Ciing phai thdi, bdi day la canh que thong qua cai nhin eiia mot ngudi dan Viet tha thiet yeu que hUdng xiJt sd nhung bat luc trude canh dat nUde con dang trong vdng nd le.. Cd le can mo
Trang 1"BQC TRANH QUE" TRONG THO CUA CAC NHA THO
NQ TRaOC CACH MANG T H A N G T A M (TLf TRAO THO MOI: 1932-1935)
Nguydn Thi Rich Nga
Khoa Tieng Viet - Tritdng DHKHXH&NV, DHQG Hd Ngi
Cd the coi Thd Mdi la mot hien tudng van bgc Idn eua van bgc the
ki XX Dieu nay la cd cd sd, bdi trUde dd thd Viet ta la mot thiJt thd nang
ve khudn m4u, go bd trong niem luat chat che The cho nen thd trUde
1932 la mot thii thd mang tinh quy pham Cai tdi trong thd r a t md nhat Dge thd ma chang thay eai ea n h a n dau bdi dd la thii thd "khdng
cua ai ea" Trxi hien tUdng doe dao, dot xuat Ho Xuan HUdng Dge thd
trung dai, ngudi ta thay nhieu phong, hoa, tuye't, nguyet ma it th§'y eon ngUdi, tinh ngUdi, tinh ngUdi Do dd, cd y kien ggi thd trung dai la thii thd sieu nga, phi nga la cd the chap nhan dUde Thd Mdi ra ddi la mot cugc thay ddi Idn trong van boa tinh t h a n eiia ngUdi Viet Nam vd'n
it chiu thay doi ve tu duy van boa, mot thdi quen da cd tu: hang nam nay Ngudi ta da thong n h a t trong danh gia ve t h an h tuu eiia Thd Mdi, nhieu ngUdi da nghien eiiu, tim ra va khang dinh thi phap mot sd'nba thd tieu bieu hang d^u: Xuan Dieu, Huy Can, Che'Lan Vien, Han Mae
Tit, Nguyen Binh Hinh n h u ed sU khdng cdng b^ng trong vigc danh
gia nay, ro n h a t la r a t it va hiem cae ehuyen luan ve thd eac nha thd
nxi trong phong trao Thd Mdi Trong khi dd cdng lao eiia cac nha thd
nH thait khdng nhd TrUdc khi di vao mot phUdng dien trong the gidi thd cua cae nha thd nxi, tdi xin phac lai ddi net lieh sii cai thdi manh
nha hinh t h a n h ca mot tu trao Thd Mdi, dd ciing la mot each de k h a n g dinh vi the eiia cac nha thd nii
Diln dan noi bat n h a t de thu h u t du luan ung hd Thd Mdi chinh
la mot td bao phu nii, td Phu nH tan van Ong Hoai T h a n h ciing k h a n g
Trang 2dinh: "Hoi bay gid Phu nit tan udn dudng thdi cue thinh" Bai thd "Tinh
gia" ciing bai viet "Mot Id'i thd mdi trinb chanh giiia lang thd" cua Phan Khdi dUde in tren bao ngay 10-3-1932, so' 122 Phai may rau ed thd mdi va phai dep ciing c h i n g kem NgUdi phu nut dau tien viet thd mdi la Nguyin Thi Manh Manh (tiic Nguyen Thi Kiem) ciing in tren
Phu nit tan vdn Hoai Thanh da tran trgng gbi cdng cho nha thd nu[
nay nhU sau:
" Hdm 26-7-1933 mot niii si ed tai va cd gan, cd Nguyen Thi Kiem
da len diln dan hoi khuyen bgc Sai Gdn bet siie tan dUdng thd mdi Ndi gdt ed Nguyin Thi Kiem, edn nhieu dien gia ciing theo mot muc dich: gianh lay phan t h i n g cho thd mdi.,."
Nha thd Anh Thd ciing kh4ng dinh: "Nha thd Nguyin Thi Manh Manh la mot trong sd' nbufng ngUdi di tien phong cho sU len ngdi va
t h i n g the cua Thd Mdi"
Tiep dd la mot loat cae nha thd nii: Anh Thd, Mgng Tuye't, Ngan Giang, Van Dai, H i n g PhUdng da gdp phan lam cho Thd Mdi thanh cdng va phat trien
Cbiing ta tU bao ed mot ddi ngii cac nha thd nii trong phong trao Thd Mdi Chung ta cang tU bao la thd cua hg ed mot ban s i c rieng Dudi day tdi xin ehifng minh mot phUdng dien trong ban s i c cae nh^
thd nut: Bijfc t r a n h que
Cd the ke ra cac Bite tranh que: "Td Idng vdi dgp" trong tap " Sdng
thd" (1940) eiia Thu Hong; "Chieu Xuan", "TrUa he", "Ben dd ngay
mUa" trong tap Bite tranh que (1941) eua Anh Thd; "Tieng dem" cua
Van Dai; "Lang que" cua H i n g PhUdng Cd mot net ehung d cac bai thd ve ehu de ta canh que la da gdi ra dUdc cai hon ed't cua lang que Viet Nam em dem ma buon, dep ma cd gi day h i t hiu Ciing phai thdi, bdi day la canh que thong qua cai nhin eiia mot ngudi dan Viet tha thiet yeu que hUdng xiJt sd nhung bat luc trude canh dat nUde con dang trong vdng nd le Cd le can mot su ly giai: tai sao cac nha thd nii lai lay
"Biic tranh que" lam dd'i tUdng tham my chinh, trong khi dd cac nha thd phai nam lai lay tinh yeu, vii tru, thdi gian tham chi be t i c , dien
Trang 3loan lam cam hiing sang tao Theo tdi, cd the d may diem sau: Mot la cac nha thd nut khdng the manh bao viet ve tinh yeu d i m say, cuong nhiet, vdi vang va cd khi day sactiuc nhU cac nha thd nam
Hg ciing khdng the viet nbutng v i n thd be tac, hay d i y nhue cam nhU nam gidi
Hai la, vdi "thien tinh nii" nen hg kin dao, diu dang va d i m t h i m hdn nam gidi trong viee giai bay nbiing k h a t vgng cua "cai tdi" chinh minh va cho ea phai minh Ma ddi vdi thd, thien nhien la dd'i tUdng tham ml phii hdp nhat, thich hdp nhat de giii gam, the hien nen cac nha thd nii tim den vdi thien nhien la dieu de bieu
The la cac nha thd nii den vdi "biic t r a n h que" nhU la mot le tU nhien vay
Dd la biic t r a n h da mau sac Ciing hdp le, cac nha thd nii vd'n nhay cam vdi mau s i c TrUdc het, ta thay hinh tUdng hoa xuat hien nhieu Ian trong thd hg:
"Hay Id hoa, xin hay khoan Id trdi;
Hoa nong hUcfng md trdi lam khi chua"
(Thu Hong - Song tha)
"Vd bap hoa nghenh day don hUOng trdV'
(Thu Hong - Song tha)
"Hoa mitdp rung titng doa vdng rdi rdc
La chuon chuon nhd nang ngan ngO bay''
(Anh Thri)
"Cui cudc cdo cd rugng sap ra hoa"
(Anh Thtf - Bite tranh que)
"Hoa litu nd day mot vUdn do nang"
(Anh Thtf- Bite tranh que)
"Tudng hon thu thdo trong khuya vdng
Ru ri ciing hoa ndi ehuyen ddi'
(Van Dai - Tieng dim)
6 hinh tUdng nay, cd khi chi ddn thuan la ta canh (Hoa mudp rung tiing dda vang rai rac; Hoa lUu nd d i y mot vUdn dd ning ) va
cd khi mang tinh bieu tUdng (Hay la hoa, xin hay khoan la trai) cho
Trang 4tudi hoa, tiic tudi thie'u nii Ngay Te Hanh cd ea mot tap thd mang ten:
Hoa nien NhUng phan Idn binh tUdng hoa la de diem td cho khdng
gian them sac, them hUdng
Tat nhien, ndi den Bite tranh que la phai ndi den canh dong que
Bdi d xii sd nay, canh ddng que mang hdn que, tinh que ro nhat Cae
nha thd nii da ve len canh ddng que theo cam nhan rieng eua minh, h titng phUdng dien cu the Dd la con dudng de: "Ngoai ditdng de cd non tran biec eo" (Anh Thd - Chieu Xuan), "Ngoai de thdm, khdng ngUdi di ving ve" (Anh Thd - TrUa he) Dd la "canh dong lua xanh rdn va Udt
lang", "Vudn dd n i n g " la "ddng sdng", la nbiing "ben ving"
Cd mot nhan xet chung the nay: Cae nha thd nii ve nen nhiing biie tranh nhieu hinh anh, nhieu mau sic nbUng rat it am thanh Neu ed
am thanh thi ciing chi du "xdn xao" Ndi nhU mot net thi phap thd cd:
"Lay ddng ta tinh" nghia la am thanh ed xuat hien ciing chi du de lam
cho Bi^c tranh que them tinh mich ma thdi:
"Kia trdng vd trong ho khi nUdc dong
Sdng lao xao lap lodng anh xa ngdi"
(Thu Hong - Tcf long vdi dep)
Am th a n h d day la tieng sdng "lao xao" du lam "trang vd" tren mat ho!
"LH CO con choc choc vut bay ra"
Ldm gidt minh mot c6 ndng ye'm thdm"
The day, am thanh chi du lam thie'u nii gikt minh Am thanh ay
that khe, that nhe: "Lii cd con ehd'e ehd'e vut bay ra"
"Trong thon vdng, tieng gd xao xdc gay"
(Anh Tho( - TrUa he)
The thi "tieng ga" chi du lam "tbdn" them v i n g ma thdi!
"Tieng mo, chuong hoa nhip trdng ben dinh"
(Anh Thtf - R&m thdng bay)
Trang 5Ro la tieng mo, chuong, trdng d day cang lam khdng gian them tich mich hdn
Nii si Van Dai cd b a n mot bai thd ta "tieng dem" Bai thd nay la bai duy n h a t eiia Van Dai dUdc cd mat trong "Thi n h a n Viet Nam" Bai thd cd nam khd thi la nam loai am thanh:
"Titng gigt tdu tieu diem tieng sUdng"
"Thitc gidc tdi thdm len bUdc ra"
"Tudng hon thu thdo trong khuya vdng"
"Ren ri ciing hoa ndi ehuyen ddi"
"Ch0 ddng canh cay tieng Id rung"
"Tieng gid liia qua thitc mgng chim"
"Lgi them tieng k h a n h c/iua xa thdm"
Dd la nhiing tieng ddng r a t khe, khe den miic tudng nhU khdng the khe hdn
Chiing tdi r a t chii y tdi hinh tUdng bau trdi trong thd cua cae nha thd nii TrUde het la sU liet ke:
"Vgn hudi em trdi, diu mat hUcfng"
(Thu Hong- Em dim)
"May di vdng, trdi xanh buon rgng rdi"
(Anh Thtf)
"Trdi hong hong, day nUdc lang son may''
(Anh Thtf)
"Trdi dm u may xdm bong sUdng chieu"
(Anh Thtf)
"MUa hdn phUOng trdi may nUdc dep"
(Mgng Tuye't - Vi anh Thg Xuan)
"Trdi xanh xanh mot mdu"
(Hang PhUtfng)
"XUa kia em d ben trdi"
(Hang Phiftfng)
Khdng he la n g l u nhien, hinh tUdng "trdi" (biu trdi) d day la mot
Trang 6net thi phap Tat nhien khdng eiia rieng ai ea, ngay trUde da cd ngUdi mUdn trdi de ta mot tinh canh nao dd:
"Thud trdi ddt ndi can gid bui
Khdch md hong nhieu noi trudn ehuyen
Xanh kia thdm thdm titng tren "
{Chinh phu ngdm khuc)
"Ong xanh kia" khdng con la bau trdi xanh niia ma da la bieu tUdng eua khdng gian vd tan, vd ban, vd ndi dd'i lap vdi eon ngUdi
"khach ma hong nhieu ndi truan ehuyen" bufu ban, nhd be Trong thd cua cae nha thd nii, b i u trdi ciing la dd'i tUdng mieu ta: "Van budi em trdi", "Trdi bong bong " nbUng ciing la con ngUdi: "May di ving, trdi
xanh buSn rgng rai" la bieu tUdng eiia cai dgp vinh c^u: "Mua bo'n
phUdng trdi may nUde dep", la sU vd tan cua tao hda: "Trdi xanh xanh mot mau", la mot the gidi cua sU hon nhien, ngay thd, trinb nguyen:
"Xua kia em d ben trdi"
Neu ed mot sU thd'ng ke, phan loai cdng phu hinh tUdng nay chic edn cho ta them nhieu y nghia thii vi
Ai ciing nhan thay trong thd cua cac nha thd nii ed mot bute tranh que dgp Va ciing de thd'ng nhat vdi nhau: dd la biic t r a n h buon Day la canh "ben dd ngay mUa" trong thd Anh Thd:
"Tre ru rugi ven hd chen Udt dt
Chuo't bcfphd dau ben ditng dam mUa
Vd dam mUa dong song trdi ddo dgt
Mac con thuyin cam Idi dau chef vd'
That khdng edn canh nao buon hdn the !
Cd ngay xuan nhUng la ngay xuan lanh leo qua:
"La ludt dai ngay xuan trd lgi;
Ngay xuan trd lgi hoi bao ngdy!
Nam canh Ignh leo kinh sUOng gid
Ngiii ngdm tdn xudn hoa rung day."
(Mong Tuye't - Duong Hiu tdn thanh)
Trang 7Tham chi ed canh edn ghe rdn, ma quai hdn:
"Ngodi de rgng bd ddi nghieng ddchdo
Le chung sinh titng bgn mot an may
Ciing lang lang nhU bong ma buon ndo,
Ddt nhau tim ndi cdng de xin may"
(Anh Thtf - Ram thdng bay)
Diing la ngUdi va ma Ian Idn NgUdi ciing nhU ma, m a ciing
n h u ngUdi!
Ly giai dieu nay khdng khd: Thd Mdi rat buon Buon vi cae nha thd sd'ng trong canh nUde mat, dan ta nd le Cai buon ay danh giii vao thd v^y Xet d phUdng dien ndi dung, gia tri phd quat cua nhiing canh
buon ao nao, the lUdng, cd le b diem nay chang: td'cao che do phi nhan
tinh, khdng quan tam den so' phan eon ngUdi, cha dap len con ngUdi nen da de cd nhiing canh con ngUdi khdng edn la eon ngUdi niia Td'cao trang thai phi n h a n tinh de ddi cd mot trang thai ed n h a n tinh Dd la
ve dep cua chieu sau nhan van d nhiing biic tranh ma ta thoat nhin tudng dd la canh ma quai riing rdn
Xet d phUdng dien hinh thute ta thay cac nha thd nii thUdng tan
dung phep dge td Day vifa la cho manh, vifa la cho cho yeu cua hg
Manh d cho nhd quan sat tinh nen hg dUa vao thd dUdc nhieu chi tiet cua ddi sdng, nhUng do thie'u mot sU chgn Igc nen "biic tranh" chi la
"biic tranh" Hoai Thanh da r a t tinh khi nhan dinh ve thd eiia Anh Thd, theo tdi day ciing la mot nhan dinh ehung ve thd eiia cac nha thd nii: "Tranh que ed biic chi la biic anh, " Do vay, dge thd cua cae nha thd nii, n g i m nhin cac "biic t r a n h que" eua hg ta thay thie'u mot chieu sau can thiet, thie'u mot do ham xiie vd'n khdng the thie'u d thd
Su cd'ng hien r a t Idn cua cae nha thd nii trong van dan Van bgc XUa va nay da cho ta thay r i n g ; phai dep ma ta ludn quan niem la phai yeu da chiing td dUdc siic manh cua minh Vdi siic manh ay hg da mang lai nhieu t h a n h cdng khdng chi trong linb vUc van hoc ma con d nhieu phUdng dien va linb vUe khae niia Ngay nay thue te da cho
Trang 8chiing ta thay ngay cang cd nhieu nha khoa bgc, nhieu n h a kinh t§' thanh dat la nhiing phu nii edn rat tre Hg viia t h an h cdng trong cdng viec xa bdi va vita thanh cdng trong cdng vigc eua mot ngUdi me, ngUdi vd mot thien ehiic bam sinh ma tao boa da danh cho hg Phu n i i , ma dac biet la ngUdi phu nii Dat Viet, vdi truyen thd'ng cua dan toe Viet Nam , hg ludn ludn xiing dang la nhiing con ngUdi tuyet vdi n h a t trong thdi dai ngay nay
TAI LIEU THAM KHAO
1 Hoai Thanh - Hoai Chan, Thi nhan Viet Nam, Nha xuat ban
Van hoc, 2000
2 Vien van bgc, Nhin lgi vdn hgc thekiXX, Nha xuat ban Chinh
tri Qud'e gia
3 Anh Thd, Bite tranh que, Nha xuat ban Ddi nay, 1941
4 Anh Thd, Tit ben song thUcfng, Nha xuat ban Van hgc, 1998