Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học nội dung sinh học cơ thể động vật - Sinh học 11 - trung học phổ thông tt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ VÂN ANH TÍCH HỢP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11 – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG L

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ VÂN ANH

TÍCH HỢP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11 –

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI – 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ VÂN ANH

TÍCH HỢP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11 –

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM SINH HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học

(Bộ môn Sinh học)

Mã số : 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS MAI VĂN HƯNG

HÀ NỘI – 2012

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY

HỌC SINH HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số vấn đề về sư phạm tích hợp

1.1.2 Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học Sinh học

1.2 Cơ sở thực tiến

1.2.1 Tổng quan về tình hình giáo dục giới tính

1.2.2 Tình hình giáo dục giới tính thông qua dạy học Sinh học ở

trường phổ thông

1.2.3 Thực trạng về giáo dục giới tính trong nhà trường phổ thông

Chương 2: TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI

TÍNH QUA DẠY HỌC NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ

ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11

2.1 Phân tích cấu trúc nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học

11

2.2 Xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tích hợp

giáo dục giới tính qua dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật –

Sinh học 11

2.2.1 Mục tiêu của giáo dục giới tính

2.2.2 Nội dung giáo dục giới tính

Trang

i

ii iii

2.2.3 Phương pháp tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy

nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

2.2.4 Hình thức tích hợp các kiến thức giáo dục giới tính qua dạy

học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

2.3 Tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào một số bài cụ thể

của chương trình Sinh học phổ thông

2.3.1 Tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào một số bài cụ

thể của nội dung Sinh học cơ thể Động vật – sinh học 11

2.3.2 Một số ví dụ bài soạn có nội dung tích hợp giáo dục giới tính

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Theo giáo sư I X Kon: “Chuẩn bị cho nam nữ thanh niên bước vào

cuộc sống gia đình đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống giáo dục đạo đức và giáo dục giới tính” [17] Tuy nhiên, giáo dục giới tính không có nghĩa là cấm đoán

thanh niên bước vào chuyện yêu đương, chuyện tình dục mà là làm thế nào để dạy cho các em biết được một cách đúng đắn nhất về vấn đề quan trọng ấy Căn cứ vào đặc điểm ưu thế của bộ môn Sinh học Chúng tôi lựa chọn

đề tài: “Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11 – Trung học phổ thông”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Lịch sử giáo dục giới tính trên thế giới

Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, V I Lênin đã nói: “Cùng với

việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, vấn đề quan hệ giới tính, vấn đề hôn nhân gia đình cũng được coi là cấp bách”

Từ năm 1968, hầu hết các địa phương của Liên Xô bắt đầu chú ý tổ chức việc hướng dẫn và tổ chức giáo dục điều trị, hướng dẫn các vấn đề giới tính, nhất là đời sống tình dục và quan hệ hôn nhân

Nhiều nước như: Tiệp Khắc, Hungary, Ba Lan v.v… đều đã tiến hành giáo dục giới tính cho học sinh phổ thông bằng những chương trình bắt buộc Ngay các nước Đông Nam Á như: Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Singapore, Philippines v.v… cũng đã thực hiện nội dung giáo dục này

2.2 Giáo dục giới tính ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trong thời gian gần đây, cùng với giáo dục dân số, giáo dục giới tính đã được quan tâm rộng rãi

Trong Chỉ thị số 176A ngày 24/12/1974 do chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng

Phạm Văn Đồng kí đã nêu rõ: “Bộ giáo dục, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Tổng cục dạy nghề phối hợp với các tổ chức có liên quan xây dựng

chương trình chính khoá và ngoại khoá nhằm bồi dưỡng cho học sinh những kiến thức về khoa học giới tính, về hôn nhân gia đình và nuôi dạy con cái”

Bộ giáo dục đã đưa ra Chỉ thị về việc giáo dục dân số và giáo dục giới tính trong toàn bộ hệ thống trường học các cấp và các ngành học của cả nước Đặc biệt từ năm 1988, một đề án với quy mô lớn nghiên cứu về giáo dục đời sống gia đình và giới tính cho học sinh có kí hiệu VIE/88/P09 đã được Hội đồng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam thông qua và cho phép thực hiện với sự tài trợ của UNFPA và UNESCO khu vực

Tuy nhiên, những đề tài nghiên cứu về giáo dục giới tính qua môn học vẫn còn hạn chế Vì vậy, khi tiến hành các hoạt động giáo dục giới tính cho học sinh giáo viên gặp không ít khó khăn

3 Mục đích nghiên cứu

Xác định nội dung, lượng kiến thức, phương pháp và hình thức tích hợp các nội dung giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11 – Trung học phổ thông với mục đích:

Giúp trang bị cho học sinh hệ thống các kiến thức về giới tính một cách đầy đủ, chính xác

Hình thành thái độ, cách hành xử đúng đắn trước các vấn đề về giới tính, quan hệ giới tính, có nếp sống văn hoá giới tính

4 Đối tƣợng và khách thể

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Sử dụng phương pháp tích hợp giáo dục giới tính

trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11 – Trung học phổ thông

4.2 Khách thể nghiên cứu: Giáo viên dạy Sinh học và học sinh hai lớp

11D1, 11D2 trường THPT Thăng Long – Hà Nội

5 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận của phương pháp dạy học tích hợp

Điều tra thực trạng của việc giáo dục giới tính thông qua dạy học Sinh

học ở một số trường trung học phổ thông

Nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu về giới tính, sinh sản

Tìm hiểu các nội dung kiến thức về giáo dục giới tính, lựa chọn nội dung cần thiết, phù hợp để tích hợp

Đề tài nghiên cứu trên các đối tượng khảo sát là học sinh hai lớp 11D1

và 11D2 tại trường THPT Thăng Long – Hà Nội

7 Giả thuyết nghiên cứu

Lựa chọn, xác định nội dung, phương pháp và hình thức tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học

11 – Trung học phổ thông một cách thích hợp để nâng cao hiểu biết của học sinh về giới tính, sức khoẻ sinh sản, tình dục và tình dục an toàn v.v… từ đó

có những thái độ, hành vi đúng đắn

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nghiên cứu lý thuyết

8.2 Nghiên cứu thực tiễn

* Phương pháp điều tra

* Phương pháp quan sát

* Phương pháp thực nghiệm

* Phương pháp thống kê toán học

9 Những đóng góp của luận văn

Luận văn làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của việc tích hợp giáo dục

giới tính trong dạy học Sinh học ở trường phổ thông

Khái quát được những đặc điểm chung về thực trạng giáo dục giới tính tại một vài trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội

Tích hợp, cụ thể hóa nội dung giáo dục giới tính vào từng bài dạy môn Sinh học lớp 11 trung học phổ thông

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung

chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Tích hợp nội dung giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lý luận

1.1 Một số vấn đề về sư phạm tích hợp

1.1.1.1 Khái niệm sư phạm tích hợp

Theo Xavier Roegiers: "Khoa sư phạm tích hợp dựa trên tư tưởng năng lực, tức là biết sử dụng các kĩ năng trong một tình huống có vấn đề" Điều đó

có nghĩa là:

Theo Phạm Văn Lập: "Tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kỹ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng một môn học"

1.1.1.2 Mục đích của sư phạm tích hợp

Tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa

Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn

Dạy học theo quan điểm tích hợp giúp học sinh vận dụng kiến thức Ngoài ra, tích hợp trong dạy học là giúp người học xác lập mối quan hệ

giữa các khái niệm đã học

1.1.1.3 Các phương thức tích hợp trong dạy học

Theo Xanvier Roegiers có 4 phương thức tích hợp

Thứ nhất, những ứng dụng chung cho nhiều môn học

Thứ hai, những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện ở những thời điểm cụ thể đều đặn trong năm học

Thứ ba, phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng đề tài tích hợp

Thứ tư, phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng các tình huống tích hợp, xoay quanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp

1.1.1.4 Vai trò của tích hợp trong dạy học

Dạy học từng môn riêng rẽ giúp học sinh hình thành kiến thức khoa học một cách hệ thống

Dạy học tích hợp giúp học sinh sử dụng tối đa các kiến thức đã học Dạy học tích hợp giúp học sinh học tập thông minh vận dụng sáng tạo Dạy học tích hợp còn đảm bảo cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một số tình huống

1.1.2 Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học Sinh học

1.1.2.1 Khái niệm về giáo dục giới tính

Có những ý kiến cho rằng chỉ nên tiến hành giáo dục giới tính khi các

em vào thời kì chín muồi giới tính Nhưng A V Petrovxki đã khẳng định:

"Quan niệm đó không đúng bởi vì một loạt vấn đề liên quan đến giáo dục giới tính phải được giải quyết ngay từ thời kì thơ ấu"

Theo giáo sư Phạm Hoàng Gia, giáo dục giới tính phải được xem xét như là một bộ phận hợp thành của nền giáo dục xã hội Có thể nói rằng, giáo dục giới tính phải gắn liền với giáo dục đạo đức, tư tưởng

1.1.2.2 Vị trí của giáo dục giới tính trong dạy học Sinh học

Theo điều tra của PGS TS Bùi Ngọc Oanh thì đa số ý kiến của giáo viên cho rằng nội dung giáo dục giới tính nên dạy lồng ghép vào môn học có liên quan như Sinh học (69.82% - 74.48%)

1.1.2.3 Mục tiêu của giáo dục giới tính

Hình thành và trang bị cho thế hệ trẻ những tri thức khoa học, thái độ và quan niệm đúng đắn

Giúp cho các em có bản lĩnh vững vàng bước vào đời sống xã hội

Giúp cho các em biết trân trọng và bảo vệ những giá trị cao cả và thiêng liêng của tình bạn, tình yêu

Chuẩn bị về tinh thần và khả năng thực tiễn cho thế hệ trẻ

1.1.2.4 Các nguyên tắc tích hợp giáo dục giới tính

Nguyên tắc thứ nhất, tích hợp không làm thay đổi đặc trưng của môn học

Nguyên tắc thứ hai, kiến thức tích hợp khi đưa vào bài phải được sắp xếp một cách hệ thống, với một lượng hợp lý

Nguyên tắc thứ ba, phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh

1.1.2.5 Các phương pháp giáo dục giới tính

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Tổng quan về tình hình giáo dục giới tính

1.2.1.1 Tình hình giáo dục giới tính trên thế giới

Tại Hoa Kỳ - Quốc gia phát triển hàng đầu trên thế giới, hầu hết học sinh đều nhận được một hình thức giáo dục giới tính ít nhất một lần trong khoảng

1.2.1.3 Tình hình nghiên cứu khoa học về giới tính

Việc nghiên cứu về giới tính, đặc biệt là tâm lí học giới tính và giáo dục học giới tính ở nước ta hiện nay đang được quan tâm và phát triển mạnh mẽ Việc nghiên cứu về giới tính đang được quan tâm nhưng kết quả chưa thật sự cao

1.2.2 Tình hình giáo dục giới tính thông qua dạy học Sinh học ở trường phổ thông

1.2.2.1 Mục đích của giáo dục giới tính trong trường phổ thông

Theo SIECUS, Hội đồng Thông tin và Giáo dục Giới tính Hoa Kỳ, 93% người lớn được họ khảo sát ủng hộ giáo dục giới tính ở trường trung học phổ thông và 84% ủng hộ nó tại các trường trung học cơ sở

Hệ thống giáo dục hiện nay, chủ yếu dạy về tri thức mà ít chú ý đến việc xây dựng kỹ năng sống cho vị thành niên

1.2.2.2 Nội dung giáo dục giới tính trong trường phổ thông

Việc thực hiện giảng dạy các nội dung trên trong trường phổ thông được

tiến hành theo các hướng: Tích hợp (hoặc kết hợp, lồng ghép) với các môn khoa học có liên quan (Sinh học, Giáo dục công dân…) hoặc giảng dạy theo

những tiết học riêng

1.2.2.3 Vai trò của môn Sinh học trong giáo dục giới tính

Tri thức giải phẫu, sinh lý người – động vật là cơ sở khoa học để tìm hiểu và giải quyết vấn đề giáo dục giới tính

Tri thức giải phẫu, sinh lí người – động vật nói riêng và sinh học cơ thể động vật nói chung bản thân đã tích hợp các tri thức về giới tính

1.2.3 Thực trạng về giáo dục giới tính trong nhà trường phổ thông

Vẫn còn những băn khoăn e ngại về lĩnh vực nhạy cảm

Chưa có sách giáo khoa về giáo dục giới tính, việc tích hợp các kiến thức giới tính trong các môn liên quan như Sinh học, Giáo dục giới tính

CHƯƠNG 2 TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11 2.1 Phân tích cấu trúc nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Sinh học 11 đi sâu một lĩnh vực tương đối khó nhưng lý thú của Sinh học, đó là Sinh học cơ thể thực vật và động vật Trong đó Sinh học cơ thể Động vật gồm bốn nội dung:

Nội dung 1: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật gồm các bài: Nội dung 2: Cảm ứng ở động vật gồm các bài:

Nội dung 3: Sinh trưởng và phát triển ở động vật gồm các bài:

Nội dung 4: Sinh sản ở động vật

2.2 Xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tích hợp giáo dục giới tính qua dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

2.2.1 Mục tiêu của giáo dục giới tính

Nâng cao kiến thức và hiểu biết của học sinh

Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về tình dục

Giúp học sinh nhận thức được những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe vị thành niên

Giúp học sinh hiểu được hậu quả của các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục và HIV/AIDS

2.2.2 Nội dung giáo dục giới tính

Những biến đổi cơ thể của tuổi dậy thì Những biến đổi tâm lí ở tuổi dậy thì Cấu tạo vào chức năng cơ quan sinh dục nam Cấu tạo vào chức năng cơ quan sinh dục nữ Hiện tượng kinh nguyệt Sự thụ thai và phát triển thai Dấu hiệu thai nghén và sự sinh con Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai

Có thai ở tuổi vị thành niên, nạo phá thai và các hậu quả Các bệnh lây lan qua đường tình dục

2.2.3 Phương pháp tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Bước 1: Phân tích cấu trúc, logic nội dung bài học

Bước 2: Lựa chọn, xác định nội dung, liều lượng kiến thức giáo dục giới tính cần tích hợp

Bước 3: Tổ chức các hoạt động nhằm phát hiện kiến thức sinh học Bước 4: Tổ chức các hoạt động của học sinh nhằm phát triển ứng dụng Bước 5: Tổ chức hoạt động của học sinh nhằm phát triển thái độ, hành

vi, kĩ năng sống

2.2.4 Hình thức tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Khi tiến hành giáo dục giới tính có thể lựa chọn một trong nhưng hình

thức: Bài lên lớp, bài tập ở nhà, bài cemina hoạt động ngoại khóa

2.3 Tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào một số bài cụ thể của nội dung Sinh học phổ thông

2.3.1 Tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào một số bài cụ thể của nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

2.3.2 Một số ví dụ bài soạn có nội dung tích hợp giáo dục giới tính

(Phần phụ lục)