Trude thue té néu trén, chùng tdi dà tié'n hành nghién eflu d i tài: "Nghién cùu trong nàm so trén giày àn sau khi su diing, góp phàn làm sqch mói trudng, tàng thu nhàp cho ngudi lao dón
Trang 1NGHIÈN CQU TRÒNG NÀM SO TRÈN GIÀY AN SAU KHI
SU DUNG GÓP PHAN LÀM SACH MÒI TRUÒNG, TÀNG THU NHAP CHO NGLfÒI LAG DONG
THS TRAN THU PHUONG, LUU THITHUY GIANO,
LE THI HA, PHAM THEHUY, NGUYÉN LAN PHUDNG, PHAM THI HA PHUONG
Khoa Mói truàng, Dai hoc KHTN Ha Nói
I MÒ DÀU
Cùng vdi qua trình edng nghiép hoà, hién dai boa dàt nude, càc ngành dich vu cùa nude ta dà ed nhflng bude tié'n vugt bàc Cude song hién dai kéo theo xu hudng già tang manh me nhu càu su dung dich
vu, dàc biét là dich vu an udng He qua tàt yé'u cùa vàn d i này là mang ludi nhà bang, khàeh san phàt trién vdi tdc dd cbdng màt
Dàng sau dàu hiéu dàng mflng cùa mot nln kinh té dang khdi sàc, thay da ddi thit, it ngudi trong chùng ta quan tàm dé'n màt trai luón di kèm vdi nd - nhflng tdn hai dé'n mdi trudng Khdng nàm ngoài tình trang ehung, dich vu an udng dà gay ra rat nhiéu vàn di bàt càp cho mèi trudng nhu su dung bàt hgp ly ngudn tài nguyén thién nhién, xà thài qua mfle Trong dd ed mot vàn de ma tàt eà chùng ta ludn gap phài trong eudc song bang ngày nhung it ai de y dé'n - giày an sau khi sfl dung
Ngày nay, giày àn dà tra thành mdt phàn khdng thè thié'u trong mdi bua an, dù dd là bua àn d già dình bay d nhà bang, khàeh san Nhu càu vi giày tàng ddng nghia vdi viée già tang mdt lugng Idn chat thài ràn vào mdi trudng
Vi the', tàn dung ngudn xenluloza thài bd này de tài san xuà't, nàng cao he so su dung giày àn, khép kin vdng tuàn boàn vàt chat là mot vàn de hé't sflc ed y nghia ddi vdi mdi trudng
944
Trang 2Hién nay, trong nàm dang là mdt nghl ed tiém nàng rat Idn Nàm
àn khóng chi là mdt loai thue phàm ed già tri dinh dudng cao ma con
co khà nàng chfla dugc nhiéu loai bénh Càc món àn ve nàm da dang, phong phù, di che bién lai hgp khàu vi cùa nhilu ngudi Vi vày, nhu càu sfl dung nàm trong ddi sd'ng hàng ngày dang già tang manh me va chàc chàn se con tàng cao han nùa
Cho dén nay dà ed khà nhiéu edng trình nghién eflu san xuà't nàm
àn trén nhung ngudn nguyén liéu khàe nhau nhu: bdng, mùn cua, bS mia, rom Idi ngd
Tuy nhién, nhflng nguyén liéu này cùng khdng phài ré tién De trong nàm, ngudi lao ddng phài dàu tu mdt sd vdn nhàt dinh (già bdng phéthài hién nay lén tdi 1 triéu ddng/ltàn) Han the nùa, vdi mfle tiéu thu nàm nhu hién nay (hàng nàm thè gidi tiéu thu khoàng 15 triéu tàn nàm àn) nhflng ngudn nguyén liéu này dang dàn trd nén khan hiém han va chàc chàn sé dàt dàn lén nfla trong tuang lai Trong khi dd, mdt lugng xenluloza khdng lo - giày àn, hàng ngày vàn dugc thài bd ra mdi trudng, gay ra nhilu vàn d i bàt càp, vfla làng phi vfla gay d nhiém, lai làm màt my quan mdi trudng Trude thue té néu trén, chùng tdi dà tié'n hành nghién eflu d i tài:
"Nghién cùu trong nàm so trén giày àn sau khi su diing, góp phàn làm sqch mói trudng, tàng thu nhàp cho ngudi lao dóng"
Muc dich cùa nghién eflu này là:
- Tàn dung va xù ly dugc ngudn giày àn thài bd, làm nguyén liéu trong nàm
- Dua ra quy trình nudi trdng nàm ad trén ngudn nguyén liéu mdi
- Gdp phàn tài su dung tài nguyén, làm sach mdi trudng va tàng thu nhàp cho ngudi lao ddng
II NGUYÉN LIÉU VA PHUONG PHÀP NGHIÉN CÙU
1 Nguyén liéu
1.1 Vi sinh vàt
Chùng nàm sd: Pleurotus ostreatus
1.2 Nguyén liéu
- Giày àn sau khi su dung (thu gom tai càc quan àn khu vue ky tue
945
Trang 3xà MI Tri, ky tue xà Dai hgc Kién Trùe, ky tue xà Hoc vién Buu
Chinh Vién Thdng)
- Bdng phé thài cùa nhà mày
2 PhircJng phàp nghién ciiru
2.1 Phàn làp vi sinh vàt trong ca chat sau khi lén men tu nhién
2.1.1 Phàn làp vi khiidn
De phàn làp vi khuàn, chùng tdi su dung mdi trudng ed thành phàn:
Thành phàn
Pepton 10(g/l)
Nac 15(g/l)
Thach 20(g/l)
Nude càt lOOO(ml)
Sau khi dun, mdi trudng dugc chia vào càc bình ndn, khfl trùng ò
120"C, àp suàt 1 atm trong 30 phùt
20g Imi Imi Imi Imi Imi
ISOmlnudc
10' 10"' 10"' 10-' 10^ Càn 20g co chat dà lén men rèi pha loàng nhu sa dd trén, thu dugc
càc dng nghiém ed dd pha loàng lO"^; 10 "^ IO'*; 10 •^
Ta tié'n hành phàn làp vi khuàn trong co chat sau khi lén men tu
nhién Mdi trudng sau khi hàp khù trùng dugc dd ra dia petri
Khi mdi trudng dà ddng, dùng pipet Imi (-20 gigt) nhd 1 giot
dung dich cày lén dia thach
Dùng que gat, gat déu màu trén màt thach
Cày dung dich lén 10 dia petri
Bao gdi, nudi cày trong tu àm d 30"C
946
Trang 4Sau 48 gid, tién hành dém sd lugng khuàn lac vi khuàn va tình sd lugng vi khuàn ed trong Ig màu (CFU^ ') theo edng thflc:
X = a.n.20 CFU*': Colony Forming Unii
X: Sd lugng CFU trong Ig màu
a: Sd lugng CFU trén dia thach
n: Nghich dào cùa ndng dò pha loàng
20: Sd gigt/Imi
2.1.2 Phàn làp xa khuàn
De phàn làp xa khuàn chùng tdi sfl dung mdi trudng Ganze:
Thành phàn:
Tinh bdt tan 10(g/l)
K2HPO4 0,5(g/l)
MgS04.7H2 O 0,5(g/l)
KNO3 l(g/l)
FeS04 0,1 (g/l)
Thach 20(g/l)
Nude càt lOOOml
Càc bude làm tuang tu nhu ddi vdi phàn làp vi khuàn
2.1.3 Phàn làp nàm moc
Chùng tdi sfl dung mdi trudng Czapeek - Dox
Thành phàn
NaNO, 3(g/l)
K2HPO4 l(g/l)
MgS04.7H2 O 0,5(g/l)
KCl 0,5(g/l)
FeS04 , 0,1 (g/l)
Dudng kinh 20(g/l)
Thach 20(g/l)
Nude càt lOOOmI
Tién hành nudi cà'y gidng nhu trén, sau 48 gid dém khuàn lac
Ì47
Trang 52.2 Xùlygiày àn bang phuctng phàp lén men tunhien
Giày àn dugc xu ly theo 6 edng thflc sau:
- Cdng thflc CT_11-4: ty le giày: bdng = 1: 1, lén men 4 ngày
- Cdng thflc CT_11-8: ty le giày: bdng = 1: 1, lén men 8 ngày
- Cdng thflc Cr_l 1-12: ty le giày: bdng = 1: 1, lén men 12 ngày
- Cdng thflc CT_12-4: ty le giày: bdng = 1 : 2 , lén men 4 ngày
- Cdng thflc CT_12-8: ty le giày: bdng = 1 : 2 , lén men 8 ngày
- Cdng thflc CT_12-12: ty le giày: bdng = 1: 2, lén men 12 ngày
3 Ké't qua va bién luàn
3.1 Xùly giày àn bang phuang phàp lén men tu nhién
• Nhiét dò dóng ù
Bdng va giày àn dugc xù ly theo càc edng thflc:
CT_ll-4CT_12-4
CT_ll-8CT_12-8
CT_11-12CT_12-12
*> Theo ddi nhiét dò (°C) càc ddng ii
Két qua thu dugc trình bay d bang 1 :
Bang 1: Dién bién nhiét dò trong càc ddng ii giày-bdng sau càc ngày ù
Ngày
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
CI 11-4
39
43
53
46
CT 11-8
40
43
52
47
43
50
57
48
CT 11-12
38
42
51
49
45
51
56
45
47
58
50
32
CT_12-4
41
45
57
44
CT_12-8
41
45
56
47
52
56
59
49
CT_12-12
42
45
54
47
51
57
59
47
49
51
42
32
948
Trang 6Qua day chùng tdi nhàn thà'y:
Nhiét dò ddng ù tuàn theo chu ky sau:
- Nhiét dò dóng ù tàng cao dàn trong 3 ngày dàu, thuàng dat nhiét dò cao nhàt vào ngày thù 3
• Ngày thit 4 nhiét dò gidm, vi vày sau 4 ngày cdn ddo lai dóng ù mot làn
Qua trình này nhàm:
Làm cho nguyén liéu xóp, thoàng khi thuàn lai cho vi sinh vàt hieu khi hogt dóng phàn gidi xenluloza trong dóng ù, han che' qua trình lén men yè'm khi
Tròn déu chat dinh dudng trong dóng ù
Phàn bó lai he vi sinh vàt trong dóng ù
Giùp ca chat dugc phàn gidi dóng déu
Gidm bdt lugng CO2, HjS, NHj, trong dóng ù
Nhùfng ddng ù cdng thiic 12 lén nhiét dugc cao han nhirng ddng ii cdng thiic 11 nhung su khàe nhau này khdng Idn Tuy nhién, nhOmg ddng ù cdng thiic 11 vàn lén dugc dén nhiét dò phù hgp ddi vdi ca chat trdng nàm sd
<• Qua trình phàn huy giày àn va bdng trai qua 3 giai doan:
- Giai doqn ddii: boat ddng cùa càc vi sinh vàt (nàm mde, vi
khuàn, xa khuàn) làm nhiét dò ddng ù tàng cao trong khoàng 3 ngày dàu Khi nhiét dò ddng ù tàng cao, boat ddng cùa nàm mde- nhdm vi sinh vàt khdng uà nhiét cao, bi flc che
- Giai doqn 2: Nhiét dd lén cao phù hgp vdi su phàt trién cùa
nhóm vi sinh vàt chiù nhiét-xa khuàn Chùng bién ddi càc chat phfle tap nhu xenluloza va hemixenluloza thành càc dudng don giàn
- Giai doan 3: Nhiét dd ha dàn:
Néu: cày ngay gidng vào, sgi nàm su dung càc chat dà dugc phàn giài va mgc lan khàp già thè, làn àt càc vi sinh vàt va nàm gay bénh Néu: cà'y chàm, nhdm vi sinh vàt kém chiù nhiét han sé phàt trién, sfl dung càc chat dinh dudng ed trong ca chat, làm giàm chat lugng nguyén liéu
949
Trang 7<• Su phàn giài ca chat trong ddng ii:
Trong ddng ù, su phàn giài tdi uu xày ra d vùng ed nhiét dò khoàng 50"C (vùng màu thàm), sàu han nfla là vùng ki khi (màu tràng), ehù yé'u là lén men yém khi tao ra càc axit hflu ca làm pH ehuyén sang axit
Vi thè, trong qua trình lén men eàn quan tàm dé'n viée dào trón ddng ù dinh ky, theo chu ky 4 ngày: Làm thoàng khi ddng ù, cung cà'p thém oxi de giàm su lén men yém khi, trành bình thành càc axit hihi
ca trung gian gay bàt Igi cho su phàt trién cùa nàm àn
Vùng co ch^t 5t bi phan huy
Vùng co ch^t bi phan huy manh, nhiét dO cao
Kich thuóc dóng ù:
Cao: l,5m Dai: Im Róng 90cm
Hinh 1 : Màt càt dimg cita dóng ii lén men
3.2 Sólucfng vi sinh vàt trong co chat sau khi lén men
Sd lugng va thành phàn càc loai vi sinh vàt ed trong ddng ù the hién khà nàng phàn giài càc chat hflu co phfle tap thành nhflng chat don giàn de hàp thu, eung càp dinh dudng cho su phàt trién cùa nàm
àn Vi thè, sau khi ké't thue lén men, chùng tdi lày màu ca chà't cùa cdng thflc CT_11-4 va CT_11-8, phàn làp va xàe dinh sd lugng vi sinh vàt ed trong dd
Chùng tdi tién hành phàn làp vi khuàn trén mdi trudng thach thudng, nàm mde trén mdi trudng Czapeek-Dox va xa khuàn trén mói trudng Gauze bang phuang phàp thach dia nhu dà néu d muc 11.2.1 Ké't qua dugc trình bay d bang 2
950
Trang 8Bang 2: Sd lugng té bào (CFU)/g co chat CT 11-4 va CT 11-8
Vi sinh vàt
Nàm mde
Vi khuàn
Xa khuàn
CT 11-4
64.10' 80.10' 12.10'
CT 11-8
32.10' 96.10' 40.10' Tìir ké't qua thu dugc d bang 2 ed the thày ràng:
- Vài thài gian lén men khàe nhau so luang vi sinh vàt co trong ca chat sau khi xiì ly se khàe nhau
- Thài gian lén men 8 ngày cho so luang vi sinh vàt co trong
co chat nhiéu han han
- So lugng vi sinh vàt co trong ca chat CT_lI-8 rat nhiéu, dàc biét là so luang xa khuàn, diéu này chùng tó xenluloza hoàn toàn
co khà nàng dugc phàn giài rat tòt
3 Trong nàm so trén giày àn va bang sau khi xùly
Giày àn dugc xù ly cùng bdng bang phuang phàp lén men tu nhién Sau khi dat yéu càu vi nhiét dd va dò àm, ca chà't dugc dem ra ddng bich va cày gidng Theo ddi su sinh trudng va phàt trién cùa qua thè Thu bài xong càn qua thè nàm Tinh nàng suàt nàm tuoi theo trong lugng khd cùa ca chat Ké't qua trình bay d bang 3
Bdng 3: Su phàt trién sgi va hình thành qua thè cùa nàm so
trén giày àn-bòng
Còng thflc
CT_ll-4
CT_ll-8
CT_11.12
CT_12-4
CT_12-8
CT 12-12
Su phàt trién sai nàm
Sgi nà'm phàt trién bình thudng
su hình thành qua the kéo dai hoti
Sgi nàm moc tot, màu tràng bóng, lan nhanh déu
khàp già the, it tùi b| nhiém, qua the ra nhanh
Sgi nàm moc chàm, sgi phàt trién yéu
ty le nhiém cao
Sgi nàm phàt trién bình thuàng
qua the ra bình thudng
Sgi nàm moc rat tot, lan nhanh déu khàp già the,
màu tràng dóng déu, qua the hình thành nhanh
Sgi nàrn moc chàm, co mot sd tui bi nhiém, qua the ra chàm
Nàng suàt (%)
55% 87%
50% 59% 91% 41%
951
Trang 9•> Qua két qua d bang trén chiìng tdi nhàn thày:
Nà'm sd ed khà nàng phàt trién trén eà 6 loai co chà't trén
Nàng suàt nà'm sd trdng trén 6 loai ea chat trén khàe nhau là do khà nàng boat ddng khàe nhau cùa vi sinh vàt phàn hùy xenluloza trong 6 ddng ù
Bdng ed khà nàng lén nhiét tdt han giày nén khi lén men vdi thdi gian thich hgp thì nàng suàt nà'm trdng trén ca chat làm theo càc còng thflc 12 tuang ddi tdt han so vdi nàng suàt nà'm trdng trén ca chat làm theo cdng thflc 11
Thdi gian lén men ddng ù 8 ngày là thich hgp nhàt, sgi nà'm phàt trién tdt nhàt, thdi gian ra qua thè ngàn, nàng suàt cao
Thdi gian lén men 4 ngày là ngàn, su boat ddng cùa vi sinh vàt bi han che, su phàn hùy co chat con kém Vi chà't dinh dudng cdn kém nén nà'm khdng ed dù dilu kién de phàt trién Két qua là sgi tuy cùng mgc kin nhung yéu va thua, cho nàng suàt thàp, chi dat khoàng 55% (CT_11-4) va 59% (CT_12-4)
Vdi thdi gian lén men 12 ngày, co chat bi phàn hùy qua mfle, mot phàn vi sinh vàt dà bi chét, lugng chat dinh dudng trong ddng ù giàm xud'ng Dàc biét là ddi vdi co chat làm theo cdng thflc CT_12-12 Co chat ù theo cdng thflc này lén nhiét rat tot do ty le giày bdng là 1:2 Nhiét dd lén tdt nén vi sinh vàt boat ddng rat manh, tuy nhién lai dugc
ù vdi thdi gian khà dai nén co chat bi phàn hùy qua mfle Vi thè, nàm mgc kém Màt già thè dà ed màu nàu tdi, ty le nhilm cao Vdi thdi gian lén men là 12 ngày, nàng suàt cùa nàm trdng trén ea chat
CT_11-12 ehi dat 50%, va trén co chat CT_CT_11-12-CT_11-12 nàng suàt chi dat 41% Tur day, ed the két luàn ràng: giày àn sau khi sfl dung dugc ù cùng bdng, lén men tu nhién trong 8 ngày là tot nhàt, nang suàt dat 87% ddi vdi co chat CT_11-8 va 91% ddi vdi co chat CT_112-8
4 Ké't luàn
Giày àn ed thè xù ly cùng vdi bdng phé thài bang phuang phàp lén men tu nhién de trong nà'm sd
1 Ddi vdi ea chat bdng va giày àn thdi gian lén men ea chà't thich hgp nhàt là 8 ngày (4 ngày dào co chat 1 làn)
952
Trang 102 Sd lugng vi sinh vàt ed trong ea chat sau khi lén là rat Idn, vi vày xenluloza hoàn toàn ed thè dugc phàn hùy tot
3 Giày va bdng ed thè dugc trdn theo ty le 1:1 hoàc 1:2 déu cho hiéu qua kinh té cao (Trdng nà'm sd trén ea chat CT_11-8 cho lai suàt
là 1.890.000d, trén ea chat CT_12-8 cho lai suat là 1.903.000)
Tài liéu tham khào
1 Hunk, W and R.V Sengbusch, 1969 Champignon- Anbau anf nicht Komposidertem nahsrsubstrats Mushroom Sci,7: 405-419
2 Hunke, W 1970 Modem Mushroom farming Sei J-6: 62-66
3 Stanek, M 1969 Die wirkung der celluloseanxerset zenden microorganisemen auf das wachstum des champignons Mushr
Sei, 7: 161-172
4 Nguyln Thi Chinh, Kiéu Thu Vàn, Vù Nguyln Hong Anh,
1995 Sic dung Bac.licheniformis trong còng nghé san xuà't nàm
sd ca chat khóng khù trùng
5 Nguyln Dflc Lugng, 1996 Nghién cùu tình chat cùa mot so vi sinh vàt co khdi niém tóng hgp xenluloza cao va ùng dung trong cóng nghé xù ly chat thdi hùu ca
6 Dinh Xuàn Linh, Nguyén Hflu Ddng Nà'm àn, ca sa khoa hgc
va cóng nghé niiói tróng
7 Tran Thu Phuang Nghién cùu tróng nà'm rom, nà'm so trén bd mia, góp phàn tài tao tài nguyén, làm sqch mói trudng
8 Nguyén Thi Thue Tàn dung chat thdi ran làng nghé san xuà't che bié'n gè Lièn Trimg-Dan Phugng-Hà Tày de tróng nà'm Linh Chi
9 Ky thuàt mói trudng Nxb Khoa hgc ky thuàt Nàm 2003
Summary
Treatment of waste tissue-paper/napkin in mushroom cultivation
for environmental clean and income increase
Current economie development has increased significant demand
in consume and services, cspeeially eat and drink services Besides
953
Trang 11socio-economie benefits these social services bave created some environmental issues like generation of a large amount of used tissue-paper/napkins The amount beeome inereasing together with rapid development of hotel and restaurant system This solid waste actually
is a huge source of cellulose which can be treated to reuse as raw material/substrate for mushroom cultivation
Mushroom is a kind of clean food, rich in nutrient and pharmaeeutical product Currently, mushroom cultivation is a great potential job with good income and appropriate to rural/agricukural areas of Vietnam In this article we bave implemented a study:
Treatment and reuse of waste tissue-paper/napkin for mushroom cultivation for environmental clean and income increase The major
results attained are foUowing:
1 Identify the ratio for the mixture of waste tissue-paper/napkin and waste cotton to use as a new raw material (substrate) for mushroom cultivation
2 Identify appropriate conditions for naturai fermentation process based on 6 different conditions regarding to tinte, temperature, moisture, etc) It is found that Sdays fermentation is the most appropriate condition with productivity reaches 91%
3 Mushroom is well grown and the high yield of mushroom cultivation
954