sáng kiến kinh nghiệm ngữ văn lớp 7 về năm học ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dạy và đổi mới cơ chế quản lý tài chính trong nghành giáo dục

Đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục, đổi mới phơng pháp dạy học Ngữvăn trong nhà trờng là vấn đề đợc quan tâm và chú trọng nhiều nhất bởi mục tiêuchơng trình.Để giúp học sinh tiếp

Phần thứ nhất:Những vấn đề chung

I Lý do chọn đề tài:

Một nhà nghiên cứu giáo dục đã từng nói: “Ngời giáo viên dạy tốt cho học sinhchân lý,ngời giáo viên dạy giỏi cho học sinh con đờng tìm ra chân lý” hayA.Komski cũng nói rằng :“Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhân cách,phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách Hãy tìm ra phơng pháp cho phép giáoviên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” Quả đúng nh vậy, Nghị quyết lần thứ 2Ban chấp hành Trung ơng Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu rõ : “ Đổi mới mạnh

mẽ phơng pháp Giáo dục - Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyệnthành nếp t duy sáng tạo của ngời học’’(5;41).Hay trong điều 4 Chơng I “Luậtgiáo dục” nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “ Phơng pháp giáodục phải biết phát hay tính giáo dục tích cực, tự giác chủ động, t duy sáng tạo củangời học, bồi dỡng lòng say mê học tập và ý thức vơn lên’’(21;9)

Cùng với sự phát triển vợt bậc của khoa học công nghệ thì yêu cầu đổi mới giáodục ngày càng cao và là một nhu cầu tất yếu,mang tính chiến lợc nhằm bồi dỡngthế hệ trẻ thành ngòi lao động phát triển toàn diện về ‘’Đức, Trí, Thể, Mỹ’’, đểlàm chủ bản thân , xây dựng đất nớc văn minh , giàu đẹp

Đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục, đổi mới phơng pháp dạy học Ngữvăn trong nhà trờng là vấn đề đợc quan tâm và chú trọng nhiều nhất bởi mục tiêuchơng trình.Để giúp học sinh tiếp cận đợc tác phẩm thì có nhiều phơngpháp ,trong đó phơng pháp tích hợp là phơng pháp rất quan trọng giúp học sinh cótri thức bao quát,tổng hợp đồng thời còn bồi dỡng kỹ năng ,cảm xúc .trong đờisống.Trong đó môn ngữ văn tạo điều kiện để học sinh hoà nhập một cách tíchcực,chủ động với môi trờng xã hội hiện tại và tơng lai Học sinh đợc cung cấpnhững tri thức và phơng pháp để tiếp nhận văn học, thực hành giao tiếp bằng tiếngViệt, đồng thời, có khả năng tự thâm nhập các lĩnh vực văn hoá, xã hội gần gũi vàthiết thực để chủ động và tự tin trớc cuộc sống , biết cách ứng xử một cách tíchcực với mọi hoàn cảnh.Vì vậy để đáp ứng yêu cầu thiết thực đó rất cần đến sự hỗtrợ của các môn khoa học khác nh Lịch Sử, Địa lý, Giáo dục công dân cho mônNgữ văn

Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy và học tập, chúng ta ai cũng nhận thức đợcrằng dạy văn, học văn không phải là chuyện đơn giản Thực tế cho thấy trong quátrình giảng dạy, khi tiếp cận với các văn bản thơ Trung đại đợc sáng tác bằng thểthơ Đờng luật nói chung, bài thơ “ Qua Đèo Ngang” nói riêng thì học sinh thờngrất khó cảm nhận Hơn nữa thơ Đờng có niêm luật chặt chẽ , chau chuốt nên giáoviên dễ làm cho văn bản trở nên khô khan cứng nhắc trong khi đó với cách dạytruyền thống mà chủ yếu giáo viên thờng sử dụng phơng pháp thuyết trình nênhọc sinh dờng nh mơ hồ về địa danh Đèo Ngang qua đó cảm nhận đợc cái “tôi’’

trong con ngời thi sĩ Thanh Quan cũng còn có điều gì đó cha sâu sắc Bên cạnh đó,văn bản “ Qua Đèo Ngang’’ lại là một văn bản khó Vì vậy, có thể nói , chất lợngdạy học ở các văn bản này cha đáp ứng đựơc mục tiêu, yêu cầu giáo dục Đó lànhững khó khăn cơ bản trong thực tiễn cản trở việc dạy – học văn bản qua ĐèoNgang khiến cá nhân tôi rất băn khoăn và trăn trở.

Đặc biệt, nhằm thực hiện chủ đề năm học 2008-2009 “ Năm học ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lợng dạy và đổi mới cơ chế quản

lý tài chính trong nghành giáo dục” Bản thân tôi thấy rằng trong dạy học ngữ

văn áp dụng khoa học công nghệ thông tin (Giáo án điện tử )theo hớng tích hợp sẽkhắc phục đợc lối dạy theo kiểu truyền thụ một chiều mà giờ dạy trở nên sinh

động, nhẹ nhàng, thấm thía ,rất hứng khởi

II Mục đích chọn đề tài:

Nh chúng ta đã biết, hiện nay chất lợng một số giờ dạy ngữ văn nói chung , giờdạy văn bản nói riêng cha cao, đặc biệt cha tạo đợc hứng thú cho học sinh Với đề

tài Kinh nghiệm dạy văn bản Qua Đèo Ngang trong ch“ “ ” ơng trình ngữ văn

7 theo hớng tích hợp ‘’ nhằm mục đích:

- Xác định đợc mục tiêu hợp lý trong bài học

- Cách thức chuẩn bị một giờ dạy văn bản

- Cách thực hiện một giờ dạy văn bản

- Kích thích hứng thú của học sinh trong giờ học

- Những đề xuất nhằm đem lại kết quả cao trong giờ dạy

Do đó yêu cầu giáo viên phải đổi mới phơng pháp dạy học cũng nh phơngtiện dạy học Bằng những kiến thức về địa lý,lịch sử thông qua hình ảnh trực quan,tôi muốn tạo cho học sinh cảm nhận đợc vẻ đẹp ngoạn mục của Đèo Ngang vàcái tôi tài hoa thanh thoát, nhẹ nhàng, thâm trầm của bà Huyện Thanh Quan

Đồng thời cảm nhận đợc đây là một bài thơ tuyệt tác, bất hủ

Bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn ngữ văn 7 nhiều năm, quanhiều lần dự giờ đồng nghiệp và bằng thực tế áp dụng ở trờng ,qua quá trình suy

nghĩ, tích luỹ của mình tôi cũng mạnh dạn đa ra kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức dạy học một tiết văn bản trong sách giáo khoa ngữ văn 7 theo hớng tích hợp để góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lợng

dạy – học văn bản Song, đây chỉ là kinh nghiệm chủ quan của cá nhân tôi chắcchắn sẽ còn nhiều thiếu sót Rất mong đợc các cấp lãnh đạo chuyên môn, đồngnghiệp xa – gần góp ý, bổ sung để đề tài nghiên cứu của tôi đợc hoàn chỉnh hơn

Phần thứ hai: nội dung nghiên cứu

I Thực trạng (Vấn đề nghiên cứu)

1 Những vấn đề về cơ sở lý luận:

Trong những năm gần đây,vấn đề dạy học môn Ngữ văn ở trờng THCS đã

có những biến chuyển tích cực Đặc biệt, năm học 2008-2009 là năm học thực hiện chủ đề ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy - học Chính vì vậy nhằm đápứng mục tiêu yêu cầu giáo dục Ngời giáo viên đã thực sự đổi mối phơng pháp dạy học, chú ý đến sự tiếp nhận và vận dung kiến thức, kỹ năng thực hành của họcsinh Giờ học Ngữ văn đã có chất “văn hơn”

2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu:

Sau khi dạy xong văn bản “Qua Đèo Ngang” bằng phơng pháp thông thờng (thuyết trình là chủ yếu) tôi đã lập bẳng thống kê về kết quả học tập của học sinh

đối với 7c1 nh sau:

Nội dung khảo sát S

25

22

.6Cảm nhận về nội dung 4

4

1

10

22.7

20

45.5

10

22.7Nhận biết về nghệ

thuật

44

45.5

15

35.1Qua đó chúng ta thấy rằng : Mục tiêu của bài dạy là cha đạt yêu cầu Điều này

do một số nguyên nhân sau:

2.1 Nguyên nhân khách quan:

“Qua Đèo Ngang’’ là một bài thơ hay Nhng khó cảm nhận đối với đối tợng họcsinh lớp 7 Do đó nắm bắt đợc ý nghĩa sâu xa của bài quả cũng không đơngiản.Bên cạnh đó do thể thơ Thất ngôn bát cú Đờng Luật là thể thơ chặt chẽ vềniêm luật nên cũng khó cảm nhận đối với các em

Hơn nữa, tranh ảnh để phục vụ cho bài dạy của văn bản Qua Đèo Ngang hầu

nh không có - kể cả chân dung của bà Huyện Thanh Quan, Có chăng chỉ đợc mộtbức tranh toàn cảnh Đèo Ngang

Ngoài ra, do nhu cầu của xã hội hiện nay nên học sinh học thiên sang khối tự nhiên nên có xu hớng không thích môn văn Học sinh còn xem nhẹ môn học

nên thiêú chú ý học khi giáo viên giảng bài

2.2 Nguyên nhân chủ quan

Đối với những văn bản nói chung,văn bản “Qua Đèo Ngang’’nói riêng

do thói quen cũ giáo viên còn giảng bài chung chung,ngôn ngữ giảng bài đều đều, truyền thụ theo kiểu một chiều giáo viên hỏi - học sinh trả lời do đó không kích thích đợc hứng thú học tập của các em Mặt khác,giáo viên cha tích hợp giữa các

phân môn,gia các bộ môn có liên quan nh lịch sử hoặc Địa lý Hơn nữa,lợng kiến thức cơ bản của học sinh còn quá ít do các em cha chăm học, cha hứng thú học lại ít đọc tài liệu, nghiên cứu sách giáo khoa

II Những giải pháp cụ thể

Nh chúng ta đã biết giờ văn học khác với các giờ học khác bởi giờ văn học do giáo viên giảng bình vậy nên học sinh rất dễ rơi vào trạng thái nhàm chán Do đó

để đạt kết quả cao trong giờ dạy thì ta nên thực hiện nh sau:

1 Phơng pháp truyền thống:

1.1.Xác định mục tiêu bài dạy:

- Giúp học sinh: hình dung và cảm nhận đợc bức tranh Đèo Ngang đồng thời

cảm nhận đợc tâm trạng buồn, cô đơn của tác giả

- Bớc đầu nắm đợc một số đặc điểm của thể thơ thất ngôn bát cú Đờng luật và

kỹ năng phân tích bài thơ này

1.2 Chuẩn bị đồ dùng :

+ Tranh ảnh: Bản đồ Việt Nam, Tranh toàn cảnh Đèo Ngang

+ Phơng tiện: Bảng phụ, bút dạ, phiếu học tập

1.3 Nội dung cần đạt:

Đối với cách dạy theo phơng pháp truyền thống giáo viên có thể khai thác theohai hớng Thứ nhất là khai thác văn bản theo bố cục Thứ hai là khai thác văn bảntheo nội dung Tuy nhiên dù khai thác bằng cách nào hay bằng phơng pháp nào đichăng nữa thì giáo viên cũng cần làm rõ đợc nội dung của văn bản Cụ thể:Một là,phải làm rõ đợc thân thế của bà huyện Thanh Quan: Bà tên thật là nguyễn ThịHinh ,sống ở nửa đầu thế kỷ XIX , quê làng Nghi Tàm ven Hồ Tây,kinh thànhThăng Long Chồng bà là Lu Nghi làm tri huyện Thanh Quan do đó mà có tên gọi

là bà Huyện thanh Quan Bà là một trong số những nữ sĩ tài danh hiếm có trongxã hội ngày xa hiện còn để lại 6 bài thơ Đờng luật Thơ bà nói đến hoàng hôn,manmác buồn ,giọng điệu du dơng, ngôn ngữ trang nhã hồn thơ đẹp, điêu luyện

Trên đờng vào Phú Xuân nhậm chức “Cung trung giáo tập’’bớc tới Đèo Nganglúc xế tà, cảm xúc dâng trào lòng ngời, Bà Huyện Thanh Quan đã sáng tác bài thơ

“Qua Đèo Ngang’’

Hai là, làm rõ thể thơ thất ngôn bát cú đờng luật Đây là thể thơ mà mỗi bài có

8 câu, mỗi câu 7 tiếng,vần gieo ở tiếng cuối câu 1, 2, 4, 6, 8 Phép đối ở câu 3, 4

và 5, 6 Bố cục gồm 4 phần đề, thực, luận, kết

Ba là, cảnh Đèo Ngang với cỏ , cây, hoa, lá , đá chen lẫn vào nhau, xâm lấnnhau không ra hàng ra lối Đó là cảnh rậm rạp, hoang vu Đèo Ngang hiện lêntrong cảnh chiều tà khi ánh nắng đã yếu ớt và dới con mắt của ngời lữ thứ, cảnhvật càng hoang sơ, vắng lặng hơn

Bốn là, cảnh Đèo Ngang xuất hiện hình ảnh cuộc sống và con ngời Giã núi đèohoang sơ vắng lặng nhìn từ trên đỉnh núi bà nhìn thấy vài chú tiều đang lom khomhái củi và thấp thoáng cuộc sống con ngời song sự độc đáo ở 2 câu thơ chính làhai từ láy “ lom khom’’ “ lác đác’’ cùng với phép đảo ngữ gợi sự vất vả nhỏ nhoicủa của ngời tiều phu giữa núi rừng rậm rạp và gợi sự ít ỏi tha thớt của nhữngquán chợ nghèo Thế nhng 2 câu thơ tả cảnh Đèo Ngang nhng đã hé mở nổi buồnman mác của lòng ngời trớc cảnh tợng hoang sơ.

Năm là,trạng thái cảm xúc nhớ nớc, thơng nhà của bà Huyện Thanh Quan thôngqua hình ảnh ẩn dụ mợn tiếng chim để tỏ lòng ngời

Sáu là,toàn cảnh Đèo Ngang hiện lên trong ấn tợng thị giác của tác giả với cảnh

“ trời, non, nớc’’ Đó là ấn tợng về một không gian mênh mang, xa lạ, tĩnh vắng.Giữa không gian ấy, con ngời lặng lẽ một mình đối mặt với nỗi cô đơn: một mảnhtình riêng, một tâm sự sâu kín và đó là tình thơng nhà, nỗi nhớ nớc da diết, âmthầm, lặng lẽ

Trong quá trình giảng dạy giáo viên tích hợp kiến thức Địa lý thông qua sửdụng bản đồ Việt Nam để xác định địa lý Đèo Ngang, tranh ảnh Đèo ngang trongphần giới thiệu bài mới hoặc phần nội dung văn bản Giáo viên treo tranh, bản đồ

và yêu cầu học sinh : - Xác định địa danh Đèo Ngang?

- Quan sát bức tranh nêu cảm nhận của em về quang cảnh Đèo Ngang?

§Ìo Ngang

- Trên cơ sở quan sát, học sinh sẽ cảm nhận đợc về quang cảnh Đèo Ngang tuỳtheo mức độ cảm nhận của các em.

- Đối với phiếu học tập, giáo viên yêu cầu học sinh làm bài tập theo phiếu phátsẵn có mẫu quy định với thời gian 3 phút:

Phiếu học tập Văn bản Qua Đèo Ngang Tiết thứ “ ”

Nhóm số Lớp

nhóm:

Quan sát bài thơ Qua Đèo Ngang trên màn hình.Em hãy đ“ ’’ a ra các đặc

điểm của thể thơ và từ đó đi đến kết luận Đây là thể thơ gì?

từ đó sẽ cảm nhận sâu sắc hơn đợc tâm trạng cô đơn nhớ nớc, thơng nhà của bàHuyện Thanh Quan

2 Phơng pháp dạy học bằng ứng dụng CNTT

Vậy để thực hiện đạt đợc mục đích nh trên đã nêu tôi thực hiện nh sau:

2.1 Xác định mục tiêu bài dạy:

Xác định mục tiêu là khâu quan trọng cho mỗi bài giảng Mục tiêu ở mỗi bài

đã đợc xác định cụ thể trong sách giáo khoa và sách giáo viên Đối với mỗi tácphẩm văn học đợc đa vào chơng trình đều có mục tiêu, yêu cầu cần đạt Xác địnhyêu cầu tối đa và tối thiểu trong một tiết dạy là việc làm có ý nghĩa quan trọngcho một tiết học Có nghĩa là giáo viên phải xác định rõ đợc mục tiêu nào là quantrọng nhất Rất tiếc là khi soạn giáo án, không mấy giáo viên vạch ra đợc mục

đích, yêu cầu sát hợp và bám sát mục đích yêu cầu trong suốt thời gian lên lớp Đi

xa mục đích, yêu cầu , khó lòng có thể lựa chọn đợc những kiến thức căn bản nhấtcốt lõi nhất Chính vì vậy khi dạy các văn bản noí chung, văn bản Qua đèo Ngangnói riêng, bản thân tôi rất chú trọng vào việc tìm ra đựơc mục tiêu, yêu cầu củavăn bản Mục tiêu của bài “Qua Đèo ngang’’ gồm:

1 Học sinh hình dung đợc cảnh tợng Đèo Ngang và tâm trạng nhớ nớc, thơngnhà của bà Huyện Thanh Quan

2 Bớc đầu hiểu thể thơ thất ngôn bát cú Đờng luật

3 Yếu tố tự sự và bản chất biểu cảm của bài thơ này

4 Đọc,hiểu, phân tích đợc bài thơ

Nh vậy ta thấy bài này có 4 mục tiêu nhng mục tiêu 1, 2 là quan trọng còn mụctiêu 3, 4 đã đợc lặp lại ở khá nhiều lần trong các bài trớc nên các em dễ dàng thựchiện đợc các mục tiêu này

2.2 Thiết kế trên giáo án điện tử:

Phải công nhận một điều rằng : để soạn một giáo án bằng MS PowerPoint thànhcông quả là tốn rất nhiều thời gian so với giáo án truyền thống hơn nữa giáo viênphải thành thạo kỹ năng máy tính, phải nhuần nhuyễn bài giảng, phải giảm thiểutối đa lối giảng dạy thuyết trình mà tăng cờng những cuộc trao đổi, đàm thoại dài -ngắn khác nhau giữa giáo viên và học sinh, học sinh - học sinh Có nh vặy chất l-ợng giờ dạy - học mới thật sự đợc nâng lên

Thực tế cho thấy khâu chuẩn bị cũng không đơn giản Nhng vì, chuẩn bị là công

đoạn quan trọng nó sẽ ảnh hởng trực tiếp đến quá trình bài dạy Công việc

chuẩn bị càng tốt thì kết quả bài dạy càng cao nên khi chuẩn bị phải làm tốt 2nhiệm vụ sau:

2.2.1 Chuẩn bị về nội dung của bài.

Đây là bớc mà giáo viên phải lập kế hoạch cụ thể mà ở bài đó chúng ta cần hìnhthành cho học sinh những nội dung nào ? Nghệ thuật sử dụng trong bài thơ?Ngoài ra, giáo viên cũng cần thu thập thêm thông tin cần thiết về kiến thức củavăn bản đó

Với văn bản này tôi chuẩn bị nh sau:

- Giáo viên phải đọc kỹ nội dung yêu cầu của bài trong sách giáo khoa và sáchgiáo viên.

- Tìm hiểu về đặc điểm của thơ Đờng, đặc biệt là thơ thất ngôn bát cú Đờngluật

- Sử dụng kiến thức Địa Lý tìm hiểu về địa danh Đèo Ngang

- Thân thế bà Huyện Thanh Quan

- Sử dụng kiến thức lịch sử các giai đoạn lịch sử ảnh hởng trong thơ bà

2.2.2 Chuẩn bị về nguồn t liệu:

- Tranh ảnh Đèo Ngang

- Tài liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, Thơ Huyện Thanh Quan

- Phơng tiện: Phiếu học tập, Máy tính, Sử dụng phần mềm MS PowerPoint

2 2.3 Soạn giáo án:

Do điều kiện thời gian nên trong khuôn khổ của sáng kiến này tôi xin trình bày cho các đồng chí tham khảo kinh nghiệm sử dụng phần mềm MS PowerPoint để trình chiếu văn bản phục vụ cho việc dạy - học theo hớng tích hợp.Trong phần này, tôi chỉ thực hiện một số Slide chính còn các Slide phụ nh phần thể thơ, đọc văn bản.tìm hiểu từ khó ,tìm hiểu tác giả thì không có thời gian trình bày:

Nội

dung thực

hiện

Hình minh hoạ Bớc 1:

thành dới dạng show , trình chiếu bằng cách: Vào File -> Save as -> Trong Save astype -> Presentasion show lúc này bài trình diễn của ta chạy nh một đoạn phim.

3.Trình chiếu:

3.1 kiểm tra bài cũ:

Kiểm tra bài cũ là là bớc rất quan trọng trong các giờ học Giáo viên cần kiểmtra bài cũ Bởi lẽ, qua đó kiểm tra xem thái độ, tinh thần học tập, khả năng tiếp thu

ở bài trớc của học sinh ra sao để giáo viên có định hớng cho bài hôm sau.Vớicách thực hiện nh vậy ta cũng tuân thủ bằng cách

- Giáo viên đa lên màn hình Slide 1 mục kiểm tra bài cũ Trên cơ sở đó học sinhquan sát và trả lời câu hỏi

- Câu hỏi: ? Đọc thuộc lòng đoạn trích “Sau phút chia li’’ của Đặng Trần Côn Qua đó, em hãy nêu nội dung ý nghĩa của đoạn thơ?

Kết thúc phần trả lời giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét và giáo viên đa ra đáp

án trên màn hình :

**ý nghĩa: - Phản ánh hiện thực chia li của đôi vợ chồng trẻ

- Tố cáo chiến tranh phi nghĩa

- Niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi của ngời phụ nữ

3.2 Giới thiệu bài mới:

Để tạo cảm hứng cho học sinh ngay từ đầu tôi thiết nghĩ nên giới thiệu bài mới

thật hay Bởi thành ngữ có câu “ Đầu xuôi đuôi lọt’’ Mở bài có hay học sinh mớithấy hứng thú Bằng phơng pháp truyền thống chúng ta hay giới thiệu bằng

cách nêu mục tiêu bài học Nh vậy học sinh thờng nhàm chán và không có cảmhứng Chính vì vậy bản đồ Việt Nam và bức tranh toàn cảnh Đèo Ngang đợc tôi đalên mà hình để giới thiệu bài mới (Slide 2):

Sau đó yêu cầu học sinh xác định địa giới Đèo Ngang trên bản đồ(yêu cầu họcsinh phải nắm đợc kiến thức môn Địa lý)Đồng thời giáo viên giới thiệu cho họcsinh:

“Theo con đờng quốc lộ 1A đi hết địa phận Hà Tĩnh chúng ta sẽ gặp một con

đèo ngoằn ngoèo dài hơn 2000 m trên dãy Hoành Sơn, đoạn dãy Trờng Sơn chạyngang ra biển đông cắt ngang địa phận hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình đó chính

là Đèo Ngang .Trên Đờng từ kinh đô Thăng Long vào Phú Xuân nhậm chức

“cung trung giáo tập” thi sĩ Thanh Quan đã dừng chân đứng tại nơi này và cảm tácnên bài thơ Qua Đèo Ngang

3.3.Tìm hiểu chung:

3.3.1 Tìm hiểu thể thơ.

Giáo viên trình chiếu bài thơ lên màn hình ,yêu cầu học sinh quan sát và làmbài tập vào phiếu Học sinh trả lời theo yêu cầu, trả lời đến đâu, giáo viên nhấn F5