Định hướng xác lập và áp dụng khung pháp lý về kế toán cho DNNVV ở việt nam

Hiện nay, mặc dù DNNVV chiếm một tỷ trọng rất lớn và có vị trí hết sức quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế nhưng công tác kế toán tại các doanh nghiệp này nhìn chung vẫn chưa được chú trọng. Nội dung tổ chức công tác kế toán chưa được gắn kết thành một hệ thống theo một trình tự khoa học mà được thực hiện một cách tùy tiện theo mục tiêu do chủ doanh nghiệp hoặc ban giám đốc đề ra để đối phó với cơ quan quản lý mà chủ yếu là cơ quan thuế chứ chưa thực sự mang lại thông tin kế toán hữu ích cho các đối tượng sử dụng. Sở dĩ có tình hình trên là do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân nổi bật là do các quy định pháp lý về kế toán cho DNNVV chưa được nghiên cứu ban hành một cách chặt chẽ, có hệ thống và phù hợp với thực tế hoạt động của DNNVV ở Việt Nam hiện

Trang 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, mặc dù DNNVV chiếm một tỷ trọng rất lớn và có vị trí hết sức quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế nhưng công tác kế toán tại các doanh nghiệp này nhìn chung vẫn chưa được chú trọng Nội dung tổ chức công tác kế toán chưa được gắn kết thành một hệ thống theo một trình tự khoa học mà được thực hiện một cách tùy tiện theo mục tiêu

do chủ doanh nghiệp hoặc ban giám đốc đề ra để đối phó với cơ quan quản lý mà chủ yếu là

cơ quan thuế chứ chưa thực sự mang lại thông tin kế toán hữu ích cho các đối tượng sử dụng Sở dĩ có tình hình trên là do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân nổi bật là do các quy định pháp lý về kế toán cho DNNVV chưa được nghiên cứu ban hành một cách chặt chẽ, có hệ thống và phù hợp với thực tế hoạt động của DNNVV ở Việt Nam hiện nay Chính điều này đã tạo ra lỗ hổng về mặt pháp lý trong tổ chức thực hiện kế toán cũng như tính nghiêm túc trong việc tuân thủ các văn bản pháp lý được ban hành

Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến công tác kế toán tại DNNVV nhưng hầu như chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện,

có tính tổng thể về khung pháp lý kế toán áp dụng cho DNNVV Xuất phát từ tình hình trên,

chúng tôi chọn đề tài “Định hướng xác lập và áp dụng khung pháp lý về kế toán cho DNNVV ở Việt Nam” làm luận án tiến sĩ

2 Mục tiêu nghiên cứu

Qua kết quả một số nghiên cứu đã thực hiện, có thể thấy thực tiễn hiện nay về công tác kế toán ở DNNVV còn nhiều bất cập, trong khi đó, các văn bản pháp lý về kế toán hiện hành chưa thực sự phù hợp với đặc điểm quản lý và hoạt động của DNNVV nên chưa giải quyết thỏa đáng các vấn đề phát sinh trên thực tế, việc vận dụng các văn bản này vào thực tiễn còn nhiều hạn chế Để góp phần cải thiện thực trạng này, chúng tôi thực hiện luận án với mục tiêu: trên cơ sở đánh giá thực trạng của việc vận dụng các văn bản pháp lý về kế toán áp dụng cho DNNVV hiện hành ở Việt Nam cùng với việc tiếp cận khung pháp lý kế toán cho DNNVV ở một số quốc gia, luận án thực hiện việc xác lập khung pháp lý kế toán một cách tổng thể cho các doanh nghiệp này và nghiên cứu việc áp dụng khung pháp lý này một cách hiệu quả

Trang 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đối tương nghiên cứu của luận án là các văn bản pháp lý chi phối

công tác kế toán DNNVV đã được ban hành và hiện đang được áp dụng ở Việt Nam và khung pháp lý về kế toán áp dụng cho DNNVV ở một số quốc gia cũng như chuẩn mực kế toán quốc tế áp dụng cho DNNVV

Phạm vi nghiên cứu: khung pháp lý về kế toán được nghiên cứu dưới nhiều cấp độ khác

nhau Trong luân án này, chúng tôi tập trung vào các văn bản pháp lý về kế toán áp dụng cho các DNNVV ở Việt Nam Đối tượng khảo sát, các thang đo và mô hình nghiên cứu được kiểm định cho trường hợp điển hình là các DNNVV giới hạn trong phạm vi TP.HCM và một

số tỉnh lân cận

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, trong luận án này chúng tôi sử dụng kết hợp giữa hai phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định tính được sử dụng trong nghiên cứu này với kỹ thuật phỏng vấn ý kiến chuyên gia đại diện cho những nhà nghiên cứu, giảng dạy kế toán kiểm toán, những người trực tiếp làm kế toán và các đối tượng sử dụng thông tin kế toán DNNVV Kết quả của nghiên cứu này là cơ sở để chúng tôi phát triển bản nháp của bảng câu hỏi khảo sát Từ bước này, bản câu hỏi được xây dựng để sau đó tiến hành khảo thử nhằm phát hiện những câu từ khó hiểu hoặc dễ gây hiểu lầm, xác định tính phù hợp của nội dung các câu hỏi, phát hiện những sai sót của bản nháp và bước đầu kiểm tra thang đo, từ đó cho ra sản phẩm là bản khảo sát hoàn chỉnh

Nghiên cứu định lượng được thực hiện qua các giai đoạn: thiết kế mẫu nghiên cứu, thu thập thông tin từ mẫu khảo sát, phân tích dữ kiệu bằng phần mềm xử lý SPSS 20 thông qua các bước thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá và phân tích hồi quy Trước hết, phân tích thống kê mô tả giúp luận án đưa ra các nhận định về thực tiễn tổ chức công tác kế toán tại DNNVV và chất lượng thông tin kế toán các doanh nghiệp này cung cấp Bên cạnh

đó, chúng tôi còn dùng Independent Sample T-test để kiểm định sự khác biệt trong nhận định giữa các nhóm đối tượng Trong quá trình phân tích mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng các văn bản pháp lý tại các DNNVV Việt Nam, chúng tôi đã thực hiện kiểm định thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach Alpha, loại bỏ các biến có hệ số tương quan biến tổng nhỏ; sử dụng công cụ phân tích nhân tố khám phá (EFA - Exploratory factor

Trang 3

analysis) trên SPSS 20 và loại bỏ các biến có thông số nhỏ bằng cách kiểm tra các hệ số tải nhân tố (Factor loading) và các phương sai trích được; đánh giá sự phù hợp của mô hình nghiên cứu qua hệ số KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) Bước tiếp theo là kiểm định Cronbach Alpha (CRA) đối với các thang đo Đây là phép kiểm định thống kê về mức độ chặt chẽ (khả năng giải thích cho một khái niệm nghiên cứu) của tập hợp các biến quan sát (các câu hỏi) Sau đó, chúng tôi tiếp tục chạy mô hình hồi quy để đánh giá mức độ phù hợp của mô hình và xem xét ảnh hưởng của các nhân tố đến việc vận dung các văn bản pháp lý về kế toán tại các DNNVV Việt Nam

5 Những đóng góp mới của luận án

 Về mặt khoa học

Luận án hoàn thành đã có những đóng góp về mặt khoa học như sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về khung pháp lý kế toán cho DNNVV ở một

số quốc gia tiêu biểu trên thế giới cũng như ở Việt Nam; phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng các văn bản pháp lý kế toán và công tác kế toán ở các DNNVV

- Phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các DNNVV và tình hình vận dụng các văn bản pháp lý về kế toán tại các doanh nghiệp này; đồng thời phân tích nội dung và chất lượng thông tin kế toán do DNNVV cung cấp, cũng như nhu cầu thông tin của các đối tượng

sử dụng

- Xác lập khung pháp lý kế toán hoàn chỉnh dành cho DNNVV, gồm hệ thống các văn bản pháp lý cần thiết và kết cấu, nội dung chính của các văn bản đó

- Góp phần phát triển thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng các văn bản pháp

lý về kế toán tại các DNNVV trong bối cảnh một quốc gia đang phát triển như Việt Nam

 Về mặt thực tiễn

- Làm rõ thực trạng công tác kế toán tại DNNVV ở Việt Nam, qua đó giúp các cơ quan, ban ngành, nhà quản lý đánh giá tính hiệu quả và khả thi của các văn bản pháp lý về kế toán hiện hành đối với các doanh nghiệp này; giúp nhìn nhận toàn diện hơn về thông tin kế toán do DNNVV cung cấp cũng như nhu cầu thông tin của các đối tượng sử dụng

- Kết quả nghiên cứu sẽ là luận cứ khoa học có giá trị cho các nhà nghiên cứu, cơ quan lập pháp tham khảo trong quá trình xây dựng khung pháp lý kế toán hoàn chỉnh cho DNNVV;

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về khung pháp lý kế toán cho DNNVV

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và các giải pháp định hướng cho việc xác lập và áp

dụng khung pháp lý về kế toán cho DNNVV Việt Nam

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Phần cuối cùng của luận án là các công trình của tác giả có liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục đính kèm

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN

ĐẾN LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến khung pháp lý về kế toán cho doanh nghiệp đã công bố trên thế giới

Trong phần này, chúng tôi đã tiến hành lược khảo các nghiên cứu liên quan đến khung pháp lý chi phối công tác kế toán ở doanh nghiệp nói chung, đặc biệt lưu ý đến các nghiên cứu liên quan đến khung pháp lý kế toán cho DNNVV đã công bố trên các tạp chí uy tín, các luận án, công trình nghiên cứu có giá trị ở nhiều quốc gia trên thế giới

1.2 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến khung pháp lý về kế toán cho doanh nghiệp ở Việt Nam

Để nắm bắt tình hình nghiên cứu liên quan đến vấn đề luận án đang đề cập và nhằm tìm ra khe hổng nghiên cứu, chúng tôi đã tìm hiểu tổng quan các nghiên cứu đã công bố liên quan đến khung pháp lý chi phối công tác kế toán ở doanh nghiệp nói chung và DNNVV nói riêng

Trang 5

1.3 Nhận xét về các nghiên cứu đã đƣợc thực hiện và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Đối với các công trình ở nước ngoài

Nhìn chung nội dung các công trình nghiên cứu chúng tôi tìm hiểu được trong phạm

vi cơ sở dữ liệu hiện có chủ yếu liên quan đến vấn đề áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế vào các quốc gia và tác động của nó, hoặc đi vào phân tích một số nhân tố tác động đến quá trình ban hành chuẩn mực,…Các nghiên cứu này thường gắn liền với các nước thị trường phát triển, hoặc gắn với đặc thù kinh tế xã hội, với nền chính trị và văn hóa đặc trưng của quốc gia mà tác giả nghiên cứu Do vậy, kết quả của những nghiên cứu này chỉ phù hợp với một số quốc gia nhất định, điều kiện nghiên cứu và kết quả của một số nghiên cứu còn khá

xa rời với Việt Nam Liên quan đến khung pháp lý về kế toán cho DNNVV, các nghiên cứu tập trung phần lớn vào vấn đề áp dụng chuẩn mực kế toán cho DNNVV ở các quốc gia, cụ thể là điều kiện để vận dụng chuẩn mực quốc tế IFRS for SMEs, tác động của việc vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế đối với hệ thống kế toán của mỗi quốc gia cũng như tiến trình hội nhập với kế toán quốc tế của các quốc gia Khá nhiều nghiên cứu tập trung vào các nước có

hệ thống kế toán phát triển ở mức độ cao Đối với thị trường chuyển đổi như Việt Nam, số lượng các nghiên cứu về khung pháp lý kế toán cho DNNVV được công bố không nhiều Trong các nghiên cứu mà chúng tôi tổng hợp, có thể thấy chủ đề được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đó là liên quan đến vấn đề vận dụng các văn bản pháp lý, điều này chứng tỏ việc đưa các văn bản pháp lý vào thực tiễn là một khâu hết sức quan trọng để từ đó các văn bản này phát huy tác dụng, mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cho bản thân doanh nghiệp, các đối tượng sử dụng thông tin nói riêng và toàn xã hội nói chung Bên cạnh đó, một trong những chức năng chính của kế toán là cung cấp thông tin và sản phẩm của kế toán là các báo cáo nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho các đối tượng sử dụng Do đó, việc nghiên cứu để xác định rõ các đối tượng sử dụng thông tin kế toán của DNNVV và nhu cầu về thông tin của họ có ý nghĩa hết sức quan trọng trong quá trình nghiên cứu xác lập khung pháp lý về kế toán cho các doanh nghiệp này Chính vì lẽ đó mà các nghiên cứu về mảng đề tài này cũng chiếm số lượng đáng kể

Về phương pháp nghiên cứu, nhiều công trình được thực hiện hết sức công phu như nghiên cứu của như Jill Collis & Robin Jarvis về cách thức chủ doanh nghiệp – nhà quản lý của các doanh nghiệp nhỏ ở Anh sử dụng thông tin kế toán có cỡ mẫu lên tới 2288 doanh nghiệp, với cơ sở lý thuyết chặt chẽ, dữ liệu thu thập được phân tích kỹ nên kết quả nghiên

Trang 6

cứu mang tính thuyết phục cao (Jill Collis & Robin Jarvis, 2000); hay nghiên cứu của nhóm tác giả Daniel Zeghal và Karim Mhedhbi về các nhân tố tác động đến việc vận dụng chuẩn mực quốc tế ở các nước đang phát triển đã khảo sát phạm vi rất rộng ở 64 quốc gia thuộc nhóm các nước đang phát triển, do đó kết luận đưa ra từ nghiên cứu này rất đáng tin cậy và

có giá trị tham khảo cho nhiều nghiên cứu sau đó (Daniel Zeghal & Karim Mhedhbi, 2006) Tuy nhiên, ở một số nghiên cứu, cơ sở để tác giả đưa ra các nhận định này chỉ dựa trên lập luận, phân tích và nhận định chủ quan của bản thân nên tính thuyết phục của bài viết chưa cao (như bài của Wayne Lonergan, 2003) Hay một vài tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp so sánh, phân tích, diễn giải nên tính khách quan và tính thuyết phục của bài viết còn hạn chế (như bài của Fennell David, 2005)

Mặc dù có những điểm không phù hợp với đặc thù kinh tế xã hội của Việt Nam, hoặc nhiều nghiên cứu được thực hiện trong điều kiện môi trường luật pháp không tương đồng với Việt Nam nhưng qua những nghiên cứu của các tác giả nước ngoài, chúng ta có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc nghiên cứu xác lập khung pháp lý về

kế toán áp dụng cho doanh nghiệp nói chung và DNNVV nói riêng Nhiều kết quả thu được

từ những công trình nghiên cứu này (như những lợi ích và trở ngại khi vận dụng chuẩn mực quốc tế, quy trình ban hành chuẩn mực, sự tham gia của người làm kế toán trong quá trình ban hành văn bản pháp quy, các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình vận dụng chuẩn mực kế toán…) rất đáng để các nhà lập quy quan tâm trong quá trình ban hành các văn bản pháp lý

về kế toán, đặc biệt là vấn đề nghiên cứu ban hành hệ thống các chuẩn mực kế toán cho DNNVV cũng như lộ trình phát triển hệ thống kế toán quốc gia theo xu hướng hội tụ kế toán quốc tế

1.3.2 Đối với công trình ở Việt Nam

Qua phần tác giả tổng hợp, có thể thấy hầu hết các công trình nghiên cứu đi vào tìm hiểu, đánh giá các quy định kế toán được Nhà nước ban hành cũng như việc áp dụng các quy định vào thực tế công tác kế toán ở doanh nghiệp Bên cạnh đó, các tác giả nghiên cứu cũng

đề cập nhiều khía cạnh khác nhau trong quá trình hòa hợp, hội tụ kế toán Việt Nam với kế toán quốc tế, những điều kiện để có thể hòa hợp và hội tụ, thực tiễn quá trình hòa hợp và hội

tụ cũng như những tác động của quá trình này và nhiều vấn đề khác có liên quan Đối với DNNVV, có khá nhiều nghiên cứu được thực hiện liên quan đến hoạt động kế toán của các doanh nghiệp này, tuy nhiên các bài báo, đề tài nghiên cứu, các luận văn chỉ đi vào khai thác

Trang 7

một số khía cạnh rất nhỏ trong mảng đề tài về kế toán cho DNNVV Tuy nhiên chúng tôi thấy thiếu vắng hẳn mảng nghiên cứu về quy trình ban hành khung pháp lý, ảnh hưởng của các yếu tố đến quá trình ban hành, có thể do đặc điểm của Việt Nam các văn bản pháp quy

về kế toán đều do cơ quan Nhà nước ban hành để bảo đảm yêu cầu về mặt quản lý, vì thế vấn đề này khá nhạy cảm và khó tiếp cận Nhìn chung các tác giả chỉ mới dừng lại ở việc giới thiệu về chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV, so sánh, phân tích, đối chiếu giữa các

hệ thống chuẩn mực, hay chỉ so sánh một vài chuẩn mực cụ thể, các ý kiến đưa ra dựa trên góc nhìn chủ quan của tác giả (như bài viết của các tác giả Chúc Anh Tú, 2010; Hà Thị Ngọc

Hà, 2013) Từ kết quả nghiên cứu, một số tác giả đưa ra giải pháp chung chung mang tính định hướng cho việc hoàn thiện các văn bản pháp lý, chưa đi vào giải pháp cụ thể mang tính khả thi

Kết quả tổng hợp từ các công trình nghiên cứu trong nước đã công bố, có thể thấy thiếu vắng các công trình chuyên sâu, với phương pháp thực hiện đáng tin cậy để nghiên cứu toàn diện về khung pháp lý kế toán áp dụng cho DNNVV Do vậy, có thể khẳng định đây là mảng yếu trong nghiên cứu kế toán ở Việt Nam rất cần được bổ sung bởi các nghiên cứu trong thời gian tới Mặc dù vậy, những nghiên cứu đã công bố trước đây giúp tạo ra một số nền tảng lý luận và thực tiễn để trên cơ sở đó chúng ta có thể nghiên cứu và tiếp tục xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý kế toán áp dụng cho DNNVV ở Việt Nam

- Nghiên cứu khung pháp lý về kế toán cho DNNVV ở một số quốc gia để từ đó có cơ sở xác lập khung pháp lý về kế toán hoàn chỉnh phù hợp với DNNVV ở Việt Nam

Trang 8

- Phân tích các nhân tố tác động đến việc áp dụng các văn bản pháp lý vào thực tiễn và làm

rõ mức độ tác động của các nhân tố này, từ đó đề xuất các gợi ý giúp các văn bản này áp dụng vào thực tiễn một cách nhanh chóng và hiệu quả

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố trên thế giới cũng như ở Việt Nam, nhìn nhận các hạn chế, khiếm khuyết của các nghiên cứu đã thực hiện có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc xác định mục tiêu nghiên cứu của luận án Với mục tiêu nghiên cứu đã được xác định, định hướng xác lập và áp dụng khung pháp lý về kế toán cho DNNVV nhằm cải thiện chất lượng hoạt động kế toán tại các doanh nghiệp này và cung cấp thông tin hữu ích hơn cho các đối tượng sử dụng

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHUNG PHÁP LÝ KẾ TOÁN CHO DNNVV

Chương này sẽ trình bày một số vấn đề chung như khái niệm, đặc điểm DNNVV, đặc điểm về thông tin kế toán cũng như hệ thống văn bản pháp lý dành cho các doanh nghiệp này Ngoài ra, nội dung chương này sẽ điểm lại những nét cơ bản trong quy định của kế toán quốc

tế áp dụng cho DNNVV và khung pháp lý về kế toán cho các doanh nghiệp này ở một số quốc gia tiêu biểu cũng như ở Việt Nam, từ đó rút ra những kết luận quan trọng, làm cơ sở cho những định hướng và giải pháp đưa ra ở chương sau của luận án Phần cuối chương sẽ đề cập đến các lý thuyết nền luận án ứng dụng khi xác lập khung pháp lý kế toán cho DNNVV

2.1 Một số vấn đề chung về DNNVV và khung pháp lý kế toán áp dụng cho DNNVV

Nội dung mục này tập trung vào một số vấn đề chung về DNNVV như định nghĩa và đặc điểm của DNNVV, phân tích một số đặc điểm của DNNVV chi phối việc ban hành khung pháp lý về kế toán cho các doanh nghiệp này cũng như đặc điểm về thông tin trình bày trên BCTC của DNNVV Bên cạnh đó, chúng tôi còn trình bày Tổng quan về khung pháp lý nói chung ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của DNNVV và khung pháp lý kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp này Ngoài ra, luận án còn phân tích và tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng các văn bản pháp lý về kế toán vào thực tiễn hoạt động kế toán tại DNNVV, làm cơ sở để xây dựng và kiểm định mô hình nghiên cứu đề cập ở chương 4

2.2 Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV (IFRS for SMES) và hệ thống văn bản pháp lý về kế toán cho DNNVV ở một số quốc gia và Việt Nam

Trang 9

Hiện nay các quốc gia trên thế giới rất khác nhau về trình độ và tốc độ phát triển, môi trường kinh doanh, môi trường pháp lý, đặc điểm văn hoá…do đó hệ thống kế toán các nước không giống nhau là điều tất yếu

Thông qua việc xem xét chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV và khung pháp lý chi phối công tác kế toán tại DNNVV ở một số quốc gia, chúng tôi rút ra một số điểm đáng lưu ý như sau: Những năm gần đây, toàn cầu hóa hoạt động kinh tế và sự phát triển nhanh chóng của thị trường vốn làm nảy sinh nhu cầu về bộ chuẩn mực BCTC được chấp nhận toàn cầu (F.F Hussain et al, 2012) Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV (IFRS for SMEs) ra đời

để đáp ứng nhu cầu cấp thiết đó và hiện đã có hơn 80 quốc gia đưa vào áp dụng hoặc thông

báo kế hoạch áp dụng Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy hiện nay có hai xu hướng: hướng

thứ nhất, một số quốc gia (Brazil, Nam Phi, HongKong, Thổ Nhĩ Kỳ, Singapore, Malayxia, Philipin, ) đưa nguyên bản IFRS for SMEs vào áp dụng cho DNNVV tại quốc gia mình (Hana Bohusova, 2011); Hướng thứ hai được nhiều quốc gia (như Mỹ, Trung Quốc, ) lựa chọn đó là dựa trên chuẩn mực kế toán quốc tế để xây dựng riêng bộ chuẩn mực phù hợp với đặc điểm các DNNVV tại nước mình Việt Nam không thể tách mình ra khỏi các xu thế đó Trong điều kiện các DNNVV Việt Nam, cũng giống như đã làm đối với các doanh nghiệp lớn, hướng khả thi nhất đối với nước ta là nên chọn con đường thứ hai trong hai xu thế nói trên bởi vì hội tụ với kế toán quốc tế mang lại lợi ích cho các nước đang phát triển, nó đưa đến cho các nước này hệ thống các chuẩn mực được soạn thảo kỹ lưỡng cũng như nền tảng kế toán và các nguyên tắc kế toán có chất lượng cao nhất (Wolk et al, 1989; theo Zeghal & Mhedhbi, 2006), mặt khác các quy định này được thiết kế, chỉnh sửa lại sẽ phù hợp hơn trong điều kiện Việt Nam Do vậy, vấn đề hiện nay là cần nhanh chóng triển khai từng bước xây dựng hệ thống chuẩn mực kế toán cho DNNVV để hoạt động kế toán tại các doanh nghiệp này được thực hiện trong khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh

Trang 10

(signalling theory), Lý thuyết tính hữu ích cho việc ra quyết định (decision-usefulness theory), Lý thuyết các bên liên quan (stakeholder theory), Lý thuyết lợi ích xã hội (public – interest theory), Lý thuyết nắm giữ (capture theory)

TÓM TẮT CHƯƠNG 2

Việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận chung về DNNVV và khung pháp lý kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp này là một bước quan trọng làm tiền đề khi hướng đến mục tiêu xác lập khung pháp lý kế toán cho DNNVV Đồng thời cũng cần phải xem xét quy định của quốc tế cũng như các quốc gia khác nhau để từ đó có cái nhìn toàn diện, rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu để giúp các quy định pháp lý đưa ra mang tính khả thi, phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam và xu thế hội tụ kế toán quốc tế

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương này giới thiệu khung phân tích của luận án, các phương pháp để giải quyết các vấn đề và mục tiêu nghiên cứu đã đề ra

3.1 Khung phân tích của nghiên cứu

Tổng quan nghiên cứu và

cơ sở

lý thuyết nền

PP Định tính

- Đặc điểm DNNVV Việt Nam

- Các văn bản pháp lý chi phối

công tác kế toán DNNVV Việt

Nam

Các quy định và thông lệ quốc

tế về kế toán cho DNNVV

Yêu cầu nâng cao chất lượng

thông tin kế toán của DNNVV

trong điều kiện nền kinh tế

phát triển và hội nhập

XÁC LẬP KHUNG PHÁP LÝ

KẾ TOÁN

ÁP DỤNG CHO DNNVV VIỆT NAM

Đánh giá khung pháp

lý kế toán

và việc áp dụng các văn bản pháp quy vào thực tiễn

Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dung khung pháp

lý kế toán

và thực tiễn tại DNNVV

Mục tiêu luận án

Trang 11

3.2 Quy trình và phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Nghiên cứu định tính

Phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng trong luận án với kỹ thuật phỏng vấn

ý kiến chuyên gia để tìm hiểu nhận định của các nhóm đối tượng về chất lượng thông tin kế toán do các DNNVV cung cấp, về hệ thống văn bản pháp lý kế toán quy định cho DNNVV, cũng như khám phá các yếu tố có ảnh hưởng đến việc vận dụng các văn bản pháp lý này vào thực tiễn và quan điểm hoàn thiện khung pháp lý kế toán cho DNNVV Để có thể tổng quát hóa được nhiều nhân tố thuộc những phạm trù khác nhau chúng tôi đã tiến hành lấy ý kiến của nhiều chuyên gia đại diện cho các nhóm đối tượng khác nhau: nhóm đối tượng trực tiếp vận dụng các văn bản pháp lý kế toán, nhóm đối tượng có kiến thức chuyên sâu am hiểu về vấn đề này, nhóm đối tượng sử dụng thông tin kế toán DNNVV cung cấp, cụ thể là một số người đang trực tiếp làm công tác kế toán hoặc quản lý tại DNNVV, các nhà nghiên cứu và giảng dạy về kế toán, cán bộ phòng thanh tra doanh nghiệp của các chi cục thuế, nhân viên phòng tín dụng doanh nghiệp của ngân hàng Kết quả của nghiên cứu này giúp phát hiện, bổ sung và điều chỉnh các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng vận dụng các quy định vào thực tiễn công tác kế toán tại DNNVV Việt Nam Đồng thời, trên cơ sở này vạch ra một số định hướng trong việc hoàn thiện khung pháp lý kế toán cho DNNVV Đây là cơ sở để chúng tôi phát triển bản nháp của bảng câu hỏi khảo sát Từ bước này, với bản câu hỏi được xây dựng, chúng tôi tiến hành khảo thử một số đối tượng là học viên hệ văn bằng 2 ngành tài chính ngân hàng có kiến thức cơ bản về kinh tế, kế toán nhằm phát hiện những câu từ khó hiểu hoặc dễ gây hiểu lầm, xác định tính phù hợp của nội dung các câu hỏi, phát hiện những sai sót của bản nháp và bước đầu kiểm tra thang đo, từ đó cho ra sản phẩm là bản khảo sát hoàn chỉnh

3.2.2 Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định lượng được thực hiện qua các giai đoạn: thiết kế mẫu nghiên cứu, thu thập thông tin từ mẫu khảo sát, phân tích dữ kiệu bằng phần mềm xử lý SPSS 20 thông qua các bước thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá và hồi quy

Trong đề tài này, mẫu nghiên cứu được chọn chủ yếu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Các bảng câu hỏi khảo sát có thể được hoàn tất bằng những cách thức khác nhau Tuy nhiên, do đặc thù văn hóa của người Việt Nam, chúng tôi chủ yếu sử dụng con đường phỏng