TIỂU LUẬN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI

KTTTMTXH là một nền kinh tế tự do hoạt động theo các qui luật của thị trường, nhà nước chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm phân chia công bằng sản phẩm xã hội, sao cho kinh tế

có tính ảnh hưởng quan trọng tới nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam chúng ta

Đó là: “nền kinh tế thị trường xã hội”, một trong những nước áp dụng thành công mô hình này là “ CHLB Đức” Để hiểu rõ hơn, sau đây chúng tôi sẽ giới

thiệu cho các bạn mô hình này ở CHLB Đức

Tổng quan lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội

Ý tưởng về KTTTMTXH ra đời từ những năm 30, khi người ta càng ngàycàng nhận rõ rằng, chủ nghĩa tư bản hoang dại không thể có tương lai, nếu nó không tự cải tổ để mang nhiều tính xã hội hơn nữa KTTTMTXH là một nền kinh

tế tự do hoạt động theo các qui luật của thị trường, nhà nước chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm phân chia công bằng sản phẩm xã hội, sao cho kinh tế và xã hội trở thành một tổng thể không thể tách rời phục vụ con người tự

do Ở đây, xin nói thêm là, mô hình KTTTMTXH đang có những thay đổi cơ bảndưới tác động của quá trình Toàn cầu hóa và nhất là do sự trưởng thành của ý thức công dân Vai trò của nhà nước ngày càng giảm Không phải vì nhà nước bấtlực, mà vì người dân càng có điều kiện trực tiếp tham gia vào hoạt động kinh tế, vào quá trình hình thành những quyết định về chính sách xã hội hơn Và vì vậy,

cơ cấu phân chia sản phẩm xã hội cũng đang thay đổi một cách cơ bản

Bản chất của kinh tế thị trường xã hội

Kinh tế thị trường xã hội là khái niệm về một hình thái kinh tế thị trường

mới ra đời đầu tiên ở Tây Đức (Cộng hoà Liên bang Đức) mà tác giả là nhữngngười theo trường phái kinh tế thị trường như Freiburg, Frederich, F.A.vonHayek, Wolf Ogen Về bản chất, kinh tế thị trường xã hội gần giống với kinh

tế thị trường nhưng mục tiêu của nó là “gắn kết trên cơ sở thị trường cácnguyên tắc tự do và bình đẳng xã hội.” Tuy nhiên, cần tránh hiểu nhầm vấn đề

tự do trên thị trường

Khái niệm kinh tế thị trường xã hội hoàn toàn khác các quan điểm của

“chủ nghĩa tự do mới.” Kinh tế thị trường xã hội không đồng nhất với cái gọi

là “kinh tế thị trường tự do.” Đây là mô hình kinh tế được các nhà kinh tếtheo trường phái tự do của Mỹ đề xuất, mà bản chất của nó là giảm thiểu sựcan thiệp của nhà nước và để cho nền kinh tế tự vận hành thông qua các công

cụ của nó

Chính phủ cho nền Kinh tế thị trường (KTTT) là một chính phủ thế nào? Ở Mỹ,

đó là một chính phủ can thiệp càng ít càng tốt vào thị trường Ở Tây Âu, là chínhphủ có trách nhiệm can thiệp ở mức cần thiết tối thiểu vào thị trường Hiện nay,

mô hình chính phủ ở Tây Âu-mà đặc biệt là mô hình chính phủ cho nền kinh tế thịtrường xã hội của CHLB Đức- được học tập và áp dụng ở hầu hết châu lục

Nguyên tắc cơ bản nhất của một chính phủ như vậy là không được phép can thiệplàm sai lệch cơ chế hoạt động theo qui luật Cung – Cầu của thị trường Trước khidiễn ra quá trình Toàn cầu hóa (TCH) hiện nay, lý thuyết kinh tế của J.M Keynes-Giáo sư Kinh tế người Anh- đã có một ảnh hưởng rất lớn đến việc xác định vai tròcủa nhà nước Theo đó, Nhà nước cần phải đóng vai trò người kích Cầu cho nềnkinh tế Ngày nay, khi các thị trường quốc gia đan quyện chặt chẽ với nhau, Nhànước quốc gia dù muốn cũng không thể đủ sức kích cầu thị trường mà không làmsai lệch quan hệ Cung – Cầu, sai lệch môi trường cạnh tranh cần thiết cho hoạtđộng kinh tế Nhưng, chính phủ còn là người đặt hàng cho những lợi ích cộng

đồng Hoạt động trong vai trò tác nhân Cầu này có một ảnh hưởng đặc biệt Vìvậy, qui định về đấu thầu mua hàng của chính phủ cần phải được soạn thảo rấtthận trọng bảo đảm tối đa tính minh bạch, công bằng Trong đó không thể thiếunhững qui định đảm bảo quyền khiếu kiện tức khắc và trực tiếp của doanh nghiệp,cũng như trừng phạt nghiêm khắc người vi phạm.

Ngày nay, chính phủ không còn nhiệm vụ-và cũng không thể hoàn thànhnhiệm vụ- quản lý nền kinh tế thị trường nữa Về cơ bản, nhiệm vụ của nó là bảođảm một môi trường cạnh tranh tự do lành mạnh, sao cho hoạt động của thị trườngđược điều chỉnh bởi quan hệ Cung – Cầu không bị làm sai lệch một cách giả tạo;

là theo dõi và kiểm tra việc thực hiện “luật chơi“ của các tác nhân trên thị trường;

và trong TCH là người cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài cho thị trườngquốc gia Trong nền kinh tế thị trường xã hội, Nhà nước còn có nhiệm vụ ngănngừa những tác động tiêu cực của thị trường đến xã hội Để hoàn thành nhiệm vụnày, chính phủ có quyền can thiệp vào hoạt động kinh tế

Tuy nhiên đây là những hoạt động can thiệp ngoại lệ phải tuân theo 03 nguyêntắc: a) Chỉ can thiệp vào nơi mà thị trường tỏ ra bất lực; b) Nguyên tắc hỗ trợ và c)Nguyên tắc hạn chế thấp nhất việc giới hạn quyền của doanh nghiệp, của côngdân

- Có những lĩnh vực mà thị trường bất lực, nơi các doanh nghiệp không muốnđầu tư, kinh doanh Đó là những lĩnh vực nhiều rủi ro không hứa hẹn mang lại lợinhuận, nơi nếu chỉ kinh doanh nhằm mục tiêu lợi nhuận sẽ gây mất bình đẳng xãhội, hoặc nơi có môi trường khó khăn, v…v Chẳng hạn: Bảo hiểm lao động, bảohiểm y tế, bảo hiểm hưu trí, giao thông công cộng, điện, nước sinh hoạt, phát triểnkinh tế ở vùng sâu vùng xa v…v

- Hành động can thiệp của chính phủ phải tuân theo nguyên tắc hỗ trợ Chínhphủ chỉ can thiệp vào nơi thị trường tỏ ra bất lực khi không còn một tác nhân trực

tiếp tại chỗ nào có thể làm điều đó tốt hơn, với chi phí và các hậu qủa tiêu cực íthơn.

- Một hoạt động can thiệp cụ thể của chính phủ chỉ được coi là hợp pháp nếu

nó thỏa mãn các điều kiện sau:

• Có cơ sở pháp lý

• Đã được chính phủ cân nhắc thận trọng giữa lợi ích chung và lợi ích củadoanh nghiệp chịu ảnh hưởng của sự can thiệp Sự can thiệp phải là để bảo

vệ những quyền lợi cụ thể của cộng đồng

• Sự can thiệp là cần thiết vì không tìm được giải pháp nào đạt được kết qủatương tự mà gây ít hậu qủa tiêu cực, ít ảnh hưởng đến quyền lợi của các tácnhân trong lĩnh vực đó hơn

• Các tác nhân chịu ảnh hưởng của sự can thiệp có khả năng tự bảo vệ hoặc

đã được chính phủ có biện pháp bồi thường thỏa đáng

Các nguyên tắc cơ bản này sẽ bị xem thường khi việc vi phạm chúng không dễ bịphát hiện, khi bị phát hiện cũng không được xử lý theo pháp luật Vì vậy, hoạtđộng của chính phủ trong nền kinh tế thị trường phải được kiểm soát bởi các tácnhân hoạt động kinh tế và được một hệ thống Tòa hành chính (THC) đầy đủ xemxét tính chất hợp pháp Doanh nghiệp phải có quyền khiếu nại, khởi kiện cơ quancông quyền trước THC đối với toàn bộ các hình thức hoạt động của cơ quan côngquyền, chứ không phải chỉ là một số nhất định như hiện nay

Trong nền KTTT, chính phủ không phải là người quản lý thị trường, quản lýhoạt động doanh nghiệp mà là người phục vụ doanh nghiệp Một chính sách kinh

tế sẽ có hậu quả tức thì và sâu rộng Nó đòi hỏi chính phủ phải có khả năng làmchính sách kịp thời, đúng đắn Vì vậy quan điểm, cách thức làm chính sách cũngphải thay đổi Các qui định, chính sách của chính phủ cần xuất phát từ doanh

nghiệp, do các chuyên gia xem xét đề xuất, được chính phủ cân nhắc trong quan

hệ quyền lợi chung-riêng mà quyết định Ngoài ra cần phải tạo điều kiện để có thểnhanh chóng bãi bỏ một chính sách sai lầm

Nhiệm vụ, quyền hạn của một chính phủ cho nền KTTT rõ ràng là ít hơn rấtnhiều so với của chính phủ ta hiện nay Bộ máy của chính phủ cũng sẽ gọn hơn,chi phí hoạt động của chính phủ cũng sẽ ít hơn rất nhiều Đây cũng là điểm mangtính thị trường của chính phủ: chi phí quản lý nhà nước thấp sẽ là một lợi thế hấpdẫn đầu tư Tuy nhiên, việc sát nhập các bộ lại một cách hình thức mà khôngcương quyết qui định lại nhiệm vụ mới cho phù hợp với một chính phủ của nềnKTTT, không những không giảm chi phí mà còn cản trở khả năng ứng phó nhanhcủa chính phủ

Trước hết, để thành công trong công cuộc cải cách – mở cửa, cần phải có líluận về cải cách – mở cửa Đó là hệ thống những lí luận kinh tế học chính trị củaPhương Tây, rút ra từ bài học thành công của các nhà kinh tế học phương Tây.Trong kho tàng những cơ sở lí luận cải cách kinh tế của phương Tây, có rấtnhiều những học thuyết, lí luận, nhưng Trung Quốc đã lựa chọn những lí luậncải cách vừa tiên tiến vừa phù hợp với đặc thù đất nước Theo một số nhà nghiêncứu, đó là lí luận kinh tế học phát triển của trường phái “Tân Cổ điển” JohnMaynard Keynes (nhà kinh tế học người Anh, 1889-1946) Đồng thời TrungQuốc còn tiếp thu quan điểm về 5 chu kì phát triển của nhà kinh tế học MĩRostow Lí thuyết 5 giai đoạn của quá trình phát triển đã trình bày lịch sử pháttriển kinh tế từ xã hội truyền thống (phong kiến, nửa phong kiến) sang xã hộitiêu dùng của quảng đại quần chúng ở mức độ cao

Kinh tế thị trường xã hội cũng không đồng nhất với các quan điểm kinh

tế, xã hội của những người trọng tiền Những người này muốn giảm thiểu

sự can thiệp của Nhà nước nhưng đồng thời cũng muốn chiến đấu với lạm

phát bằng cách theo đuổi một chính sách hạn chế kiểm soát lượng cung tiền tệ.Hơn nữa, họ cho rằng tiến trình kinh tế tự nó hoàn toàn có khả năng chịu đựngcác biến động có tính chu kỳ nếu nhà nước kiềm chế không can thiệp.

Theo các nhà khởi xướng thì kinh tế thị trường xã hội là một mô hình kinh

tế không phải XHCN và cũng không phải TBCN mà như một “con đường thứba,” thực chất con đường thứ ba này là từ bỏ chủ nghĩa tư bản tự do, đồng thờichống độc quyền, bảo vệ những nguyên lý của kinh tế thị trường Theo AlfredMuller Armack, một trong những tác giả của mô hình kinh tế thị trường xã hội ởCHLB Đức: “Đối với chúng ta giờ đây, cả hai mô hình kinh tế: kinh tế thịtrường tự do và kinh tế kế hoạch hóa, đều đã trở nên lỗi thời, chúng ta cần pháttriển mô hình thứ ba, đó không phải là sự hỗn hợp thuần túy hoặc là sự thỏahiệp của hai mô hình trước mà chính là sự tổng hợp những hiểu biết về thờiđại của chúng ta hiện nay Chúng ta gọi mô hình thứ ba này là “kinh tế thịtrường xã hội.”

Lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức:

1) Nền kinh tế thị trường xã hội

Nền kinh tế thị trường xã hội là một nền kinh tế thị trường kết hợp tự do cá nhân, năng lực hoạt động kinh tế với công bằng xã hội

Nền kinh tế thị trường xã hội không phải là nền kinh tế tư bản truyền thống (cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ) Không phải là nền kinh tế kế hoạch hóa ở các nước XHCN trước đây, không phải là nền kinh tế thị trường hiện đại của trào lưu tự do mới vì trào lưu này quá coi nhẹ vai trò của nhà nước và các vấn đề xã hội

Đây là nền kinh tế thị trường kích thích mạnh mẽ sáng kiến cá nhân và lợi ích toàn xã hội, đồng thời phòng tránh các khuyết tật lớn của thị trường: chống lạm phát, giảm thất nghiệp, quan tâm thực hiện công bằng xã hội Các quyết định kinh

tế và của nhà nước được hoạch định trên cơ sở chú ý đến những nhu cầu và

nguyện vọng cá nhân Mô hình này theo đuổi các mục tiêu:

- Đảm bảo và nâng cao tự do về vật chất cho mọi công dân bằng cách đảmbảo cơ hội kinh doanh cá thể bằng một hệ thống an toàn xã hội

- Thực hiện công bằng xã hội theo nghĩa là công bằng trong khởi nghiệp

và phân phối

- Đảm bảo ổn định bền vững của xã hội (khắc phục khủng hoảng kinh tế, mất cân đối )

Tư tưởng trung tâm của mô hình này là:

- Tự do thị trường: Tự do cạnh tranh không có sự khống chế của độc quyền, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân, bảo vệ hệ thống kinh tế TBCN, tính độc lập kinh tế và chịu trách nhiệm của chủ doanh nghiệp, thừa nhận vai trò nhất định của nhà nước ( Để đảm bảo phối hợp sự rự do kinh tế với các quy tắc và chuẩn mực xã hội)

- Được tổ chức theo kiểu “ sân bóng đá” ( Ropke và erhard nêu ra)

Trong đó:

- xã hội là một sân bóng đá

- Các giai cấp và tầng lớp xã hội là cầu thủ

- Nhà nước là trọng tài, dóng vai trò đảm bảo cho trận đâú diễn ra theo luật, tránh khỏi những tai họa

a) Khái quát chung :

Hoàn cảnh xuất hiện

- Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc , phát xít Đức thất bại sau chiến tranh, nền kinh tế của đức rơi vào tình trạng “hỗn loạn” các cơ sở kinh tế bịtàn phá nặng nề như : nhà cửa , cầu cống, xí nghiệp, nhà ga xe lửa, đường

xá … dẫn đến sản xuất sa sút, nguyên vật liệu thiếu như than và thậm chí hoàn toàn không còn như dầu hỏa, Sản lượng hàng hóa sản xuất giảm sút

nghiêm trọng, nguồn thu ngân sách giảm mạnh, lại phải bồi thường chiến phí cho các nước đồng minh thắng trận, ngân khố quốc gia cạn kiệt, tình trạng lạm phát nghiêm trọng xảy ra Chỉ còn một và doanh nghiệp hoạt động được , lại phải cung cấp sẩn phẩm của mình cho các lực lượng chiếm đóng Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn.

Trong hoàn cảnh đất nước bị tàn phá hoàn toàn trong chiến tranh và cho đến năm 1948 trở thành một trong những nước nghèo nhất thế giới, CHLB Đức (Tây Ðức) buộc phải tìm bằng được một chiến lược kinh tế thích hợp, giúp nó thoát khỏi đói nghèo và nhục nhã Cuộc tranh luận công khai, không khoan nhượng, để tìm kiếm mô hình kinh tế thích hợp đã nổ ra khắp nơi và thu hút sự tham gia rộng rãi của mọi tầng lớp nhân dân Một mô hình KT thích hợp phải là mô hình động viên được sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội và bảo đảm được môi trường ổn định cho phát triển Các mô hình Kinh tế kế hoạch chỉ huy, Kinh tế thị trường theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa và KTTT mang tính xã hội đã được đem ra mổ xẻ, phân tích kỹ lưỡng

Ví dụ : Về lương thực: Năm 1944 khẩu phần lương thực phân phối cho mỗi

người hằng ngày là khoảng 2.200 calo, nhưng đến năm 1945,1946, khẩu phần lương thực cung cấp cho mỗi người chỉ xấp xỉ khoảng 1.100 calo

Về lạm phát: Giá một tờ nhật báo vào tháng 1/1921 là 0,3 mác, đến tháng 11/1923 là 70 triệu mác

- Trong giai đoạn những năm 1950-1960, nền kinh tế thị trường tự do ở nhiều nước cũng rơi vào tình trạng khủng hoảng, suy thoái Nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung , mệnh lệnh ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa theo họ cũng không có hiệu quả

- Trong thực trạng trên đòi hỏi cần phải có lý thuyết kinh tế mới, “một trật

tự kinh tế mới” Từ đó các nhà kinh tế học ở Cộng hòa liên bang Đức như :

W.Euskens, W.Ropke, Muller.Armark…đã phân tích ưu, nhược điểm các lýthuyết kinh tế đã và đang tồn tại trong lịch sử để vận dụng trong xây dựng

và phát triển kinh tế Họ cho rằng : khôi phục , xây dựng và phát triển kinh

tế không thể tiến hành theo kiểu độc tài phát xít, hay chủ nghĩa độc tài dântộc, hay kinh tế chỉ huy, vì như vậy không mang lại hiệu quả Họ ủng hộ mạnh mẽ các quan điểm tự do với tên gọi : “sức mạnh tự do”, “kinh tế thị trường tự do” , “con đường thứ ba” , “kinh tế thị trường xã hội”

- Quan điểm của Muller – Armark về kinh tế thị trường xã hội

• Nền kinh tế thị trường thể hiện một hệ thống các mục tiêu , trong đó mục tiêu quan trọng nhất là: “kết hợp nguyên tắc tự do với nguyên tắc công bằng và xã hội trên thị trường” Mục tiêu này một mặt khuyến khích và động viên những động lực tạo ra sáng kiến cá nhân phục vụ lợi ích nền kinh tế , một mặt cố gắng loại trừ các hiện tượng tiêu cực nếu kiều kiện cho phép như: nghèo khổ của một số tầng lớp, lạm phát,thất nghiệp

• Một trong hai mặt đó thì việc đảm bảo quyền tự chủ của người tiêu dùng và công dân phải chiếm vị trí thống trị, mọi hoạt động chính trị, kinh tế phải được hoạch định trên cơ sở chú ý tới nhu cầu và nguyện vọng cá nhân Nguyên tắc này làm cho kinh tế thị trường xã hội ở Đứckhác với quan điểm kinh tế thị trường tự do của mọi trường phái khác.Nguyên tắc này không đồng nhất với nền kinh tế thị trường tự

do, nó cho rằng nên để cho kinh tế thị trường tự do vận động , nhà nước chỉ can thiệp tối thiểu khi cần thiết.

• Ông cho rằng kinh tế thị trường xã hội không phải là tư tưởng tự do kinh tế theo kiểu của trường phái trọng tiền như là thả lỏng nền kinh tế

và nhà nước chỉ cần thực hiện chính sách tiền tệ có quy tắc để điều tiếtkhối lượng tiền trong lưu thông

- Kinh tế thị trường xã hội không đồng nhất với chủ nghĩa tự do, mà ủng

hộ một nhà nước mạnh để tổ chức , duy trì hệ thống cạnh tranh có hiệu quả , chống độc quyền

Các nguyên tắc cơ bản của nên kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức:

Nền kinh tế thị trường xã hội là một nền kinh tế dựa tên cơ sở kết hợp chặt chẽ nguyên tắc tự do và nguyên tắc công bằng xã hội, trong khuôn khổ mục tiêu nhằm khuyến khích và động viên những động lực do sang kiến cá nhân để đảm bảo lợi ích kinh tế và loại trừ những hiện tượng tiêu cực như:nghèo khổ,lạm

phát,thất nghiệp,phân hóa giàu nghèo

Theo nhà kinh tế học Ludwig Erhard, Kinh tế Thị trường mang tính xã hội làmột nền kinh tế thị trường với những đặc trưng xã hội nhằm mục tiêu tạo điềukiện cho mỗi cá nhân đều có điều kiện phát triển, để họ đặt giá trị nhân cách lêntrên hết và để họ có thu nhập thích đáng theo thành quả Trong nền kinh tế này, thịtrường không chỉ đáp ứng nhu cầu kinh tế, mà còn phải đáp ứng, làm hài lòng mọiquan hệ xã hội khác nhau Kinh tế, xã hội và nhà nước ở đây, phải là một tổng thểthống nhất Trọng tâm của KTTT mang tính xã hội không phải là lợi nhuận tuyệtđối, mà là những con người tự do được bảo đảm phẩm giá KTTTMTXH là mộttrật tự kinh tế bảo đảm quyền tự do con người ở mức rất cao, đồng thời cũng đòihỏi tinh thần trách nhiệm cá nhân ở mức độ như vậy

Đặc điểm nền kinh tế thị trường xã hội:

Với mô hình kinh tế thị trường xã hội, thể chế và cơ quan chính phủ có vai trò đảm bảo ổn định xã hội có tầm quan trọng đặc biệt Những cơ quan có liên quan tới chính sách xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô có vai trò chủ đạo, nhằm cốgắng loại trừ lạm phát và thất nghiệp bằng các biện pháp tiền tệ và tài khóa Một mặt, mô hình kinh tế thị trường xã hội tìm kiếm sự cân bằng giữa việc tạo

ra và duy trì kinh tế thị trường, mặt khác đảm bảo sự công bằng xã hội Điều này, trên thực tế là một cách thức chính trị không dê đôi phó, đặc biệt trong các giai đoạn suy thoái kinh tế

Như đã đề cập ở trên, các nguyên tắc của thị trường tự do và công bằng

xã hội được thống nhất trong mô hình Kinh tế thị trường xã hội, một mặt, nókhuyến khích và nhấn mạnh các nhân tố kích thích các sáng kiến cá nhân vì lợiích của nền kinh tế; mặt khác, nó loại bỏ các phát triển không mong muốn bất

cứ khi nào có thể, ví dụ như sự thiếu thốn, cùng cực của một số nhóm xã hội,lạm phát và thất nghiệp Tóm lại, có thể hiểu một cách ngắn gọn kinh tế thịtrường xã hội là một nền kinh tế thị trường kết hợp tự do với công bằng xã hội.Điều này có vẻ trái với bản chất nền kinh tế thị trường nói chung, vì trongnền kinh tế thị trường nói chung, tự do và công bằng không thể nào dung hợpđược Người ta phải luôn luôn đứng trước sự lựa chọn: nếu nhiều tự do thì ítcông bằng, nếu nhiều công bằng thì ít tự do, tức là chúng luôn luôn tỷ lệnghịch với nhau

Tuy nhiên, theo lý thuyết về kinh tế thị trường xã hội thì tự do và côngbằng lại có thể dung hợp với nhau mà không xảy ra sự đối nghịch Cụ thểhơn, trong kinh tế thị trường xã hội, sáng kiến cá nhân được kích thích mộtcách mạnh mẽ vì lợi ích cá nhân và lợi ích toàn xã hội, đồng thời phòng tránhđược khuyết tật lớn của nền kinh tế thị trường, chống lạm phát, giảm thấtnghiệp, bảo vệ và trợ giúp các tầng lớp xã hội khi họ lâm vào cảnh khó khăn,

nghèo khổ, che chắn cho họ, bảo đảm cho họ có cuộc sống an toàn và xứngđáng, phù hợp với trình độ phát triển chung của xã hội.

Như vậy, kinh tế thị trường xã hội vừa tạo dựng và duy trì một nền kinh

tế thị trường, vừa thực hiện công bằng xã hội Tính thống nhất này đạt được lànhờ kinh tế thị trường xã hội sẽ phát huy hết các nguồn tăng trưởng và nhờthành quả kinh tế mà nó mang lại, các tiền đề vật chất, tài chính cho chínhsách xã hội Đó quả là một thách đố cực lớn, có thể nói là lớn nhất trong nềnkinh tế, nhất là khi nền kinh tế có khó khăn, do những biến động bên tronghoặc do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng toàn cầu

Những tiêu chuẩn sau đây giúp chúng ta định hình kinh tế thị trường xã hội:

Thứ nhất là quyền tự do cá nhân Các cơ quan ra quyết định được phi tập

trung hóa, các thị trường vận hành theo chức năng và những nhân tố quyếtđịnh đảm bảo quyền tự do cá nhân trong lĩnh vực kinh tế Đây là lĩnh vựccủa chính sách cạnh tranh, giúp tạo ra một mô hình chung, trong đó, các tiếntrình cạnh tranh kinh tế có thể hoạt động bình thường theo chức năng củamình Cạnh tranh được nhìn nhận như một biện pháp khuyến khích bằngcách thí điểm và tìm lỗi (trial and error: thử và sai) sức sáng tạo và sức mạnhcủa cá nhân, triển vọng kiếm được lợi nhuận bằng sự mạo hiểm, chấp nhậnthất bại

VD: Ông chủ lò bánh mì cố làm bánh mì thật ngon để bán được nhiều và giữ

chân khách hàng Không ai chờ đợi hay đòi hỏi lòng vị tha ở đây cả Nhưng, hàng triệu người “vị kỷ” như thế lại tạo nên sự phồn vinh chung cho xã hội Đó là nguyên tắc vận hành của nền kinh tế thị trường tự do Nhiều người cũng đồng ý với nguyên tắc ấy, nhưng vẫn e ngại rằng sự tự do có thể bị lạm dụng, gây tổn hại đến người khác

Thứ hai là nguyên tắc về công bằng xã hội Một thị trường vận hành theo

chức năng chỉ có thể phân phối thu nhập theo năng lực đóng góp của các cánhân; nó không thể cùng lúc tính đến cả các mặt con người và xã hội Tương

tự như vậy, nhiều vấn đề khác của thị trường chỉ có thể được giải quyết thôngqua một chính sách xã hội được xây dựng một cách tương ứng để giúp đỡnhững người chưa bao giờ, không thường xuyên hoặc hiện thời không thamgia vào tiến trình kinh tế và cần phải được bảo vệ khỏi những khó khăn khôngphải do lỗi của họ gây ra

Thứ ba là chính sách chống biến động chu kỳ Cạnh tranh và chính sách

xã hội tự bản thân chúng ta sẽ là đầy đủ nếu nền kinh tế tự nó có thể ổn định.Tuy nhiên, trên thực tế có các biến động có chu kỳ mà khéo léo nó là các mứctăng trưởng kinh tế khác nhau Trong nhiều trường hợp, năng lực của thịtrường xuất hiện điểm thắt nút hoặc quá tải mà tự nó không thể

VD: Qui luật tiến hóa: hình thành – tăng trưởng – chín muồi và suy thoái Cứ

sau một làn sóng như thế nền kinh tế sẽ được nâng lên một tầm phát triển mới: năng động và giàu có hơn Cùng với khung chính trị, xã hội và cạnh tranh nóichung của kinh tế thị trường xã hội nhằm bảo vệ tự do cá nhân và công bằng

xã hội, nhà nước cũng cần phải xây dựng các chính sách mang tính cơ cấu, tăng trưởng và chu kỳ

Thứ tư là chính sách tăng trưởng, chính sách này tạo khung cơ sở hạ

tầng và pháp lý không thể thiếu nếu phát triển kinh tế được giải phóng khỏitình trạng gián đoạn Chính sách tăng trưởng bao hàm những động lực thúcđẩy quá trình hiện đại hóa, thừa nhận tiến bộ công nghệ và cải thiện hiệu quảsản xuất Nó cũng đồng nghĩa với việc thúc đẩy và khuyến khích cải tiếncông nghệ

Tuy nhiên cần lưu ý là các biện pháp can thiệp và công nghệ đầy hứa

hẹn hoàn toàn không phải chỉ phụ thuộc các công ty lớn mà thông thường là

do các công ty quy mô vừa phát triển Một chính sách công nghệ được soạnthảo nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp lớn, khuyến khích sự tập trung, vì lý do

đó, sẽ đi ngược lại các quan điểm nền tảng của kinh tế thị trường xã hội

VD: Về kinh tế, Đức chủ trương thực hiện đường lối “kinh tế thị trường xã

hội” với phương châm “ít nhà nước như có thể, nhiều nhà nước như cần thiết” Nhà nước không can thiệp vào việc hình thành giá cả và lương mà chỉ tạo điều kiện khung cho các quá trình phát triển kinh tế - xã hội bảo đảm hiệu quả, công bằng và ổn định xã hội; mô hình kinh tế thị trường xã hội rất chú trọng vấn đề phúc lợi xã hội và dân sinh

Thứ năm là chính sách cơ cấu Có nhiều thị trường ở đó những thay đổi

cần thiết về cấu trúc bị các nhân tố tự nhiên, kỹ thuật và các nhân tố khác cảntrở Nếu có những vấn đề tồn tại dai dẳng trong việc điều chỉnh cấu trúc toàn

bộ các ngành công nghiệp và các vùng đang ở trong tình trạng khó khăn, bắtbuộc phải có một chính sách cơ cấu tương ứng nhằm hỗ trợ việc cải thiện tìnhhình Trên thị trường lao động, tính cơ động chuyên môn có thể được hỗ trợbằng các chương trình tái đào tạo và hoặc tái định cư nhằm giảm thất nghiệp cơcấu

Thứ sáu là sự tuân thủ thị trường hay nói đúng hơn là sự tuân thủ cạnh

tranh, áp dụng đối với tất cả các chính sách kinh tế được đề cập từ trước tớigiờ Nó có nghĩa là các biện pháp kinh tế mang tính chính sách cần mang lạimột sự công bằng xã hội, ổn định kinh tế, tăng trưởng và một cơ cấu kinh tếcân bằng phù hợp với mục tiêu kinh tế trong khi không làm cản trở quá mứchoạt động cạnh tranh trên thị trường

Sáu tiêu chuẩn này hợp lại với nhau là căn cứ triết học và lý luận của kinh

tế thị trường xã hội, chúng bổ sung cho nhau, kết hợp với nhau, thành một