Quản lý hoạt động dạy học ở trường Trung học phổ thông Hồng Quang Thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay tt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THANH LAM QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HỒNG QUANG THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY LUẬN VĂN TH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THANH LAM

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HỒNG QUANG THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THANH LAM

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HỒNG QUANG THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 05

Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Quốc Bảo

HÀ NỘI – 2012

LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn các thày, cô giáoTrường đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập tại trường cũng như trong quá trình nghiên cứu luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Dương cùng toàn thể cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp thông tin, tham gia trả lời phiếu khảo sát, giúp đỡ, động viên tôi nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đặng Quốc Bảo đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Dù đã có nhiều cố gắng song luận văn này không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Kính mong nhận được những ý kiến đóng góp của thày, cô giáo và bạn bè

MỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp mới của đề tài 4

9 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Tổng quan 5

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài 7

1.3 Dạy học là con đương chủ đạo để hình thành, phát triển nhân cách 17

1.4 Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT 28

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HỒNG QUANG THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG 2.1 Quá trình hình thành và phát triển của trường THPT Hồng Quang 36

2.2 Thực trạng dạy học của nhà trường 38

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học 46

2.4 Phân tích những ưu, khuyết điểm, thuận lợi, khó khăn 61

Tiểu kết chương 2 64 Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HỒNG QUANG

THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

3.1 Định hướng phát triển trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương

trong giai đoạn hiện nay 65

3.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 65

3.3 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học 67

3.3.1 Nâng cao nhận thức cho mọi lực lượng trong nhà trường về tầm quan trọng của HĐDH 67

3.3.2 Hoàn thiện nội dung dạy học bám sát theo sự chỉ đạo của Bộ và Sở Giáo dục và Đào tạo 71

3.3.3 Tổ chức cho giáo viên và học sinh đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập 74

3.3.4 Tăng cường cơ sở vật chất, xây dựng phòng học bộ môn, khai thác và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, phục vụ dạy học có chất lượng 80

3.3.5 Cải tiến công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học trong nhà trường 81

3.3.6 Xây dựng môi trường thân thiện dân chủ trong nhà trường Quan tâm phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội 82

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85

3.5 Khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 86

Tiểu kết chương 3 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẤU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới trên nhiều lĩnh vực Điều

đó mang lại cho chúng ta nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều khó khăn thách thức

Để tận dụng tốt những thời cơ, đẩy lùi những khó khăn thách thức ấy chúng ta phải chuẩn bị thật chu đáo nguồn lực của đất nước Một trong những nguồn lực ấy

là nguồn lực con người Nguồn lực con người được tạo ra từ giáo dục và đào tạo

Vì vậy chúng ta phải tạo ra được sự chuyển hóa cơ bản, toàn diện trong sự phát triển giáo dục Trong đó, đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII(năm 2006) đã chỉ rõ:”…từ nay đến năm

2020, ra sức phấn đấu đưa nước ta cơ bản thành nước công nghiệp…” Để thực hiện được mục tiêu này, Nghị quyết TW2 khóa VIII (tháng 12 năm 2006) đã đưa

ra định hướng chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo của nước ta trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Giải pháp chủ yếu là tăng cường các nguồn lực cho Giáo dục - Đào tạo; tạo động lực cho người dạy, người học; tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục…Trong đó quản lý giáo dục được xem là một giải pháp quan trọng

Nghị quyết Đai hội Đảng lần thứ X tiếp tục khẳng định: ”giáo dục và đào tạo cùng với khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu” Nghị quyết cũng chỉ rõ:”

Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh ”

“Dạy và Học” là hai mặt của hoạt động cơ bản trong các nhà trường, do đó quản lý hoạt động dạy học là nhiệm cực kỳ quan trọng

Thực trạng hoạt động dạy học đang có những vấn đề, chưa đáp ứng được những mong mỏi, yêu cầu của xã hội Nhiều thày, cô giáo chưa thực sự say mê với nghề, chưa tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, trong bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ Thậm chí ở đâu đó còn xảy ra những cư xử chưa tốt của thày cô giáo với học sinh, cha mẹ học sinh…Nhiều học sinh lười học, không muốn đến trường, bỏ học, đánh nhau…

Trong những năm qua ngành Giáo dục và Đào tạo thành phố Hải Dương nói chung, trường THPT Hồng Quang nói riêng đã thu được những thành tích đáng phấn khởi, đóng góp đáng kể cho việc phát triển văn hóa giáo dục của địa phương cũng như góp phần làm chấn hưng văn hóa nói chung Cùng với những thành tích

đã đạt được thì cũng còn nhiều hạn chế Đó là chất lượng, hiệu quả dạy học còn chưa cao, chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của nhà trường Hoạt động dạy thêm, học thêm còn có những chỗ cần phải chấn chỉnh…Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến những điều đó là do công tác quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động dạy học nói riêng còn có những bất cập, hạn chế Về góc độ quản lý trong nhà trường phổ thông thì quản lý hoạt động dạy học là nhiệm

vụ cơ bản Những biện pháp quản lý hoạt động dạy học đóng vai trò đặc biệt quan trọng Nó tác động trực tiếp lên giáo viên và học sinh - các đối tượng làm lên chất lượng giáo dục

Thực tế, trường THPT Hồng Quang đã rất quan tâm tới các hoạt động giáo dục,

áp dụng nhiều biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Tuy nhiên với những biện pháp quản lý hoạt động dạy học như hiện nay thì hiệu quả, chất lượng dạy học chưa cao,chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của nhà trường cũng như chưa đáp ứng tốt được yêu cầu của của học sinh

và xã hội Đó là do những biện pháp được áp dụng chủ yếu là do kinh nghiệm của bản than của nhà quản lý hoặc do người đi sau học tập cách làm của người đi trước hoặc do trao đổi học tập lẫn nhau giữa các nhà quản lý ở các trường Vì vậy việc nghiên cứu cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Hồng Quang nhằm xây dựng, đề xuất các biện pháp quản

lý phù hợp với bối cảnh hiện nay, có tính khả thi là vấn đề cần làm ngay

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu:“Quản lý hoạt động dạy học ở trường Trung học phổ thông Hồng Quang thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động dạy học, kết hợp với thực tiễn công tác quản lý trong nhà trường, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy góp phần từng bước nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà

trường, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của xã hội trong bối cảnh hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Hoạt động dạy học ở trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản và rất quan trọng trong nhà trường

Trung học phổ thông Do những nguyên nhân khác nhau mà việc quản lý hoạt động này vẫn còn những khó khăn, vướng mắc và bất cập dẫn đến chất lượng dạy học chưa cao, chưa tương xứng với tiềm năng của các nhà trường

Hiện nay, mặt trái của cơ chế thị trường đã ảnh hưởng rất nhiều lên các hoạt động của nhà trường, trong đó có hoạt động dạy học Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học bao quát được các vấn đề thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung của nhà trường trong bối cảnh hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT 5.2 Phân tích được thực trạng của việc quản lý hoat động dạy học đang diễn ra tại trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Hồng Quang, thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài phân tích thực tiễn hoạt động dạy học ở trường THPT Hồng Quang thành

phố Hải Dương những năm thập niên đầu thế kỷ 21

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu tài liệu quản lý và quản lý giáo dục, lý luận dạy học

- Nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật về Giáo dục, Đào tạo

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Tổng kết kinh nghiệm quản lý hoạt động dạy học qua các năm học

- Xin ý kiến chuyên gia

8 Đóng góp mới của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT trong bối cảnh hiện nay

- Phân tích thực trạng về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương những năm thập niên đầu thế kỷ 21

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT Hồng Quang trong bối cảnh hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.2.2.3.Quản lý nhà trường và quản lý trường THPT

1.3 Dạy học và việc hình thành, phát triển nhân cách

1.3.1 Mục tiêu nhiệm vụ dạy học ở trường THPT

1.3.1.1 Mục tiêu dạy học ở trường THPT

1.3.1.2 Nhiệm vụ dạy học ở trường THPT

1.3.2 Nội dung dạy học ở trường THPT

1.3.3 Phương pháp, phương tiện dạy học

1.4.1 Kế hoạch hóa các hoạt động cho phù hợp với tình hình của trường

1.4.2 Tổ chức, chỉ đạo hoạt động của giáo viên và học sinh

1.4.2.1 Tổ chức hoạt động của giáo viên

1.4.2.2 Tổ chức hoạt động của học sinh

1.4.3 Kiểm tra, giám sát, chấn chỉnh, biểu dương

1.4.4 Hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ dạy học

1.4.5 Phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội

Trong đó HV đi sâu vào các vấn đề sau:

*) Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học DH ở trường THPT

- Mục tiêu DH:

Trang bị cho học sinh có được kiến thức phổ thông cơ bản, hiện đại giúp các

em phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ và các kỹ năng cơ bản khác Đồng thời cũng giúp các em trong việc hướng nghiệp và tiếp tục học tập lên cao

-Nhiệm vụ DH:

Nhiệm vụ 1: Điều khiển, tổ chức học sinh nắm vững hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, hiện đại phù hợp với thực tiễn đất nước về tự nhiên, xã hội - nhân văn, đồng thời rèn cho các em hệ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng

Nhiệm vụ 2: Tổ chức, điều khiển học sinh hình thành, phát triển năng lực và phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy độc lập, sáng tạo

Nhiệm vụ 3: Tổ chức, điều khiển học sinh hình thành cơ sở thế giới quan khoa học, những phẩm chất đạo đức nói riêng và phát triển nhân cách nói chung

*) Phương pháp, phương tiện DH

-Phương pháp:

Phương pháp dạy học chịu sự chi phối của mục đích dạy học, không có phương pháp nào là vạn năng chung cho tất cả mọi hoạt động, muốn hoạt động thành công phải xác định được mục đích, tìm phương pháp phù hợp

Phương pháp dạy học chịu sự chi phối của nội dung dạy học, việc sử dụng phương pháp dạy học phụ thuộc vào nội dung dạy học cụ thể

Hiệu quả của phương pháp phụ thuộc vào trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên Việc nắm vững nội dung dạy học và quy luật, đặc điểm nhận thức của học sinh là tiền đề quan trọng cho việc sử dụng phương pháp dạy học nào đó Hệ thống các phương pháp dạy học đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, giúp người học phát triển tư duy sáng tạo, khả năng tự học, khả năng thích ứng với những điều kiện luôn đổi mới của môi trường, các phương pháp dạy học thường

sử dụng phối hợp để giải quyết tốt các nhiệm vụ dạy học khác nhau

Các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của người học là giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu, tự phát hiện và giải quyết vấn đề, tạo cho họ khả năng và điều kiện chủ động sáng tạo trong hoạt động học tập Dạy học hướng vào người học, nhưng giáo viên vẫn đóng vai trò chủ đạo, hoạt động của người giáo viên đa dạng hơn, phức tạp hơn, đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu, rộng, có kỹ năng sư phạm, có tình cảm nghề nghiệp mới đạt hiệu quả

-Phương tiện dạy học

Để thực hiện nhiệm vụ dạy học đạt được hiệu quả cao trong quá trình dạy học, một yếu tố quan trọng trong quá trình đó đòi hỏi người giáo viên, học sinh phải sử dụng là phương tiện dạy học Phương tiện dạy học là nguồn tri thức trực quan sinh động, là công cụ để rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo

Phương tiện dạy học giữ vai trò quan trọng nhằm đáp ứng đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với nội dung, chương trình, sách giáo khoa, góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mĩ và lao động cho học sinh

*) Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT

- Kế hoạch hóa các hoạt động cho phù hợp với tình hình của trường

Căn cứ nội dung, chương trình THPT do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định; Căn cứ chỉ thị nhiệm vụ năm học và những văn bản chỉ đạo của cấp trên; Căn cứ vào thực tế về số lượng, trình độ giáo viên, cơ cấu giáo viên các bộ môn; Căn cứ vào số lượng, năng lực của học sinh; Căn cứ vào điều kiện về cơ sở vật chất; Căn

cứ vào tình hình cụ thể của địa phương, Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch dạy học từng năm cho phù hợp

- Tổ chức, chỉ đạo hoạt động của giáo viên và học sinh

Tổ chức hoạt động của giáo viên:

+ Thực hiện các quy chế chuyên môn, ngày công lao động như thực hiện chương trình môn học, soạn bài đầy đủ theo quy định, ra vào lớp đúng giờ, chấm trả bài đầy đủ, đúng thời gian quy định, vào sổ điểm, học bạ

+ Tích cực đổi mới phương pháp dạy học với mục tiêu dạy học lấy người học làm trung tâm

+ Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học phù hợp với bộ môn, kiểm tra bài lên lớp nhằm tăng hiệu quả giờ dạy, tạo hứng thú học tập cho học sinh

+ Thường xuyên học tập (tham gia các lớp bồi dưỡng, tự học, dự giờ thăm lớp ) để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

+ Tích cực tham gia nghiên cứu khoa học như viết đề tài chuyên môn, sáng kiến kinh nghiệm

+ Thực hiện tốt vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp (nếu là giáo viên chủ nhiệm) được quy định trong điều lệ trường trung học

+ Tham gia công tác phổ cập giáo dục

+ Tham gia các công tác khác

Quản lý hoạt động của giáo viên tập trung vào quản lý các nội dung sau:

- Phân công công việc (giảng dạy kết hợp công tác khác)

- Thực hiện quy chế chuyên môn: Đảm bảo đủ hồ sơ chuyên môn theo quy định, thực hiện chương trình, ra vào lớp, chuẩn bị lên lớp, thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy, hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ

Tổ chức hoạt động của học sinh

Mục tiêu cần đạt đối với mỗi học sinh là nắm được những kiến thức phổ thông cơ bản hiện đại, rèn luyện để phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ và những kỹ năng cơ bản khác sẵn sàng tham gia vào lao động sản xuất hoặc tiếp tục học tập cao hơn

Trong nhà trường phổ thông, cần tổ chức nhiều hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú như hoạt động học tập văn hóa, thể thao, văn nghệ, giải trí, lao động, tình nguyện

Trong đó hoạt động học tập là hoạt động cơ bản và quan trọng nhất Đây là hoạt động song song, cùng tồn tại với hoạt động dạy của giáo viên (quan hệ thống nhất biện chứng) Quản lý các hoạt động học tập cơ bản gồm:

- Động cơ học tập: Cần tổ chức hoạt động dạy học để tạo hứng thú cho học sinh qua đó tạo động lực học tập

- Phương pháp học tập: Chủ động nắm vững kiến thức, cách tự học, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo

- Chất lượng học tập (thông qua kiểm tra đánh giá hoặc kết quả thực tiễn công việc được giao)

- Hình thành quan điểm, thái độ học tập đúng đắn: tự giác, tự chủ, chuyên cần, trung thực có ý chí, lý tưởng

- Khen thưởng và kỷ luật: Công khai chế độ khen thưởng, kỷ luật sao cho có tác dụng giáo dục tốt

- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Quan tâm đến giáo dục toàn diện: