tóm tắt ảnh hưởng của các chương trình khuyến nông chuyển giao ứng dụng kỹ thuật nông nghiệp đối với thu nhập của nông dân trồng lúa ở đồng bằng sông cửu long

Về nghiên cứu ảnh hưởng chương trình khuyến nông chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, dựa theo lý thuyết về đổi mới công nghệ trong nông nghiệp và dùng phương pháp đánh giá tác động... Ý nghĩa

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

(1) Xác định tác động của các chương trình khuyến nông 3G3T và 1P5G đối với thực hành canh tác và hiệu quả kỹ thuật của ND trồng lúa ở ĐBSCL

(2) Xác định tác động của các chương trình khuyến nông 3G3T, 1P5G đối với hiệu quả kinh tế và thu nhập của ND trồng lúa ở ĐBSCL

(3) Xác định các yếu tố quan trọng của chất lượng dịch vụ tập huấn khuyến nông

(4) Gợi ý các giải pháp thúc đẩy công tác khuyến nông và nâng cao chất lượng dịch vụ khuyến nông

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là tác động của chương trình khuyến nông đối với

thu nhập của nông dân trồng lúa và chất lượng dịch vụ Phạm vi thực hiện ở ĐBSCL từ năm 2010-2011

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Dùng phương pháp nghiên cứu định lượng nhưng cũng có sử dụng nghiên cứu định tính GT (Grounded Theory) để bổ sung yếu tố hiệu quả vào mô hình quan hệ chất lượng dịch vụ và hài lòng (xem 2.2.5.5) Về nghiên cứu ảnh hưởng chương trình khuyến nông chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, dựa theo lý thuyết về đổi mới công nghệ trong nông nghiệp và dùng phương pháp đánh giá tác động

Về nghiên cứu chất lượng dịch vụ, dùng lý thuyết về chất lượng DV và mô hình quan hệ chất lượng DV và hài lòng

Dữ liệu thứ cấp là các tài liệu liên quan được chính thức phát hành

Về dữ liệu sơ cấp, có hai bảng câu hỏi phỏng vấn trực tiếp nông dân

1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về ý nghĩa khoa học, nghiên cứu kiểm chứng các lý thuyết về tác động của tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới trong thực tế sản xuất lúa ở ĐBSCL; mặt khác, đóng góp vào tìm hiểu, xác định các yếu tố quan trọng của DV khuyến nông

Về ý nghĩa thực tiễn, nghiên cứu xác định tác động của chương trình khuyến nông 3G3T, 1P5G đối với thực hành canh tác, hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả kinh tế của trồng lúa ở ĐBSCL; nghiên cứu áp dụng thang đo chất lượng dịch vụ vào tập huấn khuyến nông Đó là cơ sở để gợi ý giải pháp tăng cường công tác khuyến nông và nâng cao chất lượng dịch vụ khuyến nông

1.6.Bố cục luận án Luận án có 6 chương

Chương 2

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN 2.1 Giới thiệu Gồm có lý thuyết về đánh giá tác động, đổi mới công nghệ,

khuyến nông, chất lượng dịch vụ và kinh nghiệm thực tiễn về các chương trình

khuyến nông trên thế giới và trong nước

2.2 Tổng quan lý thuyết

2.2.1 Đánh giá tác động

Leeuw và Vaessene (2009) cho rằng đánh giá tác động chủ yếu quan tâm đến kết quả cuối cùng của những can thiệp như là chương trình, dự án đến phúc lợi cộng đồng, gia đình, cá nhân.Theo White (2006), đánh giá thông dụng là: đánh giá vào tác động của biện pháp can thiệp trên kết quả phúc lợi cuối (trước sau), đánh giá liên quan đến thiết lập đối chứng (counterfactual) Theo Khandker và cộng sự (2010) các phương pháp đánh giá tác động được áp dụng phổ biến như sau:

(1) Đánh giá ngẫu nhiên hóa (Randomized evaluation)

(2) Phương pháp đối chiếu (Matching method), đặc biệt là so sánh điểm xu hướng (PSM-propensity score matching)

(3) Phương pháp sai biệt kép (DD:Double- difference hay diffence in difference)

DID-(4) Phương pháp biến công cụ (IV-Instrument Variable)

(5) Thiết kế Gián đoạn hồi qui (Regression Discontinuity) và Phương pháp tuần tự (Pipeline)

Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên hóa ngày càng phổ biến Chọn mẫu ngẫu nhiên có thể được thực hiện hoàn toàn ngẫu nghiên hay bán ngẫu nhiên, khi các mẫu can thiệp và đối chứng được chọn ngẫu nhiên, tùy thuộc vào một

số đặc điểm quan sát được như là sở hữu đất đai hay thu nhập (Khandker và cs., 2010) Trong trường hợp thực hiện được việc chọn mẫu ngẫu nhiên, so sánh đơn giữa trung bình kết quả đầu ra giữa nhóm xử lý và nhóm đối chứng là đủ để đánh giá tác động, khác biệt giữa hai nhóm chính là tác động của can thiệp (Leeuw và Vaessene, 2009)

2.2.2 Kỹ thuật, công nghệ mới trong nông nghiệp

Đổi mới công nghệ Đổi mới công nghệ (innovation) được định nghĩa

như là phương pháp mới, tập quán và công cụ dùng để thực hiện công việc, được chia làm 2 loại, có loại bao gồm thiết bị (như máy kéo, phân bón…), và có loại không bao gồm thiết bị mà chỉ là qui trình, phương pháp (Sunding và Zilberman, 2000); tạo ra hiệu suất cao hơn (Ellis, 1988) Ảnh hưởng của đổi

Năng suất lao

động (Y/L)

O

Hình 2.2: Ảnh hưởng của trình độ công nghệ (Mô hình Kaldor)

Nguồn: Kinh tế học nông nghiệp bền vứng (Đinh Phi Hổ, 2008)

mới công nghệ đã được mô tả bởi Kaldor vào 1957, ông cho rằng nguồn gốc tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào tiến bộ kỹ thuật, tức là trình độ công nghệ (Đinh Phi Hổ, 2008) Trong hình 2.2, đường biểu diễn Ft năng suất lao động (Y/L) là một hàm số theo tỉ suất vốn lao động (K/L)t ở thời điểm t Nếu trình độ công nghệ thay đổi, đường Ft sẽ dịch chuyển lên đường Ft+1, nằm phía trên đường Ft Với mọi mức vốn/lao động, năng suất lao động sẽ cao hơn

Theo Colman & Young (1989), Seitz và cs.(2002), đổi mới công nghệ là cải tiến trình độ kiến thức sao cho nâng cao được năng lực sản xuất.Thông qua đổi mới công nghệ, hàm sản xuất sẽ dịch chuyển lên, như là: có thể làm ra nhiều sản phẩm hơn với một khối lượng đầu vào như cũ hoặc có thể làm ra một lượng sản phẩm như cũ nhưng với khối lượng đầu vào ít hơn (hình 2.3)

2.2.3 Khuyến nông

Khuyến nông Thuật ngữ “khuyến nông” (“extension”) xuất phát từ sự

phát triển giáo dục ở Anh trong hậu bán thế kỷ 19 với các chủ đề nông nghiệp được các giảng viên lưu động đưa vào giảng dạy ở các vùng nông thôn (Jones

và Garforth, 1997) Valera và Plopino (1987) tóm tắt khuyến nông là dịch vụ hỗ

Tổng Sản

phẩm

Hình 2.3- Đổi mới công nghệ và đường cong tổng sản phẩm

Nguồn: Nguyên lý kinh tế nông nghiệp (Colman và Young ,1998)

trợ có mục đích chính là làm tăng năng suất, dần dần mở rộng đến các DV đáp ứng nhu cầu phát triển con người Theo Van den Ban và Hawkins (1996) các phương pháp khuyến nông chủ yếu là: (1) Truyền thông đại chúng, (2) khuyến nông theo nhóm gắn với các mô hình trình diễn, (3) khuyến nông cá nhân, (4) Kết hợp truyền thông và dùng các phương tiện nghe nhìn, (5) Truyền thông dân gian, (6) Dùng công nghệ thông tin hiện đại

Khuyến nông T&V (Huấn luyện và viếng thăm-traing and visit) Cán

bộ KN được giao trách nhiệm phụ trách từng nhóm ND, phải thường xuyên gặp

gỡ hướng dẫn nông dân giải quyết các khó khăn trong sản xuất nông nghiệp (Van den Ban và Hawkins, 1996)

Phương pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia (PTD) Phương pháp

PTD (Participatory Technical Development) là phương pháp tạo sự tham gia của ND qua học tập, thí nghiệm, thực hành được thực hiện trên đồng ruộng (Dhollander, 2007) Các bước thực hiện chính là: (1) Xác định và phân tích trở ngại, nhu cầu; (2) Tìm kiếm giải pháp, ý tưởng mới; (3) Thử nghiệm các lựa chọn, ý tưởng mới; (4) Đánh giá và phổ biến kết quả thử nghiệm (5) Nhân rộng

và thể chế hóa PTD (Nguyễn Duy Cần&Vromant, 2009)

Phương pháp trường học ngoài đồng của nông dân (FFS) FFS

(Farmer field School) cung cấp cơ hội cho nông dân học tập qua thực hành ngoài đồng ruộng; làm cho nông dân trở thành chuyên gia trên đồng ruộng của mình, có khả năng quyết định, chủ động giải quyết các vấn đề xảy ra trong sản xuất Lớp học FFS có 20-25 nông dân, tập trung huấn luyện định kỳ trong suốt mùa vụ, thường được kết hợp với PTD trong huấn luyện ND (SUSTAINET EA, 2010)

2.2.4 Một số khái niệm liên quan luận án

Hiệu quả là khả năng đạt được mục tiêu đề ra Hiệu quả kinh tế liên

quan chi phí để đạt mục tiêu đưa ra, hoặc là kết quả đạt được với chi phí cho

trước Hiệu quả môi trường liên quan môi trường và sức khoẻ cộng đồng

(Adger và cộng sự, 2003)

Hiệu quả kỹ thuật là mức sản lượng tối đa có thể đạt được ở mức chi phí

nguồn lực nhất định trong điều kiện có nhiều công nghệ, kỹ thuật sản xuất khác

nhau Hiệu quả phân phối đề cập đến sự điều chỉnh các nguồn lực và sản lượng để phản ánh các giá cả liên quan và kỹ thuật sản xuất đã được chọn Hiệu

quả kinh tế là khi đạt được hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân phối (Ellis,

1988)

Lợi nhuận Lợi nhuận là hiệu số của doanh thu và chi phí (Guell, 2008)

Theo Đinh Phi Hổ (2008) chỉ tính sản xuất của nông hộ thì:

Lợi nhuận = giá trị tổng sản phẩm - tổng chi phí sản xuất

(chi phí lao động gồm cả chi phí lao động gia đình và lao động thuê ngoài)

Thu nhập gia đình = lợi nhuận + giá trị lao động gia đình của nông hộ

2.2.5 Chất lượng dịch vụ và sự hài lòng

2.2.5.1 Chất lượng dịch vụ

Chất lượng là tất cả đặc điểm, đặc tính của sản phẩm, dịch vụ liên quan tới khả năng làm thỏa mãn những nhu cầu hàm ẩn hoặc được xác định Sản phẩm hoặc dịch vụ có chất lượng khi nó đáp ứng hoặc vượt mong đợi của khách hàng (Kotler và Keller, 2009)

Parasuraman, Zeithhaml và Berry (gọi tắt là PZB) (1985, 1988) tổng hợp dịch vụ có ba đặc tính là: vô hình, khác biệt, không thể tách rời và đưa ra thang

đo chất lượng dịch vụ SERVQUAL có 5 thành phần với 22 mục hỏi, cho điểm theo thang đo Likert từ 1 đến 7, tính điểm cảm nhận trừ cho mong đợi Năm

thành phần của SERVQUAL là: (1) Phương tiện hữu hình (Tangibles), (2) Tin

cậy (Reliability), (3) Đáp ứng (Responsiveness), (4) Đảm bảo (Assurance), (5) Cảm thông (Empathy) Khi áp dụng vào nghiên cứu thực tế các ngành dịch vụ,

số lượng các nhân tố cấu thành chất lượng dịch vụ rút ra được có thể ít họăc nhiều hơn 5 thành phần kể trên (PZB, 1991) Cronin và Taylor (1992) cho rằng những nhân tố của chất lượng dịch vụ có thể khác nhau tùy thuộc vào ngành hay lãnh vực nghiên cứu và chỉ có cảm nhận về thể hiện của dịch vụ mới đo lường chất lượng dịch vụ có hiệu quả, từ đó, ông đưa ra thang đo chất lượng dịch vụ bằng cách chỉ đo lường cảm nhận (thay vì cả mong đợi và cảm nhận như SERVQUAL) gọi là SERVPERF Thang đo nầy không lệ thuộc vào kinh nghiệm của người tiêu dùng, các thành phần và biến quan sát cũng giống như SERVQUAL

2.2.5.2 Hài lòng

Hài lòng là cảm giác vui thích hoặc thất vọng bắt nguồn từ sự so sánh thể

hiện của sản phẩm dịch vụ cảm nhận được với mong đợi của khách hàng (Oliver, 1980; Lin, 2003; Kotler và Keller, 2009)

2.2.5.3 Quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự hài lòng

PZB (1988) cho rằng chất lượng dịch vụ và hài lòng có liên quan nhau, trong đó, hài lòng qua thời gian có từ cảm nhận về chất lượng dịch vụ Cronin

và Taylor (1992) đưa ra kết quả nghiên cứu khuyến cáo là chất lượng dịch vụ là tiền tố của sự hài lòng của khách hàng Theo Olajide (2011), chất lượng dịch vụ

và sự hài lòng có liên quan nhau Do đó, không nên đo lường chất lượng dịch

vụ mà không đánh giá sự hài lòng của khách hàng Kotler và Keller (2009) cho rằng sự hài lòng của khách hàng tùy thuộc vào chất lượng dịch vụ

2.2.5.4 Một số công trình nghiên cứu về chất lượng dịch vụ

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chất lượng dịch vụ, cơ bản

áp dụng thang đo SERVQUAL

2.2.5.5 Nghiên cứu định tính bổ sung mô hình quan hệ chất lượng DV và hài lòng

Nghiên cứu của Võ Thị Lang và cs (2008) ở ĐBSCL trong vụ Đông Xuân 2004-2005 cho thấy nông dân có nhận thức về tác động môi trường và sức khỏe con người của các biện pháp kỹ thuật nông nghiệp Rahman và Thapha (1999) thấy rằng nông dân nhận thức rõ về tác động bất lợi của kỹ thuật nông nghiệp hiện đại đối với môi trường đất, nước và sức khỏe con người Như vậy, vấn đề đặt ra là nghiên cứu cảm nhận, đánh giá của nông dân về hiệu quả của công nghệ mới được chuyển giao qua dịch vụ tập huấn khuyến nông và ảnh hưởng của nó đến hài lòng về chất lượng dịch vụ đó Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp GT (Grounded Theory), phỏng vấn nhóm nông dân từ 2 lớp tập huấn 1P5G ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang trong vụ ĐX 2010-201, cho thấy nông dân quan tâm biện pháp kỹ thuật giúp lúa xanh tốt, khỏe mạnh, ruộng lúa phát triển đều, sản xuất có hiệu quả kinh tế; họ cũng ý thức được biện pháp canh tác bền vững là phải bảo vệ sức khỏe người sản xuất và bảo vệ môi trường Do đó, đề nghị bổ sung yếu tố cảm nhận về hiệu quả của công nghệ mới

trong nông nghiệp vào mô hình quan hệ chất lượng dịch vụ và hài lòng để tăng mức độ giải thích của mô hình nghiên cứu

2.3 Kinh nghiệm thực tiễn về các chương trình khuyến nông chuyển giao công nghệ mới và đánh giá chất lượng dịch vụ trong nông nghiệp

2.3.1 Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM-Integrated Pest Management)

Quản lý dịch hại tổng hợp là quá trình xử lý dựa trên quyết định bao gồm việc sử dụng nhiều biện pháp phối hợp để tối hảo hóa việc kiểm soát tất cả dịch hại bằng phương cách vững chắc có tính tiết kiệm và sinh thái Đến những năm

1970, khái niệm “Quản lý dịch hại tổng hợp” (IPM) hiện đại được đưa ra bao gồm tất cả những loại dịch hại cây trồng (Ehler, 2006) Các nhà khoa học của IRRI đã dùng cách tiếp cận FFS cho IPM ở Philippines từ năm 1978 đến 1980 Bốn nguyên tắc của IPM là: (1) Trồng cây khỏe;(2) Bảo vệ thiên địch;(3) Thăm đồng thường xuyên;(4) Nông dân là chuyên gia IPM Trong thập kỷ 1990, đã

mở 75.000 lớp IPM cho hơn 2 triệu nông dân ở Châu Á Một khảo sát đánh giá tác động của IPM trên 24 nông dân trồng lúa đã tham gia huấn luyện IPM ở Indonesia cho thấy hiệu quả làm giảm phun thuốc trừ sâu rầy, tăng năng suất và lợi nhuận của nông dân so với trước khi tập huấn (FAO Community IPM Programme, 2002)

2.3.2.Hệ thống thâm canh lúa (SRI-System for Rice Intensification)

Theo Africare, Oxfarm African và WWF-ICRISAT Project (2010), hệ thống SRI là tập hợp các biện pháp quản lý cây trồng khác với lối canh tác truyền thống được phát triển vào những năm 1980 nhằm làm lợi cho hộ ND ít đất SRI tăng hiệu quả sử dụng đầu vào, làm tăng năng suất với nhập lượng ít hơn, do đó giúp tăng được thu nhập; đồng thời làm lợi cho sức khỏe của họ và môi trường do dùng nước và hóa chất ít hơn Kết quả thực hiện SRI rất ấn tượng nên đã được WWF và nhiều tổ chức quốc tế khác tài trợ triển khai ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam

2.3.3 Chương trình "Ba giảm ba tăng" trong sản xuất lúa

Do sử dụng giống lúa năng suất cao, nông dân phải dùng nhiều phân bón hóa học, nhất là phân đạm Nông dân thường sạ quá dầy, bón phân không cân đối, đặc biệt là quá nhiều phân đạm và dùng thuốc BVTV không đúng (Nguyễn Hữu Huân và cộng sự, 2010) Nghiên cứu 3G3T được Nguyễn Hữu Huân và cộng sự (2010) tiến hành đầu tiên vào năm 2002 trong vụ ĐX và HT ở ĐBSCL

Kết quả là ở các lô thí nghiệm giảm giống, lượng đạm và thuốc trừ sâu rầy nhưng năng suất tăng hơn so với đối chứng Trên cơ sở đó, IRRI đã tài trợ cho

dự án thực hiện các mô hình thí điểm 3G3T qui mô lớn ở tỉnh Cần Thơ và Tiền Giang trong 2 năm 2002-2004 và Bộ Nông nghiệp&PTNT đã chính thức phát động chương trình nầy vào năm 2006 trên cả nước

Kết quả đánh giá tác động ở ba tỉnh An Giang, Cần Thơ và Sóc Trăng vào năm 2006 cho thấy ND 3G3T sử dụng giống, phân đạm thấp, số lần phun thuốc BVTV giảm đối chứng Tuy năng suất giữa 2 nhóm tương đương nhau, lợi nhuận của nông dân áp dụng 3G3T cao hơn nhờ giảm chi phí sản xuất (Huelgas

và Templeton, 2010) Võ Thị Lang và cs (2008) điều tra tại hai Tỉnh An Giang

và Cần Thơ vụ Đông Xuân 2004-2005, đánh giá tác động theo phương pháp ngẫu nhiên hóa cho thấy nông dân có tham gia chương trình 3G3T sử dụng lượng hạt giống thấp hơn, dùng phân đạm và số lần phun xịt thuốc sâu rầy ít hơn; nhưng đạt thu nhập ròng cao hơn nông dân không tham gia

2.3.4 Chương trình "Một phải năm giảm"

1P5G là sự mở rộng của 3G3T, thêm phải dùng giống xác nhận, và giảm

sử dụng nước tưới bằng cách áp dụng kỹ thuật tưới ướt khô xen kẻ Alternate Wetting and Drying) và giảm thất thoát sau thu hoạch

(AWD-Giống xác nhận (certified seed) là giống chất lượng đạt yêu cầu theo tiêu

chuẩn chất lượng Việt Nam TCVN 1776:2004

Tiết kiệm nước bằng kỹ thuật ướt khô xen kẻ (AWD-Alternate Wetting and

Drying) Nguyên tắc là cho nước vào mặt ruộng không ngập sâu quá 5 cm và không thấp hơn mặt ruộng 15 cm, không để ngập nước liên tục

Thất thoát trong thu hoạch và sau thu hoạch Chủ yếu là sử dụng máy gặt

đập liên hợp và máy sấy đúng kỹ thuật

Cách tổ chức thực hiện Chương trình 3G3T và 1P5G Ngành Nông

nghiệp các tỉnh tổ chức các lớp tập huấn 3G3T kết hợp xây dựng các mô hình thí điểm diện tích khoảng 100 ha, mỗi lớp 50 nông dân Công tác truyền thông, thông tin cũng được thực hiện đồng thời Tập huấn 1P5G tổ chức ở An Giang theo dạng các lớp FFS Các tỉnh khác tập huấn, hội thảo mở rộng chương trình 3G3T thành 1P5G Đến cuối năm 2011, toàn vùng ĐBSCL đã tổ chức 224 lớp tập huấn 1P5G cho 5560 nông dân tham gia với diện tích áp dụng là 6.869,2 ha (Cục Trồng trọt, 2012)

2.3.5 Chương trình “Khuyến nông có sự tham gia”

Chương trình Khuyến nông có sự tham gia (Participatory Extension Programme-PAEX do 2012), được tổ chức VVOB (Bỉ) tài trợ thực hiện từ 2008-2012 ở 4 tỉnh Bình Phước, Bà Rịa-Vũng Tàu, An Giang và Sóc Trăng Mục đích là giúp ND, cán bộ khuyến nông và các cấp quản lý các dịch vụ khuyến nông cải thiện chất lượng của hoạt động khuyến nông thông qua tăng cường sử dụng phương pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia (PTD)

2.3.6 Khảo sát chất lượng dịch vụ công trong nông nghiệp nông thôn và hài lòng của nông dân

Chương trình Cải thiện cung ứng DV công trong nông nghiệp và PTNT1

,

đã tiến hành điều tra chất lượng DV và hài lòng của người dân ở hai tỉnh Cao Bằng và Hòa Bình trong hai năm 2008 và 2010 để đánh giá tác động theo phương pháp trước sau Kết quả cho thấy có sự gia tăng tiếp cận các DV KN và hài lòng của ND ở hai tỉnh (PS-ARD, 2010)

2.4 Khung phân tích của luận án

Chương trình khuyến nông có hai thuộc tính: Nội dung là công nghệ mới

và hình thức hoạt động là dịch vụ Công nghệ mới làm cho chương trình có tác động đến thực hành và hiệu quả kỹ thuật trong sản xuất lúa (nhóm giả thuyết 1); hiệu quả kinh tế - thu nhập của nông dân (nhóm giả thuyết 2) Mặt khác, chất lượng dịch vụ dẫn đến hài lòng (Cronin và Taylor, 1992; Kotler và Keller, 2009) và theo kết quả nghiên cứu định tính ở 2.2.5.5, cảm nhận về hiệu quả của công nghệ mới cũng có ảnh hưởng đến hài lòng của nông dân (nhóm giả thuyết 3) Từ kết quả kiểm định các giả thuyết, đề xuất các giải pháp tăng cường công tác khuyến nông; đồng thời, các giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ tập huấn khuyến nông Khung phân tích được thể hiện trong sơ đồ ở Hình 2.7

1 Chương trình được tài trợ bởi tổ chức Swiss Agency for Development and Cooperation SDC

Chương 3

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Giới thiệu Áp dụng hai phương pháp phân tích chính là đánh giá tác động

và phân tích hồi qui mô hình quan hệ chất lượng và hài lòng

3.2 Các giới hạn trong nghiên cứu

Các chương trình KN được giới hạn là 3G3T và 1P5G.Thu nhập được giới hạn là lợi nhuận trồng lúa, tính trong vụ ĐX 2009-2010 Chọn 3 tỉnh An Giang, Cần Thơ, Tiền Giang để nghiên cứu các chương trình KN trên cây lúa Nghiên cứu chất lượng DV được giới hạn trong tập huấn 1P5G ở An Giang

3.3 Phương pháp nghiên cứu và các giả thuyết

Nhóm giả thuyết (1): Thực hành sản xuất và hiệu quả kỹ thuật gồm: H1a,

H1b, H2, H3a,,H3b, H4

Nhóm giả thuyết (2): Hiệu quả kinh tế-thu nhập gồm: H5, H6, H7

Nhóm giả thuyết (3): chất lượng dịch vụ tập huấn khuyến nông

Mô hình hồi qui tuyến tính:

- Truyền thông -Tư vấn

THỰC HÀNH CANH TÁC VÀ HIỆU QUẢ KỸ THUẬT -

- Sự dụng giống xác nhận -Giảm lượng giống

- Giảm phân đạm

- Giảm thuốc BVTV

- Giảm nước tưới

- Giảm thất thoát sau thu hoạch

- Tăng năng suất

HIỆU QUẢ KINH TẾ -THU NHẬP

-Giảm chi phi SX -Giảm giá thành sản xuất lúa -Tăng giá bán -Tăng lợi nhuận

và tỉ suất lợi nhuận

CÔNG NGHỆ MỚI

- "Ba giảm

ba tăng"

-"Một phải năm giảm"

CT KHUYẾN NÔNG CHUYỂN GIAO CN

- Chất lượng DV

- Hiệu quả công nghệ mới

Biến phụ thuộc Y: Hài lòng Các biến độc lập: X1 = Phương tiện hữu hình, X2 = Tin cậy, X3 = Đáp ứng, X4 = Đảm bảo, X5= Cảm thông, X6 = Hiệu quả của công nghệ mới

Các giả thuyết H8, H9, H10, H11, H12, H13 đưa ra để kiểm định ý nghĩa của

hệ số hồi qui các biến độc lập

3.4 Cơ sở dữ liệu

3.4.1 Thiết kế bảng câu hỏi

Bảng câu hỏi 1 Kiến thức quan điểm thực hành và hiệu quả sản xuất

lúa Có 42 câu hỏi và bảng tính chi phí sản xuất, lợi nhuận

Bảng câu hỏi 2: Chất lượng tập huấn "Một phải năm giảm" thang đo

chất lượng dịch vụ có 23 mục hỏi; thang đo hiệu quả có 4 mục hỏi, thang đo hài lòng có 5 mục hỏi, với thang điểm Likert từ 1 đến 7

3.4.2 Lấy mẫu

- Bảng câu hỏi 1 Dùng phương pháp lấy mẫu nhiều giai đoạn

(multi-stage), phân vùng ra nhiều cấp: Tỉnh, huyện, xã để lấy mẫu ngẫu nhiên Chọn 3

tỉnh Angiang, Cần Thơ, Tiền Giang thực hiện nhiều chương trình KN cho cây lúa, có tập quán canh tác thâm canh lúa để tiêu biểu cho sản xuất lúa ĐBSCL Mỗi tỉnh một huyện, mỗi huyện 3 xã Tổng số quan sát là 309, trong đó, 176 nông dân có tham gia và 133 không tham gia các Chương trình 3G3T, 1P5G

Cỡ mẫu 309 đạt yêu cầu cho các ước lượng trung bình tổng thể quan trọng trong đề tài nghiên cứu

- Bảng câu hỏi 2 Chọn mẫu bằng cách lấy ngẫu nhiên 7/11 lớp tập huấn

1P5G vụ HT 2011 ở An Giang, cỡ mẫu là 181, đạt yêu cầu phân tích nhân tố

và phân tích hồi qui

3.5 Phương pháp phân tích dữ liệu

3.5.1 Thống kê mô tả

Phân tích đặc điểm mẫu, thực hành canh tác, nhận thức của ND dưới dạng các bảng thống kê phân tích tần số và phân tích chéo để thấy được biểu hiện của biến theo từng địa phương

3.5.2.Đánh giá tác động

Áp dụng phương pháp đánh giá tác động ngẫu nhiên hóa để đánh giá hiệu

quả của các chương trình khuyến nông Dùng Independent Sample T-test của

SPSS và χ2 để kiểm định các giả thuyết nhóm (1) và (2)