KINH TẾ THỊ TRƯỜNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Khái niệm KTTT - Khái niệm thị trường: Thị trường là tổng hòa các mối quan hệ mua-bán trong xã hội, được hình thành do những điều kiện lịch sử kinh tế xã hội nhất định là lĩnh vực trao đ

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Chuyên đề 3

Ths Trần Hoàng Hiểu hieueconomics@yahoo.com.vn

KẾT CẤU NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

2 KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về kinh tế thị trường

1 1 Khái niệm KTTT

- Khái niệm thị trường:

Thị trường là tổng hòa các mối quan hệ mua-bán

trong xã hội, được hình thành do những điều

kiện lịch sử kinh tế xã hội nhất định (là lĩnh vực

trao đổi, mua bán mà ở đó các chủ thể kinh tế

thường xuyên cạnh tranh với nhau để xác định

giá cả và sản lượng)

1 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về kinh tế thị trường

1 1 Khái niệm KTTT

- Phân loại thị trường:

+/ Theo đối tượng giao dịch, mua bán

+/ Theo tính chất và cơ chế vận hành

+/ Theo quy mô và phạm vi quan hệ KT

……….

Thị trường

H - T

Nhận diện các nhân vật trung tâm của thị trường

Người bán

Người

mua

Nhà nước

1 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về kinh tế thị trường

1 1 Khái niệm KTTT

KTTT là giai đoạn phát triển cao của kinh tế

hàng hóa, trong đó các yếu tố đầu vào, đầu

ra đều thông qua thị trường; các chủ thể

trong nền kinh tế chịu sự tác động bởi các

quy luật của thị trường và tìm kiếm lợi ích

thông qua sự điều tiết của giá cả thị trường.

1.2 Cơ chế thị trường

- Khái niệm cơ chế thị trường:

Là cơ chế điều tiết nền kinh tế bằng các quy

luật, các quan hệ kinh tế của thị trường như: quy luật giá trị, quy luật lưu thông tiền tệ, quan hệ cung cầu, quan hệ cạnh tranh nhằm mục tiêu lợi nhuận.

1 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về kinh tế thị trường

Giá cả là tín hiệu của

Thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật

Cạnh tranh

Giá cả thị trường

Tỷ lệ thuận

Nghệ thuật,Thủ đoạn

Tỷ lệ nghịch

Chênh lệch

(1) Tác động tích cực

 Kích thích hoạt động của các chủ thể và tạo điều

kiện cho hoạt động tự do của họ Thúc đẩy kinh

tế phát triển năng động, hiệu quả

 Tìm kiếm, khai thác và sử dụng có hiệu quả các

yếu tố đầu vào

 Kích thích việc ứng dụng KHCN hiện đại

 Cung cấp khối lượng H đa dạng, chất lượng

ngày càng cao

 Điều chỉnh cơ cấu kinh tế phù hợp

Tác động của cơ chế thị trường

(2) Tác động tiêu cực

 Cạnh tranh không lành mạnh (gian lận thương mại,

buôn lậu, trốn thuế, hàng giả…) ảnh hưởng đến người tiêu dùng và đối thủ cạnh tranh

 Khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên, gây tổn hại đến

môi trường sinh thái

 Phân hóa giàu nghèo

 Suy thoái đạo đức, lối sống, trật tự xã hội bị đe dọa

Tác động của cơ chế thị trường

Tạm giữ hơn 7,5 tấn đường cát và bột ngọt TQ giả Vedan và Ajinomoto

28 vụ Tiêu hủy thuốc lá lậu

Gian lận thương mại ở Kiên Giang

 Các chủ thể dựa trên các chế độ SH khác nhau

 Các chủ thể có quyền tự chủ (tài chính, kết quả SXKD, ngành nghề, quy mô…)

 Các chủ thể vừa hợp tác vừa cạnh tranh

(1) KTTT là nền KT đa chủ thể

 Căn cứ vào nhu cầu TT để xác định:

 Sản xuất cái gì?

 Sản xuất cho ai?

 Sản xuất như thế nào?

 TT là đối tượng để các chủ thể hướng tới:

 Hoạt động SXKD của các CT phải hướng tới TT

 NN dựa vào TT để XD KH và điều tiết TT

(2) Thị trường vừa là căn cứ,

vừa là đối tượng

 Cơ chế thị trường:

 Điều tiết thông qua các quy luật, quan hệ KT

 Điều tiết các nguồn lực như: vốn, nhân lực,

 Định hướng, tạo môi trường, kiểm soát và điều tiết sự phát triển của nền kinh tế

 Tạo môi trường đầu tư (QH, CL, KH, XD hệ thống KCHT KTXH,…)

 Tạo môi trường pháp lý (Hệ thống pháp luật, hệ thống các văn bản hướng dẫn, các định chế, các CS phát triển kinh tê…)

 Kiểm tra, kiểm soát và điều tiết hành vi của các chủ thể theo định hướng nhất định

(4) Vai trò điều tiết của Nhà nước

 Phân bổ các nguồn lực và phân phối thu nhập

 Đảm bảo các nguồn lực được sử dụng có hiệu quả

 Đảm bảo các cân đối trong nền KT (cung-cầu), ổn định và giảm thiểu khủng hoảng kinh tế

 Điều tiết phân phối lại thu nhập, giảm thiểu chênh lệch quá mức…

(4) Vai trò điều tiết của Nhà nước

 Giải quyết các vấn đề xã hội,

bảo vệ môi trường đảm bảo sự

phát triển bền vững

 Giải quyết các vấn đề xã hội (thiên

tai, dịch bệnh…)

 Bảo vệ môi trường sinh thái

(4) Vai trò điều tiết của Nhà nước

1.4 Một số mô hình kinh tế thị trường của một số quốc gia

 Mỹ: KTTT tự do mới

 Đức: KTTT xã hội

 Nhật: KTTT phối hợp

 Trung quốc: KTTT XHCN đặc sắc Trung quốc

Khung thể chế cơ bản của mô hình

Khung thể chế cơ bản của mô hình KTTT XHCN TQ:

- Nhà nước kiểm soát vĩ mô, chức năng quản lý kinh tế của nhà nước chủ yếu là phục vụ chủ thể thị trường và tạo môi trường phát triển.

- Hệ thống luật pháp (đặc biệt là hiến pháp)

là cơ sở pháp lý và chủ đạo của thể chế kinh tế thị trường XHCN

2 KTTT ĐỊNH HƯỚNG

XHCN Ở VIỆT NAM

2.1 Quá trình chuyển đổi mô hình kinh tế Việt Nam sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.1.1 Tính tất yếu khách quan của việc chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.1.1 Tính tất yếu khách quan …

 Nền sản xuất hàng hoá phát triển => KTTT xuất hiện

 KTTT là mô hình kinh tế có hiệu quả trong lịch

sử phát triển của nhân loại

 Phát triển KTTT còn là yêu cầu của hội nhập

 Thực tiễn qua gần 30 năm đổi mới đã chứng minh nền kinh tế Việt Nam vận hành theo cơ chế thị trường đã đạt được những thành tựu lớn.

 Những tiền đề chính trị xã hội để phát triển KTTT định hướng XHCN

T ình hình đất nước đạt được những thành tựu to lớn, đất nước ra khỏi tình trạng

nước nghèo, kém phát triển

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt bình quân

khoảng 7%/năm

- Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm

2013 theo giá thực tế đạt trên 176 tỷ $ (năm 2000: 31,2 tỷ $)

- GDP bình quân đầu người năm 2013 đạt

1.964 $ (năm 2000: 400 $) Nước ta đã ra

khỏi nhóm nước đang phát triển có thu

nhập thấp

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ASEAN- 5

2.1.2 Quá trình đổi mới tư duy lý luận phát triển KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam

 Giai đoạn “khởi động”: Là giai đoạn trước Đại hội Đảng VI

 Giai đoạn xây dựng nền tảng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN (1986-2001): Là giai đoạn đổi mới toàn diện cả cấu trúc và cơ chế vận hành nền kinh tế với nội dung chính là xóa bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp

 Giai đoạn phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (2001 đến nay)

2 Bản chất của nền KTTT định hướng XHCN

XHCN

Đặc thù của tính định hướng XHCN (VK ĐH X, tr.77,78)

 “Trình độ công nghệ của các doanh nghiệp nước

ta đa phần ở mức trung bình và lạc hậu, khoảng 80-90% công nghệ nhập ngoại, trong đó 75%

máy móc dây chuyền công nghệ thuộc thế hệ

những năm 1980 - 1990, 75% thiết bị đã hết khấu hao, 50% là đồ tân trang… Tốc độ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chậm chỉ khoảng 10%/ năm ” Ban Tuyên giáo TW, TLNC Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu

BCHTWĐCSVN khóa XI, Nxb CTQG, HN, 2013, tr 200

Năng lực cạnh tranh quốc gia

Trong giai đoạn 2008-2010, với tổng mức đầu tư/GDP bình quân 38,6%/năm, mức tăng trưởng bình quân đạt 7%/năm;

nhưng 3 năm 2011 -2013 với tổng mức đầu tư/GDP bình quân giảm xuống chỉ còn

khoảng 31%/năm, mức tăng trưởng bình quân là 5,7%

2.3.2 Phát triển nền KTTT từ

KT tập trung bao cấp

thói của nền kinh tế cũ

hoàn thiện: Hệ thống luật pháp,

hệ thống thị trường, cơ chế quản lý…

Thị trường chậm phát triển,

chưa đồng bộ

- Thị trường hàng hóa, dịch vụ: Đã phát

triển, tương đối ổn định

- Thị trường tài chính: Yếu kém; chưa đáp ứng yêu cầu cung cấp vốn trung, dài hạn; hoạt động vẫn mang tính bao cấp là chủ yếu chưa thật sự chuyển sang cơ chế thị trường

- Thị trường lao động: Cung cầu về LĐ mất

cân đối, thực hiện thông qua thị trường

khoảng 20%

- Thị trường KHCN: Còn mới mẻ và sơ khai

2.3.3 Phát triển nền KTTT trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới

Cơ hội

ngoài

tranh của nền kinh tế

Kết quả xuất, nhập khẩu & đầu

tư (FDI) qua các năm

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

XK 48 60 59 71 96,9 114,6 132,2

NK 60 80 73 84 106,8 114,3 131,3 FDI 20,5 60 25 20 14,7 13 22,35

Số liệu xuất khẩu cho thấy, sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chỉ có khoảng 5% là hàng công nghệ cao; khoảng 10% là hàng công nghệ trung bình; 40% kim ngạch xuất khẩu là nông sản chưa qua chế biến (ví dụ gạo, cà phê, điều v.v…) và khoảng 27% là hàng công nghệ thấp (như dệt may,

da giày v.v…) Điều đáng lưu ý là, cơ cấu xuất khẩu này gần như không thay đổi trong suốt 10 năm qua

Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô và hàng công nghiệp chế tạo hàm lượng

công nghệ thấp, giá trị gia tăng thấp.

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(1) Hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN (VK ĐH XI, tr.107-111)

- Tiếp tục đổi mới việc xây dựng và thực thi luật pháp bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các chủ thể kinh tế

- Hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, chính sách (đặc biệt chính sách đất đai, chính sách tài chính, chính sách tiền tệ).

- Hoàn thiện thể chế về sở hữu, thể chế thị trường

- Xác lập cơ chế tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức quốc tế trong quá trình thực thi và điều chỉnh thể chế

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(2) Phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình

tổ chức SX, KD (VK ĐH XI, tr.206-210): tái cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng (QĐ 339/QĐ - TTG,ngày 19/2/2013)

- Tái cơ cấu đầu tư công, DNNN, Ngân hàng

- Kinh tế tập thể

- Kinh tế tư nhân

- Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Quyết định số 339/QĐ-TTg (ngày 19/2/2013) phê duyệt Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh giai đoạn 2013

- 2020 với 3 mục tiêu cụ thể:

Hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN

Hình thành và phát triển cơ cấu kinh tế hợp lý

Củng cố nội lực của nền kinh tế, chủ động hội nhập quốc tế

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(3) Hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường (VK ĐH XI, tr.210-213)

- Các yếu tố thị trường và các loại thị trường là nhân tố để giải quyết các mối quan hệ trong nền kinh tế thị trường; đáp ứng yêu cầu đầu vào và đầu ra của nền KTTT

- Tạo môi trường (môi trường pháp lý, môi trường kinh tế

xã hội) để các yếu tố của thị trường phát triển lành mạnh, hiệu quả

- Phát triển đa dạng, đồng bộ và hiện đại các loại thị trường

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(4) Nâng cao năng lực và hiệu lực quản lý vĩ mô của Nhà nước (VK ĐH XI, tr.214-215)

- Cải cách bộ máy và cơ chế điều tiết nền kinh tế của Nhà nước theo hướng tinh, gọn có hiệu quả

- Hoàn thiện và sử dụng có hiệu lực các công cụ điều tiết nền kinh tế của Nhà nước như: luật pháp; chính sách (tiền tệ, tài chính…); các công cụ khác (thuế, lãi suất, tỷ giá hối đoái…).

- Tăng cường kiểm tra, kiểm soát để điều chỉnh kịp thời sự vận hành của nền kinh tế khi cần thiết

- Nâng cao vai trò của các cơ quan dân cử, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp của nhân dân trong phát triển kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(5) Đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước (VK ĐH XI, tr.119-204)

- Để xây dựng kết cấu hạ tầng KT - XH

- Nội dung

+ Chuyển lao động thủ công thành lao động sử dụng máy

móc, ứng dụng những thành tựu của khoa học và công

nghệ, gắn với phát triển kinh tế tri thức ở các ngành các lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân

+ Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý, hiện đại

Cơ cấu kinh tế

CCKT có nhiều loại như: cơ cấu ngành kinh tế; cơ cấu thành phần kinh tế; cơ cấu vùng kinh tế; cơ cấu tiết kiệm và đầu tư; cơ cấu xuất - nhập khẩu; cơ cấu lao động v.v…

Tái CCKT là thay đổi tỷ lệ % (xét theo con số); về thực chất vấn đề là thay đổi thể chế,

cơ chế, công cụ…phân bố, quản lý, sử dụng nguồn lực quốc gia, nhất là vốn đầu tư để hình thành CCKT mới hợp lý hơn, hiệu quả hơn

Tái cơ cấu kinh tế

2.4 Các giải pháp chủ yếu để phát triển KTTT định hướng XHCN

(6) Tích cực và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế (VK ĐH XI, tr.235-238)

- Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại và đầu tư, mở rộng thị trường (trong và ngoài nước)

- Khai thác hiệu quả các cơ chế hợp tác quốc tế, các nguồn lực bên ngoài (như: vốn, khoa học - công nghệ, kinh nghiệm quản lý, tổ chức vận hành nền kinh tế thị trường hiện đại).

- Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Xây dựng và phát triển lợi thế quốc gia trong kinh tế đối ngoại thích nghi với sự thay đổi xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới.

- Tìm kiếm và mở rộng các đối tác, đặc biệt là các đối tác chiến lược, đối tác lớn.