Trong càu 1, nhdm chi noi cbdn làm chùc nàng bd ngfl tinh hud'ng va cd mdi lien két vdi dông tfl long léo hon so vdi bai eàu 1' va 1"> vî trong bai eàu này nhdm dans son bureau là bd ngf
Trang 1VÂN OÊ V! TRI CÙA CAO THÀNH TÔ TÎNH HUÔNG
TRONG TIÉNG VIÊT VA TIÉNG PHÂP
PHAN THI TÎNH
Khoa NN& VH Phdp-DHNN-DHQG Hà Nôi
1 Dàt van de
Bât ky ngudi nude ngoài nào khi hge mot ngoai ngfl khâc cùng it nbiéu cd nhflng kbd kbàn do eâc dàc thù cùa ngoai ngfl dd hoàc do nbflng dàc thù cùa tiéng me dé Hon nfla, vai trd ngfl nghia truyén thd'ng cùa bd ngù tinh hud'ng là chi: thdi gian, noi cbdn, câeh tbùe Thé nhung trong thuc té, dd chi là nbùng dàc trung chung thudng di kèm vdi nbflng câeh dùng da dang bon nbiéu trèn binb diên diên ngdn
va ngfl dung Do vây ma trong nbiéu trudng bgp, kbd xàc dinh hoat dông eu phàp va tâm ânh hudng cùa loai tù này Bdi vi, trong nbiéu
trudng bgp, cùng mot nhdm tfl chi noi chdn dans son bureau kbdng cd
cùng chue nàng cù phàp trong eâc eàu tiéng Pbâp (1), (1') va (1"):
1 Paul travaille dans son bureau
2 'Paul va dans son bureau
1 ' 'Paul est dans son bureau
Vî ta cd thé ndi: Paul travaille ebù kbdng thé ndi: *Paul va bay
*Paul est
Trong càu (1), nhdm chi noi cbdn làm chùc nàng bd ngfl tinh hud'ng va cd mdi lien két vdi dông tfl long léo hon so vdi bai eàu (1')
va (1")> vî trong bai eàu này nhdm dans son bureau là bd ngfl thiét
yéu cùa dông tù, va nhu vây ta không thé xôa nd di cùng kbdng thé chuyén dich nd duge Nhu vây, nhflng yéu td di kèm dông tfl không thë xôa di duge tbî không duge coi là bd ngfl tinh hudng Aller, être
Ngudi ta cùng thudng cho rang dàc trung cùa loai tù này là cd thé
Trang 2thay ddi vi tri, thé nhung trong thuc té, ddi vdi mot sd bd ngfl tinh hud'ng, ta kbdng thé thay ddi vi tri cùa ehùng duge Chàng ban ta cd thé ndi:
2 Dùng, tdi ndi cd mdt tù (Je njai dit qu'un mot)
2' Dùng, tdi ço ndi mot eàu (C 'est vrai que i 'ai dit un mot)
Càu (2) nhàn manh sd lugng tù dâ ndi trong khi dd eàu (2') nhà'n manb viêe cdng nhàn là dà xày ra viêc ndi
Mât khâc, tâc dông vé nghIa cùa loai bd ngfl này dén eâc yéu td cùng cd mât trong càu se tuy thuôc vào vi tri«cùa ehùng ît khi ta thay ddi vi tri cùa ehùng trong càu ma vân gifl nguyén duge eâc già tri ngfl nghIa va ngfl dung
Càc ngbién cflu cho thà'y rang khi ta thay ddi vi tri cùa eâc bd ngfl tinh hud'ng tbî kbdng nhflng nghIa cùa ehùng thay ddi ma chûc nàng cùa ehùng cùng thay ddi Su thuc là khi dùng dâu càu, mot sd bd ngfl
cd chûc nàng lien két vân bàn chat chê hon là khi ehùng d eâc vi tri khâc Càc vi du (3), (3'), (3") sau dày cho thà'y rd dieu dd:
3 Malgré tout cela, les initiateurs du parc naturel sont loin d'avoir gagni leur pari
(Dû dà dat duoe két quà dd tbî nhflng ngudi sang lâp ra kbu bào tdn thién nbién cùng chua thé dat duge cam két cùa hg)
3 ' Les initiateurs du pare naturel, maigri tout cela, sont loin d'avoir gagni leur pari
(Nbùng ngudi sang lâp ra kbu bào tdn tbièn dû dà dat duoe két quà dd cùng chua thé dat duge cam két cùa hg.)
3" Les initiateurs du pare naturel sont loin d'avoir gagni leur pari, maigri tout cela
(Nhflng ngudi sang lâp ra kbu bào tdn tbièn dû dà dat két quà dd, cùng chua thé dat duge cam két cùa hg, dû dâ két quà dd.)
Nhu vây, khi nghièn cùu loai bd ngfl này, pham vi cùa vân dé kbdng chi là eâu ma phài md rông ra toàn vàn bàn
Mot kbd kbàn khâc nfla, khi dflng dâu càu, nhdm tfl malgré tout
cela, trong eâu (3) duge dua lèn thành tièu dièm cùa tbdng tin Trong
khi dd thi d vi tri gifla càu trong (3') va eudi eâu (3"), nhdm này không
cd vai trd này Tuy nbièn, su bien ddi vé nghIa do vi tri tao nên se
Trang 3khong giong nnau aoi voi tat ea eac loai bd ngfl Ta cûng nhàn thà'y mdi quan hê gifla (3) va (3') khâc vdi mdi quan bê gifla (4 )và (4') Ddi vdi
hai càu này, tâm ành hudng cùa trang tù mime kbdng gidng nhau
4 Mime le prefesseur chevronné revoit sa préperation avant le
cours
(Ngav cà tbây giâo cd kinh nghiêm cùng xem lai giâo an trude khi lèn Idp)
4' Le prefesseur chevronné revoit même sa préperation avant le
cours
(Thay giâo cd kinh nghiêm thâm chi cdn xem lai tât cà kè cà giâo
an trude khi lèn Idp)
Tù nhflng nhàn xét trèn, ehùng tdi mudn tim bièu xem, va so sành gifla tiéng Viêt va tiéng Phàp:
1 Thé nào là bd ngfl tinh hud'ng?
2 Cd bao nbièu pbuong tien thé bien y nghIa tinh hudng?
3 Càc bd ngfl tinh hud'ng cd thé dùng d nhflng vi tri nào trong eâu?
4 Nhflng yéu td nào quy dinh hoàc bât buge ehùng d càc vi tri này kbdng? Néu cd thi dd là nhflng yéu td nào?
5 Mflc dô chi phdi cùa càc yéu td kè trèn dén càc loai bd ngfl tinh hud'ng nhu thé nào vé già tri chùc nàng ngù nghIa va ngù dung kbdng?
Dé trà Idi cho eâc eâu bdi trèn dày, ehùng tdi se tien hành càc bùdc sau:
2 Thé'nào là bo ngûrtinh huô'ng
Chùng tdi cho rang: Bo ngù tinh huô'ng là mot thành tô'vé tinh cùa
dông tù không ddm nhiêm eâc chùc nàng nhu: chu ngù, thuôc ngù, bo ngûbât buge, bo ngù trùc tiép hay giàn tiép, hoàc thành tô'cùa càu dé dàp ùng càc chùc nàng, dành gid nhân xét hoàc nùa là càc thành td cùa vàn bdn dé lien két càc dogn, càc phdn cùa vàn bàn
Nhu vây, bd ngfl tinh hudng là eâi ma nbiéu nhà ngfl phàp eàu trùc
ggi là bd ngfl eô chùc nàng trang tù (complément adverbial)
hoàc{adverbial) Càc nhà ngfl pbâp theo ebù truong này dàt bd ngfl
tînh hudng vào vi tri cùa mot thành td chùc nàng trong eâu ngang hàng vdi càc cbflc nàng khâc: ebù ngfl (subjet), bd ngfl ddi tugng
Trang 4(complément d'objet) thuôc ngfl (attribut) bd ngfl tînh hudng (circonstant)
Theo dinh nghIa tbî bd ngfl tînh huô'ng là mot don vi dôc lâp ebù không phài là thành td cùa thành td Hon nfla bd ngfl tînh hudng là chùc nàng eudi cùng trong loat càc chùc nàng chiu su chi phdi ndng cdt là dông tù Dinh ngbia trèn cho phép dua vào trong Idp tfl bd ngfl tînh hud'ng tàt cà càc bd ngfl cd vai trd nhu trang tù cùa càu Vî dông
tù là bat nhàn cùa càu co sd nén bât ky mot thành td nào lien quan dêh
su toàn ven cùa càu chi là yéu td giàn tiép vdi dông tfl Mdi lien hê gifla bd ngfl tînh huô'ng vdi dông tù cd thé ràt chat chê va chi lien quan dén dông tù, trong trudng bgp dd bd ngù tînh hudng gàn vdi vj ngù nhu trong vi du
5 Ils les virent se pencher au-dessus des créneaux et regarder
longtemps vers la mer;
(Sartre, J-P., Les mouches, p 20)
Ngudi dàn thành Argox nbin thà'y hai ngudi nboài qua Id cbàu mai
va ngâm nhîn thàt làu ra bien xa
Trong vi du (5) càc bd ngù tinh hud'ng: au-dessus des créneaux, dông tù se pencher, dia dièm cùa hành dông do dông tù dam nhân, cdn
longtemps chi thdi gian va vers la mer chi dia dièm cùa hành ddng regarder
Mdi lien hê gifla dông tfl va bd ngfl tînh hud'ng cùng cd thé Idng léo hon, khi ma bd ngù tînh hudng ânh hudng dén toàn bô eâu
6 Ouant aux gens d'Argos, le lendemain, quand ils ont entendu leur roi hurler de douleur dans le palais, ils n'ont rien dit encore (id, p 22)
(Cdn ngudi dàn thành Argox, sang hdm sau, khi ho ngbe thà'y nhà vua hét lèn vî dau ddn trong làu dài tbî cûng vân chang ndi gî
Nhu vây trong tiéng Pbâp, bd ngfl tinh hud'ng cd thé gàn vdi mot trung tâm là dông tfl chia, yéu td ebù dao cùa càu, hoàc vdi mot pbân
tù quà khù hay bien tai hoàc mot dông tù nguyên dang nhu trong càc
vi du (7, 8,9)
7 // accepte! Il va encore nous embêter (Ionesco, E., La
cantatrice chauve, p 60)
Trang 5(Ann ta cJiâp thuân u! Roi anh ta çdn làm phién chùng ta nfla.)
8 Elle tourne le dos à l'autre porte par laquelle, toujours se dépêchant, sort la bonne, quy appelle (Ionesco, E., La leçon, p 88)
Vân ludn vdi vàng, cd ta quay lung ra phia cùa ma cd hâu di qua
va ggi
9 Excessivement poli, très timide, voix assourdie par la timidité,
très correct, très professeur (Ionesco, E., La leôon, p 89)
Vdi thài dô lieb su mot câeh thài quà rat nbùt nbât, gigng kbàn di
vî su nbùt nbât, rat ehuàn mue, ràt su pham
10 - Car en arithmétique il faut toujours compter- ce quy compte,
c 'est surtout de comprendre (id, p 115)
(Vî trong sd hge, luôn ludn phài tinb-câi quan trgng, ebù yéu là phài bièu.)
Trong tiéng Pbâp, eâc dai tù phù dinh cap ddi nhu: ne pas,
ne que kbdng duge coi là bd ngù tînh hudng nhung trang tù seulement lai duge coi là bd ngfl tînh hud'ng, nguge lai càc trang tfl
khâc di cap ddi vdi ne nh\i jamais, aucunement, nullement, plus, guère
lai duge coi là bd ngfl tinh hudng
Trên nguyén tàc này, ta cùng cân pbân biêt mot sd trudng bgp
trong dd trang tù (nhàt là eâc trang tù chi cudng dô: trop, tout, assez,
si, beaucoup, de plus en plus, de moins en moins, hoàc tboi thé déjà, souvent, longtemps ) không ddng vai trd bd ngfl tînh hud'ng ma làm
bd ngfl cho tînh tir, tînh dông tfl hoàc trang tir khâc:
11 Ils s'embrassent sans expression
La pendule sonne une fois, très fort
Le coup de la pendule doit àtrejifort
Qu'il doit faire sursauter les spectateurs (Ionesco, E., La cantatrice chauve, p 31)
Hg làng le dm bdn nhau
Ddng hd treo tudng dièm mot lân, ràt to
Tiéng vang cùa ddng hd to dén mue
Làm cho kbàn già giât tbdt lèn
Sau khi dâ xàc dinh duge ddi tugng nghièn cùu là bd ngfl tînh
Trang 6hudng trong tiéng Viêt va tiéng Phâp chùng toi xâc dinh eâc mue tiôu
cân dat sau dây:
3 Mue tiêu nghièn cùru
Khi tien hành nghièn cùu dé tài này, chùng toi theo dudi nhîhig
mue tiêu chinb sau dày:
• Tim ra càc yéu td chi phdi quan hê ngfl nghIa gifla càc yê'u td cùng cd mât vdi bd ngfl
• Due rùt va khâi quât hoâ nguyên tàc hoat dông cùa eâc yéu td làm bien ddi nghIa trong eâc tînh hudng eu thé
• Rùt ra két luân, câeh dùng (vi tri, eâc loai vàn bàn trong dd càc loai bd ngfl cd tân sd xuàt bien nbiéu nhàt)
• Duc rùt càc loai nghïa ma mot binb thài bd ngù tînh hud'ng cd thé dién dat trong eâc hoàn eành khâc nhau Gdp pbân ehùng minh là trong giàng day, ta nên cd câeh dàn dàt vàn dé mot câeh tdng bgp, dua trên nbiéu co sd ly thuyét Chàng ban ly thuyét vé chùc nàng va nguyên tàc hoat dông pbât ngôn
• Gdp pbân xày dung co sd ly thuyét theo hudng nghièn cùu mdi
vé càc pbuong tbùe thé bien chùc nàng, vi tri, va y ngbIa cùa eâc bo ngù tînh hud'ng theo quan dièm chùc nàng - ngfl nghïa va quan dièm
tuong tàc bgp nghïa, theo dd ngina cùa mot don vi ngôn ngù duge tao
ra do su tuong tàc chi phdi lân nhau giùa càc yéu to eô mgt trong ngù ednh va do chùc nàng cùa nô trong eàu, trong vàn bdn Chflng minh
duge càc yéu td tich eue cùa hudng nghièn cùu mdi vé su két bgp gifla
cù phâp, ngfl nghïa, ngfl dung trong nghièn cùu ngdn ngù
• Tdng bgp eâc binb tbùe cù pbâp, eâc vi tri cd thé cd cùa eâc bo ngfl tinh hud'ng, càc giâ tri ngfl nghïa va ngfl dung ma eâc vi tri dd tao ra
• Chùng tdi cùng hy vgng tim ra va khâi quât hoâ thành quy tac eâc yéu td chi phdi vé càc quan hê cù phàp, ngfl nghïa ngfl dung cùa eâc bd ngfl tînh hudng trong càu va trong vàn bàn Làm duge viêc dd ehùng tdi hy vgng gdp pbân xày dung ebuong trînh giàng day hê thd'ng eâc bd ngfl tînh hud'ng nhàm giùp ngudi nudc ngoài hge tiéng viêt cùng nhu ngudi Viêt hge tiéng nude ngoài nàm bat va su dung loai
bd ngù này dé dàng bon Tao cho ngudi hge cûng nhu ngudi day y
Trang 7mue auge rang cacn dùng va y nghïa cùa mot don vi ngdn ngù trong càu va trong vàn bàn do nbiéu yéu td chi phdi Càc yéu td dd là: Tu nghïa cùa yéu td dd, bàn cbà't va yêu eâu cù phàp ngù nghïa cùa nd, dà'u ehàm càu, hoàc ngfl dieu, loai eàu, loai vàn bàn
• Vé mât thuc tien, dé tài se làm tài lieu tham khâo cho viêc nghièn cflu, giàng day va dich thuât eâc càu cd bd ngfl tînh hud'ng Dé tài cùng mong gdp pbân xày dung ebuong trînh giàng day theo quan dièm chùc nàng va giao tiép, ddng thdi cùng giùp cho ngudi Viêt hge tiéng phàp su dung dé dàng bon eâc bd ngfl tînh hud'ng
Dé dàp ùng duge mue dich này, dé tài se dua ra nhân xét, dé ngbi nên chù trgng, luu y nbùng vàn dé gî, ddng thdi cùng chi ra càc y nghïa do càc bd ngfl này cd thé chuyén tài trong eâc vi tri khâc nhau Tfl nhflng nhân xét dd, tuy theo mue dich giàng day va hge tâp cùng nhu tuy theo ddi tugng, dieu kiên ma dua ra nhflng câeh tiép cân va eâc loai binb flng dung phù bgp
4 Nguôn dur lieu nghièn cùru
Xuàt pbât tù mue tièu nghièn cùu trèn dày, chùng tdi nghièn cùu
bd ngfl tînh hud'ng trong càu va trong vàn bàn ndi hoàc vièt cùa tiéng Phàp bien dai cd so sành vdi tiéng Viêt
Càc dfl lieu se duge lâ'y trong mot sd kich, tièu thuyét bien dai vièt
bàng tiéng Phâp Càc kbd tho Kiéu cùa Nguyên Du va nbiéu ea dao,
tue ngfl Viêt Nam Ngoài ra, chùng tdi cdn su dung nbiéu thé loai vàn bàn khâc nhu tho, càc bài bào, càc trieh doan bdi thoai Mue dich cùa viêc su dung nbiéu loai hinh vàn bàn là dé xem xét khâ nàng ânh hudng cùa càc cap dô va loai binb vàn bàn dén vi tri, dieu kiên dùng
va càc già tri ngfl nghïa, ngfl dung cùa càc bd ngfl tinh hudng d càc trudng bgp dd
5 Nôi dung nghièn cùru
Chùng tdi cho rang bat ky mot su kiên nào cùng phài diên ra trong mot không gian va thdi gian nào dd, phài cd xuàt xfl va phài cd mue dich, eâc hoàn eành này cd thé bien bien rô ra hay bàm an Theo P Charaudeau thi càc thông tin này không phài là thông tin phu cho su kiên va cd thé xda di khôi pbât ngdn ma khdng ânh hudng gî dén
Trang 8tbdng bào nhu eâc nhà ngdn ngfl hge càu trùc dâ khàng dinh Ông cho rang chi cd yêu eâu giao tiép mdi cd quyén quyê't dinh vai trd cùa càc yéu td trong dién ngdn Don giàn là càc tbdng tin này tao nên tînh hudng trong dd su kiên dién ra
Vé pbân minh chùng tdi xuàt pbât tù eâc nguyên tàc hành chùc va
y nghïa dién dat cùa eâc bd ngù tînh hud'ng, chùng tdi du vào càc loai vàn bàn dùng làm dfl lieu nghièn cùu dé thd'ng kè, pbàn tich càc vi tri khâc nhau cùa chùng trong mdi quan hê vdi eâc yéu td cd mât trong ngfl eành; vi tri (dflng dâu hay eudi càu) cd thé xoâ di hay khdng trong viêc tao ra càc giâ tri khâc nhau vé nghïa Tfl dd rùt ra quy tâc hoat dông, quy tâc chi phdi nghïa cùa eâc yéu td trong càu ddi vdi nghïa tdng thé cùa càu, cùa vàn bàn Trên co sd két quà nghièn cùu, dé xuàt mot sd ùng dung trong giàng day tiéng phàp cho ngudi Vièt va tiéng viêt cho ngudi nudc ngoài
6 Phi/dng phàp
Dé thuc bien dé tài, chùng tdi dâ dgc, nghièn cùu càc cdng trînh
vé lïnh vue này trong bai thù tiéng Viêt va Phàp, tù dd ehùng tdi ebgn hudng nghièn cùu co bàn, dira vào chùc nàng - ngfl nghïa - ngfl dung cùa eâc don vi duge dua ra xem xét Cu thé là chùng tdi tim càc doan vàn bàn thuôc eâc chù dièm va loai binb vàn bàn khâc nhau cd chùa
bd ngfl tinh hud'ng, tàeb chùng ra dé ngbién cùu, thay ddi vi tri trong càu dé bièt khâ nàng két bgp vê eu phâp vé mue dô ânh hudng cùa chùng dén eâc yéu td khâc va dén vàn bàn nhu thé nào?
Chùng tdi cùng pbàn tich, tbdng kè dé tim ra eâc pbuong tbùe thé bien, binb thài càu tao, vi tri trong càu, rùt ra eâc y nghïa khâc nhau cùa loai bd ngù này Sau dd chùng tdi khâi quai quât hoâ, rùt ra quy tâc hoat dông, y nghïa thé bien cùa tùng loai bd ngù
7 Y nghïa cùa viêc nghièn cùru
Ngù phâp truyén -tbdng dua vào nghïa va chia ra eâc loai bd ngfl tinh hudng nhu: noi cbdn, thdi gian, mue dich, nguyén nhân, câeh tbùe Thé nhung viêc xàc dinh loai này lai kbdng cho phép pbàn biêt pbuong tbùe hoat dông cùa chùng trong càu, trong vân bàn - yê'u td quan trgng nhàt ddi vdi ngudi hge ngoai ngfl dé rùt ra qui luât hành chùc cùa chùng trong eâu Quà vây, ta se khdng nhân ra duge su khâc
Trang 9biei nay trong eac eau U, 1' va i " ) néu ta âp dung câeh thù truyén
thd'ng bàng câeh dàt êu bdi: Vi ddi vdi êu (1) ta cd thé bdi Où
travaille Paul? Va ta cd thé cd càu trà Idi:- Dans son bureau, il travaille Nbùng ddi vdi (1' va 1") néu cùng dùng ều bdi vdi ó càc
càu trà Idi kiéu trèn se khdng dùng:
Où va-t-il? * Dans son bureau, il va
Où est-il? *Dans son bureau, il est
Do vây ehùng tdi mudn gdp pbân xày dung co sd ly thuyét va tao
ra hudng ngbién cùu mdi vé càc pbuong tbùe thé bien chùc nàng, vi tri, va y nghïa cùa càc bd ngfl tỵnh hudng theo quan dièm chûc nàng
-ngfl nghïa va quan dié'm tuong tâc hop nghïa, theo dd ngliTa cùa mot
dan vi ngơn ngù duge tgo ra do su tuong tàc chi phoi lân nhau giùa càc yéu td eơ mgt trong ngù ềnh va do chùc nàng cùa nd trong càu tgo ra Md ra hudng nghièn cùu mdi vé ngfl nghïa va hành chùc trong
ngơn ngfl
Tài lieu tham khâo
1 Cao Xuàn Hao, Tiéng Viêt - Sa thdo ngù phàp chùc nàng, tâp 1,
HàNơi, 1991
2 Ly Tồn Thàng, Ly thuyét trât tu tù trong cù phàp, Nxb Dai hge
Qude gia Hà Nơi, 2004
3 Phan Quy Bieh, Nghiin cùu phi binh vàn chuang va nghiin cùu
Viêt ngù-Ngdn ngù, Viên Khoa hge Xà bơi Viêt Nam, N°
7/2005, pp 18-26
4 Charaudeau, P., Grammaire du sens et de l'expression, Paris,
Hachette, 1992
5 Gardes-Tamine, J., La grammaire 2, Syntaxe, Edition revue et
augmentée, Paris, A, Colin, 1997
6 Grévise, M., Le bon usage, Paris-Gembloux: Dueulot, Paris:
Hatrer [9 gè édition]
7 Guimier, cl & ali., 1001 Circonstants, PUF de Caen 1993
8 Leemand, D., Les circonstants en question (s), Paris, Kimơ 1998
9 Le Goffic, P., Grammaire de la phrase française Hachette,
Paris, 1993
Trang 1010 Niquet, G & ali Grammaire des collèges 3*""='Hatier, 1991
11 Phan Thi Tînh, L'aspect en Vietnamien (Mémoire de maîtrise
Bordeaux HI, France 1984)
12 Phan Thi Tinh, La phrase française, Nxb Dai hge Qude gia
Hà Nôi, 2005
13 Phan Thi Tinh, Les parties du discours et les fonctions, Nxb
Dai hge Qude gia Hà Nôi, 2005
14 Rigiel, M et ali Grammaire méthodique du français, PUF, 1994
15 Tomassonne, R., Pour enseigner la grammaire, Delagrave Podagogie,
1998
16 Wilmet, M., Grammaire critique du français, Paris, Dueulot,
2003, 3'*'"^ édition