VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN (Project based learning) VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” (Lớp 10 nâng cao)

Định hướng đổi mới PPDH vật lý trong trường phổ thông Hoà vào nhu cầu chung của sự phát tiến bộ xã hội, đáp ứng yêu cầu của một con người mới, Vật lý học cũng có những đổi mới trong dạy

Trang 1

KHOA V ẬT LÝ

(Project based learning)

(L ớp 10 nâng cao)

Trang 2

KHOA V ẬT LÝ

(Project based learning) VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN”

Trang 3

ới lòng biết ơn sâu sắc, em chân thành cám ơn thầy TS.Nguyễn Mạnh Hùng đã nhiệt tình hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm của mình, chỉ

bảo em trong những lúc khó khăn Những góp ý của thầy thực sự là quý báu và giúp ích rất nhiều để em có thể hoàn thành luận văn của mình

Em cũng xin gửi lời cám ơn đến tất cả Thầy Cô trong Khoa đã truyền đạt

vốn kiến thức quý báu cho em trong quá trình học, cám ơn ban chủ nhiệm Khoa

đã tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực hiện nhiệm vụ học tập của mình

Ngoài ra, em gửi lời cám ơn đến cô Nguyễn Thị Phương Thảo giảng dạy

và cô Lữ Ngọc Lan chủ nhiệm lớp 10CA, thầy Tô Lâm Viễn Khoa chủ nhiệm và

giảng dạy lớp 10A5, HS hai lớp trường THPT Gia Định, và thầy Nguyễn Ảnh Nam, thầy Nguyễn Quang Nhật trường THPT Nguyễn Thượng Hiền đã giúp đỡ

em trong quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, em xin cám ơn đến gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tạo động lực cho em hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều nhưng luận văn cũng không tránh khỏi

những sai sót, vì vậy, em mong được sự góp ý của quý Thầy Cô và các bạn

TP H ồ Chí Minh, ngày 27 tháng 04 năm 2011

Sinh viên

Hoàng Th ị Nguyên

V

Trang 4

GVHD: TS Nguy ễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Th ị Nguyên

Trang 5

Trang 6

Trang 7

Trang 8

Trang 9

PP DHTDA : Phương pháp dạy học theo dự án CNTT : Công nghệ thông tin

SGK : Sách giáo khoa THPT : Trung học phổ thông THCS : Trung học cơ sở CNH – HĐH : Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

ĐH & SĐH : Đại học và sau đại học TTGDTX : Trung tâm giáo dục thường xuyên HSKC : Học sinh không chọn

Trang 10

DANH MỤC BẢNG BIỂU

B ảng 1.1: So sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới [3] 21

B ảng 1.2: So sánh PPDH truyền thống và PP DHTDA 32

B ảng 2.1: Cấu trúc nội dung theo cách dạy truyền thống 53

B ảng 2.2: Phiếu 1: Phiếu đánh giá bài trình bày 71

B ảng 2.3: Phiếu 2: Phiếu đánh giá hợp tác nhóm 74

B ảng 2.4: Phiếu 3: Phiếu đánh giá của các thành viên nhóm đối với nhóm mình 75

B ảng 2.5: Phiếu 4: Phiếu đánh giá thảo luận 75

B ảng 2.6: Phiếu 5: Phiếu đánh giá sản phẩm tên lửa nước 77

B ảng 2.7: Phiếu 6:Phản hồi của HS về PP DHTDA 77

B ảng 2.8: Phiếu 6: Phản hồi về mong muốn của HS được tiếp tục học thep PP DHTDA 77

B ảng 2.9: Phiếu 7: Phản hồi về những khó khăn khi thực hiện PP DHTDA 78

B ảng 2.10: Phân loại câu trắc nghiệm theo mục tiêu của Benjamin S Bloom 79

B ảng 2.11: Đáp án bài trắc nghiệm quá trình học dự án “chế tạo tên lửa nước-đơn gi ản và thách thức” 83

B ảng 2.12: Bảng kế hoạch bài dạy PBL 83

B ảng 2.13: Hoạt động dạy và học của GV và HS tuần 1 85

B ảng 2.17: Kế hoạch dạy học dự án “Cơ năng - Xe ai nhanh hơn” 118

B ảng 2.18: Tổ chức hoạt động dạy và học tuần 1 123

Trang 11

B ảng 3.1: Bảng phân bố tần số điểm số 154

B ảng 3.2: Bảng phân bố tần số tích lũy của hai lớp 154

B ảng 3.3: Một số thông số đặc trưng 155

B ảng 3.4: Phản hồi của HS về PP DHTDA 156

B ảng 3.5: Phản hồi về mong muốn của HS được tiếp tục học theo PP DHTDA 156

B ảng 3.6: Phản hồi về những khó khăn khi thực hiện PP DHTDA (Nhiều lựa chọn) 157

Trang 12

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 3.1: Đồ thị phân bố tần số-điềm số của hai lớp 10CA và 10A5 154

Hình 3.3: Đồ thị biễu diễn tinh thần của HS sau khi học PP DHTDA 156

Trang 13

Phần I: MỞ ĐẦU

0

1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta thấy, giáo dục truyền thống vẫn là một phương pháp đang được

dạy và học trong thời đại ngày nay Việc học tập của học sinh không thể là thụ động

tiếp thu bài giảng của giáo viên mà phải là sự tham gia tích cực vào hoạt động học

tập để tạo một tâm thế có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất và xã hội sau này

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, ta thấy rằng giáo dục hiện đại đang đứng trước yêu cầu và thách thức lớn lao của xã hội Việc làm sao để có thể cải tạo phương pháp truyền thống trở thành một phương pháp mới hiệu quả có tác dụng tốt trong quá trình dạy học đã và đang được rất nhiều nhà giáo dục quan tâm

Để làm được điều này chúng ta cần phải đổi mới toàn diện các nhiệm vụ dạy

học: nội dung, phương tiện, phương pháp…

Một phương pháp có thể làm được điều đó, có thể nói đến là dạy học theo dự án Đây là phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, chính vì vậy nó sẽ làm cho học sinh tham gia tích cực vào bài học, làm thay đổi vai trò của giáo viên và học sinh Giáo viên giờ đây chỉ là người hướng dẫn giúp cho học sinh tự tìm ra tri thức cho mình

Chính vì vậy, em quyết định nghiên cứu phương pháp này Đặc biệt, vận dụng

nó thế nào vào dạy học các kiến thức vật lý chương “Các định luật bảo toàn” Đó chính là nội dung của đề tài: “VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO

D Ự ÁN VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” mà em sẽ

Trang 14

- Hoạt động dạy và học vật lý của giáo viên và học sinh ở trường THPT Gia Định

- Quá trình dạy học vật lý chương “Các định luật bảo toàn” lớp 10 Nâng cao

5

4 Gi ả thuyết khoa học

Nếu vận dụng mô hình dạy học dự án một cách thích hợp vào dạy học ở chương

“Các định luật bảo toàn” thì sẽ nâng cao hiệu quả dạy học vật lý cho học sinh trong trường phổ thông

6

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu lý thuyết về khái niệm dự án và phương pháp dạy học dự án

- Ứng dụng nó vào trong dạy học vật lý

- Nghiên cứu về thực trạng sử dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy

học vật lý ở trường phổ thông

- Nghiên cứu xây dựng các quy trình vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào dạy học vật lý

- Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa vật lý phần định luật bảo toàn

- Thiết kế phương án dạy học chương “Các định luật bảo toàn” theo phương pháp

dạy học dự án

- Thực nghiệm sư phạm đối với phương án đã xây dựng cho phương pháp này

7

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận:

+ Các tài liệu, công trình liên quan đến đề tài nghiên cứu

+ Tìm hiểu về phương pháp dạy học dự án này bằng lý thuyết từ đó rút ra những phương pháp chung để nghiên cứu

Trang 15

- Thực nghiêm sư phạm: Thực hiện các bài dạy đã thiết kế, so sánh với lớp đối

chứng để rút ra những cần thiết, chỉnh lý thiết kế đề xuất hướng áp dụng vào thực

tiễn, mở rộng kết quả nghiên cứu

Trang 16

Phần II: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH

NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

Khi bàn về phương pháp giáo dục, J.Piaget (1896-1980) một nhà tâm lý học người Pháp nổi tiếng đã nói: “Trẻ em được phú cho tính hoạt động thực sự và giáo dục không thể thành công nếu không sử dụng và không thực sự kéo dài tính hoạt động đó”

Như vậy, hoạt động là yếu tố không thể thiếu cho sự phát triển của trẻ trong quá trình giáo dục và giáo dưỡng

Thuyết hoạt động cũng đề cập: để cho HS phát triển toàn diện thì phải cho chúng hoạt động Chúng ta nhận thấy rằng để cho HS có thể hoạt động học tập tự

lực, sáng tạo thì cần phải tổ chức, định hướng, tạo điều kiện cho HS tự giải quyết các vấn đề, tự lực suy nghĩ, đề xuất các phương án, và đưa ra kiến thức mới,…Dạy

học theo dự án là phương pháp đáp ứng được điều này

Có thể nói, việc ứng dụng phương pháp này đã được thực hiện khá phổ biến trên thế giới Nhưng ở Việt Nam chỉ mới bắt đầu trong những năm gần đây, phương pháp này đã được bộ Giáo dục và Đào tạo kết hợp với công ty Intel Việt Nam triển khai thí điểm tại nhiều trường học trên cả nước theo chương trình Dạy học cho tương lai của Intel (Intel Teach to the Future)

Trong những năm gần đây, các giảng viên ở các trường ĐHSP Thành Phố

Hồ Chí Minh, ĐHSP Hà Nội đã giảng cho sinh viên về mô hình dạy học dự án và tổ

chức thực hiện dạy học dự án cho đối tượng sinh viên, thu hút được sự tham gia tích

cực, khơi dậy lòng say mê, hứng thú của người học Ngày 26/03/2005, Sở GD-ĐT TPHCM đã tổ chức hội thảo về mô hình dạy học dự án tại trường THPT Nguyễn

Thị Minh Khai - nơi mô hình dạy học này được triển khai mạnh mẽ nhất

Ở các trường đại học chủ yếu là trường Sư phạm đã có những lớp học tập

huấn dành cho GV và sinh viên tiếp cận với PP DHTDA Chẳng hạn như ở trường ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh, có lớp tập huấn giành cho các giảng viên ở các

Trang 17

khoa, còn đối với sinh viên thì cũng có triển khai và áp dụng học ở một số khoa như khoa Sinh, khoa Toán, khoa Sử…

Ở trường phổ thông các cấp, trong những năm gần đây thì GV cũng được tập

huấn và triển khai thí điểm ở một vài trường Tuy nhiên, dạy học truyền thống vẫn

giữ một “ thế mạnh” trong trường phổ thông Bên cạnh đó, cũng có một vài trường

áp dụng dạy học theo dự án vào chương trình học của mình Nói đến đây phải kể trường THPT Trần Văn Ơn, tuy nó chỉ đưa vào với hình thức là một môn tự chọn song có thể nói nó đã phát huy không ít tác dụng, giờ đây HS có thể tìm kiếm kiến

thức của mình giúp cho HS hứng thú rất nhiều Thầy hiệu trưởng Trần Mậu Minh phấn khởi ra mặt: "Mặc dù phương pháp dạy của GV chưa thật sự đúng bài bản của Intel hay Microsof, nhưng hiệu quả rất rõ là trước kia các em uể oải học tự chọn thì nay các em đặc biệt hứng thú tự khám phá để học" [14]

Bên cạnh đó còn có nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả khác và

một số học viên cao học đã vận dụng quan điểm của dạy học dự án vào tổ chức dạy

học ở một số trường tại Thành Phố Hồ Chí Minh và Hà Nội…bước đầu đã thu được nhiều thành công trong việc đổi mới PPDH, phát huy tính tích cực, tự chủ của người

học, lôi cuốn người học vào thực hiện dự án học tập một cách tự giác

Những công trình nghiên cứu liên quan tới dạy học theo dự án ở Việt Nam như: “Project-Based Learning (PBL) và việc ứng dụng vào dạy học môn Vật lý ở trường phổ thông Việt Nam trong tương lai” của tác giả Hồ Thanh Liêm, luận văn

tốt nghiệp ĐH tháng 6/2005 ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh, trong đó đã tổ chức

soạn thảo dạy học dự án chương “Dòng điện trong các môi trường” thuộc chương trình Vật lý lớp 11 nhưng chưa tiến hành thực nghiệm sư phạm Bài viết “Dạy học theo dự án – một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” của Nguyễn Văn Cường và Nguyễn Thị Diệu Thảo (2004), đề tài “Những định luật cơ

bản của dòng điện không đổi” cho HS lớp 11 theo quan điểm dạy học dự án của Nguyễn Văn Nghĩa (2006), đề tài “Tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung kết thúc chương “Sự bảo toàn và chuyển hóa năng lượng” theo Sách giáo khoa Vật lí

Trang 18

lớp 9 nhằm phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ của HS trong học tập”

của Trần Thúy Hằng (2006)

Như vậy, chúng ta hãy tin tưởng rằng, PP DHTDA sẽ tiếp tục phát huy một cách hiệu quả nhất trong tương lai

Để giúp mình có thêm một phương pháp dạy học mới, làm hành trang cho việc

giảng dạy sau này, là một giáo viên vật lý tương lai, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học chương “Các định luật

bảo toàn” (Vật lý lớp 10 nâng cao) nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy học vật lý

Trang 19

Phần III: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN

8

1.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học vật lý ở trường phổ thông

9

1.1.1 S ự cần thiết đổi mới phương pháp dạy học

Xã hội ngày càng phát triển, càng đặt ra yêu cầu cao đối với con người Vì vậy, cùng với tiến bộ của thời đại, con người phải có những khả năng mới: học tập, giải quyết vấn đề, trao đổi, làm việc theo tổ, làm công dân, làm lãnh đạo Phương pháp dạy học truyền thống chưa thể trang bị cho chúng ta những khả năng này Do đó, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới PPDH Sau đây là một số nguyên nhân dẫn đến đổi mới PPDH:

- Hiện nay, trong bối cảnh quốc tế và đất nước ta có nhiều thay đổi: sự phát triển

nhảy vọt của khoa học công nghệ, sự toàn cầu hóa mạnh mẽ…nếu biết tận dụng cơ

hội, tiếp cận công nghệ vào những mục đích phát triển của quốc gia thì chúng ta

nhất định thắng lợi Do đó, bên cạnh việc học tập, kế thừa thành quả khoa học của nhân loại, chúng ta cần đi trước đón đầu, cần phải đổi mới tư duy, đổi mới phương pháp làm việc, học tập

- Nhu cầu học tập của người dân ngày càng nhiều, trình độ dân trí ngày càng cao,

mô hình xã hội học tập đang hình thành và phát triển Sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra khả năng và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng phương tiện CNTT vào quá trình dạy học Việc sử dụng những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả của quá trình dạy học, hiệu quả của việc sử dụng phương pháp dạy học

- Sự bùng nổ thông tin khiến vòng đời của SGK và giáo trình đã phải rút ngắn, nếu không sẽ bị coi là lạc hậu và phản tác dụng Chính vì vậy, ta thấy SGK trong những năm gần đây bị thay đổi liên tục Trong bể kiến thức bao la, người học phải tùy

chọn cho riêng mình những tri thức cần thiết và hữu ích, vì thế họ rất cần được giúp

Trang 20

đỡ Trong học tập, họ cần phương pháp tìm kiếm thông tin hơn là thông tin; muốn

học phương pháp tìm kiếm chân lí hơn là chân lí Và do vậy, người thầy trong thời đại hiện nay đã có một vị trí mới, cao hơn, khó khăn bội phần, là luôn làm mới mình

và ở bên cạnh người học, hiểu theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng Giúp người học chiếm lĩnh, giúp người học tự đào tạo

Có thể nói rằng, việc đổi mới PPDH không có nghĩa là phủ nhận sạch trơn PPDH truyền thống và cho nó vào dĩ vảng mà chính là sự kết hợp mang tính kế thừa cho PPDH mới mang lại hiệu quả cao hơn cho người học

Đổi mới phương pháp là một vấn đề tất yếu của thời đại Do đó, định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo

dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999) Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi:

"Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"

U

Nhận xét:UCốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động, dạy học lấy học sinh làm trung tâm

Vậy, dạy học lấy học sinh làm trung tâm là dạy học như thế nào?

Người học không thụ động nghe thầy giảng và truyền đạt kiến thức mà học tích cực

bằng hành động của chính mình, nghĩa là người học tự tìm ra “cái chưa biết”, “cái cần khám phá”, tự mình tìm ra kiến thức Người học không phải được đặt trước những

kiến thức có sẵn của SGK hay bài giảng áp đặt của thầy giáo mà là những tình huống

cụ thể, thực tế trong cuộc sống Từ việc xuất hiện những mâu thuẫn trong nhận thức, người học có nhu cầu, hứng thú giải quyết những vấn đề trong các tình huống Tự đặt mình vào tình huống của cuộc sống, người học quan sát, suy nghĩ, tra cứu, thí nghiệm, đặt giả thuyết, phân tích, phán đoán, giải quyết vấn đề Tuy nhiên, những kiến thức mà

Trang 21

người học khám phá, tìm hiểu được có thể mắc nhũng sai sót, không hoàn thiện Lúc này, lớp học sẽ là nơi để người học được hoàn thiện về những màng kiến thức đó cho hoàn thiện, chính xác hơn

1

1.1.2 Định hướng đổi mới PPDH vật lý trong trường phổ thông

Hoà vào nhu cầu chung của sự phát tiến bộ xã hội, đáp ứng yêu cầu của một con người mới, Vật lý học cũng có những đổi mới trong dạy học về các mặt:

Để làm được điều này, chúng ta cũng vạch ra những định hướng để đổi mới PPDH Vật lý, vì :

Bộ môn Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm Nên nếu không có sự trải nghiệm nhất định trong thực tế thì sự lĩnh hội kiến thức không thể sâu sắc và bền

chặt được Ông bà ta xưa có câu "Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không

bằng một làm", do đó để hiểu biết thế giới vật lí chúng ta phải quan sát hiện tượng Như vậy, trong sự đổi mới phương pháp dạy học vật lí phải hướng tới việc tạo điều

kiện cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua hoạt động thực nghiệm và cao hơn nữa, cho học sinh tập dượt giải quyết một số vấn đề vật lí trong thực tế [3]

Do đó để phát huy vai trò của HS, có những định hướng đổi mới như sau:

- Th ứ nhất: Sử dụng các PPDH truyền thống theo tinh thần phát huy tính tích cực,

chủ động và sáng tạo của học sinh

Trang 22

Nh ận xét:U Ta biết, năng lực của mỗi con người được thể hiện ở sự vận dụng

kiến thức, sử lý tình huống…của mỗi cá nhân Sự phối hợp hài hoà trong những

hoạt động nhóm, tập thể sẽ giúp HS phát triển nhiều kĩ năng và chia sẽ nhiều thông tin kiến thức với nhau Đồng thời, giúp thúc đẩy hoạt động nhận thức của mỗi HS, nâng cao năng lực cá nhân Vì vậy, yêu cầu đặt ra với GV, tạo môi trường làm việc nhóm, cung cấp phương pháp học nhóm hiệu quả, tránh tình trạng lạm dụng học nhóm để chơi đùa, tổ chức những buổi học nhóm hiệu quả trong những giờ học Đề cao vai trò GV

- Th ứ tư: Coi trọng việc bồi dưỡng phương pháp tự học

U

Nh ận xétU: Yêu cầu đặt ra là GV phải có chiến lược bồi dưỡng phương pháp tự

học cho HS Ví dụ, GV có thể hướng dẫn cho HS cách nắm bắt nội dung chính của

một phần tài liệu, tập cho các em cách suy nghĩ và hành động để giải quyết một vấn

đề nho nhỏ, rèn cho các em thói quen tra cứu tài liệu, Hình thành khả năng tự học cho HS giúp có nhiều thời gian để thực hiện việc đổi mới PPDH

- Th ứ năm: Coi trọng việc rèn luyện kĩ năng ngang tầm với việc truyền thụ kiến

thức

U

Nh ận xét:U Vì xã hội hiện nay rất phát triển, những kiến thức và kĩ năng cần thiết cho cuộc sống và lao động của con người trong xã hội ngày càng tăng lên nhanh chóng Do đó, yêu cầu đặt ra là GV phải bồi dưỡng cho HS những kĩ năng sống cần thiết, bên cạnh việc truyền thụ hệ thống kiến thức Điều đó sẽ giúp HS vững vàng khi bước vào cuộc sống

Trang 23

- Th ứ sáu:Tăng cường làm thí nghiệm vật lí trong dạy học

U

Nh ận xétU: Vật lý học là một môn khoa học thực nghiệm, do đó có thể nói thực hành thí nghiệm là môt cách để cho HS tiếp cận với thực tế Có thể nói thực hành chính là nơi để HS phát triễn kỹ năng, thế giới quan khoa học, tư duy…Do đó, yêu

cầu đặt ra là trong giờ thí nghiệm GV tạo điều kiện thuận lợi cho HS hoạt động

- Th ứ bảy: Đổi mới cách soạn giáo án, tăng cường sử dụng giáo án điện tử và các ứng dụng CNTT

U

Nh ận xét:

Có thể nói trong giai đoạn ngày nay, giai đoạn của khoa học kỹ thuật, chính vì

vậy, ta phải biết tiếp cận CNTT Tuy nhiên không nên lợi dụng nó quá mức Ví dụ, khi dạy thí nghiệm trong bài học, thí nghiệm nào có thể làm được thì nên làm cho

HS xem như vậy nó sẽ mang tính trực quan hơn khi chúng ta cho HS xem thí nghiệm ảo Bởi thí nghiệm ảo, chỉ mang tính chất tượng trưng được lập trình sẵn (không hình thành niềm tin cho HS)

Soạn giáo án là cách để chúng ta định hướng kiến thức sẽ dạy cho HS, vì vậy ở đây là đổi mới cách tổ chức hoạt đông học tập, trước đây chúng ta học theo cách

thầy đọc trò chép, HS rất thụ động, đổi mới sẽ làm cho HS tích cực hơn, chủ động trong học tập, tự mình tìm kiến thức => HS sẽ hứng thú hơn

1

1.2 Phương pháp dạy học tích cực

Với định hướng vào người học, các nhà nghiên cứu giáo dục - dạy học đã nghiên

cứu và đưa ra nhiều PPDH tích cực Vậy ta hiểu thế nào về PPDH tích cực?

Như chúng ta đã biết, mỗi một phương pháp giảng dạy dù cổ điển hay hiện đại đều hướng đến mục đích cuối cùng là làm cho HS của mình tiếp thu kiến thức Khó

có thể nói là phương pháp nào hay hơn mà ta chỉ có thể nói rằng mỗi phương pháp

có một ưu điểm riêng, vận dụng nó thế nào chính là vai trò của người thầy trong quá trình dạy học

Phương pháp giảng dạy được gọi là tích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau:[5]

- Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có

Trang 24

- Thể hiện rõ được động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học

- Thể hiện rõ được bản chất và mức độ kiến thức cần huy động

- Thể hiện rõ được vai trò của người học, người dạy, vai trò của các mối tương tác trong quá trình học

- Thể hiện được kết quả mong đợi của người học

Do đó, phương pháp dạy học tích cực được hiểu là một thuật ngữ rút gọn, được dùng để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Ở đây, “tích cực” được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động (nghĩa tích cực không tiêu cực) Phương pháp dạy học tích cực hướng phát huy tính vai trò của

người học Do đó, GV phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

U

Nhận xét:UMuốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công

1

1.3 Phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học mới

B ảng 1.1: So sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới [11]

Dạy học cổ truyền Các phương pháp dạy học mới

Quan niệm

Học là quá trình tiếp thu

và lĩnh hội, qua đó hình thành kiến thức,

kĩ năng, tư tưởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo; HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,…tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

Bản chất

Truyền thụ tri thức, truyền thụ và chứng minh chân lí của GV

Tổ chức hoạt động nhận thức cho

HS Dạy HS cách tìm ra chân lí

Mục tiêu

Chú trọng cung cấp tri thức, kĩ năng, kĩ xảo

Học để đối phó với

Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động

Trang 25

thi cử Sau khi thi xong những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến

khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân HS và cho sự phát triển

xã hội

Nội dung

Từ SGK và GV Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,

GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực tế…gắn với:

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

Phương pháp

Các phương pháp diễn giảng, truyền thụ kiến thức một chiều

Các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề; dạy học tương tác

Hình thức tổ

chức

Cố định: Giới hạn trong bốn bức tường của lớp học, GV đối diện với cả lớp

Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, ở phòng thí nghiệm, ở hiện trường, trong thực tế…, học cá nhân, học đôi bạn, học theo cả nhóm, cả lớp đối diện với giáo viên

U

Nh ận xétU: Các phương pháp dạy học mới đáp ứng tốt cho giáo dục hiện đại Vì

vậy, không có lí do gì mà ta ngần ngại tiếp cận nó, hãy tìm hiểu để vận dụng hợp lí

và có hiệu quả trong dạy học, mặc dù điều đó không phải là dễ dàng đối với cả thầy

và trò trong môi trường giáo dục nước ta hiện nay

Trang 26

1

1.4 M ột số phương pháp dạy học tích cực

- Dạy học dựa trên vấn đề (Problem based learning): là phương pháp học tập mà

chủ yếu là hướng dẫn học sinh cách học, cách hợp tác với các thành viên khác trong nhóm để tìm ra giải pháp cho một vấn đề có thực trong cuộc sống và đồng thời liên quan đến chương trình học Những vấn đề này được sử dụng để khơi dậy trí tò mò

và khởi xướng nhu cầu học tập, rèn luyện cho học sinh khả năng tư duy nghiêm túc,

kĩ năng phân tích chuyên sâu cũng như các kĩ năng tìm kiếm và sử dụng các nguồn

tư liệu hỗ trợ

- Dạy học theo nhóm (Group-based learning): là phương pháp dạy học hợp tác giúp các thành viên trong nhóm chia sẽ băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới làm cho bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp thu thụ động từ giáo viên Sự thành công của bài học sẽ

phụ thuộc chủ yếu vào sự tham gia nhiệt tình của các thành viên trong nhóm

- Dạy học dự án (Project based learning): được thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, có thể cần sự tham gia của giáo viên nhiều môn học Hình thức nảy phù hợp với yêu cầu học sinh huy động kiến thức tổng hợp hoặc chuyên sâu về một lĩnh vực để phân tích, tổng kết, đưa ra các kết quả triển khai thực hiện một công việc Hình thức làm chủ yếu là làm bài theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm có thể được giới thiệu được như các bài viết, bài thuyết trình…

Hiện nay, còn có nhiều PPDH tích cực khác nữa: PPDH kiến tạo, phương pháp

vấn đáp, phương pháp đóng vai, …nhưng vận dụng hợp lý và phù hợp thế nào quá trình dạy học hướng đến mục tiêu chung của công cuộc giáo dục là một vấn đề mà các nhà giáo dục phải biết tiếp thu và chọn lọc cho từng đối tượng và cho từng cấp

học,…để phát huy tối đa tiềm lực của những phương pháp đó

Trang 27

Trong từ điển Tiếng Việt (của tác giả Hoàng Phê), dự án là một danh từ, nghĩa là

bản dự thảo về một văn kiện về luật pháp hay về một kế hoạch cụ thể nào đó

Trong tiếng Anh thuật ngữ “dự án” là “project”, có nguồn gốc từ tiếng Latinh là

“proicere” có nghĩa là phác thảo, dự thảo, thiết kế

Trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội, khái niệm dự án được sử dụng phổ

biến, và được đặc bởi tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện dự án

Woodward (nhà sư phạm Mỹ) đã coi các dự án như “Các bài tập tổng hợp –

Những kĩ năng, kĩ thuật học được khi làm việc độc lập được ứng dụng trong hoàn

cảnh cụ thể”

được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra Dự án được thực hiện trong những điều

1

1.5.1.2 L ịch sử nghiên cứu phương pháp dạy học dự án

Như chúng ta thấy, hai từ “Dự án” thường được sử dụng phổ biến trong những lĩnh vực kinh tế - chính trị: trong sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lý xã hội

Qua thời gian, khái niệm “dự án” đã dần dần đi vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học Khái niệm “Dự án” được sử dụng trong các trường dạy kiến trúc - xây dựng ở Ý từ cuối thế kỷ XVI

Ta biết, học viện nghệ thuật – The Accademia di San Luca – Rome dưới sự bảo

trợ của Giáo hoàng Gregory XIII năm 1577 được thành lập vào thế kỉ XVI, bởi

những kiến trúc sư người Ý Học viện tổ chức cuộc thi đầu tiên, tương đương với

một kì thi kiến trúc Song việc thiết kế chỉ là những tình huống giả định Vì vậy,

Trang 28

chúng được gọi là “dự án” – “những dự án với ý định là những bài tập trong tưởng tượng chứ chúng không được dùng để xây dựng” (theo Egbert) [7]

Sau mô hình của Ý, Viện hàn lâm kiến trúc Hoàng gia Pháp thành lập năm 1761 cũng nhân rộng việc đào tạo bằng cách tập trung vào học tập bằng các dự án Đến

giữa thế kỉ XVIII, ở Pháp sự phát triển ý tưởng dự án thành phương pháp học tập và giáo dục hàn lâm được hoàn thiện

Học tập bằng các dự án không còn là duy nhất đối với ngành kiến trúc Đến cuối

thế kỉ XVIII chuyên ngành cơ khí đã được thành lập và được coi là một bộ phận của các trường đại học công nghiệp và kĩ thuật mới

Sự lan truyền từ châu Âu sang châu Mĩ và từ ngành kiến trúc đến ngành cơ khí

có ảnh hưởng quan trọng đến việc sử dụng và trang bị cơ sở lí luận cho các phương pháp dạy học theo dự án

Có thể nói, bắt nguồn từ châu Âu vào thế kỉ XVI đến đầu thế kỷ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sơ lý luận cho phương pháp dự án (The Project Method)

và coi đó là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống Ban đầu, phương pháp dự án được áp dụng chủ yếu đến môn học thực hành mang tính chất kĩ thuật Sau đó, được vận dụng vào các môn xã hội rồi tất cả các môn Hiện nay, được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển

1

1.5.1.3 Khái niệm dạy học dự án

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án của các tác giả:

- Cách học dựa trên dự án (PBL) là một mô hình học tập khác với mô hình học tập truyền thống với nội dung bài giảng ngắn, tách biệt và lấy giáo viên làm trung tâm Cách hoạt động học tập dựa trên dự án được thực hiện một cách cẩn thận, mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều giá trị học thuật, lấy học sinh làm trung tâm và hòa nhập với những vấn đề và thực tiễn của thế giới thực tại [9]

Trang 29

- Học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Cách học này phát triển kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua một nhiệm vụ mở rộng, đòi

hỏi học sinh phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản

- Theo dự án bồi dưỡng giáo viên phổ thông “Dạy học cho tương lai – Teaching For Future” do Intel tổ chức thì: Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thông qua

những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hóa những

kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm của chính mình Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối

cảnh thực tế Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kĩ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh không phụ thuộc vào cách học

của họ Thông thường học sinh sẽ được làm việc với chuyên gia và những thành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu nội dung sâu hơn Các phương tiện

kĩ thuật cũng được sử dụng để hỗ trợ việc học Trong quá trình thực hiện dự án có

thể vận dụng nhiều các đánh giá khác nhau để giúp HS tạo ra những sản phẩm có

chất lượng (Chương trình giáo dục của Intel tại VN)

- Là một kiểu dạy học lấy hoạt động của người học làm trung tâm Quá trình giảng

dạy luôn định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng gắn liền với

thực tế Theo phương pháp này, người học phải tự mình giải quyết các vấn đề và các nhiệm vụ có liên quan khác để có được kiến thức, khả năng giải quyết vấn đề và cho ra những kết quả thực tế [6]

Trang 30

- Theo Ths Nguyễn Thị Đông_Khoa Mỹ thuật Cơ sở thì học theo dự án là phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó người học hoàn toàn chủ động tham gia

hoạt động dưới sự hướng dẫn của người dạy, để tạo ra một sản phẩm hay vận dụng các kiến thức đã học để tìm hiểu, thực hành nghiên cứu một vấn đề trong học tập hay giải quyết một vấn đề trong cuộc sống Hay nói khác, học theo dự án là một

hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho người học tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh

vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống Quá trình học theo

dự án giúp người học củng cố kiến thức, xây dựng các kỹ năng hợp tác, giao tiếp và

học tập độc lập, chuẩn bị hành trang học tập suốt đời cho người học, đặc biệt là thế

hệ trẻ và đối mặt với thử thách trong cuộc sống Học theo dự án là hoạt động tìm

hiểu sâu về một chủ đề cụ thể với mục tiêu tạo cơ hội để người học thực hiện nghiên

cứu vấn đề thông qua việc kết nối các thông tin, phối hợp nhiều kỹ năng giá trị và thái độ nhằm xây dựng kiến thức, phát triển khả năng

M ột số quan điểm của các giáo viên, độc giả quan tâm đến vấn đề dạy học

d ự án:

- Dạy học theo dự án là phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, học sinh tiếp thu những kiến thức thông qua tình huống thực tế mà cái chính là người thực hiện theo sự hướng dẫn của giáo viên

- Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, hướng học sinh đến việc tiếp thu kiến thức và kĩ năng thông qua việc đóng một hay nhiều vai trò để giải quyết vấn đề (gọi là dự án) mô phỏng những hoạt động có thật của xã hội chúng ta Những hoạt động này giúp học sinh thấy kiến thức

Trang 31

- Dạy học dự án là một phương pháp dạy học khá mới ở Việt Nam Là một phương pháp dạy học hiện đại và cách dạy học này sẽ phát huy rất nhiều điểm mạnh của học sinh, hình thành cho học sinh những kỹ năng mà chúng ta hay gọi là kỹ năng của

thế kỷ 21 hay kỹ năng mềm

- Là một kiểu dạy học lấy hoạt động của người học làm trung tâm Quá trình giảng

dạy luôn định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng gắn liền với

thực tế Theo phương pháp này, người học phải tự mình giải quyết các vấn đề và các nhiệm vụ có liên quan khác để có được kiến thức, khả năng giải quyết vấn đề và cho ra những kết quả thực tế

- Đây là phương pháp dạy học kết hợp có hiệu quả việc sử dụng máy tính với các chương trình dạy học hiện có, giúp các giáo viên phát huy khả năng sáng tạo của mình và phát triển trí tưởng tượng của học sinh ra ngoài phạm vi học đường, học

tập kết hợp với thực hành

Từ những quan điểm trên, ta có nhận xét:

- Có nhiều tác giả cho rằng DHDA là mô hình, tác giả khác cho rằng nó là hình thức dạy học, hay là một phương pháp Vậy, ta có thể hiểu rằng khi dạy học theo dự án chúng ta sử dụng những phương pháp khác nhau để thực hiện nó Do đó, dạy học

dự án là một sự phức hợp nhiều phương pháp, “phương pháp” này chính là nghĩa hẹp; trong dạy học theo nghĩa rộng, ta có thể dùng PP DHTDA để cho biết đây là một phương pháp day học mang tính chất tích cực

Ta có thể hiểu dạy học theo dự án như sau:

Dạy học theo dự án (Project based learning) được hiểu như là một phương pháp hay một hình thức dạy học, trong đó người học giữ vai trò trung tâm thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học

dự án, có ứng dụng CNTT, dưới dự hướng dẫn, hỗ trợ, cộng tác của giáo viên

Trang 32

+ Kĩ năng giao tiếp

- Cho phép HS làm việc “một cách độc lập” để hình thành kiến thức và cho ra

những kết quả thực tế

- Nâng cao kĩ năng sử dụng CNTT vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm

2

1.5.3.3 Về thái độ

- Giúp cho học sinh cảm thấy yêu thích môn học hơn

- Nhận thấy những giá trị của hoạt đông nhóm, chấp nhận những quan điểm khác nhau, phát triển tư duy phê phán, không ngừng nỗ lực học tập

2

1.5.4 Đặc điểm dạy học dự án [14]

Trong các tài liệu về dạy học dự án có rất nhiều đặc điểm được đưa ra Các nhà

sư phạm Mỹ đầu thế kỷ XX khi xác lập cơ sở lý thuyết cho phương pháp dạy học này đã nêu ra ba đặc điểm cốt lõi của dạy học theo dự án: định hướng HS, định

Trang 33

hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm Có thể cụ thể hoá các đặc điểm của DHDA như sau:

- Định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm vụ dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học

- Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội Trong những trường hợp lý tưởng, việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã hội tích cực

- Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án

- Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

- Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dung lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học

- Tính tự lực cao của người học: Trong DHDA, người học cần tham gia tích cực và

tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học Giáo viên chủ yếu đóng vai trò

tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của HS và mức độ khó khăn của nhiệm vụ

- Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó

có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm DHDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa HS và GV cũng như với các lực lượng xã hội khác tham gia trong dự án Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội

Trang 34

- Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩm được tạo ra Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết, mà trong đa

số trường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

1.5.5.1 P hân loại theo chuyên môn

- Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

- Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau

- Dự án ngoài chuyên môn: là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào các môn học

2

1.5.5.2 Phân loại theo sự tham gia của người học:

Dự án cho nhóm học sinh, dự án cá nhân Dự án dành cho nhóm học sinh là hình thức dự án dạy học chủ yếu Trong trường phổ thông còn có dự án toàn trường, dự

án dành cho một khối lớp, dự án cho một lớp học

2

1.5.5.3.Phân loại theo sự tham gia của giáo viên:

Một giáo viên tham gia dự án hoặc dưới sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên tham gia dự án

3

1.5.5.4 Phân loại theo quỹ thời gian:

K.Frey đề nghị cách phân chia như sau:

- Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học

- Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày (“Ngày dự án”), nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

- Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay 40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

Cách phân chia theo thời gian này thường áp dụng ở trường phổ thông

Trang 35

3

1.5.5.5 Phân loại theo nhiệm vụ

Dựa theo nhiệm vụ trọng tâm của dự án, có thể phân loại các dự án theo các dạng sau:

- Dự án tìm hiểu: là dự án khảo sát thực trạng đối tượng

- Dự án nghiên cứu: nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình

- Dự án thực hành: có thể gọi là dự án kiến tạo sản phẩm, trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác

- Dự án hỗn hợp: là các dự án có nội dung kết hợp các dạng nêu trên

Các loại dự án trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Trong từng lĩnh vực chuyên môn có thể phân loại các dạng dự án theo đặc thù riêng

- Là vấn đề (nếu có) nảy sinh từ chương

trình học, nhiều khi không hấp dẫn,

không thiết thực với người học, vấn đề

mang tính lý thuyết không gắn với thực

tế Soạn thảo bài trước theo một chương

trình và một khuôn mẩu định sẵn

- Tuyến tính, duy lí

- Dạy học là truyền thụ

- Học tập là tiếp thu

- Một vấn đề gần gũi với cuộc sống Mỗi

dự án đưa ra một vấn đề cần được giải quyết để đưa đến một kết quả

- Mạnh lạc, phù hợp

- Dạy học là tạo điều kiện

Trang 36

- Môi trường kết cấu - Học tập là tìm hiểu, đi đến kiến thức

- Môi trường linh động

Vai trò c ủa giáo viên

- Chủ đạo (người truyền thụ)

- Hướng dẫn suy nghĩ

- Nắm giữ và truyền thụ kiến thức

- Quản lý học sinh trong giờ học

- Cung cấp tài liệu cần thiết, giám sát

việc học, chia sẽ thông tin

- Theo dõi quá trình học tập, quản lý

hoạt động nhóm, quản lý quá trình học

tập

- Đánh giá quá trình học tập của từng nhóm

Vai trò c ủa học sinh

- Là người tiếp thu

+ Không chủ động

+ Thụ động theo sự hướng dẫn của giáo

viên và đi theo kết cấu bài học trong

sách giáo khoa

+ Tái tạo kiến thức, thu nhận và kiểm

nghiệm thông qua những ví dụ do giáo

viên đưa ra hoặc gợi ý trong sách giáo

khoa

- Là người tham gia + Không bị động + Chủ động trong việc tham gia quyết định và tự quyết định các giai đoạn của quá trình

+ Tự tìm ra kiến thức Sau đó thể hiện thành quả của mình và kiểm nghiệm thành quả thông qua đánh giá của giáo viên

Vai trò c ủa thông tin

Được tổ chức và giới thiệu của người

dạy

Vô cùng quan trọng, cung cấp cho học sinh, giúp hoàn thành sản phẩm

Trang 37

Từ sự so sánh trên ta thấy được rằng, nếu chúng ta biết cách tổ chức và vận

dụng phương pháp này một cách thích hợp thì sẽ phát huy hiệu quả của nó

Như chúng ta thấy, hiện nay nhu cầu của con người ngày càng tăng, khả năng tiếp cận tri thức rất cao Do đó, CNTT là một phương tiện hữu ích trong việc

vận dụng tìm kiếm thông tin cho quá trình dạy và học

Nhiều người đã nói, chỉ cần cho tôi một chiếc máy tính, tôi có thể biết được

tất cả mọi thông tin cần thiết Chính vì thế, khi HS sử dụng CNTT để làm bài tập thì

cập nhật được các thông tin mới nhất, tìm hiểu được nhiều thông tin đa chiều thông qua internet, thấy được nhiều hình ảnh trực quan sinh động, đẹp mắt và có tính thực

tế, cập nhật, từ đó có thể hiểu một cách sâu sắc bài học và đặc biệt là những kiến

thức thu được không xa rời hiện thực Lúc đó, GV không phải cung cấp thông tin

mà chỉ là người hướng dẫn các em tìm kiếm thông tin, lắng nghe, chắt lọc, chốt lại

và hướng các em tới kiến thức mà các em cần nắm được Tuy nhiên, nhiệm vụ đặt

ra cho GV là định hướng giúp cho HS có cái nhìn đúng đắn khi tiếp cận thông tin trong thời đại ngày nay

Dạy học dự án là phương pháp giúp cho HS tiếp cận kiến thức thông qua sự hướng dẫn của GV Do đó, các em phải tìm kiếm các dữ kiện liên quan đến kiến

thức, nhu cầu phải tiếp cận với CNTT từ trong quá trình này các em sẽ tự nhận ra

kiến thức cho mình Thứ hai là khi hoàn thành sản phẩm, HS phải báo cáo trước lớp

bằng các hình thức như là thuyết trình PowerPoint, một Pulisher hay một trang Web, một trang Blog, cho mọi người đến thăm, chính điều này sẽ phát huy được năng của từng em, tạo một tâm thế cho các em mạnh dạn hơn khi giao tiếp ngoài xã

hội sau này

Trang 38

- Giúp HS hình thành và phát các kĩ năng cần thiết trong thời đại ngày nay như kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm việc nhóm…

- Giúp HS chuyển:

+ Từ nghiên cứu lí thuyết sang vận dụng lí thuyết vào hoạt động thực tiễn

+ Từ hình thức học tập thụ động sang hình thức học tập chủ động có định hướng + Từ hình thức thụ đông ghi nhớ, lặp lại sang khám phá, tích hợp và trình bày

+ Từ kiến thức đơn thuần về sự kiện, thuật ngữ, nội dung sang hiểu rõ quá trình + Từ phụ thuộc vào giáo viên sang chủ động tổ chức

- Là hình thức dạy học phù hợp với mục tiêu giáo dục theo quan điểm của

UNESCO: h ọc để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự hoàn thiện

- Là hoạt đông học tập không chỉ giới hạn trong một bộ môn mà liên quan đến nhiều

bộ môn khác nhau, do đó, tạo nên mối liên hệ liên môn

3

1.7.2 Nhược điểm

- Không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản

- Đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy nó không thay thế cho phương pháp thuyết trình

và luyện tập, mà là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho các PPDH truyền thống

- Đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

cạnh đó, trong quá trình thực hiện dự án, HS sẽ phải gặp nhiều tình huống vấn đề,

những tình huống này sẽ giúp cho HS giải quyết vấn đề, vì thế phải tư duy, lập luận, phân tích, tổng hợp, chọn lọc thông tin… đây là những kĩ năng rất cần cho mỗi con

Trang 39

người khi bước vào cuộc sống sau này Trong mỗi lần giải quyết, HS sẽ bật ra

những ý tưởng mới sáng tạo hơn Cuối cùng cho ra đời sản phẩm – một sự sáng tạo

của cả một tập thể

3

1.9 Những quan điểm của dạy học theo dự án [4]

Quan điểm DH là những định hướng tổng thể cho các hoạt động DH, trong

đó, có sự kết hợp giữa các nguyên tắc DH làm nền tảng, những cơ sở lí thuyết của lí

luận DH, những điều kiện DH và tổ chức cũng như các định hướng về vai trò của

GV và HS trong quá trình DH

Ba quan điểm của DHDA là:

- Quan điểm DH hướng vào người học: HS là trung tâm của quá trình dạy học HS

tự mình tìm ra kiến thức, tự thể hiện mình và hợp tác với các bạn, tự kiểm tra đánh giá và điều chỉnh hoạt động nhận thức

- Quan điểm DH định hướng hành động: Dạy học định hướng hành động dựa trên lí thuyết hành động nhận thức, lí thuyết hoạt động Cơ sở của lí thuyết là trong quá trình nhận thức cần có sự kết hợp giữa tư duy và hành động, lí thuyết và thực tiễn Quan điểm dạy học này cũng dựa trên lí thuyết kiến tạo, thông qua hành động tự

lực, HS tự lĩnh hội và kiến tạo tri thức Việc tổ chức quá trình DH được chi phối bởi

những sản phẩm hành động đã được thỏa thuận giữa GV và HS

- Quan điểm DH tích hợp: Tích hợp (integration) có ý nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa

nhập, sự kết hợp Tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên kết với nhau và liên hệ mật thiết với nhau là tính liên kết và tính toàn vẹn Trong lí luận dạy học, tích hợp được

hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống ở những mức độ khác nhau, các

kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất

Như vậy, cũng như các PPDH tích cực khác, dạy học dự án thực chất là một quá trình:

- Biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục HS tự lực nghiên cứu, tự tìm ra kiến

thức bằng hành động của chính mình, tức là cá nhân hóa việc học

Trang 40

- HS cộng tác với các HS khác trong nhóm, trong lớp làm cho kiến thức mà cá nhân

tự tìm ra mang tính xã hội, khách quan hơn, tức là xã hội hóa việc học

- GV là người hướng dẫn, tổ chức quá trình cá nhân hóa việc học và xã hội hóa việc

học

3

1.10 Một số quy trình dạy học dự án

Hiện nay, có rất nhiều tác giả đã và đang nghiên cứu về PP DHTDA Mỗi tác giả

lại thuộc những lĩnh vực khác nhau, do đó khi nghiên cứu về PP DHTDA, họ nghiên cứu nhìn nhận nó dưới góc độ các lĩnh vực khoa học khác nhau với mục đích phục vụ cho chuyên ngành mà họ đang đảm nhận chính Vì thế, từ trước đến nay chưa có một tác giả nào đưa ra một qui trình chung để vận dụng PP DHTDA cho tất cả các môn học Có chăng, chỉ đưa ra qui trình áp dụng vào một môn học cụ

thể hay một lĩnh vực hẹp nào đó Dưới đây là một số qui trình dạy học theo dự án

của một số tác giả

Savoie và Hunghes miêu tả quá trình dạy học theo dự án gồm các bước như sau [10]:

1 Xác định một vấn đề phù hợp với học sinh

2 Liên kết vấn đề với thế giới của các em học sinh

3 Tổ chức chủ đề xung quanh vấn đề /dự án chứ không phải môn học

4 Tạo cho học sinh cơ hội để xác định phương pháp và kế hoạch học để giải quyết vấn đề

5 Khuyến khích sự cộng tác bằng cách tạo ra nhóm học tập

6 Yêu cầu tất cả học sinh trình bày kết quả học tập dưới hình thức một dự án

hoặc một chương trình

U

Nh ận xét:U Qua cách miêu tả của Savoie và Hunghes thì trong qui trình trên, cho

thấy cái nhìn khái quát về một dự án cần tổ chức cho học sinh thực hiện Cụ thể, thì theo tác giả thì một dự án có thể đem lại hiệu quả khi dự án đó phù hợp với người

học, có liên hệ với thực tiễn cuộc sống và đặc biệt dự án không chỉ gói gọn trong

một bài học, môn học mà có thể mở rộng sang nhiều môn học, mang tính liên

Định dạng
Số trang	214
Dung lượng	4,64 MB