Thực trạng thị trường xăng dầu tại Việt Nam

Thực trạng thị trường xăng dầu tại Việt Nam

Thực trạng thị

trường xăng dầu tại

Việt Nam

Khoa Kinh tế đối ngoại

Tiểu luận:

Bộ môn Kinh tế học quốc tế Giảng viên hướng dẫn: TS Trần Văn Đức

Thực hiện: Nhóm 5 – K10T

Võ Ngọc Đan Thanh K104020303 Nguyễn Lê Thảo Vy K104010101

Võ Hồ Thục Khuê K104010039

Lê Thị Kim Ngân K104040491 Đậu Thị Lan Hương K104050726

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nhiều thập kỷ qua, đề tài về xăng dầu và giá cả của nó đã trở thành một trong những chủ đề thời sự được quan tâm hàng đầu Những bất ổn chính trị ở các nước xuất khẩu xăng dầu lớn của thế giới, những biến động của chu kì kinh doanh toàn cầu, tham vọng của một số nước xuất khẩu muốn điều khiển thị trường xăng dầu,… đã làm cho giá xăng dầu trở nên bất ổn định trong những năm gần đây Hoạt động xuất nhập khẩu xăng dầu của các nước cũng có những thay đổi khó lường trước, làm ảnh hưởng đến sự cân bằng trong thương mại quốc tế

Trước những biến động bất thường của thị trường xăng dầu thế giới, thị trường xăng dầu tại Việt Nam tất yếu sẽ phải chịu những ảnh hưởng không nhỏ Xăng dầu thành phẩm

là một trong những mặt hàng nhập khẩu lớn của Việt Nam, chính vì thế nên Nhà nước cần có những chính sách phù hợp để ổn định giá cả trong nước, bảo đảm cho quyền lợi cho doanh nghiệp nhập khẩu cũng như đời sống của người dân Đồng thời, cần có một chính sách để phát triển thị trường xăng dầu trong nước theo hướng hạn chế xuất khẩu dầu thô và tăng sản lượng dầu chế biến trong nước để đáp ứng nhu cầu nội địa, nhằm làm giảm ảnh hưởng của biến động thị trường thế giới đến Việt Nam Muốn làm được điều

đó, cần phải có được nguồn dữ liệu xác đáng từ thị trường thế giới cũng như tình hình của các nước xuất khẩu và nhập khẩu lớn có khả năng chi phối thị trường xăng dầu Từ

đó mới đưa ra được những động thái tích cực cho thị trường trong nước

Với những kiến thức đã được học về Kinh tế học quốc tế, nhóm làm đề tài xin đưa ra bài tiểu luận khái quát về thực trạng thị trường xăng dầu thế giới cũng như Việt Nam, những chính sách của Nhà nước đã thực hiện đối với ngành xăng dầu trong nước Từ đó, vận dụng những mô hình phân tích đã được học để đề xuất định hướng phát triển và những giải pháp cho thị trường xăng dầu trong nước hiện tại và trong tương lai

Nhóm thực hiện đề tài rất mong nhận được những ý kiến bổ sung từ thầy cô và các bạn sinh viên để hoàn thiện hơn cho đề tài tiểu luận này

Nhóm 5 Tháng 4/2012

Mục Lục

LỜI MỞ ĐẦU 1

Mục Lục 2

1 Thị trường xăng dầu thế giới 3

1.1 Tổ ng quan thị trường xăng dầu thế giới 3

1.2 Các nước xuất khẩu lớn 4

1.3 Các nước nhập khẩu lớn 5

1.4 Giá xăng dầu thế giới qua các năm 6

2 Thực trạng thị trường xăng dầu trong nước 7

2.1 Tổ ng quan thị trường xăng dầu Việt Nam trong năm 2012 8

2.2 Chính sách của Nhà nước đối với ngành xăng dầu 10

2.3 Mức độ tương đồng của thị trường xăng dầu Việt Nam so với lý thuyết 11

2.4 Tình huống thực tế: Vấn đề Nhà nước bù lỗ giá xăng dầu và tình trạng xuất khẩu lậu xăng dầu 12

1 Giải pháp thực hiện của chính phủ trong phát triển thị trường xăng dầu Việt Nam

15

2 Một số giải pháp đề xuất phát triển thị trường xăng dầu Việt Nam 16

2.1 Giải pháp “ thị trường hoá” thị trường xăng dầu 16

2.2 Giải pháp giảm sự lệ thuộc vào nguồn cung cấp dầu 16

Phụ Lục 17

Tài liệu tham khảo 18

Chương 1: Thực trạng thị trường xăng dầu thế giới và Việt Nam

1 Thị trường xăng dầu thế giới

1.1 Tổng quan thị trường xăng dầu thế giới

Xăng dầu là nguồn nhiên liệu cực kì quan trọng, cần thiết cho hầu hết các hoạt động sản xuất Nguồn năng lượng từ xăng dầu chiếm đến 80% trong các hoạt động giao thông vận tải và sản xuất của thế giới Sản lượng xăng dầu trung bình mỗi ngày thế giới tiêu thụ là khoảng 96,32 triệu thùng dầu, trong đó Mỹ là nước tiêu thụ xăng dầu lớn nhất thế giới

Biểu đồ sau cho chúng ta thấy được nhóm 10 nước tiêu thụ xăng dầu nhiều nhất thế giới, nhóm này chiếm khoảng 62,44% trong cơ cấu tiêu thụ xăng dầu của các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới:

Biểu đồ 1 – Nhóm 10 nước tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới

Nhóm các nước này hầu hết là những nước phát triển ở trình độ cao, tỉ trọng ngành công nghiệp trong cơ cấu kinh tế lớn nên nhu cầu tiêu thụ xăng dầu cũng đạt ở mức cao

Nhu cầu tiêu thụ cao, nhưng không phải quốc gia nào cũng được ưu thế về

vị trí địa lý thuận lợi để khai thác dầu thô phục vụ cho các hoạt động giao thông vận tải và sản xuất của mình Và không phải quốc gia nào cũng đủ trình độ sản xuất chế biến dầu thô thành xăng dầu thành phẩm Vì thế mà xăng dầu trở thành một sản phẩm xuất khẩu cũng như nhập khẩu mang tính chiến lược của nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới

1.2 Các nước xuất khẩu lớn

Nhắc đến các nước xuất khẩu dầu mỏ lớn trên thế giới, chúng ta không thể nào không nhắc đến các quốc gia nằm trong khối OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa) Đây là một tổ chức đa chính phủ được thành lập với sự tham gia của các quốc gia có sản lượng dầu thô lớn và đang xuất khẩu một lượng lớn xăng dầu cho thế giới Các quốc gia trong OPEC khai thác khoảng 40% sản lượng dầu lửa của thế giới và nắm giữ đến ¾ trữ lượng dầu thế giới Các thành viên nổi bật của OPEC tính đến năm 2012 hiện nay có thể kể đến như:

 Ở châu Phi: Ageria, Libya, Nigeria, Angola

 Khu vực Trung Đông: Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, Arập Saudi, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất

 Ở Nam Mỹ: Venezuala, Ecuador

OPEC có khả năng điều chỉnh hạn ngạch khai thác dầu lửa của các nước thành viên và qua đó có khả năng khống chế giá dầu

Mục tiêu của OPEC thật ra là một chính sách dầu chung nhằm để giữ giá OPEC dựa vào việc phân bổ hạn ngạch cho các thành viên để điều chỉnh lượng khai thác dầu, tạo ra khan hiếm hoặc dư dầu giả tạo nhằm thông qua đó có thể tăng, giảm hoặc giữ giá dầu ổn định Có thể coi OPEC như là một liên minh độc quyền (cartel) luôn tìm cách giữ giá dầu ở mức có lợi nhất cho các thành viên

Các nước, vùng lãnh thổ trên thế giới xuất khẩu khoảng 63,83 triệu thùng dầu

mỏ mỗi ngày Trong đó nhóm 10 nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới chiếm hơn 50% lượng dầu xuất khẩu hàng ngày

Biểu đồ 2 – Nhóm 10 nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới

Arập Saudi sở hữu 20 - 25% trữ lượng dầu trên thế giới và là quốc gia xuất khẩu xăng dầu hàng đầu thế giới Giới phân tích đang kỳ vọng quốc gia này tăng cao hơn nữa sản lượng khai thác và xuất khẩu dầu thô, nhằm đảm bảo giá dầu thế

giới không leo thang do tình hình bất ổn tại Iran

1.3 Các nước nhập khẩu lớn

Các quốc gia đều luôn muốn bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho thị trường nội địa của mình nhằm giúp cho các hoạt động kinh tế được diễn ra suôn sẻ Thế nhưng, như đã trình bày ở trên, nguồn xăng dầu sản xuất trong nước không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ cho nhu cầu sản xuất và đi lại của người dân, chính vì thế

mà nguồn xăng dầu nhập khẩu từ các quốc gia xuất khẩu lớn ở trên là lựa chọn của hầu hết các quốc gia không thể tự cung tự cấp xăng dầu cho mình

Mỗi ngày các nước, vùng lãnh thổ trên thế giới nhập khẩu khoảng 63,83 triệu thùng dầu mỏ Trong đó nhóm 10 nước nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới

chiếm tỉ trọng khoảng 62.53%

Biểu đồ 3 – Nhóm 10 nước nhập khẩu xăng dầu lớn nhất thế giới

Có thể nhận thấy rõ nhóm các nước nhập khẩu dầu lớn của thế giới cũng là những nước có nền kinh tế và công nghiệp phát triển hàng đầu như Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Singapore,…

1.4 Giá xăng dầu thế giới qua các năm

Giá dầu tăng - giảm luôn ảnh hưởng không nhỏ tới tình hình phát triển, giá

cả hàng hoá, an ninh xã hội của bất cứ quốc gia nào Chính vì vậy, cần phải xem xét lịch sử giá dầu của thế giới để biết được những xu thế chung trong việc tăng giảm giá dầu mỏ và vai trò điều khiển thị trường của các nước xuất nhập khẩu lớn

để từ đó có những bước đi phù hợp cho chính sách xăng dầu trong nước

Biểu đồ sau đây thể hiện cụ thể những biến động của giá dầu thế giới từ năm 1986 đến nay và những sự kiện tác động đến nó:

Biểu đồ 3 – Giá cả xăng dầu và các sự kiện tác động

Ta có thể thấy rõ giá dầu bắt đầu leo thang mạnh mẽ kể từ sau cuộc khủng

bố 11/9 tại Mỹ năm 2001 Kể từ sau đó giá dầu liên tục tăng mạnh và có lúc vượt mức 100$/ thùng Hiện tại giá dầu thế giới tính đến thời điểm này là 92.63$/thùng

2 Thực trạng thị trường xăng dầu trong nước

2.1 Tổng quan thị trường xăng dầu Việt Nam trong năm 2012

Theo thống kê của Tổng công ty xăng dầu Việt Nam thì nước ta tiêu thụ khoảng 37,5 triệu lít xăng dầu mỗi ngày Trong đó, khoảng 70% lượng xăng dầu tiêu thụ trong nước được nhập khẩu từ nước ngoài Phần còn lại khoảng 1/3 nhu cầu tiêu thụ trong nước được nhà máy lọc dầu Dung Quất cung cấp Tuy nhiên vào cuối năm 2011 xảy ra hiện tượng tồn kho lớn ở nhà máy Dung Quất, nguyên nhân được cho là do mới đi vào hoạt động nên nhà máy này chưa có kế hoạch sản xuất

ổn định dẫn đến các doanh nghiệp nhập khẩu phải kí kết hợp đồng nhập khẩu từ nước ngoài để đảm bào nguồn cung Nhà nước cũng có đã biện pháp giải quyết vấn đề trên khi yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải tăng sản lượng tiêu thụ xăng dầu từ nhà máy lọc dầu Dung Quất

Dưới đây là tình hình và số liệu của thị trường xuất nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam trong quý đầu của năm 2012:

2.1.1 Thị trường xuất khẩu

ĐVT: lượng (tấn); Trị giá (USD)

Tổng KN 582.500 584.840.366 546.368 470.491.700 6,61 24,30 Campuchia 254.236 256.205.167 219.409 192.106.093 15,87 33,37 Trung

Quốc

163.965 168.983.094 165.984 145.352.061 -1,22 16,26

Malaysia 16.163 13.049.582 28.289 19.438.300 -42,86 -32,87 Hàn Quốc 15.489 16.492.748 12.795 11.877.854 21,06 38,85 Nhật Bản 13.488 13.739.256 315 180.495 4.181,90 7.511,99 Singapore 10.191 10.132.686 23.575 25.596.325 -56,77 -60,41

Thái Lan 1.923 1.615.033 36.170 28.005.931 -94,68 -94,23

(Nguồn số liệu: Tổng Cục Hải Quan)

Bảng 1 - Thị trường xuất khẩu xăng dầu các loại quý I/2012

Như bảng số liệu cho thấy, tổng kim ngạch xuất khẩu xăng dầu của Việt Nam trong quý I/2012 tăng cả về lượng và giá trị so với cùng kỳ năm 2011 Các thị trường chính xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam là Campuchia, Trung Quốc, Hongkong, Australia, Lào, Malaysia… Trong đó Campuchia là thị trường

có lượng xuất khẩu nhiều nhất với 254,2 nghìn tấn, chiếm 43,6% tỷ trọng, đạt kim ngạch 256,2 triệu USD Thị trường xuất khẩu đứng thứ hai sau Campuchia là Trung Quốc Đáng chú ý là thị trường Nhật Bản có sự tăng trưởng vượt bậc trong quí I/2012, với lượng xuất khẩu 13,4 nghìn tấn, trị giá 13,7 triệu USD

2.1.2 Thị trường nhập khẩu

ĐVT: Lượng (tấn); Trị giá (USD)

Tổng KN 2.094.497 2.128.082.683

Malaixia 74.754 67.347.142

Nga 41.103 40.630.172

Singapore 851.572 844.087.440

Thái Lan 174.671 180.151.331

Trung Quốc 285.348 301.950.161

(Nguồn số liệu: TCHQ)

Bảng 2 - Thị trường nhập khẩu xăng dầu quí I/2012

Quí I/2012, Việt Nam nhập khẩu xăng dầu từ các thị trường Malaysia, Nga, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc Trong đó, Singapore là thị trường có lượng

nhập nhiều nhất Tính chung 3 tháng đầu năm, Việt Nam đã nhập khẩu 851,5 nghìn tấn xăng dầu từ thị trường Singapore, với kim ngạch 844 triệu USD

2.2 Chính sách của Nhà nước đối với ngành xăng dầu

Kinh doanh mặt hàng chiến lược xăng dầu từng được xem thuộc độc quyền Nhà nước Nhà nước thực hiện vai trò chi phối thông qua quản lý hoạt động xuất nhập khẩu cũng như phân phối của 13 doanh nghiệp đầu mối, trong đó có Petrolimex với trên 60% thị phần Petrolimex giữ vị trí thống lĩnh với vai trò chủ đạo là đảm bảo an ninh năng lượng, bình ổn giá cả và cân đối nguồn cung trên thị trường nội địa Căn cứ biến động thị trường, cơ quan quản lý sẽ ấn định mức giá tăng hay giảm trong khoảng trên dưới 10% Trường hợp giá thế giới biến động mạnh, nếu phải giữ ổn định vì mục tiêu vĩ mô, Nhà nước sẽ bù lỗ cho các nhà nhập khẩu Chính sách này bị chỉ trích là quá lạc hậu so với thực tế khi mỗi năm, ngân sách Nhà nước phải trích bù hàng nghìn tỷ đồng Thậm chí, có thời điểm, ngân sách Nhà nước phải gánh con số lỗ lên tới trên 20.000 tỷ đồng

Năm 2008, điều hành xăng dầu có bước ngoặt mới khi giá bán lẻ được định hướng theo cơ chế thị trường, cho phép doanh nghiệp tự quyết định giá bán Nhà nước chỉ giữ vai trò kiểm soát và sẵn sàng can thiệp khi thị trường có biến Thế nhưng việc trao quyền quá lớn cho doanh nghiệp lại nảy sinh bất cập Thị trường

dù có tới 13 doanh nghiệp cạnh tranh nhưng thị phần lại rơi vào tay 4 “ông lớn” là Tổng công ty Xăng dầu VN (Petrolimex), Tổng công ty Dầu VN (PV Oil), Công

ty Saigon Petro và doanh nghiệp thương mại dầu khí Đồng Tháp (Petimex) Trong

đó Petrolimex với lợi thế ban đầu là hạ tầng kỹ thuật, mạng lưới phân phối rộng khắp, vốn đầu tư lớn,…có lợi thế cạnh tranh hơn hẳn các doanh nghiệp còn lại Kết quả các doanh nghiệp nhỏ luôn phải "chạy theo" anh lớn kể cả về giá bán lẫn định hướng kinh doanh Vì vậy, người tiêu dùng không có sự lựa chọn nào về sản phẩm, chất lượng cũng như giá cả Điều đó cho thấy chính sách điều hành hiện tại rất nửa vời, chưa tạo ra một thị trường cạnh tranh thực sự Doanh nghiệp không

được tự do định giá theo thị trường Trong khi họ lại phải thực hiện yêu cầu đảm bảo nguồn cung và không được phép ngừng bán, dù rằng làm như vậy là sẽ lỗ

Bộ Công Thương vừa ban hành quy định về hạn mức nhập khẩu xăng dầu tối thiểu trong năm 2012 cho 13 doanh nghiệp đầu mối Theo đó, định mức nhập khẩu tối thiểu tạm tính là 10,1 triệu (m3/tấn) xăng dầu Căn cứ tình hình thị trường và nguồn cung sản phẩm từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Bộ tính toán để đưa ra kế hoạch nhập khẩu xăng dầu nhằm cung ứng đủ cho thị trường nội địa và đảm bảo mức dự trữ lưu thông xăng dầu tối thiểu bằng 30 ngày Các doanh nghiệp không được nhập khẩu thấp hơn hạn mức tối thiểu được giao cả năm

Cơ chế giá xăng dầu của Việt Nam thời gian qua bộc lộ quá nhiều yếu tố lúng túng Doanh nghiệp liên tục kêu lỗ để tăng giá bán mà các con số lỗ lãi này đều do doanh nghiệp tự khai, tự giải trình chứ chưa có cơ quan kiểm toán độc lập

và công khai nào đứng ra kiểm chứng Chính vì thế mà vào tháng 9/2011 sau khi cuộc tranh cãi giữa Bộ Tài Chính và Bộ Công Thương nổ ra, Bộ Tài Chính đã quyết định thành lập tổ kiểm tra giá nhập khẩu xăng dầu của Petrolimex và 3 doanh nghiệp lớn khác

2.3 Mức độ tương đồng của thị trường xăng dầu Việt Nam so với lý thuyết

Cho đến nay, dù đã độc lập được một phần trong nguồn cung xăng dầu nội địa đảm bảo vấn đề an ninh năng lượng quốc gia thì Việt Nam vẫn được xem là một quốc gia nhập khẩu xăng dầu là chủ yếu Mặc dù cũng được liệt vào danh sách các nước xuất khẩu xăng dầu nhưng Việt Nam vẫn chỉ đóng vai trò là quốc gia nhỏ trong thị trường xuất khẩu và là người chấp nhận giá

Xét về quan hệ cung cầu, thị trường xăng dầu Việt Nam dù hiện nay đã được thả theo cơ chế thị trường nhưng thực chất vẫn còn sự độc quyền của các doanh nghiệp lớn thuộc sở hữu của Nhà nước Và đồng thời, Nhà nước còn đặt ra hạn ngạch tối thiểu để nhập khẩu, yêu cầu các doanh nghiệp không được nhập thấp hơn mức đưa ra vì thế đường cung nhập khẩu xăng dầu có thể xem như là đường

co giãn hoàn toàn Đường cung sản xuất trong nước cũng được hình thành khi nhà