Nghiên cứu quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học ở Việt Nam tt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC CẤN THỊ THANH HƯƠNG NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý giáo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CẤN THỊ THANH HƯƠNG

NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CẤN THỊ THANH HƯƠNG

NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 62 14 05 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS TS Lê Đức Ngọc

2 PGS TS Ngô Kim Khôi

HÀ NỘI - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP 10

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 10

1.1.1 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học ở nước ngoài 10

1.1.2 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học ở trong nước 32

1.2 Các khái niệm cơ bản 38

1.2.1 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 38

1.2.2 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 51

1.3 Mục tiêu của quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 58

1.3.1 Đảm bảo đánh giá đúng mục đích và đúng mục tiêu môn học 58

1.3.2 Đảm bảo tính hợp lý của các phương pháp đánh giá 60

1.3.3 Đảm bảo độ giá trị 62

1.3.4 Đảm bảo độ tin cậy 64

1.3.5 Đảm bảo sự công bằng 65

1.3.6 Tác động tích cực đến người học và người dạy 66

1.3.7 Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 67

1.4 Các cấp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 68

Tiểu kết chương 1 75

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM 77

2.1 Bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam 77

2.1.1 Hệ thống giáo dục đại học Việt Nam 77

2.1.2 Sự chuyển đổi phương thức đào tạo từ niên chế sang tín chỉ và đặc điểm của kiểm tra, đánh giá trong học chế tín chỉ 81

2.1.3 Một số xu hướng phát triển của giáo dục đại học ảnh hưởng đến quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 83

2.2 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học Việt Nam 87

2.2.1 Thực trạng quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 88

2.2.2 Hệ thống quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 110

2.2.3 Chính sách của Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo về kiểm tra, đánh giá 113

2.2.4 Đội ngũ những người liên quan đến quản lý kiểm tra, đánh giá 117

2.2.5 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập ở trường đại học 123

Tiểu kết chương 2 135

CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 138

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 138

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 138

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 139

3.1.3 Đảm bảo tính hệ thống 139

3.1.4 Đảm bảo tính kế thừa và tính khả thi 140

3.2 Các giải pháp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 141

3.2.1 Nhóm giải pháp thứ nhất Hoàn thiện chính sách về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 143

3.2.1.1 Giải pháp 1.1 Xây dựng một Quy chế riêng, hoàn chỉnh về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 144

3.2.1.2 Giải pháp 1.2 Bổ sung chính sách đối với người học 148

3.2.2 Nhóm giải pháp thứ hai Thay đổi môi trường kiểm tra, đánh giá trong trường đại học 151

3.2.2.1 Giải pháp 2.1 Nâng cao nhận thức về kiểm tra, đánh giá của các đối tượng liên quan 152

3.2.2.2 Giải pháp 2.2 Đầu tư kinh phí hợp lý cho kiểm tra, đánh giá 157

3.2.2.3 Giải pháp 2.3 Đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hoá đội ngũ cán bộ tham gia hoạt động kiểm tra, đánh giá 160

3.2.2.4 Giải pháp 2.4 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra 166

3.2.2.5 Giải pháp 2.5 Thành lập trung tâm Khảo thí chuyên trách về kiểm tra, đánh giá 170

3.2.3 Nhóm giải pháp thứ ba Đổi mới mô hình quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 177

3.2.3.1 Giải pháp 3.1 Phân cấp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học 178

3.2.3.2 Giải pháp 3.2 Hình thành mạng lưới các trung tâm Khảo thí 185

3.3 Khảo nghiệm các giải pháp đề xuất 188

3.3.1 Kết quả khảo nghiệm đối với nhóm giải pháp thứ nhất 188

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm đối với nhóm giải pháp thứ hai 189

3.3.3 Kết quả khảo nghiệm đối với nhóm giải pháp thứ ba 193

3.4 Thực nghiệm giải pháp đã đề xuất 196

Tiểu kết chương 3 199

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 202

Kết luận 202

Khuyến nghị 205

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ 208

TÀI LIỆU THAM KHẢO 209

PHỤ LỤC 218

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhiệm vụ đặt ra đối với giáo dục đại học (GDĐH) nước ta là “mở rộng

quy mô phải đi đôi với nâng cao chất lượng” Về chất lượng GDĐH, trong Đề

án đổi mới GDĐH Việt Nam giai đoạn 2006-2020, Bộ Giáo dục và Đào tạo

(GD&ĐT) đã đánh giá như sau: " sự chuyển biến của giáo dục đại học nước ta

còn chậm và vẫn đang ở tình trạng yếu kém, bất cập" Kiểm tra, đánh giá

(KTĐG) kết quả học tập của người học là một trong những công cụ điều chỉnh quá trình ĐT, góp phần nâng cao chất lượng ĐT, song thực tiễn ở Việt Nam,

KTĐG còn một số hạn chế: 1) KTĐG chưa đúng, chưa đủ mục tiêu môn học;

2) KTĐG còn ở mức trí năng (nhận thức và tư duy) bậc thấp, không đánh giá được năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của người học; 3) KTĐG chưa chính xác, thiếu khách quan; 4) KTĐG chưa đề cập đến vai trò điều chỉnh giảng dạy; 5) KTĐG kém tác dụng trong điều chỉnh động cơ, mục tiêu học tập của người học; 6) KTĐG còn nhiều hiện tượng tiêu cực Như vậy, có thể khẳng định rằng một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng GDĐH chưa cao là KTĐG chưa thực sự phát huy hết vai trò quan trọng của mình và một trong những nguyên nhân của những hạn chế trong KTĐG là công tác quản lý chưa tốt

Do đó, chuẩn hoá hoạt động KTĐG là một nhu cầu đảm bảo và nâng cao chất lượng ĐT, đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng xã hội (XH) học tập Trước thực tế đó, đổi mới quản lý KTĐG hay thi cử trong GDĐH đã và đang được Đảng, Nhà nước và Bộ GD&ĐT quan tâm chỉ đạo

Vì vậy, nghiên cứu quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH để đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp, khả thi nhằm cải tiến hoạt động KTĐG cho phù hợp với bối cảnh, đặc điểm phát triển của GD nói chung và của GDĐH nói riêng, đảm bảo chất lượng và hiệu quả trong giai đoạn tới là vấn đề quan trọng

và cấp thiết

2 Mục đích nghiên cứu: Qua nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn về KTĐG kết

quả học tập và quản lý KTĐG kết quả học tập kết hợp với nghiên cứu yêu cầu

của GDĐH đối với quản lý KTĐG kết quả học tập, tiến hành nghiên cứu quản lý

KTĐG kết quả học tập trong GDĐH nhằm tìm ra các giải pháp cải tiến làm cho

kết quả KTĐG phản ánh đúng chất lượng ĐT; khắc phục các hiện tượng tiêu cực, gian lận, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp phát triển kinh tế, XH ở nước ta trong giai đoạn mới và tạo tiền đề cho việc xây dựng

XH học tập

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu: Khách thể nghiên cứu là hoạt động

KTĐG kết quả học tập trong GDĐH; Đối tượng nghiên cứu là các giải pháp

quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH

4 Giả thuyết khoa học: Nếu ban hành được một Quy chế riêng, hoàn chỉnh về

KTĐG, trong đó bao quát đầy đủ các nội dung liên quan và bổ sung một số chính sách mới đối với người học, đồng thời có các giải pháp làm thay đổi môi trường KTĐG trong trường ĐH và đổi mới mô hình quản lý KTĐG trong hệ

thống GDĐH hướng tới mục tiêu vừa đánh giá chính xác kết quả học tập của người học vừa tạo thuận lợi cho người học thì sẽ góp phần giảm thiểu các bất cập hiện nay về KTĐG, phát triển sự nghiệp GDĐH, đảm bảo và từng bước góp phần nâng cao chất lượng ĐT nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp phát triển kinh

tế, XH, xây dựng XH học tập ở nước ta trong giai đoạn mới

5 Nhiệm vụ nghiên cứu, bao gồm: 1) Hệ thống hoá cơ sở lý luận về KTĐG kết

quả học tập trong GDĐH và vận dụng khoa học quản lý vào lĩnh vực này; 2) Tìm hiểu công tác quản lý KTĐG kết quả học tập ở một số trường ĐH trong

và ngoài nước; 3) Xác định thực trạng quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH ở Việt Nam; 4) Đề xuất một số giải pháp quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH ở Việt Nam; 5) Đánh giá tính hiệu quả và tính khả thi của các giải pháp đề xuất

6 Giới hạn của đề tài: Phạm vi nghiên cứu: Công tác quản lý KTĐG kết quả

học tập của sinh viên (SV) bậc ĐH; Phạm vi khảo sát: Dự kiến khảo sát ở một

số trường ĐH lớn đại diện cho các khối ngành ĐT về khoa học cơ bản, kinh tế,

kỹ thuật - công nghệ, sư phạm, nông - lâm - ngư nghiệp; Đối tượng khảo sát:

giảng viên (GV), cán bộ quản lý (CBQL) và SV hệ chính quy

7 Phương pháp nghiên cứu: Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận:

nghiên cứu chỉ thị, nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp quy của Nhà nước và của ngành GD, các tài liệu, sách, tạp chí và báo cáo khoa học trong nước và

nước ngoài có liên quan đến đề tài Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực

tiễn: Điều tra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn các CBQL, SV, GV, chuyên gia, Nhóm các phương pháp xử lý số liệu: Xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS,

phân tích, đánh giá, bình luận, tổng kết

8 Những luận điểm bảo vệ: 1) KTĐG kết quả học tập giúp xác nhận trình độ

của người học, đồng thời cung cấp thông tin phản hồi điều chỉnh việc học tập của người học và quản lý KTĐG góp phần đảm bảo và nâng cao chất lượng ĐT; 2) Tuy đã có nhiều chuyển biến tích cực, trong quản lý KTĐG vẫn còn nhiều bất cập Do đó, đổi mới quản lý KTĐG kết quả học tập của người học trong GDĐH

là đòi hỏi cấp thiết; 3) Các giải pháp quản lý được đề xuất trong luận án sẽ góp phần giảm thiểu các hạn chế hiện nay trong quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH, đáp ứng được yêu cầu phát triển của XH nói chung và của GDĐH nói

riêng

9 Đóng góp mới của luận án: 1) Góp phần làm sáng tỏ những lý luận cơ bản

về KTĐG kết quả học tập và vận dụng khoa học quản lý vào quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH; 2) Đánh giá thực trạng quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH và chỉ ra những yêu cầu phát triển của XH, của GDĐH đối với quản lý KTĐG kết quả học tập; 3) Đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động KTĐG kết quả học tập ở bậc ĐH có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn GDĐH Việt Nam đầu thế kỷ XXI

10 Cấu trúc luận án gồm các phần: mở đầu; nội dung (3 chương); kết luận và

khuyến nghị; danh mục các công trình khoa học của tác giả liên quan đến đề tài

đã công bố; tài liệu tham khảo và phụ lục

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

KẾT QUẢ HỌC TẬP 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học ở nước ngoài

Ở nước ngoài, quản lý KTĐG kết quả học tập của người học trong GDĐH tập trung ở 3 nội dung sau:

1.1.1.1 Xác lập tiêu chí đánh giá quá trình KTĐG và quản lý KTĐG kết quả học tập: Luận án trình bày tóm tắt Bộ tiêu chí của Cơ quan đảm bảo chất lượng

GDĐH của Anh, Australia, Mạng lưới các trường ĐH Đông Nam Á

1.1.1.2 Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý KTĐG kết quả học tập: Luận

án giới thiệu các nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu về GDĐH của Australia, của James, R., Mclnnis, C và Devlin, M ở Khoa Kinh doanh, ĐH Công nghệ Queensland, của Alistair Mutch và George Brown ở ĐH Nottingham (Anh), của Maritim ở Kênia

1.1.1.3 Triển khai mô hình quản lý KTĐG kết quả học tập phù hợp: Luận án

chủ yếu trình bày mô hình quản lý KTĐG kết quả học tập của SV ở ĐH Oxford (Anh) và của GDĐH Mỹ

Kinh nghiệm của các nước cho thấy các nước rất quan tâm đến quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH Những tiêu chí của các cơ quan kiểm định chất lượng là thước đo hiệu quả hoạt động quản lý KTĐG, do đó bản thân các tổ chức KTĐG và các trường ĐH phải có những biện pháp quản lý chặt chẽ đảm bảo KTĐG đáp ứng các tiêu chí đề ra Bộ tiêu chí, các giải pháp cũng như mô hình quản lý không giống nhau mà mang tính đặc thù của quốc gia, của trường

ĐH Luận án đặc biệt quan tâm đến hai mô hình quản lý của trường ĐH Oxford

và của GDĐH Mỹ Cả hai mô hình đều đảm bảo chất lượng của KTĐG nhưng

có sự khác biệt, mô hình của Mỹ quan tâm đến việc tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học, còn mô hình của ĐH Oxford thì tạo ra áp lực lớn đối với người học

1.1.2 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học ở trong nước

Trong thời gian qua, nhiều trường ĐH đã có những việc làm tích cực để nâng cao hiệu quả quản lý KTĐG kết quả học tập Về vấn đề này, nhiều hội thảo

đã được tổ chức trên quy mô toàn quốc và một số đề tài được triển khai nghiên cứu

Luận án giới thiệu kinh nghiệm quản lý của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội; Khoa Sư phạm, trường ĐH Cần Thơ; Trường ĐH Kinh tế Quốc dân; Trường

ĐH Khoa học XH và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội

Ở nước ta, quản lý KTĐG kết quả học tập cũng được nhiều trường ĐH cũng như nhiều CBQL, GV quan tâm Mỗi cơ sở ĐT, mỗi CBQL, GV tiếp cận theo một khía cạnh khác nhau nên chưa đề xuất được những giải pháp đồng bộ,

hệ thống Vì vậy, nghiên cứu để đề ra các giải pháp quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH trên cơ sở các nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn, kinh nghiệm trong nước và nước ngoài cùng với việc phân tích các số liệu thực nghiệm là rất cần thiết

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

1.2.1.1 Khái niệm về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Luận án dùng cụm từ “Kiểm tra, đánh giá” để đặt tên cho hoạt động bao gồm cả kiểm tra và đánh giá và quy ước để chỉ hoạt động KTĐG có thể dùng cụm từ “kiểm tra, đánh giá” hoặc từ “kiểm tra” hay “đánh giá” tuỳ từng ngữ cảnh cụ thể nhưng đều có ý nghĩa như nhau

Luận án đã trình bày khái niệm KTĐG kết quả học tập của Woodhouse, của trường ĐH Khoa học và Công nghệ Manchester, của Walvoord và Anderson, của Vlasceanu và cộng sự, của Tổ chức đảm bảo chất lượng GDĐH

của Anh và của T Dary Erwin Các khái niệm này thể hiện rõ 3 quan điểm:

quan điểm thứ nhất cho rằng KTĐG nhằm xác nhận kết quả học tập của người học; quan điểm thứ 2 cho rằng KTĐG giúp cải thiện việc học tập của người học; quan điểm thứ 3 cho rằng KTĐG nhằm 2 mục đích: (1) xác nhận kết quả học tập của người học và (2) giúp cải thiện việc dạy và học Theo luận án, một cách tốt nhất, KTĐG phải đáp ứng được cả hai mục đích, đó là xác nhận kết quả học tập của người học và giúp cải thiện việc dạy và học

Từ các phân tích trên, luận án đưa ra khái niệm KTĐG kết quả học tập

như sau: KTĐG kết quả học tập là quá trình thu thập và xử lý thông tin từ hoạt

động học tập của người học, so sánh với mục tiêu đề ra nhằm xác nhận kết quả học tập của người học sau một giai đoạn học tập và cung cấp thông tin phản hồi giúp cải thiện việc dạy và học

1.2.1.2 Phân loại kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Tương ứng với 2 mục đích, KTĐG kết quả học tập được phân thành 2 loại:

- KTĐG tổng kết nhằm đánh giá kết quả học tập và ghi nhận trình độ của

người học tại từng giai đoạn cụ thể được tiến hành định kỳ sau một khoảng thời gian hoặc sau khi kết thúc một phần, một chương của môn học (KTĐG định kỳ) hay sau khi kết thúc môn học, khoá học (thi kết thúc môn học, khoá học)

- KTĐG quá trình nhằm cung cấp thông tin phản hồi liên tục từ hoạt động

học của người học để điều chỉnh quá trình dạy - học từ khi bắt đầu và trong suốt quá trình dạy - học để nâng cao chất lượng học tập của người học

Trong quá trình dạy - học, 2 loại KTĐG này không loại trừ nhau mà bổ sung, hỗ trợ cho nhau Vì vậy, KTĐG kết quả học tập phải bao gồm KTĐG quá trình và KTĐG tổng kết

1.2.1.3 Vị trí, vai trò của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong quá trình dạy

- học

Về vị trí: Theo quan điểm truyền thống, KTĐG kết quả học tập là một quá

trình tách rời quá trình dạy - học và được thực hiện sau khi kết thúc quá trình dạy - học Quan điểm mới cho rằng KTĐG là một phần không thể tách rời quá trình dạy - học, được thực hiện liên tục, đan xen trong quá trình dạy - học, KTĐG cũng là một hình thức dạy - học và các phương pháp KTĐG cũng là phương pháp dạy - học Có thể nói, KTĐG kết quả học tập đã thay đổi trọng tâm

từ kết quả học tập sang quá trình dạy - học Vị trí của KTĐG trong quá trình dạy

- học được thể hiện trong hình 1.1

Hình 1.1 Vị trí của kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy - học

Về vai trò: KTĐG có vai trò rất quan trọng trong công tác GD, đó là: xác

nhận kết quả học tập của người học; giúp GV điều chỉnh hoạt động dạy; thúc đẩy tính tích cực của người học; giúp người học điều chỉnh hoạt động học và giúp nhà trường đánh giá chất lượng GD và điều chỉnh công tác quản lý KTĐG của mình

1.2.1.4 Các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Thông thường, KTĐG được thực hiện gián tiếp thông qua các bài kiểm tra với các phương pháp truyền thống rất quen thuộc là kiểm tra viết, kiểm tra vấn đáp, kiểm tra thực hành KTĐG truyền thống chủ yếu đánh giá nhận thức và kỹ năng cứng, những kỹ năng tối thiểu mà người học cần để có thể đảm nhiệm được một công việc Sử dụng phương pháp KTĐG truyền thống, công việc của

GV bao gồm: ra đề, giám sát người học làm bài kiểm tra, chấm điểm bài làm của người học; công việc của người học là thực hiện bài kiểm tra Với bài kiểm tra truyền thống, nội dung kiểm tra bị hạn chế và khó KTĐG được đầy đủ mục tiêu

đề ra

Mới đây, trong GDĐH, các nhà GD học đã giới thiệu một số phương pháp KTĐG thực (Authentic Assessment), bao gồm 5 loại: KTĐG trình diễn, tìm

kiếm nhanh, câu hỏi mở, hồ sơ học tập và tự đánh giá KTĐG thực là hình thức

KTĐG trực tiếp trong đó người học được yêu cầu thực hiện những nhiệm vụ

Mục tiêu

Nội dung chương trình

Phương pháp dạy

Phương pháp học

KTĐG (tổng kết) KTĐG (quá trình)

thực sự diễn ra trong cuộc sống, đòi hỏi phải vận dụng một cách tích hợp kiến thức với kỹ năng cứng và kỹ năng mềm KTĐG thực không chỉ quan tâm đến

đánh giá kỹ năng cứng mà còn quan tâm đến đánh giá kỹ năng mềm, những kỹ năng không bó hẹp trong lĩnh vực chuyên môn mà chúng cần cho cuộc sống và công việc hàng ngày Với các phương pháp này, KTĐG thực góp phần đánh giá mức độ đạt được chuẩn đầu ra của người học chính xác hơn Khác với các phương pháp truyền thống, KTĐG thực được người dạy và người học cùng nhau thực hiện liên tục trong quá trình dạy - học theo chu trình: đưa ra vấn đề, giải quyết vấn đề, nhận xét, phản hồi, tranh luận và chỉnh sửa KTĐG thực yêu cầu người học giải quyết các vấn đề diễn ra trong thực tiễn nên cho ta những minh chứng trực tiếp về kết quả mà người học đạt được Với KTĐG thực, người ta hy vọng rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành để người học sau khi tốt nghiệp nhanh chóng hoà nhập với yêu cầu cao của thực tiễn công việc KTĐG thực đang được thí điểm áp dụng trong tiếp cận phát triển chương trình CDIO

1.2.1.5 Xu hướng phát triển của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Luận án trình bày 5 xu hướng phát triển của KTĐG, đó là: 1) Chuyển từ việc tập trung nhiều đến KTĐG cuối môn học, khoá học sang sử dụng ngày càng nhiều các KTĐG định kỳ sau từng phần, từng chương nhằm đánh giá được toàn diện hơn, đầy đủ hơn việc tiếp thu kiến thức của người học; 2) Chuyển từ việc chỉ quan tâm đến đánh giá nhận thức sang đánh giá kỹ năng, năng lực của người học Hơn nữa, người ta ngày càng quan tâm đến đánh giá nhận thức, kỹ năng bậc cao và từng bước quan tâm đến kỹ năng mềm; 3) Chuyển từ KTĐG một hoặc hai chiều sang KTĐG đa chiều Xu hướng hiện nay nhấn mạnh đến việc kết hợp nhiều chủ thể đánh giá (tự đánh giá, người học đánh giá lẫn nhau) để có thêm nhiều thông tin phản hồi và giúp người học phát triển kỹ năng đánh giá, tự đánh giá; 4) Chuyển từ KTĐG độc lập với quá trình dạy - học sang KTĐG là một bộ phận tích hợp của quá trình dạy - học nhằm giúp GV có những thông tin

về hoạt động dạy và học tại mọi thời điểm; 5) Kỹ thuật công nghệ ngày càng phát triển và trở thành một công cụ trợ giúp hiệu quả cho KTĐG

KTĐG như vậy nhất quán với những luận thuyết học tập nhận thức, động

cơ cũng như đáp ứng nhu cầu XH nhằm chuẩn bị cho người học có thể đảm nhận được những công việc ngày càng phức tạp trong tương lai

1.2.2 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

1.2.2.1 Khái niệm về quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Trên cơ sở lý luận về quản lý kết hợp với lý luận về KTĐG kết quả học

tập, luận án đưa ra khái niệm về quản lý KTĐG kết quả học tập như sau: Quản

lý KTĐG kết quả học tập là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra quá trình KTĐG kết quả học tập nhằm thực hiện tốt nhất những mục tiêu KTĐG đã đề ra

Nói cách khác, quản lý KTĐG kết quả học tập là tổng thể các công việc

của CBQL, GV và người học, bao gồm việc đề ra cơ chế, chính sách, đề ra các giải pháp thực hiện, phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra

để thực hiện một cách tốt nhất tất cả các khâu trong quá trình KTĐG nhằm

đánh giá chính xác kết quả học tập của người học và giúp cải thiện việc dạy và học

Các yếu tố của quản lý KTĐG bao gồm: Quá trình KTĐG; Chủ thể quản

lý là người lãnh đạo (đề ra cơ chế, chính sách, quy chế, quy định về KTĐG) và CBQL chuyên trách (vừa quản lý nhưng cũng vừa thực hiện trực tiếp); đối tượng

bị quản lý (CBQL chuyên trách, GV, người học, ); Môi trường và điều kiện của quản lý KTĐG: XH, trường ĐH, trang thiết bị, thời gian, không gian, kinh phí, Đồng thời, quản lý KTĐG có mối quan hệ ràng buộc với các chức năng quản lý khác như: quản lý chương trình ĐT, quản lý hoạt động dạy - học, quản lý nhân

sự, quản lý tài chính,

1.2.2.2 Các cách tiếp cận quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Tiếp cận theo quá trình, quản lý KTĐG bao gồm quản lý việc xác định

mục tiêu hay chuẩn đầu ra, quản lý việc lựa chọn phương pháp KTĐG, quản lý việc sử dụng phương pháp KTĐG, quản lý việc đánh giá kết quả học tập của

người học và cung cấp thông tin phản hồi Tiếp cận theo chức năng, quản lý

KTĐG kết quả học tập có 4 chức năng, đó là chức năng lập kế hoạch, chức năng lãnh đạo, chức năng tổ chức và chức năng kiểm tra

Hiệu quả của quản lý KTĐG kết quả học tập của người học chính là hiệu quả của quá trình KTĐG bao gồm hiệu quả của từng khâu Để quản lý KTĐG đạt hiệu quả cần có sự tác động của nhiều nhân tố, đó là: trách nhiệm của GV, CBQL, người học; nghiệp vụ của cán bộ; chính sách, quy định, hướng dẫn, sự chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra của các cấp quản lý Ngoài ra, bối cảnh XH cũng có ảnh hưởng nhất định tới quản lý KTĐG Nhà quản lý cần quan tâm đầy đủ đến các nhân tố đó

Hình 1.2 Khung lý thuyết nghiên cứu quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

trong giáo dục đại học

Luận án đã tích hợp 2 cách tiếp cận trên thể hiện qua khung lý thuyết ở hình 1.2 làm cơ sở cho nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH

1.3 Mục tiêu của quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Mục tiêu tổng quát của quản lý KTĐG kết quả học tập là đảm bảo KTĐG chính xác, khách quan kết quả học tập của người học và nâng cao chất lượng dạy và học Nhằm thực hiện mục tiêu này, quản lý KTĐG cần đặt ra các mục tiêu cụ thể sau: Đảm bảo đánh giá đúng mục đích và mục tiêu môn học; Đảm

bảo tính hợp lý của các phương pháp đánh giá; Đảm bảo độ giá trị; Đảm bảo độ tin cậy; Đảm bảo sự công bằng; Tác động tích cực đến người học và người dạy; Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả

1.4 Các cấp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học

Quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH thường gồm 4 cấp như hình 1.3 Từ dưới lên, cấp 1, 2 và 3 là các cấp quản lý thuộc trường ĐH chịu trách nhiệm quản lý KTĐG trong phạm vi của trường và cấp 4 là cấp quản lý nhà nước, thông thường là Bộ GD&ĐT, chịu trách nhiệm quản lý ở tầm vĩ mô trong phạm vi toàn bộ hệ thống GDĐH

Hình1.3 Sự phân cấp quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong GDĐH

Cấp 1 Những người thực hiện trực tiếp, bao gồm GV và SV với các công

việc rất cụ thể Để thực hiện những công việc của mình, GV và SV phải tuân thủ nghiêm ngặt những quy định, quy chế của các cấp có thẩm quyền

Cấp 2 Khoa/bộ môn quản lý trực tiếp và hỗ trợ quan trọng đối với các hoạt

động ở cấp 1 Cấp này gồm 5 bộ phận: Văn hoá khoa/bộ môn, Thiết kế chương trình, Đổi mới và phát triển, Phát triển cán bộ, Các thủ tục

Cấp 3 Nhà trường là cấp quản lý cao nhất trong trường ĐH Ở cấp này, vai trò

cá nhân của người đứng đầu rất quan trọng Cấp này gồm 3 bộ phận: Các nguyên tắc, chính sách và quy chế, Nguồn lực và kinh phí, Sự công nhận và khen thưởng

Cấp 4 Quản lý nhà nước quản lý KTĐG chủ yếu thông qua việc ban hành các

chính sách, quy chế, và giám sát việc thực hiện các quy định đó Cấp này gồm

Nguồn lực

Chính sách

Các nguyên tắc, chính sách, quy chế

Công nhận và khen thưởng

Thiết kế chương trình Đổi mới & phát triển Các thủ tục

Quá trình KTĐG kết quả học tập

Việc phân cấp như trên chỉ mang tính tương đối, phụ thuộc vào điều kiện, trình độ, văn hóa của mỗi quốc gia cũng như của mỗi trường ĐH Tuy nhiên, việc liên kết các bộ phận và các cấp phải đảm bảo hệ thống thực hiện đầy đủ 4 chức năng quản lý, đồng thời quản lý tốt tất cả các khâu trong quá trình KTĐG

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM 2.1 Bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam

Luận án đã giới thiệu hệ thống GDĐH Việt Nam và đề cập đến các nội dung sau: Quá trình chuyển đổi phương thức ĐT từ niên chế sang tín chỉ; Đặc điểm cơ bản của học chế tín chỉ; Phương thức KTĐG trong học chế tín chỉ

Luận án cũng đề cập đến một số xu hướng phát triển của GDĐH nước ta đòi hỏi quản lý KTĐG kết quả học tập phải thay đổi cho phù hợp, đó là: Mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng GDĐH; Triển khai và hoàn thiện học chế tín chỉ; Đẩy mạnh XH hoá GD và xây dựng XH học tập, học tập suốt đời; Mở rộng liên thông, liên kết trong và ngoài nước

2.2 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học Việt Nam

Để tìm hiểu thực trạng quản lý KTĐG kết quả học tập trong GDĐH, tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra XH thông qua việc phát phiếu hỏi và phỏng vấn sâu đối với các GV, CBQL và SV của một số trường ĐH kết hợp với việc nghiên cứu các tài liệu liên quan Các trường ĐH được lựa chọn khảo sát bao gồm Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Khoa học XH và Nhân văn (khối ngành khoa học cơ bản về tự nhiên và XH), Trường ĐH Kinh tế Quốc dân (khối ngành kinh tế), Trường ĐH Bách khoa Hà Nội (khối ngành kỹ thuật và công nghệ), Trường ĐH Sư phạm Hà Nội (khối ngành sư phạm), Trường ĐH Nông nghiệp (khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp) Tổng số người trả lời phiếu hỏi là

439, trong đó có 96 SV, 12 CBQL, 224 GV và 107 GV kiêm CBQL Thực trạng quản lý KTĐG được xác định ở một số khía cạnh sau:

2.2.1 Thực trạng quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Luận án miêu tả bức tranh tổng thể về quá trình KTĐG kết quả học tập diễn ra trong các trường ĐH, bao gồm công việc của GV, CBQL và xem xét thực trạng quy trình KTĐG kết quả học tập của SV ở từng khâu cụ thể:

2.2.1.1 Xác định mục tiêu học tập

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu ĐT hầu hết quá sơ sài, chung chung, dẫn đến việc xác định mục tiêu môn học cũng không đạt yêu cầu, do đó, không thể dùng làm chuẩn để KTĐG kết quả học tập môn học

2.2.1.2 Phương pháp và hình thức KTĐG

Hạn chế trong khâu này thể hiện rất rõ: đơn điệu, lạc hậu về phương pháp

và hình thức 26,53% ý kiến cho rằng các phương pháp, hình thức KTĐG ít phù