tiểu luận Sự biến động của giá gạo trên thị trường Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2010, nguyên nhân và một số giải pháp của Nhà nước nhằm bình ổn giá

Nhận thức được vấn đề này Đảng và Chính Phủ rất chú trọng đến ngành lúa gạo coi đó là ngành trọng điểm trong chương trình phát triển kinh tế của nước ta.Việt Nam luôn muốn tăng sản lượng

LỜI MỞ ĐẦU

Lúa gạo là lương thực chính liên quan mật thiết đến cuộc sống hàng ngày của người dân Việt Nam Thiếu gạo sinh ra đói kém, đói kém là tác nhân ảnh hưởng đến an ninh chính trị, xã hội rối ren Nhận thức được vấn đề này Đảng và Chính Phủ rất chú trọng đến ngành lúa gạo coi đó là ngành trọng điểm trong chương trình phát triển kinh tế của nước ta.Việt Nam luôn muốn tăng sản lượng lúa gạo không chỉ để thoả mãn cho nhu cầu tăng dân số mà còn nhằm mang lại nguồn ngoại tệ đáng kể

Song, hiện nay, dưới tác động của nền kinh tế thị trường và sự hội nhập quốc tế, ngoài những mặt tích cực không thể phủ nhận thì chúng ta có thể nhận thấy thị trường trong nước luôn biến động đặc biệt là sự thất thường về giá cả của các mặt hàng thiết yếu trong đó phải

kể đến gạo Trước tới nay, lương thực mà nhất là gạo luôn là mối quan tâm hàng đầu của bất kỳ một quốc gia nào, nước ta cũng không là ngoại lệ Nhận thức được tầm quan trọng

của vấn đề này, em xin chọn đề tài: Sự biến động của giá gạo trên thị trường Việt Nam từ

năm 2008 đến năm 2010, nguyên nhân và một số giải pháp của Nhà nước nhằm bình ổn

giá.

Bài tiểu luận này của em tập trung vào những vấn đề sau:

- Tình hình sản xuẩt gạo tại Việt Nam trong suốt những năm qua

- Tình hình tiêu thụ gạo trong nước và xuất khẩu từ năm 2008 đến năm 2010

- Sự biến động giá gạo trên thị trường Việt Nam trong năm: 2008, 2009 và 2010

- Những nguyên nhân gây nên sự biến động giá gạo trên thị trường Việt Nam

- Những biện pháp của Chính Phủ nhằm bình ổn giá gạo

- Nhận định của bản thân và đề xuất hướng giải quyết

I Tổng quan về tình hình sản xuất gạo tại Việt Nam (nguồn cung):

Việt Nam ta là một đất nước nông nghiệp với truyền thống trồng lúa lâu đời Cùng với những lợi thế trong sản xuất lúa gạo như:

-Truyền thống sản xuất lúa gạo là một thế mạnh, giúp chúng ta có được kinh nghiệm gieo cấy, chăm sóc, tạo điều kiện cho cây lúa phát triển đảm bảo được năng xuất tối đa Lịch sử sản xuất lúa Việt Nam đã trải qua hơn 4000 năm, nên chúng ta có thể tích tụ được các phương pháp sản xuất có hiệu quả, khai thác triệt để các lợi thế khác của đất nước ứng dụng vào phát triển cây lúa

-Điều kiện tự nhiên thuận lợi Tài nguyên đất đai và khí hậu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lượng và các yếu tố khác cho cây lúa Diện tích đất trồng lúa của Việt Nam rộng, phì nhiêu cao, chi phối sâu sắc khả năng thâm canh và giá thành sản phẩm Bên cạnh đó, hệ sinh thái của ta do kết hợp các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa nên có thể tạo lợi thế thâm canh, tăng vụ cho cây lúa ở cả hai vùng đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long Nghề trồng lúa Việt Nam còn có một ưu thế nữa về nguồn nước- yếu tố không thể thiếu đối với sự phát triển của cây lúa Ngoài nguồn nước sẵn có, chúng ta đã xây dựng một hệ thống thuỷ lợi đảm bảo và đã mang lại những thành quả bước đầu cho việc năng suất lúa

-Vị trí địa lý và hệ thống cảng khẩu Phải nói rằng, Việt Nam có một vị trí địa lý hết sức thuận lợi cho buôn bán và giao lưu quốc tế, nằm ở cửa ngõ của các con đường nối liền các nước Hệ thống đường sắt, đường biển thuận lợi là những thế mạnh nổi bật của chúng

ta trong việc đẩy mạnh xuất khẩu gạo

Hiện nay, ở nước ta đã và đang hình thành những vùng lúa tập trung chuyên sản xuất gạo xuất khẩu bao gồm cả hai khu vực chủ yếu là đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng Mỗi vùng phù hợp với những loại giống lúa khác nhau Hàng năm sản lượng của cả nước đạt 33-34 triệu tấn thóc, trong đó chỉ sử dụng khoảng 8 triệu tấn (tương đương

4 triệu tấn gạo sau khi xay xát) cho xuất khẩu, còn lại là tiêu thụ trong nước và bổ sung dự trữ quốc gia

Ở miền Bắc một năm có hai vụ lúa chính: vụ chiêm và vụ mùa

Ở miền Nam, nông dân trồng ba vụ một năm: vụ đông xuân (có sản lượng cao nhất và thóc cũng đạt chất lượng tốt nhất cho xuất khẩu), vụ hè thu và vụ ba Do lũ hàng năm ở đồng bằng sông Cửu Long trong những năm gần đây ảnh hưởng đến sản xuất, một phần nữa người dân có thể kiếm lời ổn định hơn từ việc nuôi thủy sản (tôm) hay trồng cây ăn quả, chính quyền đã khuyến cáo nông dân giảm và chuyển đổi một phần đất trồng lúa vụ ba

Sau đây là bảng diện tích, năng suất và sản lượng lúa nước ta từ năm 2008 đến năm

2010 do Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn cung cấp:

Bảng 1 : Diện tích, năng suất và sản lượng lúa nước ta

Theo bản phân tích sản lượng gạo thế giới của Bộ Nông Nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng gạo Việt Nam sẽ đạt mức tăng cao thứ 3 thế giới vào năm 2016 Theo USDA, trong giai đoạn này Ấn Độ sẽ là nước có mức tăng sản lượng kỷ lục trên 10 triệu tấn, tiếp đến là Thái Lan với mức tăng 2,9 triệu tấn và vị trí thứ 3 là Việt Nam với mức tăng 2,5 triệu tấn

II Tình hình tiêu thụ gạo hiện nay (nhu cầu) :

2.1 Trong nước:

Từ bao đời nay, gạo nấu thành cơm là món ăn chính không thể thiếu trong mọi bữa ăn gia đình người Việt Hiện nay, 65% năng lượng bữa ăn của người Việt Nam là từ gạo Vì vậy cây lúa luôn có vai trò rất quan trọng trong việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia của Việt Nam

Trong những năm gần đây, việc khủng hoảng an ninh lương thực trên thế giới đã có những ảnh hưởng không nhỏ đến Việt Nam trong bối cảnh dân số tăng nhanh, đất nông nghiệp ngày càng suy giảm, nguồn nước hạn chế, thiên tai, dịch bệnh xảy ra với tần suất ngày càng cao và khốc liệt hơn

Dù là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới nhưng có 6,7% dân số Việt Nam vẫn thiếu lương thực Trong số đó, nông dân chiếm 8,7% Theo Dự thảo đề án an ninh lương thực cấp quốc gia, khoảng 1 triệu người dân miền núi quanh năm ăn sắn, ngô thay cơm, khả năng tiếp cận lúa gạo hạn chế do thu nhập thấp và cơ sở hạ tầng kém phát triển

Một số doanh nghiệp không bán thêm gạo ra thị trường trong nước mà chỉ tập trung mua để giao cho hợp đồng xuất khẩu đã ký trước đây thì cũng đồng nghĩa với việc lượng lúa gạo nội địa có thể sẽ thiếu hụt trong khi số lượng xuất khẩu không ngừng tăng nhanh

2.2 Xuất khẩu gạo:

Khi đất nước đã có thể đảm bảo an ninh lương thực, xuất khẩu gạo trong điều kiện kinh tế hiện nay có ý nghĩa quyết định đối với quá trình hội nhập của nước ta và được thể hiện trên nhiều khía cạnh Trong tổng kim ngạch xuất khẩu của nước ta những năm gần đây, kim ngạch từ xuất khẩu gạo chiếm một tỷ trọng khá lớn Gạo đã trở thành một mặt hàng chủ lực của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế Thực tế cho thấy xuất khẩu gạo

từ lâu đã mang lại một nguồn vốn không nhỏ cho nước ta

Thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn chủ yếu hưởng tới các nước châu Á, châu Phi Ngoài ra, để đa dạng hoá thị trường có thể hướng tới khai thác thị trường Nhật Bản, Trung Quốc, Australia và New Zealand

Các chuyên gia cho rằng, trong nhiều năm qua, giá trị hạt gạo của Việt Nam trên thị trường thế giới được nâng cao Trong đó, năm 2009 được đánh giá là năm xuất khẩu gạo thành công của Việt Nam (khoảng 6 triệu tấn) Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), kể từ năm bắt đầu xuất khẩu gạo (1989) cho đến nay, Việt Nam xuất khẩu khoảng

70 tấn gạo, mang về kim ngạch gần 20 tỷ USD Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), từ đầu năm đến nay, xuất khẩu gạo cả nước đạt 6,042 triệu tấn, trị giá hơn 2,5 tỷ USD Riêng hai tuần đầu của tháng 11, lượng gạo xuất khẩu đạt trên 205.000 tấn, trị giá 95,3 triệu USD Theo VFA, kế hoạch năm 2010 xuất khẩu 6,5 triệu tấn hoàn toàn có thể

đạt được

Bảng 2: Tổng quan về sản lượng lúa gạo và xuất khẩu từ năm 2008 đến 2010 do

Bộ Nông Nghiệp Mỹ (USDA) cung cấp.

III Sự biến động giá gạo trên thị trường Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2010:

 Năm 2008:

Vào năm 2008, thế giới bắt đầu rơi vào cơn khủng hoảng thiếu gạo Tuy nhiên, sản lượng sản xuất gạo tại Việt Nam vẫn rất ổn định

Nửa đầu tháng 4, giá gạo ở mức ổn định Theo đó, nàng thơm chợ đào giá 9.800-10.000 đồng một kg, gạo tẻ trắng 25% tấm là 7.300-7.500 đồng mỗi kg, gạo thơm Đài Loan ở mức giá 9.800-10.000 đồng một kg

Giá gạo tăng đột biến trong 2 ngày 26, 27/4 Cụ thể ngày 27/4, gạo nàng thơm chợ đào lên 25.000 đồng một kg, thơm Đài Loan là 24.000 đồng/kg, gạo tẻ thường 15-25% tấm có giá 16.000 đồng một ký lô So với ngày thường trước khi biến động, giá gạo thơm tăng 140-150%, gạo thường tăng 90-100% Nếu so với đầu năm 2008, giá gạo thơm tăng 179-180%, gạo thường tăng 140-150%

Tuần đầu tiên của tháng 5, giá gạo bắt đầu hạ nhiệt, nhưng vẫn còn cao Tuần đó, giá gạo có sự giảm nhẹ nhưng chưa trở về mức cũ trước khi xảy ra sốt Trong thời gian đó, nàng thơm chợ đào 13.500-14.000 đồng một kg, tài nguyên chợ đào có giá 12.500-13.000 đồng/kg, gạo tẻ trắng 15% tấm là 10.500-11.000 đồng/kg

Sự kiện giá gạo trong nước đột ngột lên cơn sốt có thể coi là một điều khá bất ngờ bởi các chuyên gia trong ngành đều biết rõ Việt Nam nằm ngoài cơn khủng hoảng lương thực thế giới

 Năm 2009:

Năm 2009 giá cả các mặt hàng lương thực thực phẩm trên được coi là ổn định hơn so với năm 2008 Cả năm không xảy ra những hiện tượng như đầu cơ, gom hàng tăng giá gây nhũng nhiễu thị trường hoặc sốt ảo như năm trước

Mức giá gạo trong nước liên tục giảm mạnh từ cuối quý II và trong quý III/2009 Sang quý IV, một số quốc gia trồng lúa bị mất mùa do ảnh hưởng của thiên tai khiến giá gạo xuất khẩu tăng mạnh từ 20-25% so với mức giá cuối quý III Không chỉ có vậy, nhiều tỉnh thành khu vực miền Trung và Tây Nguyên nước ta cũng bị ảnh hưởng nặng nề của cơn bão số 9 và 11 gây mất mùa, làm giảm sản lượng lúa gạo trên toàn quốc

Giá gạo xuất khẩu tăng đã tác động trực tiếp tới giá gạo trong nước và trên địa bàn tỉnh Hiện cuối năm, giá gạo tại các chợ được bán ra như sau; gạo X, Si 10.000đ/kg, gạo hương thơm 10.500/kg, gạo nếp thơm 16.000đ/kg Tuy nhiên giá gạo cuối năm 2009 vẫn rẻ hơn so với mức giá đầu năm khoảng 10%

 Năm 2010:

Những tháng đầu năm 2010,thông tin giá gạo xuất khẩu tăng cao đã tác động không nhỏ đến giá gạo bán lẻ trong nước Tại Thành phố Hồ Chí Minh, một số đại lý gạo đã ngay lập tức điều chỉnh báo giá mỗi bịch 5 kg gạo tẻ tăng 3000 – 10000 đồng Thậm chí giá nếp nhập từ Thái Lan lên tới hơn 30.000 đồng/kg, tăng 8000 đồng; nếp thơm giá 60.000 đồng/kg, tăng 12.000 đồng so vơi thời gian trước đây

Ông Huỳnh Công Thành, Giám đốc Công ty TNHH Lương thực TP.HCM (FOOCOSA), cho biết giá gạo trong nước tăng là do giá nguyên liệu tăng, ước chừng tăng

300 đồng/kg so với trước Cụ thể, gạo nguyên liệu loại một (loại 5% tấm) giá 7.000-7.100 đồng, nay tăng lên 7.450 đồng/kg; gạo thường tăng lên 7.350 đồng/kg Ngoài ra, hiện nay nguồn cung gạo trong nước khan trong khi một số nước đẩy nhanh thu mua như Iraq (mua 60.000 tấn), Cuba (mua 200.000 tấn)… Đây cũng là thời điểm mà doanh nghiệp trong nước phải giao hàng

Tại buổi họp báo chiều 10/8, Thứ trưởng Bộ công thương Nguyễn Thành Biên khẳng định, tình hình gạo trong và ngoài nước trong thời gian qua có biến động Cuối tháng 7, đầu tháng 8, gạo ở TP HCM tăng từ 500 đồng đến 1.000 đồng mỗi kg Trong một tuần qua, gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long từ 3.500 đồng mỗi kg vọt lên 5.500 đồng

Các đại lý gạo trong thành phố Hà Nội, một số tỉnh phía Bắc và cả phía Nam đồng loạt nhích giá 500-3.000đồng/kg khiến người dân xuất hiện tâm lý mua gạo về tích trữ Các doanh nghiệp kinh doanh gạo và một số tiểu thương cho biết: trong sự gia tăng giá chung

đó, giá gạo tăng cao nhất là gạo thơm, có lúc tăng 3000đồng/kg, còn lại đều dao động ở mức 1.000 đến 3.000đồng/kg…

Hiện nay, tháng 12 năm 2010, dù nguồn cung lúa gạo đã được các doanh nghiệp khẳng định hoàn toàn đáp ứng nhu cầu trong nước, tuy nhiên, trong những ngày vừa qua trên thị trường TP.HCM giá gạo vẫn luôn tăng từ 5 – 10%

Anh Nguyễn Bá Sơn, chủ đại lý gạo Tư Châu tại Chợ Tân Định, Q.1, TP.HCM cho biết, trong vòng chưa đầy 1 tháng trở lại đây, hơn 3 lần đại lý của anh nhận được thông báo thay đổi giá gạo mới Và theo những thông báo từ các nhà cung cấp thì giá gạo luôn biến động theo chiều hướng tăng lên

Ghi nhận giá bán gạo tại một số đại lý bán lẻ và các chợ cho thấy mức tăng đối với các loại gạo như jasmine, thơm Thái, chợ Đào,…đều có mức tăng từ 1000 – 2000/kg so với trước đây Theo các tiểu thương tại các chợ như Bến Thành, Tân Định, Đakao thì giá bán ở thị trường tự do đang ở mức cao hơn so với giá gạo thuộc các doanh nghiệp nhà nước và các điểm phân phối hàng bình ổn từ 15 – 25%

IV Nguyên nhân sự biến động giá gạo trên thị trường Việt Nam:

Sự biến động giá gạo trên thị trường nước ta trong thời gian qua xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau Ngoài nguyên nhân biến động từ thị trường thế giới, xu thế tăng lên do thiếu hụt lương thực còn có yếu tố từ thị trường Trong nước, do tổ chức ngành hàng, tâm lý người tiêu dùng, điều hành xuất nhập khẩu… cũng tác động đến giá cả lúa gạo trong nước.trong đó phải kể đến những nguyên nhân chính:

4.1 Quan hệ cung – cầu có sự mất cân đối

Nếu Cung < Cầu thì Giá cả > Giá trị

Trong những năm đó, việc cầu tăng vọt trong khi nguồn cung vẫn giữ mức ổn định Khi cầu lớn hơn cung gấp nhiều lần thì chắc chắn giá buộc phải tăng để cân bằng cung -cầu

 Cầu tăng vọt:

“Cầu” là nhu cầu có khả năng thanh toán, nhu cầu được đảm bảo bằng số lượng tiền lương ứng Quy mô của cầu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thu nhập, lãi suất, thị hiếu của người tiêu dùng,… mà trong đó giá cả hàng hóa là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

- Nguyên nhân cầu gạo tăng vọt bởi vì tin đồn đã tích tụ đủ năng lượng cần thiết: những thông tin về khủng hoảng lương thực trên thế giới được báo chí đăng tải liên tục trong thời gian vừa qua đã khiến cho người dân tin rằng thế giới bị thiếu gạo, cho đến khi báo Tuổi Trẻ đăng tải thông tin hai siêu thị của Mỹ phải hạn chế lượng gạo bán ra thì

“niềm tin thiếu gạo” mới thật sự bùng nổ, nói cách khác đó là năng lượng dể tin đồn xảy ra

đã vượt ngưỡng cần thiết

- Khi mà một lượng không nhỏ các bà nội trở biến nỗi lo sợ thiếu gạo thành hành động tích trữ gạo bằng cách đổ xô đi mua gạo ở các siêu thị khiến cho cầu về gạo tăng vọt buộc các siêu thị phải hạn chế lượng gạo mỗi người được mua

- Nếu xét về quy luật cung - cầu của kinh tế học thì không có gì ngạc nhiên khi những người bán gạo liên tục tăng giá Đơn giản bởi vì việc tăng giá sẽ giúp hạn chế cầu và khuyến khích cung Thử giả sử nếu không tăng giá thì ngay lập tức lượng gạo trong kho sẽ

bị vét sạch sành sanh

 Cung ổn định, có phần giảm:

- Diễn biến thất thường của thời tiết là một yếu tố tạo nên sự mất cân bằng này Hoạt động sản xuất bị chi phối trực tiếp bởi thiên tai, nhất là hạn hán và lũ lụt Ở nước ta hiện nay, diện tích đất bị khô hạn ước tính đã lên tới trên 100.000 ha, năng suất vụ hè thu năm nay dự đoán sẽ thấp hơn so với vụ trước Hơn nữa, vì lo ngại trước những thiệt hại do thiên tai gây ra, dẫn đến xu hướng thu mua, tích trữ gạo dẫn đến biến động giá gạo, tăng bất thường trong thời gian ngắn Nếu năm đó được mùa thì gạo mất giá, nếu mất mùa thì y như rằng giá cả tăng vọt

-Bên cạnh đó, diện tích đất nông nghiệp của nước ta những năm gần đây càng ngày càng bị thu hẹp Tỉ lệ mất đất nông nghiệp lên đến 0.4%; dự báo trong năm 2010 nước ta

mất khoảng 170.000 ha đất nông nghiệp Diện tích đất đất trồng lúa chiếm 4 triệu ha trên tổng số hơn 9 triệu ha đất nông nghiệp nhưng diện tích này đang ngày càng bị thu hẹp với

tỉ lệ rất cao 1% / năm

-Còn trên thế giới, những biến động về giá lương thực ở các nước xuất khẩu lương thực lớn ( Trung Quốc, Thái Lan…) cũng như các nước khác đã gây ảnh hưởng không nhỏ cho giá gạo ở Việt Nam Trong quý I/2010, tại Trung Quốc hạn hán đã xảy ra trên địa bàn ba tỉnh Quảng Tây, Vân Nam và Quý Châu Sau hạn hán, lại tiếp tục gánh chịu đợt lũ lụt diễn ra trong tháng 7 tại 8 tỉnh thành phố, trong đó có vựa lúa tại tỉnh Hồ Nam và Giang Tây đã làm giảm sản lượng lúa Các thương lái Trung Quốc chủ động thu mua gạo

từ Việt Nam và một số nước khác để đáp ứng giải quyết nhu cầu lương thực đồng thời người nông dân nước ta, vì cuộc sống nghèo đói bấp bênh cũng bán gạo tràn lan sang Trung Quốc để được giá cao

-Lương thực sản xuất ra trước hết phải đáp ứng đủ cho nhu cầu trong nước rồi phần

dư mới dành để xuất khẩu Việc gạo Việt Nam bị bán tràn lan sang Trung Quốc gây nguy

cơ cho trình trạng mất ổn định lương khố quốc gia, làm cho giá gạo trên thị trường Việt Nam biến động liên tục

4.2 Ảnh hưởng của quy luật cạnh tranh

Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh nhằm giành được những yếu tố thuận lợi để sản xuất và tiêu thụ hàng hóa nhằm thu lợi nhuận kinh tế cao nhất Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có hai kiểu là phi giá cả và cạnh tranh giá cả

Trong phạm vi bài này chỉ đề cập đến cạnh tranh giá cả, đó chính là việc các doanh nghiệp giảm giá cả của các mặt hàng để tăng sức mua của người tiêu dùng Trong khi giá trị, giá trị sử dụng của các mặt hàng là như nhau thì doanh nghiệp nào bán bán hàng với giá

rẻ hơn sẽ thu hút khách hàng và vì thế lợi nhuận thu về vẫn cao Để có thể cạnh tranh được, các doanh nghiệp sẽ nâng cao chất lượng máy móc, cải tiến kỹ thuật, công nghệ từ đó hạ giá thành sản phẩm để thu hút người mua Ngược lại, nếu như không có chiến lược hạ giá