Thuan Idi chinh cua viec sii dung he tho'ng dat ngap nude nhan tao de xii ly nUdc thai la qua trinh xii ly dUdc thUc hien lien tuc trong dieu kien tU nbien va vdi mot gia thanh re vi ch
Trang 1NGHIEN CQU Sa DUNG CAC HE THCDNG DAT NGAP NUOC N H A N T A O D E XLf LY NUOC THAI
N g u y e n T h i L o a n
Khoa Moi trUdng, TrUdng DHKHTN, DHQGHN
TOM TAT:
PhUdng phap xii ly nUdc thai b^ng be thong dat ngap nUdc n h a n tao la mot phUdng phap da dUdc ap dung d nhieu nUdc tren the gidi each day khoang vai chuc nam Tuy phien, cho tdi nay d Viet Nam hau
n h u chUa ap dung phUdng phap nay vao viec x^ ly nUdc thai Bao cao
khoa hoc nay nham muc dich gidi thieu va budc dau nghien cxiu ve he thong dat ngap nUdc nhan tao de xii ly nUdc thai Cac v&'n de chinh
trong bao cao nay la: cac cd che loai bo ch^'t 6 n h i l m trong d^'t ng^p nUdc; cac loai dat ngap nUdc; cac loai va vai tro cua thUc vat (cac loai beo: beo tay, beo tam; cac loai thUc vat thuy sinh bac cao: cay say, cay cdi dong v.v.) trong he thong dat ngap nUdc Cac vai trd nay dUdc khai thac dua tren cac dac diem thich ngbi ve hinh thai, cac qua trinh trao doi chat, trao doi khi dien ra trong suo't giai doan song cila chiing
TUdng Xing vdi moi loai tbuc vat khac nhau cd cac mo hinh dat ngap nUdc nhan tao khac nhau de dat dUdc hieu qua xii ly cao nha't
Viec xii ly nUdc thai b^ng he thong dat ngap nUdc n h a n tao cd lien
quan tdi hieu qua cua cac qua trinh vat ly, boa hoc, dac biet la sinh hoc xay ra trong do Cac he thong nay chii ye'u dung de xii ly nUdc thai
cd chijta nhieu chat hiiu cd (BOD cao) n h u nUdc thai nha may gia'y, cac nha may che bien thUc pham, bia rUdu, nha may che bien ca phe, cac
cd sd gie't mo
Trang 2Nhom nghien ci5u chung toi da va dang tie'n h a n h thi nghiem xem xet hieu qua loai bd chat 6 nbiem cua thUc vat ngap nUdc Cu the d day
la nghien cUu trong he thong hao dat trong cay say va cay cdi dong Ket qua cho thay hieu qua loai bo chat 6 n h i i m trong he tho'ng nay la rat kha quan
Trong dieu kien d Viet Nam bien nay, phUdng phap xii ly nUdc thai b^ng he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao phu hdp vdi nhieu cd sd san xua't Do do, nen ap dung rong rai phUdng phap xii ly nUdc thai
nay Til cong trinh nghien ctiu nay cd the ap dung nghien ciiu sau hdn,
md rong hdn ve he thong dat ngap nUdc nhan tao xii ly nUdc thai
1 M6 DAU
Cac he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao dUdc xay dUng de xii ly nUdc
thai phdng theo cac qua trinh sinh hoc va hoa, ly cua cac vung dat ngap nUdc tu nbien Cac vung dat ngap nUdc cd the loai bd cac chat 6 nbiem tu: nUdc thai hoac chuyen chung thanh cac dang vat chat cd it anh hudng tdi siic khoe con ngUdi va moi trUdng Thuan Idi chinh cua
viec sii dung he tho'ng dat ngap nude nhan tao de xii ly nUdc thai la
qua trinh xii ly dUdc thUc hien lien tuc trong dieu kien tU nbien va vdi mot gia thanh re vi chi phi xay dUng va bao quan tha'p Cac he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao nay dUdc sii dung cho viec xii ly cac loai nUdc thai da qua xii ly b^c 1, 2, 3 vdi thdi gian lUu nUdc trong he tho'ng khac nhau
De gidi thieu ro hdn ve vai tro cua he thong dat ngap nUdc n h a n tao trong qua trinh xii ly nUdc thai, muc dich cua bai bao nay la:
Dua ra cac ket qua thi nghiem sii dung he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao de xii ly nudc thai cua lang nghe gia'y Phong Khe
Phan danh gia miic do 6 nhilm cua kenh chiia nUdc thai da qua
xii ly tai lang gia'y Phong Khe - Bic Ninh - thong qua cac chi tieu:
nhiet do, pH, COD, DO, BOD, NH^, NO3, NOg FOf, SS
- Tim thdi gian lUu nUdc tdi Uu trong he thong xii ly de dat hieu
suat xii ly cao nha't, cung nhU chi phi cho he thong la it nha't
Trang 311 DOI TUONG VA PHUONG PHAP NGHlfiN CtfU
2.1 D o i tvidng n g h i e n cvtu
• He thong dat ngap nUdc n h a n tao de x^ ly nUdc thai noi chung
• Nude d mUdng thai cua lang gia'y Phong Khe, B^c Ninh
Lang Phong Khe - B^c Ninh san xua't gia'y vdi cac phUdng phap khac nhau va tijf cac nguyen lieu ciing khac nhau NhU: cd xUdng san
xua't gia'y tiX gia'y, bia cu, tCf rdm, miin cUa, tre, niia, go, nUdc thai
chUa qua xii ly cua tat tat cac cd sd san xua't trong lang deu thai ra cac kenh mUdng d i n nUdc thai xung quanh lang He thong mUdng nay c6 nUdc bi 6 n h i l m d mUc do r a t nang, nUdc kenh c6 m^u den, mat nUdc sui hot, sanh dac kem theo miii hoi thdi kho chiu
2.2 Phiftfng p h a p n g h i e n cufu
Mo hinh thi nghiem
He tho'ng dat ngap nUdc nhan tao (Hinh 1) la mot be nho dUdc xay bang gach vdi viia xi mang cat, phia trong be ph^n day va t ha n h dUdc danh bong bang xi mang muc dich ngan sU tham nUdc xudhg dudi va tham nUdc ra xung quanh Be dai 2m, rong 20cm, sau 70cm va phia dudi, each day 5cm cd he thong 6'ng d i n nUdc ra ben ngoai Trong he tho'ng (be) dUdc do mot Idp da sdi da dUdc riia sach vdi be day la 40cm, bao gom:'
• 10cm Idp sdi dUdi ciing cd kich thudc 30-7-40mm,
• 10cm Idp sdi thU hai (ke txi dUdi len) cd kich thudc 10H-20mm,
• 20cm Idp sdi tren ciing cd kich thUdc 10mm
Dong thdi vdi viec do sdi vao be thong, cac cay say, cay cd nen (cay cdi dong) dUdc trong xen ke true tie'p vao nen da sdi vdi mat do khoang
50 cay/m2 Hai loai cay nay dUdc trong true tiep tren nen da sdi, trudc khi trong vao he thong cay va bo re cua cay da dUdc riia sach biin dat ban dau von c6 Trong thdi ky dau mdi trong be thdhg cay nay dUdc nuoi so'ng bling nguon dinh dudng c6 trong nUdc ao nuoi ca tu nbien,
Trang 4sau 7-M5 ngay bo r§ cua cay b i t dau phat trien, (rl mdi b i t dau moc sau 7 ngay) cac m i t da dUdc danh thiic va phat trien t h a n h choi non vao ngay thiJt 10 den ngay tbd 15 Sau ngay thii 15 trd di cay dam choi,
de nhanh va phat trien nhanh chong trong moi trUdng nUdc ao va sau
do la trong moi trUdng nUdc thai
Nude thai Be yem khi Mo hinh dat ngap nUdc
Nude sau xii ly
Hinh y Mo hinh thi nghiem
Thiei kethi nghiem
De tim ra thdi gian lUu nUdc toi Uu trong he tho'ng, ba ddt thi nghiem dUdc tie'n hanh, moi ddt deu cd sU thay doi thdi gian luu nUdc thai trong be yem khi va trong he thong dat ngap nUdc n h a n tao nbU bang 1
Bang 1: Th6i gian Imj nii6c trong cac he thong cua 3 dot thi nghiem
Dtft
Ddt 1
Ddt 2
Ddt 3
Be y e m k h i
5 ngay
8 ngay
10 ngay
D a t n g a p n\idc
5 ngay
7 ngay
10 ngay
T o n g c o n g
10 ngay
15 ngay
20 ngay
Qua trinh xii ly nUdc dUdc dien ra nhU sau:
Nude dau tien dUdc lay tuf nguon 6 nbiem (nguon thai) roi dUa vao
he tho'ng yem khi gom 1 phi nhua cd dung tich Idn hdn 200 lit (0,2m3) Sau khi da du thdi gian yem khi doi vdi tiing ddt thi nghiem, nUdc d
he tho'ng yem khi dUdc d i n vao be tho'ng dat ng^p nUdc, nUdc trong qua trinh nay dUdc lay each day he tho'ng yem khi 15 cm trd len (vi trong qua trinh yem khi dong thdi xay ra qua trinh l i n g dong) Nudc
Trang 5dUdc luu trong he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao du thdi gian cho tCfng ddt thi nghiem thi dUdc thai ra ngoai va phan tich cac thong so' 6 nbiem trong nUdc
Cdc thong soly, hod hoc
Trong nghien ciiu nay, cac thong so'ly boa hoc sau dUdc do dac va phan tich (Bang 2)
Bang 2 Cac phuong phap xac dinh cac thong sd ly, hoa hoc
Stt
1
1
'S
4
6
7
8
^
10
11
Cac chi tieu phan lich
Nhiet do nude thai
Mau nude
Mdi nudc
pH COD
NHJ
NO2 NO3 POf
SS
Don vi
oc
mg/1 mg/1 mg/1 mg/1 mg/1 mg/1
Phuong phap phan tich Dung nhiet do Dung thi giac Dung khuu giac Dung giay quy Phuofng phap bicromat Phuong phap Nessler (so mau) Dung chi thi NHD (so mau) Phuong phap so mau Phuong phap molidat (so mau)
Say kho va can
K f T QUA VA THAO LUAN
De tim ra thdi gian lUu nUdc thai to'i Uu n h i m dat dUdc hieu qua xii ly nUdc cao nha't chiing toi tie'n hanh xii ly nUdc thai theo 3 ddt, moi ddt deu cd sU thay doi thdi gian lUu nUdc trong be yem khi va trong he tho'ng dat ngap nUdc n h a n tao
Cac thong so' 6 n h i l m boa ly dUdc phan tich trUdc xii ly (TXL) va sau xii ly (SXL), dUa vao cac ket qua do hieu xua't xii ly (HSXL) dUdc tinh theo cong thiic:
TSXL
Trang 63.1 K e t q u a xijf l y n\idc t h a i deft 1
Cac ket qua phan tich trong Bang 3 cho thay hieu qua xii ly BOD5, COD, SS, DO, NO2 cua be tho'ng dat ngap nUdc n h a n tao tUdng
doi cao, cu the BOD5, COD va SS giam ro ret vdi hieu suat xii ly > 70%, dac biet BOD5 giam 75% Su tang dang ke (61,54%) so vdi trUdc xii ly,
the hien vai tro van chuyen oxy vao than cay giiip cho sU ho hap ciia cac mo dong thdi tao dieu kien rat tot cho bo r l thoat khi Og) cua thUc vat thuy sinh cu the la cay say va cay cdi
Tuy nbien, vdi thdi gian yem khi 5 ngay va lUu 5 ngay ta thgfy NH^ va NO2 chi giam 36,99% va 50% dieu do chiing to chat hiiu cd mdi budc dau chuyen sang NO3 nhd vao vi sinh v^t cd trong Idp da sdi 0 viing r i cay rat giau oxy, tao dieu kien thuan Idi cho vi sinh v$t d vung d6 phan buy cac cb^'t hiiu cd, nhUng khong tao dieu kien cho vi sinh vat thUc hien qua trinh phan nitrat hoa Vi de qua trinh phan nitrat
xay ra thi phai can cd dieu kien thieu oxy va nguon cac bon du Do vay
ham lUdng NO3 tang len txi sU chuyen boa cua NH4->N02->N03
Bang 3 Ket qua phan tich cac chi tieu trifdc xii ly va sau xiJf ly
Cac chi tieu
M^u
Mill
DO
BOD5
COD
N H /
NO^"
NO3
P04^
SS
PH
TXL (mgA)
den Hoi thoi 1,3 176,6
500 8.57 0,1
3 0,5
700
9
SXLj (mg/1)
Khong mau Khong miii 2,1 44,15 133,5 5,4 0,05 4,8 0,3
200
7
HSXLi(%)
tang
75 73,3 36,99
50
t a n g
40 71,43%
Trang 73.2 K e t q u a x ^ l y n i f d c t h a i dc^t 2
Ket qua d Bang 4 cho thay khi tang thdi gian xii ly yem khi va thdi gian lUu nUdc trong he tho'ng dat ngap nUdc, cac chi tieu BOD5, COD,
NH4, P O f dUdc xii ly tot hdn so vdi xii ly ddt 1 Chi tieu NO2 v^n tiep
tuc giam nbUng khong dang ke, chi tieu NO3 da giam 30% so vdi ban dau khi chUa xii ly, va giam 62,5% so vdi NO3 d ddt xii ly 1, dieu do chdng to thdi gian lUu nUdc da dat tdi bUdc dau cua qua trinh phan nitrat hoa Nhin chung thdi gian 8 ngay xii ly ki khi va lUu 7 ngay
trong he thong dat ngap nUdc da dem lai chat lUdng nudc sau xii ly dat
tieu chu^n nUdc thai loai B cho nUdc thai cong nghiep
Qua ddt xii ly 2, chung toi th§'y viec tang thdi gian xii ly ki khi va
thdi gian luu nUdc dUdc xii ly da dat mot so' hieu qua dang ke
Bang 4 Ket qua phan tich cac chi dinh trUdc xii ly va sau xuf ly
Cac chi t i e u
Mau
Miii
DO
BOD5
COD
NH4+
NO2"
NOs"
P04^-SS
pH
TXL(mgA)
den Hoi thdi 1,3 176,6
500 8.57 0,1
3 0,5
700
9
SXLi (mg/1)
Khong mau Khong miii 3,9
30
80 2,74 0,045 1,8 0,1
60
7
HSXLi(%)
tang
83
84
68
55
40
80
91
3.3 Ket qua xir ly nude thai dot 3
Tvf so' lieu Bang 5, ta thay cac chi tieu qua he thong "dat ngap nUdc" da dat tdi nhufng gia tri gan nhU cue dai va xap xi dat tieu chuan
Trang 8loai A, POj- dat 100% Con lai cac chi tieu khac deu dat 80% Dac biet nhiing chi tieu ma ddt 1, ddt 2, khong giam hoac giam it nbU NO3, NO2, NH4^ thi nay da giam nhanh nhU NO3 dat 80%, NO2, NO3, N H ^ dat tdi 94,2%, trong do NO3 va NO2 da dat tdi tieu cbu£n nUdc thai loai A,
do la dieu rat to't trong xii ly ddt 3 nay
Dac biet chu y trong ca 3 ddt xii ly la nUdc thai dau vao vdi pH
kiem manh (pH = 9) nhUng sau qua trinh xii ly pH da dUdc dUa ve mdi trUdng trung tinh (pH - 7) dat tieu chuan nUdc thai loai A
Bang 5 Ket qua phan tich cac chi tieu trxidc xii ly va sau x^ ly
Cac chi tieu
Mau
Miii
DO
BOD5
COD
NH4+
NO2"
NOg-
P04^-ss
pH
TXL (mg/1)
den Hoi thoi 1,3 176,6
500 8.57 0,1
3 0,5
700
9
SXLi (mg/1)
Khong mau Khong miii 4,2 8,83
20 0,5 0,01 0,6
0
23
7
HSXLi(%)
tang
95
96 94,2
90
80
100 96,7
Hieu suat xii ly cua 3 ddt dUdc trinh bay d Hinh 2 Ta thay PO^-giam triet de (100%) la do vi sinh vat sii dung photpho trong qua trinh tong hdp te'bao va van chuyen nang lUdng, chung con hap thu va tich
luy photpho de sii dung khi can thiet, ngoai ra photpho con dUdc hap
thu bdi Idp da sdi, dong thdi trong thanh ph^n cua da sdi (da dam) chUa nhieu Ca^"^, Al^^ va trong moi trUdng kiem (pH = 9) nay sU tao thanh hdp chat ket tua giiia photpho va ion kim loai dUdng cung gdp phan dang ke trong qua trinh loai bd photpho
Trang 9100-r
BOD^ COD SS NO p o | - NO3 N H ;
Hinh 2: Hieu suat xii ly 3 dtft
Tiep theo cac thong so' BOD5, COD, NH4+, deu dat hieu qua tot nha't d ddt 3, tha'p nha't d ddt 1 Su giam nong do 6 nhiem cua cac thong so' tren la dUa tren sU tUdng tac giiia thUc vat thuy sinh (cay say, cay cdi) va cac vi sinh vat cd trong he tho'ng xii ly He thUc vat thuy sinh hap thu chat dinh dUdng c6 trong nUdc do vi sinh vat phan giai ra dong thdi sU dung CO2 (sinh ra trong qua trinh yem khi), diep luc va anh sang mat trdi de tong hdp vat chat, dong thdi van chuyen O2 vao trong nUdc qua bo re, tao dieu kien cung cap cho sinh vat phan buy chat buEu
cd thanh cac san pham c i n thiet dap tog nhu c^u dinh dUdng cua cay
NO2, NO3 cung giam rat manh trong ddt 2 va 3 nha't la trong ddt 3, dieu do chiing to thdi gian luu giii lau da tao du dieu kien de qua trinh n i t r a t hoa va qua t r i n h p h a n n i t r a t xay ra H a m lUdng can
Id liing (SS) deu giam m a n h trong ca 3 ddt va d a t hieu qua cao nha't trong ddt 3, do qua t r i n h lang dong d ddt 3 xay r a vdi thdi gian lau nha't
4 KfiT LUAN - KIJ^N NGHI
Ket l u a n
Qua cac ket qua danh gia dUdc tCi! thi nghiem, thUc te cd the dUa
ra dUdc mot so* ket luan sau:
Trang 101 Xii ly nUdc thai bang bien phap dat ngap nUdc n h a n tao la sU
ket hdp cua phUdng phap boa, ly va phUdng phap sinh hoc Bai bao nay da gidi thieu mot he tho'ng de xii ly nUdc thai, cac cd che loai bd chat 6 n h i l m trong dat ngap nUdc, va vai trd ciia thUc vat thuy sinh trong dat ngap nUdc
2 Sii dung he tho'ng dat ngap nudc nhan tao dem lai hieu qua xii
ly nUdc thai cao TU ket qua thi nghiem cho thay tat ca cac thong
so 6 nhilm nhU: DO, BOD5, COD, NH4, NO3, NO2, P 0 | , SS deu giam dang ke, pH dUdc dUa tuf moi trUdng kiem ve trung tinh Hieu qua xii ly ddt 3 cao hdn ddt 1 va ddt 2 Cu the la: BOD5 giam 95%, COD giam 96%, NH4 giam 94,2%, NO3 giam 80%, NO2 giam 90%, POl' giam 100%, SS giam 96,7% Cac chi tieu nay sau xii ly deu da dat tdi moi trUdng xung quanh
Kien nghi
PhUdng phap su: dung dat ng^p nUdc nhan tao xii ly nUdc thai la mot phUdng phap c6 nhieu Uu diem, dac biet no r a t phu hdp vdi dieu kien Viet Nam hien nay do chi phi xay dUng va van h a n h tha'p Do vay can dUdc sii dung rong rai trong cac cd sd san xua't gay 6 nbiem
Cd the ap dung de nghien cUu sau hdn, md rong hdn ve dat ngap nUdc nhan tao xii ly nUdc thai, dac biet la doi vdi cac loai nUdc thai c6 ham lUdng chat hiiu cd cao nhu nUdc thai nha may che bien ca phe, nha may gia'y, nha may che bien thUc pham, cac cd sd gie't mo
Viec sii dung he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao de xii ly nUdc thai phu hdp vdi dieu kien Viet Nam vi mot so' ly do sau:
- Viet Nam thuoc vung khi h a u nhiet ddi, t h u a n Idi cho sU phat trien cua cac thUc vat trong trong he thong dat ngap nUdc;
- Tai Viet Nam c6 nhieu dia phUdng hoac cd sd san xu^'t c6 quy
dat rong de c6 the xay dUng he thong dat ngap nUdc n h a n tao xii
ly nUdc thai;
Gia thanh xay dUng, bao dUdng, duy tri va van h a n h he thd'ng nay
la re Vi vay, trong dieu kien kinh te ciia Viet Nam hien nay thi viec sd dung he tho'ng dat ngap nUdc nhan tao de xii ly nudc thai
la phu hdp vdi nhieu do'i tUdng