phù hợp, biết nắm bắt những định hướng chính trị, xã hội, biết được những truyền thống đấu tranh cách mạng, truyền thống xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, truyền thống văn hoá tốt đẹp của đất nước và những vấn đề nóng bỏng của thời đại như hoà bình, hữu nghị, hợp tác, dân số, môi trường Từ đó, rèn luyện cho mình những kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử có văn hoá, những thói quen trong học tập, lao động; kỹ năng tự quản, tự tổ chức, điều khiển, nhận xét, đánh giá, hoà nhập và thực hiện một số hoạt động tập thể có hiệu quả khác

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tổ chức xây dựng các hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích như trên, chúng tôi xác định nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài như sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Tìm hiểu thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong việc dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

- Xây dựng các hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong việc dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả thực nghiệm nhằm đánh giá tính hiệu quả của các hình thức tổ chức hoạt động mà đề tài đã xây dựng

5 Đối tƣợng nghiên cứu

Các hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong việc dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

6 Phạm vi nghiên cứu

Tập trung nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn ở trường THPT; nghiên cứu các hình thức tổ chức hoạt động phù hợp với học sinh THPT

7 Giả thuyết khoa học

Xây dựng được 1 số hình thức tổ chức hoạt động NGLL sẽ kích thích hứng thú của học sinh trong việc học Ngữ Văn và nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường THPT

8 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đề cũng như nghiên cứu cơ sở lí luận

có liên quan như các khái niệm: hoạt động giáo dục, hoạt động học tập, hoạt động ngoài giờ lên lớp, dạy học tích cực Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu tài liệu qua các nguồn cung cấp như: các bài báo, sách chuyên ngành, các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, internet Từ các tài liệu này chúng tôi đọc và thu thập các thông tin cần thiết sau đó xây dựng

cơ sở lí luận cho đề tài

* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu thực tiễn để tìm hiểu chính xác thực trạng tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn trường THPT hiện nay Trên cơ sở đó chúng tôi đưa ra một số các hình thức tổ chức hoạt động phù hợp với bậc học THPT

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn cũng giúp chúng tôi đánh giá được tính chính xác, sát thực của đề tài

Để thực hiện phương pháp nghiên cứu, chúng tôi tiến hành dự giờ các tiết dạy Ngữ Văn tại trường THPT, soạn phiếu điều tra cho học sinh Cuối cùng, chúng tôi tiến hành xử li các kết quả đã điều tra được

* Phương pháp phân tích tổng hợp

Chúng tôi tiến hành phân tích những cơ sở lí luận và thực tiễn của việc

tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT, sau đó tổng hợp các kết qua và lấy đó làm cơ sở xây dựng những luận điểm riêng cho đề tài

* Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Những vấn đề mà đề tài xây dựng cần được kiểm nghiệm qua thực tế dạy học Vì vậy, chúng tôi đã tiến hành làm thực nghiệm sư phạm đánh giá tính khả thi của đề tài Từ đó, giúp chúng tôi kiểm tra, đánh giá được khả năng áp dụng đề tài vào thực tiễn dạy học

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

Chương 2: Một số hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Tổ chức hoạt động giáo dục

Theo PGS.Hà Nhật Thăng và PTS.Lê Tiến Hùng: Tổ chức hoạt động giáo dục cần được hiểu là một hệ thống tri thức về phương pháp luận hoạt động giáo dục, tri thức và kỹ năng tổ chức các lực lượng xã hội trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ, lấy giáo dục nhà trường là trọng tâm của tổ chức phối hợp giáo dục xã hội Tổ chức giáo dục cần xuất phát từ quan điểm: Lấy hoạt động của cá nhân và tập thể học sinh làm chủ thể quy định sự lựa chọn các tác động giáo dục xã hội nhà trường: Chỉ có học sinh mới giải quyết được những mâu thuẫn trong quá trình phát triển nhân cách, mới tự quyết định được sự phát triển của mình

1.1.2 Hoạt động học tập và các hình thức tổ chức học tập

1.1.2.1 Hoạt động học tập

Khái niệm “học tập” cho đến nay đã được rất nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học quan tâm bàn tới Mỗi định nghĩa đưa ra đều nhấn mạnh đến một khía cạnh nào đó trong nội hàm khái niệm theo quan điểm riêng của từng tác giả

Lý thuyết hoạt động chỉ ra rằng, bản chất của học tập là hoạt động Hoạt động học tập là một quá trình động não tích cực Học tập là sự xử lý thông tin một cách có định hướng nhằm tìm kiếm các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo theo một mục đích, một chương trình nào đó đã được lập ra từ trước

Theo lý luận dạy học hiện đại thì: “Lý luận dạy học phải gắn với lý luận về khoa học, xu hướng chiến lược của lý luận dạy học là chuyển hóa phương pháp khoa học thành phương pháp dạy học thông qua xử lý sư phạm”

[1;tr.19] và lý luận này đã khẳng định: “Học tập là quá trình tự điều khiển tối

ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, trong và bằng cách đó mà hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách toàn diện Các nhà lý luận dạy học phân loại học tập thành ba mô hình học tập sau:

+ Mô hình in ấn: Học tập là quá trình trong đó giáo viên truyền đạt in vào đầu óc học sinh, việc dạy là việc hướng vào các nội dung cần truyền đạt

do vậy không cần quan tâm đến đặc điểm của người học

+ Mô hình hành vi: Học tập là một quá trình lĩnh hội các kiến thức mới hoặc các kỹ năng mới, việc học được xác định bằng những hành động “thử”

và “sai”

+ Mô hình xây dựng: Học tập là quá trình hình thành và phát triển của các dạng thức hoạt động, là sự thích ứng của chủ thể với hoàn cảnh thông qua

sự đồng hóa và điều tiết

Hướng tới mục tiêu hình thành năng lực tự học tập và ý thức độc lập, chủ động của người học, các nhà lý luận dạy học còn đưa ra yêu cầu rèn luyện bốn kỹ năng cơ bản cho học sinh là: kỹ năng định hướng trong học tập, kỹ năng thiết kế, kỹ năng thực hiện kế hoạch đã đặt ra và kỹ năng kiểm tra và tự kiểm tra Bên cạnh đó, các nhà giáo dục học cũng chỉ ra hai cách học chủ động góp phần rèn luyện và phát triển kỹ năng:

+ Thứ nhất là học sinh tự tìm, nghiên cứu, khám phá lời giải đáp cho những

vấn đề do chính học sinh nêu ra Cách học này có tác dụng khêu gợi óc tò mò, lòng khát khao được độc lập, tự chủ trong hoạt động học tập của học sinh

+ Thứ hai là học theo quy trình dựa trên cơ sở hệ thống thứ bậc kiến

thức, hệ quả logic mà theo đó mỗi cấp độ phải đạt tới, từng bước có hệ thống như dạy học chương trình hóa, dạy học mô-đun

Hai cách học trên đều hướng tới mục tiêu hình thành năng lực tự học tự quản, ý thức độc lập, chủ động cho người học Từ đó quy định các phương pháp, biện pháp tổ chức học tập nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh

Tựu trung, lý thuyết hoạt động và lý luận dạy học đều thống nhất một quan niệm về học tập: Học tập là một hoạt động Đó là hoạt động nhận thức tích cực của chủ thể - người học Hoạt động học tập và các hình thức hoạt động khác có sự khác biệt cơ bản chính là: mục đích và kết quả của hoạt động học tập làm thay đổi chính bản thân chủ thể hoạt động

1.1.2.2 Các hình thức tổ chức học tập

Tổ chức là một sự sắp xếp tương hỗ và sự liên hệ qua lại của các yếu tố trong một phức hợp nào đó Tổ chức được hiểu là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng như về ý nghĩa cấu trúc và đối tượng sự vật

Tổ chức hoạt động là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các buổi học với điều kiện sử dụng hợp lý thời gian, sức lực và phương tiện của giáo viên và học sinh nhằm đảm bảo hiệu suất cao nhất của quá trình học tập

Bản chất của hoạt động tổ chức học tập là tổ chức nhận thức tích cực, sáng tạo, chủ động cho học sinh, hình thành năng lực tự tổ chức, sắp xếp quá trình học tập hợp lý, phù hợp với điều kiện của bản thân và học dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo của các lực lượng giáo dục

Các tác giả Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Phạm Viết Vượng… đã thống nhất một quan niệm chung về hình thức tổ chức dạy học: “Là cách tổ chức quá trình học tập cho học sinh phù hợp với mục đích, nội dung bài học nhằm làm cho bài học đạt kết quả tốt nhất” [2;tr.164]

Theo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo năm 1989, trong nhà trường phổ thông có ba hình thức đào tạo là: dạy học trên lớp, giáo dục lao động kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề và công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp Như vậy, theo quy định này, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng là một bộ phận hữu cơ trong một thể thống nhất, là quá trình giáo dục nói chung

và quá trình dạy học nói riêng nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo của nhà trường phổ thông

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động do giáo viên tổ chức hướng dẫn thực hiện ngoài thời gian học tập chính khóa nhằm lôi cuốn đông đảo học sinh tham gia, kế tục giáo dục chính khóa, mở rộng, đào sâu, hoàn thiện kết quả giáo dục trong giờ lên lớp chính khóa với nhiều hình thức đa dạng: hoạt động vui chơi, hoạt động văn hóa văn nghệ, hoạt động ngoại khóa; hoạt động thể dục thể thao, quốc phòng

Trong những hình thức đa dạng trên đây của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, chúng tôi xác định phạm vi tiếp cận vấn đề nghiên cứu ở mức độ

tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp

1.1.3 Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

1.1.3.1 Khái niệm hoạt động ngoài giờ lên lớp

Tổ chức học tập trên lớp và tổ chức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp

là hai bộ phận hữu cơ thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông Những đặc điểm cơ bản của hai dạng hoạt động này có ý nghĩa làm cơ sở để thực hiện các biện pháp sư phạm thích hợp

Hiện nay, vấn đề hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn đã được nghiên cứu cả về bình diện lý thuyết và triển khai thực hành trong giảng dạy Tuy nhiên hầu hết các giáo trình phương pháp dạy học Ngữ Văn chưa có sự đầu tư đúng mức cho chương trình ngoài giờ lên lớp như các chương mục khác Ngay cả bản thân khái niệm “ngoài giờ lên lớp” cũng chưa được lý giải cặn kẽ, thấu đáo và nhất quán: Là hoạt động học tập hay vui chơi, là chính khóa hay ngoài chính khóa? Dạy thêm bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh kém có phải là ngoài giờ lên lớp hay không?

Lý luận dạy học chỉ ra rằng, hoạt động ngoài giờ lên lớp là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt, hoạt động ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt

động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách

Với cách hiểu như trên, hoạt động ngoài giờ lên lớp được xem là một hình thức dạy học quan trọng, là một trong những con đường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng: “…phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học

tập cho học sinh” (Điều 24.2, Luật giáo dục)

1.1.3.2 Mục tiêu của hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn muốn có hiệu quả và phát huy tốt vai trò của nó thì cần phải đạt được những mục tiêu sau:

Thứ nhất là nâng cao hiểu biết về giá trị truyền thống của dân tộc, biết

tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại - những thành tựu của nền văn chương thế giới và dân tộc Bên cạnh đó, còn phải biết củng cố, mở rộng những kiến thức nhân văn được học ở trên lớp, từ đó có ý thức trách nhiệm hơn đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội, có ý thức tự lựa chọn nghề nghiệp cho mình

Thứ hai, củng cố được một cách vững chắc các kỹ năng tổ chức hoạt

động, kỹ năng tham gia ngoại khóa môn Văn đã được hình thành và rèn luyện

từ trung học cơ sở để trên cơ sở đó tiếp tục hình thành và phát triển các năng lực: năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực

tổ chức quản lý…

Thứ ba, cần có thái độ đúng đắn với những vấn đề được đặt ra trong cuộc sống, tự chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân; đấu tranh tích cực với

những biểu hiện sai trái của bản thân và của người khác để tự hoàn thiện mình, biết cảm thụ và đánh giá cái đẹp trong văn chương và trong cuộc sống

1.1.3.3 Vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

Hoạt động ngoài giờ lên lớp góp phần đào tạo con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ… Nhiệm vụ này, muốn thực hiện tốt, cần có sự đóng góp của hoạt động ngoài giờ lên lớp các môn nói chung và môn Ngữ Văn nói riêng Vì vậy nên việc tổ chức có hiệu quả hoạt động ngoài giờ lên lớp các môn học, đặc biệt là môn Ngữ Văn có vai trò vô cùng quan trọng

Hiện nay hoạt động ngoài giờ lên lớp được coi là một bộ phận của quá trình giáo dục ở nhà trường THPT Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp góp phần hình thành những tình cảm, niềm tin đúng đắn của học sinh Nó còn giúp các em học sinh phát huy được những tiềm năng của bản thân về trí nhớ, lập luận, sáng tạo Môn Ngữ Văn là một môn học đòi hỏi ở các em khả năng tưởng tượng và tâm hồn giàu xúc cảm Nếu như chỉ được học trên lớp với những kiến thức trong sách giáo khoa thôi thì chưa đủ Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn sẽ giúp các em trang bị cho mình những kiến thức bên ngoài sách vở, kích thích khả năng sáng tạo của các em khi làm văn

Mặt khác, hoạt động ngoài giờ lên lớp sẽ mở ra cho các em những chân trời kiến thức mới Đây sẽ là một trong những cách thức, những con đường tốt nhất giúp các em học sinh có cơ hội bổ sung, tích lũy, mở rộng thêm kiến thức về môn Ngữ Văn cần thiết cho mình

Bên cạnh đó, trong thời đại ngày nay, với quan điểm học tập suốt đời

và xã hội học tập, những bài học trên lớp không còn giữ vai trò độc quyền nữa Ngày càng xuất hiện nhiều phương tiện và cách thức học tập mới Cũng

có nghĩa là có nhiều cơ hội học tập mới xuất hiện ngay trong chính đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội Môn Ngữ Văn chính là một trong những cơ hội đó

Nó tạo điều kiện cho các em học sinh tham gia vào một môi trường học tập môn Văn vô cùng mới mẻ: môi trường giao tiếp và góp phần vào việc tiến hành một xã hội học tập

1.1.3.4 Hiệu quả của hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn có tác dụng rất to lớn trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông, góp phần củng cố, mở rộng vốn tri thức của các em; rèn luyện kỹ năng làm văn; tăng cường hứng thú của các em đối với môn Ngữ Văn Cụ thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn nếu tổ chức tốt sẽ phát huy được những tác dụng sau đây:

Thứ nhất, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn với nhiều hình

thức phong phú, diễn ra ở nhiều địa điểm, hoàn cảnh khác nhau, đòi hỏi các cách thức hoạt động khác nhau sẽ rèn luyện cho học sinh khả năng thích nghi, năng động, sáng tạo, làm quen với sự sưu tầm tài liệu, tập dượt hoạt động vào

kỹ năng tự tổ chức hoạt động Từ đó bồi dưỡng thêm cho các em tình yêu với văn chương

Thứ hai, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn sẽ góp phần rèn

luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể của học sinh Thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, học sinh vừa xác định được bản ngã, vừa xác định được vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân trước cộng đồng Học sinh sẽ hòa nhập vào tập thể một cách vui vẻ, tự nguyện Điều này

sẽ giúp ích rất nhiều cho các em trong cuộc sống sau này

Hơn nữa, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn còn góp phần bồi dưỡng tâm hồn cho các em, bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng yêu thương con người và dễ dàng hòa nhập, cảm nhận những điều tốt đẹp của cuộc sống

Đặc biệt là trong hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, tính độc lập và sự sáng tạo của học sinh sẽ được phát huy cao độ Nhờ vậy, các kỹ

năng cảm thụ văn học, kỹ năng làm văn được hình thành và phát triển một cách tự giác chủ động, tạo cơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ Văn ở nhà trường phổ thông theo định hướng phát huy tính tính cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng hình thức vào thực tế

Ngoài ra, hoạt động ngoài giờ lên lớp Ngữ Văn còn giúp học sinh sử dụng thời gian rảnh rỗi một cách có ích, hợp lý vào quá trình học tập của mình

Như vậy, có thể thấy rằng hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn

có tác dụng vô cùng to lớn Nếu như tổ chức tốt đuộc hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn cho học sinh thì có thể “tạo nên chiếc cầu nối, sự liên kết chặt chẽ giữa tri thức lý thuyết với kỹ năng thực hành… góp phần đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, giảm tải chương trình, phát huy tính linh hoạt, sáng tạo của quá trình dạy học, tạo hứng thú cho học sinh Có thể nói đây là hình thức dạy học mang tính tích cực cao, có tác dụng phát triển kiến thức và rèn luyện kỹ năng toàn diện [3;tr.318]

1.1.3.5.Đặc điểm của hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường THPT

Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn được phân biệt với các hình thức dạy học khác bởi những đặc điểm sau đây

Đầu tiên, với nhiệm vụ bổ sung kiến thức cho chính khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp là hoạt động không được quy định trong chương trình chính khóa

Mặt khác, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn là hoạt động tự nguyện của cá nhân hay một nhóm học sinh có cùng hứng thú, sở thích, mối quan tâm về một vấn đề nào đó của nội dung học tập Việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp dựa trên cơ sở lòng yêu thích bộ môn và ham muốn tìm tòi sáng tạo của học sinh Từ đó tạo điều kiện cho tài năng của học sinh được phát triển Số lượng học sinh tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp không hạn

chế Có hoạt động ngoài giờ lên lớp theo cá nhân, theo nhóm, theo tập thể và trong điều kiện cho phép có thể huy động học sinh toàn trường tham gia

Đặc điểm thứ ba là, trong hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, giáo viên tuy không trực tiếp tham gia hoạt động cùng học sinh nhưng là người hướng dẫn, tổ chức, tư vấn và trong nhiều trường hợp còn là người chủ đạo, điều khiển các hoạt động này của học sinh

Bên cạnh đó, nội dung của các hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn thường liên quan đến nội dung học tập bộ môn trong chương trình chính khóa và phù hợp với đặc điểm của đối tượng học sinh tham gia hoạt động

Không những thế, hình thức tổ chức của các hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn rất phong phú và đa dạng Có thể tùy thuộc vào điều kiện thời gian, địa điểm và các điều kiện vật chất khác để lựa chọn một hình thức

tổ chức phù hợp Tuy nhiện, thời gian tiến hành hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn cần được ấn định cụ thể Ngay từ đầu năm học phải vạch ra kế hoạch cả năm cho hoạt động ngoài giờ lên lớp Bản kế hoạch gồm cả mục đích, nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức và lịch hoạt động cụ thể

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả các hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn không giống như trên lớp học chính khóa (cho điểm) mà dựa vào các yếu tố sau:

1 Sản phẩm của buổi hoạt động

2 Tính tích cực và tự lực sáng tạo của học sinh

Hơn nữa, kết quả của hoạt động được đánh giá công khai Giáo viên tuy không cho điểm nhưng phải có hình thức động viên, khích lệ kịp thời (biểu dương, tặng phần thưởng)

Như vậy ta có thể thấy hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn là một hình thức tổ chức đặc thù không giống với bất kỳ hình thức dạy học nào khác Tổ chức một buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn không

giống với việc bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi hay là mở lớp bồi dưỡng cho các em học sinh yếu kém Bởi lẽ, những hoạt động này, tùy theo điều kiện của từng trường mà có tính chất bắt buộc học nhiều hay ít, còn hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động không bắt buộc Chính vì vậy nên hoạt động này

có phát huy được vai trò, tác dụng, có đạt được mục tiêu đề ra hay không trước hết phụ thuộc vào khả năng kích thích tinh thần hăng say hoạt động của học trò ở người giáo viên Người thầy nếu cuốn hút được các em tham gia vào cuộc chơi thì hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn mới thực sự đạt được hiệu quả và phát huy được hết tác dụng của nó

1.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

1.2.1 Đặc điểm của học sinh THPT

Lứa tuổi của học sinh THPT là một lứa tuổi vô cùng đặc biệt, đây là giai đoạn chuyển tiếp giữa lứa tuổi thiếu niên và thanh niên Vì vậy, đặc điểm tâm sinh lý của các em học sinh giai đoạn này cũng có nhiều thay đổi Nhất là trong thời đại xã hội phát triển, học sinh THPT có những bước nhảy vọt về chất trong quá trình học tập và rèn luyện Các em mạnh dạn hơn, suy nghĩ táo bạo hơn, có những nhu cầu mới hơn, đặc biệt là nhu cầu về hoạt động

Với các em ở lứa tuổi này, hoạt động học tập vẫn là hoạt động chủ đạo, song nội dung và tính chất hoạt động học tập ở lứa tuổi này khác rất nhiều so với các lứa tuổi trước Nó đòi hỏi ở các em tính năng động và độc lập cao hơn, tư duy lôgic nhiều hơn Những yêu cầu đó vừa phải được thể hiện trong hoạt động học tập, vừa phải cụ thể hóa trong các hoạt động của tập thể Đây là một trong những đặc điểm nổi bật của học sinh THPT Chính vì thế nên việc

tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp với những hình thức đa dạng do học sinh quản lý và điều khiển đòi hỏi giáo viên phải đổi mới các phương pháp tổ chức hoạt động, tránh áp đặt một chiều hoặc chỉ cực đoan ở một vài hình thức hoạt động, không gây được hứng thú cho học sinh

1.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

1.2.2.1 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường phổ thông

Căn cứ vào Quyết định số 47/2002/QD-BGD&DT ngày 29/11/2002

về chương trình hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp là một

bộ phận của hệ thống giáo dục ở trường THPT phân ban từ năm học

2002 - 2003 và đối với các trường THPT phân ban đại trà từ năm học 2006 - 2007 cho đến nay

Từ năm học 2005 - 2006 trở đi, các trường đã xây dựng được kế hoạch hoạt động ngoài giờ lên lớp diễn ra trong và ngoài khuôn khổ lớp học, trong các giờ học chính khóa song vẫn còn mang tính tự phát, chưa khoa học và chưa được đầu tư đúng mức

Trên thực tế, trong những năm qua, một số trường khi tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp thường gắn với ngoại khóa chuyên môn, hoạt động ngoài giờ lên lớp theo thời khóa biểu ngày thứ năm hoặc thứ bảy trong tuần, chú trọng đến các hoạt động văn – thể – mĩ chứ chưa xây dựng thành một chương trình xuyên suốt năm học Một số trường khi tổ chức đã chú ý cải tiến

về nội dung và hình thức hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và thu hút sự tham gia của học sinh Song điều này vẫn chỉ là một bộ phận, thiếu tính

hệ thống và nhất là chưa khai thác hết tiềm năng của học sinh Do đó, vai trò chủ thể hoạt động của học sinh nhiều khi bị mờ nhạt, nhất là trong các tiết sinh hoạt lớp cuối tuần, giáo viên thường lặp đi lặp lại một vài hình thức hoạt động đơn giản như: sơ kết lớp, vui văn nghệ, tuyên dương khen thưởng học sinh…nội dung hoạt động không đổi mới, ít thay đổi, hình thức hoạt động không hấp dẫn và còn thiếu tính đa dạng Vì vậy nên các hoạt động ngoài giờ lên lớp được tổ chức rất dễ gây sự nhàm chán, tạo bầu không khí uể oải trong hoạt động của học sinh

1.2.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

Lâu nay trong nhà trường phổ thông, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn được hiểu là một hoạt động ngoài giờ học, là một hoạt động phụ, nằm ngoài quản lý chuyên môn của bộ môn Ngữ Văn Nó được coi là hoạt động giải trí và thường được tổ chức theo hình thức một chương trình văn nghệ Các chương trình này thường thiếu tính nhất quán về chủ đề, sơ sài, phiến diện về mặt nội dung

Sở dĩ xảy ra tình trạng như trên là bởi vì chương trình nội khóa môn Ngữ Văn lâu nay chỉ chú trọng cung cấp kiến thức về mặt số lượng mà coi nhẹ việc rèn luyện các kỹ năng như kỹ năng cảm thụ tác phẩm, kỹ năng làm văn Mọi yêu cầu, mục đích của môn học coi như đã được giải quyết triệt để khi bài giảng trên lớp kết thúc Theo chúng tôi, quan niệm về hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn như trên là chưa thỏa đáng, chưa quan tâm đúng mức đến lợi ích của hoạt động này trong quá trình giảng dạy và học tập bộ môn

1.2.3 Nguyên nhân

Do chương trình học của môn Ngữ Văn còn quá nặng, mang tính chất

lý thuyết, khối lượng kiến thức quá lớn nên các giáo viên không có đủ thời gian để hướng dẫn các em thực hiện hoạt động ngoài giờ lên lớp cho môn học Hơn nữa, cũng không dễ để học sinh có thể tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp cho môn học này Ví dụ như để có thể tổ chức một buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp cho phần văn học dân gian, trung bình cũng phải mất ít nhất

ba đến bốn tiết, nếu không cũng phải mất một buổi chiều nào đó Hơn nữa, các em còn phải luyện tập, thuê trang phục Nếu trong một tuần mà phải chuẩn bị hoạt động ngoài giờ lên lớp cho khoảng ba môn như vậy thì chắc chắn các em sẽ không còn đủ thời gian học các môn khác

Lý do thứ hai là do đặc trưng của môn học Môn học Ngữ Văn đòi hỏi khả năng tưởng tượng phong phú và tâm hồn xúc cảm trước mọi vật Nhưng

hiện nay, các em đa số đều của có tư duy nhạy bén, ngắn gọn để phù hợp với yêu cầu của xã hội Vì vậy nên tâm lý chung của các em là ngại đầu tư nhiều thời gian cho hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn

Bên cạnh đó, còn do phương pháp giảng dạy của giáo viên Hiện nay nhiều giáo viên vẫn áp dụng phương pháp thuyết giảng: thầy đọc - trò chép Phương pháp này đối với một học hay bài học mang tính chất lý thuyết nhiều thì phù hợp nhưng không phải có thể áp dụng cho tất cả các môn học Đặc biệt là môn Ngữ Văn Chính phương pháp giảng dạy của giáo viên đã làm giảm hứng thú của các em đối với môn học nên cũng giảm hứng thú với hoạt động ngoài giờ lên lớp của môn Ngữ Văn

Đặc biệt là vấn đề kinh phí cho tổ chức hoạt động Tổ chức bất kỳ một chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp nào cũng cần phải có kinh phí nhưng nguồn kinh phí này không có nên cũng gây hạn chế cho việc tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp của các lớp và các em học sinh

Nhìn từ thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông hiện nay và những nguyên nhân gây nên tình trạng đó, chúng ta có thể nhận thấy rằng hoạt động ngoài giờ lên lớp nói chung và hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn nói riêng chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức Do đó cả người dạy lẫn người học đều ít hứng thú với hoạt động này Môn Ngữ Văn là môn học mang tính đặc thù riêng nên hoạt động ngoài giờ lên lớp đóng một vị trí vô cùng quan trọng trong việc dạy học văn Nếu hoạt động ngoài giờ lên lớp được coi trọng thì không những chúng ta khắc sâu, bổ sung kiến thức mà còn tạo niềm say mê, đem đến cho các em chất “men say” đối với văn chương Làm tốt và tổ chức tốt các hoạt động ngoài giờ lên lớp thì hiệu quả của dạy học môn Ngữ Văn sẽ nâng cao hơn nhiều Vì lí do đó mà giáo viên cần phải quan tâm tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh

CHƯƠNG 2

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Các nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT

2.1.1 Nguyên tắc đề xuất hoạt động

2.1.1.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục

Mục tiêu giáo dục được cụ thể hóa qua các mặt về: đức, trí, thể, mỹ; qua nhận thức, kỹ năng và thái độ của học sinh Nghĩa là, khi tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn phải đảm bảo được mục tiêu sau: giáo dục tư tưởng đạo đức, rèn luyện kỹ năng, kiến thức và bồi dưỡng tình yêu văn chương, quê hương đất nước cho học sinh

2.1.1.2 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển

Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn cần đảm bảo kế thừa những nội dung bài giảng đã học của học sinh, lấy những kiến thức mà các em đã được học làm nền tảng, làm cơ sở để tổ chức hoạt động Trên cơ sở

đó, cần phát triển thêm những kiến thức đã được học bên ngoài sách giáo khoa Ngữ Văn, mở rộng, nâng cao hiểu biết cho học sinh

2.1.1.3 Đảm bảo tính khả thi

Các hoạt động ngoài giờ lên lớp khi được tổ chức cần đảm bảo được tính khả thi Nghĩa là hoạt động ấy phải thu hút được đông đảo học sinh tham gia, đạt được hiệu quả cao, để lại những ấn tượng tốt đẹp trong lòng giáo viên

và học sinh Học sinh sau khi tham gia hoạt động cần khắc sâu và mở rộng kiến thức về bài học, thêm hăng say và có hứng thú hơn với bộ môn

2.1.1.4 Đảm bảo phát huy tính tích cực của người học

Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động được tổ chức phải phát huy được tính tập thể, tinh thần đoàn kết, ý thức tự tôn dân tộc, khả năng hợp tác và làm việc theo nhóm của học sinh Để đảm bảo được nguyên tắc này, khi thiết kế nội

dung và hình thức hoạt động, giáo viên phải chú ý đến đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh, môi trường sống của học sinh

2.1.2 Nguyên tắc tổ chức hoạt động

2.1.2.1 Nguyên tắc không tách rời và bổ trợ nội khóa

Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn chỉ hấp dẫn học sinh khi nó phục vụ cho chương trình chính khóa Hoạt động ngoài giờ lên lớp hướng về các tri thức, các kỹ năng không có trong chương trình nhưng lại liên quan chặt chẽ tới chương trình và phục vụ việc củng cố hoặc nâng cao các tri thức

và các kỹ năng trong chương trình Như vậy, kế hoạch ngoài giờ lên lớp phải được xây dựng trên cơ sở chương trình chính khóa, phù hợp với điều kiện thời gian cho phép Thoát ly chính khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp sẽ làm mất thời gian học tập và sẽ làm giảm hứng thú hoạt động

Nội dung hoạt động ngoài giờ lên lớp phải gắn liền và kết hợp chặt chẽ với chính khóa, phù hợp với trình độ học sinh để vừa nhằm bổ sung, mở rộng kiến thức chính khóa hoặc vận dụng kiến thức chính khóa và trong thực tiễn, vừa có tác dụng, mở rộng kiến thức chính khóa hoặc vận dụng kiến thức chính khóa vào trong thực tiễn, vừa có tác dụng gây hứng thú học tập ở học sinh, phát huy được năng lực sở trường của học sinh

2.1.2.2 Nguyên tắc tự nguyện của học sinh

Hoạt động ngoài giờ lên lớp là phần hoạt động không bắt buộc, nhưng cần thiết Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn cần có sự hăng say, thích thú và sự thể hiện khả năng riêng của từng học sinh Năng khiếu ít nhiều

có ảnh hưởng đến thời gian học tập chính khóa, nhất là đối với học sinh học kém Vì vậy, hoạt động ngoài giờ lên lớp cần chú ý khơi dậy sự tự giác, tự nguyện của học sinh Khi đã tự giác, tự nguyện, học sinh sẽ khắc phục mọi khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ được giao Mặt khác, khi gặp thất bại, các em

sẽ không bao giờ nản chí Các nhóm học sinh tự nguyện tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn thường là những nhóm bạn cùng niềm đam

mê, cùng sở trường Như vậy, hoạt động ngoài giờ lên lớp còn có tác dụng hình thành các tập thể học sinh liên kết với nhau theo hứng thú Trong các tập thể tự nguyện này, học sinh sẽ tự bộc lộ đầy đủ hơn những kỹ năng, năng lực

mà trong quá trình học tập các em ít được bộc lộ

Trong hoạt động ngoài giờ lên lớp, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức, tư vấn chứ không trực tiếp hoạt động cùng học sinh Vì thế người giáo viên, một mặt phải tôn trọng tinh thần tự nguyện tham gia của học sinh, mặt khác phải hướng dẫn các em tham gia và nhưng hình thức hoạt động phù hợp với năng lực của mình để hoạt động ngoài giờ lên lớp không có ảnh hưởng tiêu cực đến giờ học chính khóa của các em

2.1.2.3 Nguyên tắc bám sát mục đích văn học

Nói đến văn học là nói đến các hoạt động phát huy năng khiếu sáng tạo, đặc biệt là các năng khiếu đọc biểu cảm, kể chuyện, chuyển thể văn học thành hoạt động sân khấu Ngoài ra, hoạt động ngoài giờ lên lớp còn phải giúp học sinh nâng cao năng lực cảm thụ tác phẩm, sáng tạo văn học

Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong một chừng mực nhất định phải gắn với tình hình thời sự xã hội của đất nước và thế giới Một hoạt động ngoài giờ lên lớp không nên tổ chức ở một địa phương vừa có nhiều đau thương, mất mát Một hoạt động ngoài giờ lên lớp tổ chức trong giai đoạn cả nước đang thực hiện mục tiêu “vì một thế giới xanh” thì cũng không thể không nói gì đến vấn đề ấy

Hoạt động ngoài giờ lên lớp cũng nên tận dụng và khai thác triệt để các hình thức dân gian Có thể vận dụng các hình thức như: hát dân ca, hò ,vè, hát giao duyên, chơi chữ, ngâm thơ…Vận dụng tốt các hình thức vui chơi dân gian này sẽ có hiệu quả rõ rệt trong việc bồi dưỡng niềm yêu thich của học sinh đối với môn Ngữ Văn, các em sẽ thấy việc học Văn trở nên nhẹ nhàng và

có sức thu hút hơn

Bên cạnh đó, các hoạt động ngoài giờ lên lớp nói chung và hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn nói riêng cần tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của phụ huynh học sinh, các nhà khoa học, các cán bộ chuyên môn của các cơ

sở văn hóa, xã hội, giáo dục tại địa phương hoặc các công ty, nhà máy, xí nghiệp đóng tại đó Họ tham gia với tư cách là cố vấn chuyên môn, nhà tài trợ kinh phí, tài liệu… Hơn thế, các giáo viên khi tổ chức cá hoạt động cũng cần liên kết và phối hợp chặt chẽ với các tổ chức Đoàn, Hội cũng như các tổ chức

xã hội khác ở bên trong và ngoài trường để tạo ra sức mạnh đoàn kết và sức mạnh tập thể cho các hoạt động ngoài giờ lên lớp

2.2 Phương pháp và quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

2.2.1 Phương pháp tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

2.2.1.1 Phương pháp thảo luận

Thảo luận là một dạng tương tác nhóm đặc biệt mà trong đó các thành viên cùng giải quyết một vấn đề mà tất cả đều quan tâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung Thảo luận tạo ra một môi trường an toàn cho học sinh kiểm chứng ý kiến của mình, có cơ hội để làm quen với nhau, để hiểu nhau hơn Khác với dạy học, thảo luận trong hoạt động ngoài giờ lên lớp dựa vào sự trao đổi ý kiến giữa các em học sinh với nhau về một chủ đề nào đó

Trong hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, các em có thể thảo luận về chủ đề của hoạt động mà các em định tổ chức để có những hiểu biết chung về hoạt động, chủ đề đó Và lấy những kiến thức từ thảo luận làm cơ sở

lý luận cho việc tổ chức hoạt động Ví dụ như trước một buổi tọa đàm về

“tình yêu trong văn học”, học sinh sẽ họp nhau lại để thảo luận về các vấn đề liên quan đến buổi tọa đàm Áp dụng phương pháp này, các em học sinh sẽ chủ động được nội dung và hình thức của hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn

2.2.1.2 Phương pháp đóng vai

Đóng vai rất có tác dụng trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp của học sinh Đóng vai là phương pháp thực hành của học sinh trong một số tình huống ứng xử cụ thể nào đó trên cơ sở óc tưởng tượng và sáng tạo của các em

Phương pháp này được sử dụng khi học sinh chuẩn bị cho hoạt động ngoại khóa của văn học dân gian, sân khấu hóa các tác phẩm văn học như kịch, tiểu thuyết… Sử dụng phương pháp này, các em sẽ có cơ hội được thực tập những kỹ năng tiềm ẩn trong một môi trường đảm bảo

2.2.1.3 Phương pháp giải quyết vấn đề

Thường được vận dụng khi học sinh phải phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước sự việc nảy sinh trong quá trình hoạt động Áp dụng phương pháp này sẽ giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày Khi tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, áp dụng phương pháp này, các em sẽ chủ động và không bị lúng túng trước những sự cố bất thường xảy ra

2.2.1.4 Phương pháp giao nhiệm vụ

Giao nhiệm vụ là đặt học sinh vào vị trí nhất định buộc các em phải thực hiện nhiệm vụ cá nhân Giao nhiệm vụ cũng chính là tạo cho học sinh cơ hội để thể hiện khả năng của mình, là dịp để các em rèn luyện nhằm tích lũy kinh nghiệm cho bản thân

Khi tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn nên giao nhiệm

vụ cho đội ngũ cán bộ lớp Điều này sẽ tạo nên thế chủ động cho các em khi điều hành hoạt động Các em sẽ phân công công việc cụ thể cho các thành viên khác trong lớp

Để công tác giao nhiệm vụ có hiệu quả, đúng trước mỗi hoạt động giáo viên cần hình dung những công việc phải làm và gợi ý cho học sinh Và nên giao những nhiệm vụ phù hợp với khả năng của các em

Trên đây là một vài phương pháp được vận dụng từ các phương pháp giáo dục và phương pháp dạy học Tuy nhiên trong thực tế hoạt động cần vận dụng một cách linh hoạt các phương pháp Trong một hoạt động có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đạt được hiệu quả cao

2.2.2 Quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

Để thiết kế các hoạt động ngoài giờ lên lớp cần đảm bảo các bước theo quy trình sau:

Bước 1: Lựa chọn và xác định hoạt động

Trong tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, việc lựa chọn

và xác định hoạt động tùy thuộc vào đặc điểm bài học của từng giai đoạn, từng phân môn Ví dụ với chương trình Ngữ Văn lớp 10; chúng ta có thể tổ chức ngoại khóa văn học dân gian, chương trình lớp 11 có thể tổ chức hoạt

động sân khấu hóa các tác phẩm văn học: kịch (Romeo và Juliet), truyện ngắn, tiểu thuyết (Chí Phèo, Số Đỏ,…); Chương trình lớp 12 có thể tổ chức dạ

hội văn học, tổ chức các trò chơi mô phỏng các gameshow trên truyền hình

như: Đường lên đỉnh Olimpia, Rung chuông vàng…hoặc tỏ chức các buổi tọa

đàm, hội thảo văn học… Ngoài ra, việc tổ chức hoạt động còn tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế- xã hội của địa phương, của học sinh Làm tốt những yêu cầu này, chúng ta sẽ tổ chức được những hoạt động ngoài giờ lên lớp có chất lượng và đạt hiệu quả cao

Bước 2: Xác định mục tiêu giáo dục của hoạt động

Sau khi xác định được hoạt động, cần xác định rõ mục tiêu của hoạt động nhằm giáo dục cho học sinh kiến thức, kỹ năng, thái độ

+ Về kiến thức:

- Củng cố những kiến thức văn học đã được học trên lớp

- Cung cấp thêm cho các em học sinh những kiến thức bên ngoài sách vở

- Mở rộng hiểu biết cho học biết kiến thức về tác giả, tác phẩm mà các

em đang được học trong chương trình

- Tăng hứng thú, say mê đối với bộ môn Ngữ Văn cho các em học sinh

Bước 3 Xác định nội dung và hình thức hoạt động

Trước khi tổ chức hoạt động, cần liệt kê đầy đủ những nội dung của hoạt động và lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng Có thể xen kẽ nhiều hình thức trong một hoạt động Ví dụ: “Tọa đàm về tình yêu trong văn học” ngoài hình thức chính là thảo luận, tọa đàm, có thể xen kẽ vài tiết mục văn nghệ, trò chơi…

Bước 4 Chuẩn bị các điều kiện, nguồn lực cho hoạt động

Cả giáo viên và học sinh cung tham gia chuẩn bị Để công tác chuẩn bị được chu đáo, giáo viên cần:

+ Dự kiến được nội dung công việc, hình dung được tiến trình hoạt động

+ Dự kiến những phương tiện cần cho hoạt động

+ Dự kiến sẽ giao nhiệm vụ gì cho đối tượng nào, thời gian phải hoàn thành là bao lâu

Với học sinh, giáo viên sẽ giao nhiệm vụ cụ thể cho các em để các em tiến hành bàn bạc trong tập thể lớp Từ đó các em sẽ lập kế hoạch chi tiết các công việc các em phải làm

Bên cạnh đó, giáo viên cũng phải thường xuyên quan tâm, theo dõi, giúp đỡ, nhắc nhở học sinh hoàn thành công việc chuẩn bị

Bước 5 Tiến hành và kết thúc hoạt động

Nếu hình dung bước chuẩn bị hoạt động giống như xây dựng kịch bản thì bước tiến hành sẽ là bước mà các em biểu diễn thể hiện Do vậy, giáo viên cần phải sắp xếp một quy trình, kế hoạch tiến hành một cách hợp lý, phù hợp với khả năng của học sinh

Trong bước này, học sinh sẽ là những nhân vật chính, hoàn toàn làm chủ hoạt động, các em sẽ tự điêu khiển và tự giải quyết những tình huống phát sinh trong qua trình tổ chức Giáo viên chỉ xuất hiện khi thực

sự cần thiết

Bước kết thúc hoạt động:

Bước này học sinh cũng là những người làm chủ Giáo viên nên thiết

kế cách kết thúc sao cho sáng tạo và hấp dẫn, để lại dư âm trong lòng khán giả Bên cạnh đó, giáo viên cũng yêu cầu học sinh sau mỗi hoạt động nên tiến hành họp bàn để thấy được những gì mình đã làm được và chưa làm được, từ đó rút kinh nghiệm cho các buổi tổ chức hoạt động tiếp theo Nếu làm được điều này, hiệu quả của việc tổ chức các hoạt động sẽ được nâng cao hơn rất nhiều

2.3 Một số hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông

2.3.1 Hoạt động ngoài giờ lên lớp có tính chất thực hành

2.3.1.1 Đọc sách

Một trong những nhu cầu tinh thần lớn nhất của con người là đọc sách báo Mặc dù hiện nay với sự phát triển của công nghệ thông tin, con người có thể cập nhật thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như: từ internet, tivi… nhưng không phải vì thế mà nhu cầu đọc sách của con người giảm đi Bởi đọc sách

là cách thức dễ nhất, đơn giản nhất để con người có thể nâng cao kiến thức cho bản thân

Trong nhà trường phổ thông, việc đọc sách là hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp có tác dụng to lớn, bổ sung rất nhiều cho các giờ chính khóa Đặc biệt là đối với bộ môn Văn - bộ môn đòi hỏi một tâm hồn nhạy cảm và kiến thức xã hôi phong phú Việc đọc sách sẽ giúp ích rất nhiều cho việc học Văn của các em: làm giàu thêm kiến thức văn học và xã hội đồng thời bồi dưỡng lòng đam mê đọc sách, vun đắp thêm tình yêu văn chương cho thế hệ trẻ

Bên cạnh đó, đây cũng là hình thức hoạt động ngoài giờ lên lóp môn Ngữ Văn dễ thực hiện nhất Bởi hầu hết các trường phổ thông đều có thư viện nên dễ dàng cho các em trong việc tìm tư liệu Hơn thế, công việc đọc sách thường là bước chuẩn bị cần thiết cho các hoạt động ngoại khóa Bất kỳ hoạt động nào cũng cần phải bắt đầu từ việc tìm tư liệu, đọc sách báo

Có thể dễ dàng nhận thấy rằng đọc sách báo là một hình thức đơn giản,

dễ làm, tiết kiệm song hiệu quả của nó lại vô cùng lớn Tuy nhiên trong khi thực hiện cũng cần lưu lý chấn chỉnh những quan niệm đọc sách sai lầm trong học sinh Đó là việc hiện nay các em thường thích đọc tiểu thuyết, truyện kiếm hiệp, truyện tranh - những tác phẩm có tình tiết li kì hơn là việc đọc tài liệu khoa học, đặc biệt là những tác phẩm văn học phản ánh một thời lịch sử

xã hội không còn phù hợp với thị hiếu của giới trẻ ngày nay Người giáo viên phải định hướng cho học sinh hiểu rằng đọc sách không phải là một hoạt động giải trí mà đọc sách là một công việc phục vụ cho mục đích học tập Vì thế nên phải có phương pháp, kỹ năng cụ thể Và người giáo viên thường xuyên hướng dẫn, nhắc nhở các em học sinh để việc đọc sách của các em đạt được hiệu quả cao hơn

* Phương pháp đọc sách hiệu quả

Để việc đọc sách của học sinh đạt được hiệu quả tốt nhất, người giáo viên có thể tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Giới thiệu sách

Đọc sách là công việc của học sinh và tùy theo nhu cầu cũng như trình

độ của bản thân mà các em tự lựa chọn đầu sách và số lượng sách cho mình Tuy nhiên, để việc đọc sách phục vụ có hiệu quả cho bộ môn Văn, giáo viên cần phải định hướng cho học sinh Trước tiên, khi bắt đầu vào năm học, người giáo viên đưa ra một danh mục các sách tham khảo cho học sinh, để học sinh mượn thư viện hoặc tự mua Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần lưu ý cho học sinh những sách nào cần thiết phải đọc và sách nào đọc khi có thời gian Với bề dày kinh nghiệm và cảm nhận của một giáo viên dạy Văn, người thầy sẽ lựa chọn giúp các em những tác phẩm văn học có giá trị nội dung và nghệ thuật, mang tư tưởng sâu sắc Ví dụ như trong chương trình lớp 10, ngoài những sách bắt buộc phải có như: sách giáo khoa Ngữ Văn, sách bài tập Ngữ Văn…, giáo viên giới thiệu thêm cho các em những cuốn sách phục vụ

cho việc học tác phẩm trên lớp như: Tuyển tập ca dao - tục ngữ, Truyện cười dân gian Việt Nam, Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, Thần thoại Hi Lạp, Nguyễn Trãi - tác gia, tác phẩm, Nguyễn Du - tác gia, tác phẩm…Với lớp 11,

có thể giới thiệu những cuốn như: Tinh hoa thơ mới, thẩm bình và suy ngẫm,

Ba đỉnh cao thơ mới, Thi nhân Việt Nam, Hồ Xuân Hương, tác giả, tác phẩm, Xuân Diệu, tác giả, tác phẩm…, lớp 12, giáo viên giới thiệu các cuốn sách như: Nhật kí trong tù, Hồ Chí Minh, tác giả tác phẩm, Cách làm bài văn nghị luận xã hội…

Sau nữa, để kích thích trí tò mò, khơi dậy sự tích cực của các em học sinh, giáo viên có thể giới thiệu sơ qua nội dung, nhân vật nhưng bỏ ngỏ phần kết Trong khi giới thiệu, nên đưa ra một vài chi tiết hấp dẫn để kích thích học

sinh tiếp tục tìm đọc sách Sau khi giới thiệu sách, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách đọc sách

Bước 2: Hướng dẫn đọc và ghi chép

Với mục đích đọc sách để bổ sung kiến thức, học sinh phải biết đọc như thế nào và ghi chép ra sao để đạt được hiệu quả tốt nhất

Trước tiên, tùy theo loại sách mà có cách đọc phù hợp Với những loại sách mới đọc lần đầu, có nhiều thuật ngữ khoa học chưa hiểu hết thì người đọc nên đọc chậm, kỹ, chỗ nào không hiểu có thể đánh dấu hoặc ghi ra để hỏi giáo viên khi cần thiết Còn đối với những loại sách, những vấn đề quen thuộc, chúng ta nên đọc lướt, và ghi lại những chi tiết quan trọng, cần thiết

Bên cạnh đó, người giáo viên cũng cần lưu ý hướng dẫn các em tốc độ đọc sách Tốc độ đọc tùy thuộc vào trình độ và mục đích đọc sách của người đọc Có thể có nhiều cách đọc: đọc lướt., đọc kỹ, đánh giá, nhận xét

Để tìm thông tin thì nên áp dụng cách đọc lướt Trước tiên nên đọc phụ lục sách để xem cuốn sách viết về vấn đề gì và vấn đề nào là vấn đề mình cần quan tâm Sau đó đọc lướt nhanh phần nào có vấn đề liên quan một lượt, tiếp tục đọc chậm, kỹ lần thứ hai cho đến khi tìm thấy được nội dung mình đang cần tìm Không nên quá sa đà vào những phần không cần thiết, không liên quan tránh tình trạng mất thời gian mà đôi khi lại quên mất mục đích ban đầu Còn khi cần những kiến thức đầy đủ, sâu sắc về một tác giả, tác phẩm nào đó thì cần phải đọc kỹ để rút ra nhận xét đánh giá Đề làm được điều này, yêu cầu người đọc có một trình độ học vấn nhất định và có khả năng nhìn nhận, phân tích, đánh giá vấn đề

Đặc biệt, dù đọc theo cách nào thì người đọc sách cũng phải kết hợp với việc ghi chép Ghi chép để giữ lại tư liệu trong khi đọc sách Ghi chép trong khi đọc sẽ tập luyện cho học sinh kỹ năng tiếp nhận, thông hiểu tài liệu, văn bản, tác phẩm văn học… góp phần hoàn thiện kỹ năng đọc hiểu - một kỹ năng rất quan trọng đối với học sinh phổ thông Đồng thời ghi chép trong khi

đọc sách còn giúp học sinh rèn luyện khả năng ngôn ngữ, tập cho các em khả năng tóm tắt tài liệu, trình bày mạch lạc, gãy gọn một vấn đề khoa học

Người giáo viên nên hướng dẫn cho các em cách ghi chép Các em nên ghi chép một cách khoa học theo mẫu cụ thể sau: tên sách, tác giả, nội dung chủ yếu của cuốn sách Bên cạnh đó, khi gặp một câu văn, một câu thơ, một cách dùng từ hay mà các em thấy thích và thấy có thể phục vụ cho việc làm văn của mình, các em cũng nên ghi vào Các em nên ghi vào một quyển sổ tay, đánh dấu những phần có liên quan đến bài học chính khóa để khi cần có thể dễ dàng tìm ra

Những thông tin mà các em thu nhận được từ việc đọc sách sẽ làm phong phú thêm vốn hiểu biết của các em về văn chương Từ đó, các em sẽ nhận thức được đầy đủ ý nghĩa của việc đọc sách, đồng thời giúp các em nhận

ra giá trị đích thực của văn chương: “Văn học là nhân học”

Như vậy, ta có thể nhận thấy rằng việc đọc sách đóng vai trò vô cùng quan trọng và có tác dụng to lớn với việc học văn Vì vậy, người giáo viên cần tổ chức một cách có hiệu quả việc đọc sách cho các em để có thể phát huy được hết những lợi ích do việc làm này đem lại

2.3.1.2 Hoạt động làm báo tường

* Mục đích, ý nghĩa của việc làm báo tường:

Làm báo, viết báo là những hoạt động có tác dụng rất lớn trong việc phát triển năng lực sáng tác văn chương của học sinh - đặc biệt là đối với những em có khả năng và lòng đam mê thực sự đối với văn chương Hiện nay trong nhà trường phổ thông, có nhiều hình thức làm báo: báo tường, báo quyển, báo bảng, tập san… Tuy nhiên, nhìn chung đến nay, phổ biến nhất trong nhà trường phổ thông vẫn là báo tường

Báo tường thường được tổ chức thường kì, mỗi kì thường chỉ khoảng mười lăm bài viết không hạn chế về thể loại và có tranh vẽ minh họa Tất

cả được trình bày vào một tờ giấy A0 treo trên tường Đó là tờ báo chung

cho một tổ, một lớp Mỗi thành viên đều có quyền tham gia viết bài theo chủ đề mà Đoàn thanh niên đề ra Viết báo tường có tác dụng nhiều mặt đối với học sinh

Tờ báo tường là nơi học sinh có thể tự do thoải mái viết về những hiện tượng, vấn đề xảy ra trong môi trường của chính các em Nội dung tờ báo có thể phản ánh suy nghĩ của các em về vấn đề học tập, đạo đức của học sinh hiện nay, về tình hình lớp học, về mái trường, về thầy cô… Bên cạnh đó, các

em cũng có thể viết những mẩu chuyện cười, những câu chuyện hài hước thể hiện đúng tâm lý lứa tuổi các em, phê phán những thói hư tật xấu còn tồn tại

và cần được thay đổi, sửa chữa

Hơn nữa, tham gia viết báo tường, các em sẽ phát huy được những năng lực, sở trường vốn còn tiềm ẩn của bản thân như khả năng sáng tác thơ, truyện ngắn, nhạc, khả năng hội họa…Điều này sẽ rèn luyện và nâng cao khả năng sáng tác, cảm thụ tác phẩm cho học sinh Từ đó kích thích hứng thú của các em đối với bộ môn Văn

Chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy những tác dụng to lớn của tờ báo tường đối với các em học sinh Bên cạnh có hiệu quả phản ánh đời sống tâm tư, tình cảm của các em, tờ báo tường còn có tác dụng củng cố kiến thức văn học, bổ trợ chính khóa và nhất là rèn luyện, phát huy khả năng văn chương cho học sinh

* Thành lập và duy trì hoạt động của tổ báo tường:

Để hoạt động làm báo tường được duy trì thường xuyên và có hiệu quả thì mỗi lớp phải thành lập một tổ làm báo tường Cứ tạm gọi nhóm này là nhóm phóng viên thường trực Đây là những em có khả năng văn học, có tư duy nhạy bén, óc quan sát tốt, tinh tế Các em sẽ sáng tác bài viết cho tờ báo Bên cạnh đó, tổ báo tường cũng cần một vài em viết chữ đẹp để trình bày báo Trong tổ làm báo nên chia thành các nhóm: nhóm trang trí, nhóm sáng tác và nhóm biên tập Nhóm biên tập sẽ chịu trách nhiệm tuyển chọn bài, sắp xếp

các mục cho tờ báo tường Ngoài nhóm phóng viên thường trực, cũng cần huy động những bài viết của các thành viên khác trong lớp - đây chính là những cộng tác viên của tờ báo

Hiện nay trong trường phổ thông thường chỉ tổ chức làm báo tường vào những dịp kỉ niệm như: kỉ niệm ngày nhà giáo Việt Nam 20-11, ngày Quốc tế phụ nữ: 8-3, ngày thành lập đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh 26-3 với tính chất thi đua , chào mừng Tờ báo tường văn ho ̣c đã có mô ̣t tổ làm báo tường chuyên nghiê ̣p nên ra nhiều số khác trong năm với các chủ đề về văn học, tiếng viê ̣t hay vấn đề môi trường , vấn đề phòng chống tê ̣ na ̣n ma túy học đường, an toàn giao thông… Làm được điều này sẽ rèn luyê ̣n khả năng viết văn và mở rô ̣ng vốn hiểu biết xã hô ̣i cho ho ̣c sinh

Vai trò của giáo viên trong hoa ̣t đô ̣ng làm báo tường là người hướng dẫn, đi ̣nh hướng cho h ọc sinh Giáo viên có thể tham gia biên tập hoặc sáng tác nhưng không nên thay thế học sinh mà chỉ tham gia giống như một cộng tác viên của tờ báo Làm sao để mỗi bài báo , mỗi tờ báo là mô ̣t bức tranh thu nhỏ phản ánh những tâm tư, nguyê ̣n vo ̣ng , đời sống tâm lý của chính các em Mỗi tờ báo mang đă ̣c trưng phong cách của lớp đó , các em sẽ thấy tự hào và thấy mình có trách nghiê ̣m hơn với công viê ̣c làm báo Có như vậy mới khuyến khích được tà i năng và khơi dâ ̣y niềm đam mê văn ho ̣c cho các em

* Nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức làm báo tường:

+ Nội dung: Như trên đã nói , nô ̣i dung của tờ báo tường rất phong phú Bên ca ̣nh những số báo cháo mừng những di ̣ p đă ̣c biê ̣t như : Ngày Nhà giáo Viê ̣t Nam (20-11); Ngày Quốc tế Phụ nữ (8-3); Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26-3); Ngày sinh nhật Bác (19-5); Ngày Quốc khánh (2-9)… các số báo còn la ̣i có thể cho ̣n những chủ đề có tính thời sự nóng hổi liên quan đến đời sống xã hội hoặc những chủ đề riêng của văn học Từ những chủ đề đó , học sinh sẽ tự tìm hiểu , tìm tư liệu và phản ánh theo suy nghĩ và khả năng của mình

Ví dụ như với chủ đề “Tình yêu trong văn học” , các em có thể tìm hiểu theo thể loa ̣i văn ho ̣c : Tình yêu trong thơ , tình yêu trong truyện ngắn , tình yêu trong ki ̣ch… (Dĩ nhiên là nên định hướng cho các em tìm hiểu về các tác giả và tác phẩm đươ ̣c ho ̣c trong nhà trường phổ thông ) Hay chủ đề: Tình bạn và tình yêu tuổi ho ̣c trò , chủ đề về an toàn giao thông , chủ đề về Thầy cô và mái trường… Giáo viên đi ̣nh hướng cho ho ̣c sinh lựa cho ̣n chủ để để các em viết bài

+ Hình thức : Hình thức của hoạt động này khá đơn giản nhưng rất hiệu quả Đó chỉ là sự tâ ̣p hợp những bài báo của ho ̣c sinh , không giới ha ̣n về nô ̣i dung thể loa ̣i và được tuyển cho ̣n , biên tâ ̣p, sau đó trình bày lên mô ̣t tờ gi ấy lớn Tờ báo tường sẽ được treo trong lớp để mo ̣i thành viên có thể xem , tham khảo và bình luận góp ý

+ Phương pháp tiến hành :

- Công tác chuẩn bi ̣ : Giáo viên hoặc trưởng ban biên tập của tờ báo thông báo về kế hoa ̣ch làm báo: thời gian ra báo , chủ đề, tên báo cho các ho ̣c sinh trong lớp Sau đó kêu go ̣i các thành viên trong nhóm , trong lớp viết báo theo chủ đề đã nêu

Sau mô ̣t thời ha ̣n nhất đi ̣nh , Ban biên tâ ̣p sẽ thu thâ ̣p tất cả các bài viế t, truyê ̣n ngắn , thơ, tản văn , tranh ảnh… Nhóm biên tâ ̣p sẽ tiến hành đo ̣c bài , lựa cho ̣n những bài có chất lượng phù hợp với chủ để để tiến hành viết báo

- Công tác viết báo : Sau khi biên tâ ̣p , tổ báo tường sẽ tiến hành t rình bày tờ báo Viê ̣c làm này quan tro ̣ng không kém viê ̣c sáng tác nô ̣i dung tờ báo Bởi hình thức sẽ góp phần làm tăng tính hấp dẫn và thu hút đô ̣c giả cho

tờ báo Vì vậy nên cần trang trí tờ báo từ đầu báo đến khung báo, tranh ảnh thật đẹp và trang nhã Phần này sẽ do nhóm trang trí đảm nhận Các bài báo

có thể được chép thẳng vào tờ báo nhưng cũng có thể dùng hình thức dán vào các cột đã sắp sẵn ở trên tờ báo

Nội dung tờ báo nên được sắp xếp một cách khoa học, lôgic Phía trên cột đầu tiên bên trái dành cho mục “xã luận” Xã luận nêu những suy nghĩ,