Tổ̉ chức quản lý nghiên cứu cơ bản ở một số nước trên thế giới

Mot trong n h ù n g dd'i tUdng dUde tài trd, cho vay tu Quy này là "càc nghién cùu ed bàn" Diéu 3, Diéu le ve to ehùc va boat dong cùa Quy phàt trién khoa hoc va cdng nghe qud'c già.. 0

Tó CHQC QUÀN LY NGHIÉN CL/U CO BAN

Ò MOT SO NUÒC TRÉN THE GIOÌ

ThS Le Yèn Dung

Ban Khoa hoc - Cóng nghe, DHQG Ha Nói

Ngày 22/10/2003, Thù tudng Chinh phù dà ky Nghi dinb so 122/2003/ND-CP ve viéc thành lap Quy phàt trién khoa hoc va cdng nghé qudc già, md ra mot md hình quàn ly mdi dd'i vài càc boat dong khoa hoc cdng nghe d Viet Nam Mot trong n h ù n g dd'i tUdng dUde tài trd, cho vay tu Quy này là "càc nghién cùu ed bàn" (Diéu 3, Diéu le

ve to ehùc va boat dong cùa Quy phàt trién khoa hoc va cdng nghe qud'c già)

Nghién cùu ed bàn (NCCB) ndi chung eting n b u NCCB trong khoa hoc tu nhién ndi riéng là nén tàng de phàt trién cdng nghe, xày dUng tiém lue khoa hoc Do vay càc NCCB ed vi tri rà't quan trong trong sU nghiép phàt trién khoa hoc, cdng nghe phue vu cdng nghiep boa bién dai hoà dà't nude Mot dac thti quan trong cùa NCCB là chUa mang lai hieu qua trUe tiép trong thdi gian ngàn ban, nhung ddng vai trd nén tàng cho su phàt trién chung cua khoa hoc va cdng nghé cùng nhU giào due va dào tao

0 nhiéu nude ed nén khoa hoc phàt trién, lue lUdng nghién cùu ed bàn Idn manh, Nhà nude thUdng thành lap ed quan chuyén tràch ho trd trUe tiép cho càc nhà khoa hoc theo càc de àn dUa theo nguyèn tàc tuyén chon Càc ed quan dd thUdng ed tén goi là Quy khoa hoc (Science Foundation) hoae Hdi dong khoa hoc (Science Couneil) nhUng ve ed bàn, nguyén tàc ho trd cho càc de àn nghién cùu là nhU nhau, tap trung ebù yè'u là ho trd cho càc boat dong nhàm day manh nghién cùu khoa hoc, cu the là:

- Quy ho trd trUc tiép cho càc de àn nghién cùu do eàe nhà khoa hoc de xuà't phù hdp vdi càc dinh hudng nghién cùu cùa quy (dinh hUdng này dUde xày dUng mot càch dàn chù bài cdng dong càc nhà khoa hoc, phù hdp vdi chié'n lUdc phàt trién KHCN qud'c già)

- Quy ho trd cho càc de àn nghién cùu thdng qua tuyén chon chat che bài he thd'ng tham dinh doe làp cùa càc nhà khoa hoc

- Ngàn sàeh eiia quy dUdc eà'p tu nhiéu nguón, dd'i vdi NCCB nguon chù yé'u t u ngàn sàeh Nhà nude, ngoài ra ed the n h a n ho trd cùa càc td ehùc kinh té' trong va ngoài nude, hd trd ciia càc to ehùc chinh tri - xà boi trong va ngoài nUdc, ho trd ciia càc cà n h à n trong va ngoài nude

- Quy boat dong theo ed che' nàng dong, da dang nhàm tbùc day NCCB nhU: hd trd to ehùc càc boi thào khoa hoc, hd trd xuà't bàn càc à'n phàm khoa hoc, hd trd cho càc nhà khoa hoc tré, eàe giài thudng khoa hoc

- Quy ddng vai trd trong viec tàng cUdng hdp tàe qud'c te

Sau day là td ehùc quy nghién cùu ed bàn mot so' nude trén thè' gidi

1 QUY NCCB NGA (RUSSIAN FOUNDATION OF BASIC

RESEARCH - RFBR)

Dude t h à n h lap ngày 27/4/1992 theo sàc lenh so' 426 cùa Tdng thd'ng lién bang Nga, Quy NCCB Nga boat dong tu quàn nhU mot ed quan Nhà nude nhàm hd trd cho càc NCCB thuoc càc linh vUe khoa hoc: toàn hoc, ed hoc, tin hoc, vat ly hoc va thién vàn hoc, hoà hoc, sinh hoc, y hoc, càc khoa hoc ve trai dà't, càc khoa hoc xà boi va n h à n vàn Mot trong nhùng nguyén tàc càn bàn nhà't cùa Quy là hoàn toàn cdng khai Tà't eà càc vàn bàn quy pham cùa Quy, két qua tuyén chon, càc vàn bàn hUdng dàn déu cdng bd'edng khai va dén vdi tà't eà nhùng

ai quan tàm

Nhiem vu chù yeu cùa Quy là:

- Ho trd càc NCCB;

- Nàng cao trinh do chuyén mdn cùa eàe nhà khoa hoc;

- Phàt trién hdp tàe khoa hoc va pho bién thdng tin trong linh vUc NCCB;

- Hd trd cho sU hdp tàe qud'c té trong NCCB;

- Hd trd cho eàe tàp the khoa hoc chuyén mdn cao, cho eàe trUdng phài khoa hoc va càc nhà khoa hoc xuà't sàc

Quy hd trd trén nguyén tàc khdng hoàn lai va phi thUdng mai Diéu kién bàt bude de Quy hd trd là càc két qua khoa hoc dUde thUc bién bang kinh phi cùa Quy déu phài dUdc cdng bd' trén càc tap chi khoa hoc va bién chùng thành tài san chung cùa xà boi

Hàng nam Quy NCCB Nga to ehùc càc tuyén chon de hd trd cho càc de àn theo càc loai hình sau day:

- De àn NCCB cùa càc nhà khoa hoc;

- Càc de àn tàng cUdng trang thiét bi;

- Hd trd xuà't bàn càc à'n phàm khoa hoc, càc tuyén tap cdng trinh khoa hoc, càc giào trình ;

- Xày dUng he thdng tin, ed sd dtì liéu;

- Hd tre? to ehùc càc boi nghi, boi thào khoa hoc; ,

- Ho trd quan he hdp tàe qud'c té cùa eàe nhà khoa hoc;

Nguón tài chinh cùa Quy co tu: :• \ : M '^ <

- Tu ngàn sàeh Nhà nUdc (dUde xàc dinh bang 4% ngàn sàeh Nhà nude Lién bang dành cho khoa hoc, tu nàm 1997 tàng lén là 6%); ' - Tu nguon ddng gdp cùa càc xì nghiep, ed quan, càc td ehùc, cà ' ' ' nhàn, td ehùc phàp nhàn cùa nude ngoài;

' ' - Tu phàn Idi nhuan cùa càc td ehùc kinh doanh Theo Luat phàp ' Nga, viec ùng ho này vào Quy sé khdng bi dành thué

Cd cà'u td ehùc cùa Quy góm Chù tich Quy do Tong thd'ng bò nhiem trong nhièm ky 3 nàm, Hdi dong Quy góm Chù tich, 2 Pbd Chù tich, Tong thu ky va 24 uy vién - day là ed quan quàn ly cao nhà't, dUdc Chinh phù Lién bang bd nhiem trong nhiem ky 3 nàm va Uy ban Diéu hành quy là ed quan thùa hành va diéu bành eàe boat dong cùa Quy góm 11 ngUdi de giài quyét nhùng và'n de trong pham vi Hdi dong Quy

uy nhiem

Hién nay Quy NCCB Nga ed hdn 2000 chuyén già dàu ngành d càc vùng kbàc n h a u t h a m già t h a m dinh de àn, ho chiù tràch nhiem xem xét, dành già tinh khà thi va mùe hd trd kinh phi cho eàe de àn Mdi nàm Quy tié'n h à n h cuoc tuyén chon chinh mot làn Trong giai doan 1993 - 1995, Quy dà hd trd 8.760 de àn nghién cùu trong tdng so' 42.234 de àn dUdc de xuà't vdi sU tham già cùa hdn 50.000 n h à khoa hoc

2 QUY KHOA HOC TU NHIÈN TRUNG QUÓC (NATIONAL NATURAL SCIENCE FOUNDATION OF CHINA - NSFC)

Quy khoa hoc tu nhién Trung Qud'c do Qud'c vu vién t hàn h lap nàm 1986, là ed quan quàn ly nghién cùu chiù tràch nhiem thùe day

va hd trd tài chinh cho NCCB va NCCB ùng dung

Nhièm vu chù yé'u cùa Quy là: Hudng dàn, diéu hoà pbd'i hdp va

ho trd kinh phi cho NCCB va NCCB ùng dung, xàc dinh va boi dUdng nhàn tài nhàm tbùc day KHCN, thùe d^y phàt trién kinh t é xà boi d Trung Qud'c trén ed sd nhùng nguyén tàc hUdng dàn, chinh sàeh va ké' hoach cùa Nhà nude ve KHCN; Thu n h à n càc de xuà't nghién cùu de tham dinh, dành già, lUa chon nhùng de àn td't nhà't de tài trd; Tu và'n cho càc ed quan nghién cùu kbàc ve eàe và'n de quan trong lién quan dén chién lUdc phàt trién NCCB va NCCB ùng dung; Giùp dd eàe quy khoa hoc chuyén ngành ve ké' hoach va xày dUng càc chUdng trinh nghién cùu; Phàt trién càc mdi quan he hdp tàc vdi càc quy khoa hoc

va càc ed quan tUdng ùng d nUdc ngoài

To ehùc cùa Quy: Hdi dong Quy góm Chù tich, Phd Chù tich va càc t h ành vién là càc chuyén già trong càc llnh vUc KHCN va q u à n

ly dUdc bd nhiem theo nhiem ky 4 nàm Ben canh Hdi dong Quy cdn

ed Hdi dong ed' và'n góm hdn 50 n h à khoa hoc ndi tié'ng trong va ngoài nude

Nguón kinh phi cùa Quy chù yé'u do Nhà nUdc p h à n bd va tiép nhàn càc khoàn ddng gdp cùa càc cà n h à n va càc td ehùc trong nude

eùng nbu ò nUdc ngoài Kinh phi này khdng ngùng tàng lén, n à m 2003

tdng kinh phi cùa Quy dat tdi 2 ty NDT (-250 trieu USD)

Qui trình tuyén ehpn càc du àn: hàng nàm càn eù vào nhùng nguyèn tàc hUdng dàn, k é hoach phàt trién kinh t é - xà boi cùa Nhà nude, Quy hUdng dàn nhùng chUdng trình va càc thù tue càn thiét de càc nhà khoa hoc dàng ky xin tài trd kinh phi Quy t h à n h lap he thdng dành già tham dinh chat che de xem xét càc de àn cdng bang

va chinh xàc Hién tai he thd'ng dành già cùa Quy góm 59 boi dóng vdi 730 chuyén già trình do cao va ed 20.000 chuyén già tham dinh chuyén ngành

Càc chUOng trinh ho tró kinh phi cùa Quy góm:

- ChUdng trình chung: tài trd cho càc de àn tU do, de àn cùa càc

nhà khoa hoc tré, de àn phàt trién càc vùng d Trung Qudc, de àn thUc hién càc y tudng va quan niem mdi trong cdng nghé cao

- ChUdng trình trong diém: tài trd cho càc và'n de khoa hoc quan trong, ed trién vong vdi kinh phi 45.000 NDT (~5.600USD)

- ChUdng trình Idn: tài trd cho càc và'n de khoa hoc Idn, lién ngành vài kinh phi 100.000 NDT (~12.500USD)

Qua qua trình boat dong hdn 15 nàm, Quy khoa hoc tu nhién Trung Qud'c dà trd thành ed quan hd trd on dinh va giù Vai trd quyét dinh thùe day NCCB, dà tao ra ed che' dàn chù va canh tranh làng manh trong boat ddng NCKH, trành trùng lap, trén ed sd két hdp nguyèn tàe tU do sàng tao cùa càc nhà khoa hoc va dinh hUdng cùa nghién cùu thdng qua da dang hoà càc loai hình hd trd NCCB Quy khoa hoc tu nhién Trung Qudc dóng vai trd quan trong trong dào tao nhàn tài, tàng cUÒng hdp tàc giùa NCCB va ùng dung, tàng cUÒng hdp tàe quó'e t é trong NCKH Thàng 8/2001, nhàn dip ky nièm 15 nàm ngày thành làp, Quy khoa hoc tu nhién Trung Qud'c dà tó ehùc boi thào qud'c té'"He thd'ng Quy khoa hoc hUdng tdi thé'ky 21" vdi sU tham

du cùa hdn 100 thành vién bao góm 22 nhà lanh dao cùa càc quy khoa hoc Idn tu 15 qud'c già de tong két, rùt kinh nghiém va hoàn thién hdn

de tàng cUdng hiéu qua boat dong cùa Quy

3 QUY KHOA HOC QUÓC GIÀ MY (NATIONAL SCIENCE FOUNDATION)

Quy khoa hoc qud'c già My là ed quan doe lap dUde t h àn h làp theo dao luat cùa Qud'c boi My tu nàm 1950 Quy dUdc t hàn h làp de tbùc

day sU tié'n bd ve KHCN thdng qua viec bd trd càc chUdng trình nghién cùu va giào due, chù yé'u là càc nghién cùu chà't lUdng cao dà dUdc chon loe va dành già cùa boi dóng tham dinh

Tó ehùc Quy góm ed Hdi dóng Quy va Giàm dd'e Giàm dd'e Quy làm viec chuyén tràch do Tong thd'ng bó nhiem va dUdc Qud'c boi ehà'p thuan trong nhiem ky 6 nàm Hdi dóng góm 24 t hàn h vién làm viéc theo che do kiém nhiem, day là nhùng nhà khoa hoc xuà't sàc làm viec trong càc llnh vUe khoa hoc kbàc nhau Hdi dóng quy ed ehùc nàng hoach dinh chinh sàeh hd trd KHCN va phàt trién nguón n h à n lUc KHCN Giàm dd'e Quy thUe hién ehùc nàng diéu h à n h boat dong cùa quy Ben canh dd cdn ed Tdng tha n h tra do Hdi dóng quy bau, ed ehùc nàng kiém tra giàm sàt càc boat dong cùa quy

Quy khoa hoc qud'c già My dUdc tó ehùc theo eàe lình vUc khoa hoc hàn làm Càc boat ddng cùa Quy tap trung vào:

- Hd trd cho NCCB trong tà't cà càc linh vUe KHCN thdng qua viéc eà'p tài trd, càc hdp dóng, càc thoà thuan vdi eàe trUdng dai hoc, càc td hdp dào tao, càc td ehùc phi Idi n h u a n va càc td ehùc nghién cùu kbàc

- Khuyé'n khieh sU hdp tàe giùa càc trUdng dai hoc, vién nghién cùu, doanh nghiep

- Thùe day sU phàt trién tài nàng thdng qua viéc hd trd cho càc sinh vién, nghién cùu vién sau khi làm tié'n sì

- Hd trd cho eàe ehUdng trinh nghién cùu qud'c già hoac qud'c tè' Idn nhU: ehUdng trình Nam cUc, khoan bién, nghién cùu dia chà't toàn càu, thién vàn, khi quyén, sinh hoc, sinh thài

Hàng nàm Quy n h a n dUdc hdn 40.000 de àn xin tài trd va trong

so dd, khoàng 10.000 de àn NCKH, hoc bóng nghién cùu sinh, càc boat dong dào tao dUde chà'p thuan

TÓ C H t r c QUÀN L ^ NCCB Ò VIET NAM

0 nude ta, trong nhiéu nàm qua Dàng va Nhà nude dà quan tàm xày dUng tiém lue KHCN, trong dd ed NCCB Chinh vi vay ma lUc

lUdng NCCB ò nude ta hién nay tUdng dd'i manh, boat ddng trong

nhiéu Cd quan nghién cùu, càc trUdng dai hoc NCCB ò nUde ta cùng

dà dat dUde nhiéu th à nh tUu quan trong, làm ed sd cho càc nghién cùu ùng dung, tiép thu va làm chù càc cdng nghé hién dai, su dung hdp ly tài nguyén thién nhién, bào ve mdi trUdng va phdng chd'ng thién tai, làm ed sd khoa hoc cho viéc hoach dinh càc chinh sàeh cùa Nhà nuóc Càc NCCB gdp phàn nàng cao chà't lUdng dào tao càn bd KHCN Mot so'két qua NCCB thuoc lình vUc toàn hoc, ed hoc, vat ly, sinh hoc, càc khoa hoc trai dà't dà dat trình do qud'c t é va dUdc dành già cao To ehùc NCCB d nUdc ta ed the chia làm 3 giai doan:

Giai doan trUóc nàm 1991: Nhiem vu NCCB cdn phàn tàn, chUa

tap trung

Giai doan 1991 - 1995: Bd Khoa hoc, Cdng nghe va Mdi trUdng dà

tó ehùc trién khai chUdng trình "NCCB trong lình vUc khoa hoc tu nhién" theo mot qui dinh phù hdp vdi nhùng dac thù cùa NCCB, ddng vai trd tó ehùc nghién cùu trén pham vi cà nude Viéc xày dUng càc de tài nghién cùu thuoc ChUdng trình bude dàu dUa trén nguyén tàc tuyén chon, càc Hdi dóng khoa hoc chuyén ngành lUa chon càc de tài dUa trén ed sd noi dung dàng ky cùa eàe tap thè nghién cùu theo nhùng tièu chuàn do Ban Chù nhiem ehUdng trinh qui dinh nhU y nghìa khoa hoc, tiém lue khoa hoc, khà nàng thUc hién ChUdng trình ed 18 Hoi dóng khoa hoc giùp Ban Chù nhiém chUdng trình tuyén chon va nghiem thu dành già eàe de tài nghién cùu Trong giai doan 1992 — 1995, tong so' ed 544 de tài dUdc xét duyét dUa vào thUc hién Ben canh viéc tó ehùc trién khai thUc bién càc de tài NCKH, chUdng trình cdn hd trd nhiéu boat dong kbàc nham thùe day NCCB nhU hd trd tó ehùc càc hoi nghi, boi thào khoa hoc, hd trd mot sd'tap ehi khoa hoc chuyén ngành, xuà't bàn càc sàeh chuyén khào, hd trd mot so' nhà khoa hoc di nUóc ngoài du boi nghi, khào sàt

Giai doan 1996 deh nay: sau Nghi quyét TW2, NCCB dà dUdc

quan tàm nhiéu hdn, Bd Khoa hoc, Cdng nghé va Mdi trUdng trUe tiép giao eàe nhièm vu NCCB cho càc ed quan thUc hién Cd che quàn ly chUdng trình dà dUdc cài tié'n mot bude: Bd Khoa hoc, Cdng nghe va Mdi trUdng thành lap Hoi dóng Khoa hoc Tu nhién (HDKHTN) vói nhiem vu tu và'n ve phUdng hUdng va nhiem vu NCCB trong khoa hoc

tu nhién TrUe thuoc HDKHTN ed 7 boi dóng khoa hoc chuyén ngành

ed nhiém vu giùp Hdi dóng trong viéc xày dUng dinh hUdng nghién cùu, xàc dinh, tuyén chon nhiém vu va dành già két qua khoa hoc ChUdng trình NCCB trong khoa hoc tu nhién giai doan này ve ed bàn dUdc tó ehùc quàn ly dUa trén ed sd kinh nghiém giai doan 1991

-1995 nhUng dà ed nhiéu cài tié'n Ve hình tbùc tó ehùc dà mang dàng dà'p Quy khoa hoc cùa càc nude tièn tié'n: ed quy che tuyén chon, tham dinh, dành già càc nhiém vu, quy che ve chuyén già tham dinh, qui dinh mot sd'biéu màu dùng cho cdng tàc quàn ly Càc loai hình tài trd cùa HDKHTN cùng dUde da dang hoà: hd trd de àn nghién cùu, hd trd

tó ehùc boi nghi, boi thào, hd trd xuà't bàn sàeh chuyén khào, hd trd càc nhà khoa hoc tre di dU hdi thào khoa hoc d nude ngoài Kinh phi Nhà nude dàu t u cho NCCB ngày mot tàng (Nàm 2001: 20 ty, nàm 2002: 30 ty, nàm 2004: 45 ty) Tuy nhién, HDKHTN vàn cdn boat dong nhU mot Cd quan tU và'n, chUa ed tu càch phàp n h à n nén rà't ban che' trong viéc quàn ly eàe nhiém vu NCCB, viec eà'p kinh phi cho eàe nhiém vu hién nay phài thdng qua càc bd/ngành chù quàn, do vay kinh phi chuyén dén càn bd thUe hién nhiém vu thudng eham so vdi tié'n do Ve Cd che td ehùc va quàn ly càc nhiem vu NCCB hién nay dà ed nhiéu cài tién, ddi mdi nhUng vàn chUa hoàn chinh nén chUa phàt huy hé't tiém nàng va vai trd cùa NCCB trong sU nghiep cdng nghiep hoà, hién dai hoà dà't nude

Hy vong trong thdi gian tdi, eùng vdi sU hoàn thién ve ed cà'u tó ehùc va Cd che' boat ddng, Quy phàt trién khoa hoc va cdng nghé qud'c già sé tbùc day manh me boat ddng NCKH d nUde ta ndi chung va boat dong nghién cùu ed bàn ndi riéng