dạy học phần văn trong ngữ văn theo phương pháp tích hợp

Đây chính là phương pháp luận để đi sâu nghiên cứu kỹ năng dạy học của giáo viên khi giảng dạy phân Văn theo phương pháp tích hợp.. Phương pháp dạy học tích hợp Là hệ quả tất yếu khi thự

A TÊN ĐỀ TÀI:

DẠY HỌC PHẦN VĂN TRONG NGỮ VĂN THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP

B CẤU TRÚC NỘI DUNG

Phần I: Mở đầu

1) Lý do chọn đề tài:

- Tề tài nghiên cứu trên cơ sở những yêu cầu cấp thiết nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ Văn THCS Ngoài phương pháp tích cực phát huy tính chủ động sáng tạo của hs, phương hướng tích hợp và dạy học theo phương pháp tích hợp là vấn đề thời sự của đội ngũ Gv dạy Văn THCS

- Hiện nay khái niệm “tích hợp” vẫn còn nhiều ý kiến trao đổi Do vậy

đa số anh chị em vận dụng phương hướng tích hợp trong dạy học còn lúng túng, hiệu quả còn hạn chế

- Một số tài liệu tham khảo phục vụ Gv Ngữ Văn đã có những bước vận dụng phương pháp tích hợp, song cơ sở lý thuyết của phương pháp này vẫn chưa được trình bày thấu đáo

2) Mục đích – nhiệm vụ

- Đề tài hướng tới xây dựng lý thuyết về phương pháp tích hợp

-Đề tài xác định hệ thống những kỹ năng cần rèn luyện đối với người GV Ngữ văn THCS khi vận dụng phương pháp tích hợp Các kỹ năng này được đặt trong mối quan hệ với các kỹ năng của các phương pháp dạy học khác

- Đề tài đề xuất hướng vận dụng kỹ năng dạy học tích hợp vào thực tiễn thông qua quá trình triển khai một số bài cụ thể trong chương trình

3) Phương pháp

-Đề tài được xây dựng trên cơ sở:

+ Chỉ thị của Bộ GDĐT về đổi mới chương trình PPDH THCS

+ Phương pháp nghiên cứu của đề tài vận dụng chủ yếu là phương pháp nghiên cứu lý thuyết và phương pháp thực nghiệm, tổng kết kinh nghệm

Phần II ; Nội dung

Đề tài được nghiên cứu và thực hiện trong quá trình giảng dạy của bản thân và của các đồng nghiệp tại trường THCS Lương Thế Vinh – Quy Nhơn trong 3 năm vừa qua

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP

I THẾ NÀO LÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP?BẢN CHẤT CỦA PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP?

1 Thế nào là phương pháp dạy học tích hợp?

a Thế nào là tích hợp?

Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là dồn hợp chung lại”.Nghĩa của khái niệm tích hợp lại được làm rõ, được nâng lên thành định nghĩa qua lời dẫn của nhà nghiên cứu Đỗ Chu Ngọc: “Tích hợp là sự phối kết các tri thức thuôïc một số môn học có những nét tương đồâng vào một lĩnh vực chung” Các tài liệu hướng dẫn dạy chương trình Ngữ văn cụ thể hoá “những nét tương đồng” trong định nghĩa trên thành yếu tố đồâng qui giữa 3 phân môn Văn-Tiếng Việt-Làm văn trong môn Ngữ văn

Môn Ngữ văn là tổng hoà cả Văn-Tiếng Việt-Làm văn và nhiều phân môn khác là điểm tất yếu Văn bản tác phẩm văn học là ngữ liệu chung cho các hiện tượng chung cho các hiện tượng nội dung văn chương, đơn vị ngôn ngữ, phương thức tạo lập văn bản cũng như có sự hội tụ của kiến thức lí thuyết thể loại văn học, mỹ học, địa lí … trong tác phẩm văn học

Nếu trước đây sách giáo khoa Văn, Tiếng Việt, Làm văn THCS chịu sự chi phối của tư tưởng phân ngành khoa học thì hiện nay môn Ngữ văn đươc định hướng từ tư tưởng tích hợp Đó cũng là tư tưởng chủ đạo trong nền giáo dục các nước phát triển Chính tư tưởng tích hợp này qui định nguyên tắc,phương hướng tích hợp trong thiết kế chương trình Ngữ văn THCS và lựa chọn phương pháp day học phù hợp đặc trưng môn Ngữ văn

b.Phương pháp dạy học.

Theo quan điểâm mới hiện nay là “cách thức hoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo,tổ chức các hoạt động học tập nhằm chủ động giúp học sinh đạt các mục tiêu dạy học” Ở định nghĩa này, tư tưởng về phương pháp quan tâm nhiều đến sự đổi mới tính chất hoạt động của giáo viên và học sinh theo phương châm lấy học sinh làm trung tâm quá trình dạy học Lý luận dạy học hiện đại nhấn mạnh nội dung thuật ngữ “day-học” không chỉ dừng lại ở hai hoạt đông dạy của thầy, học của trò mà tiến lên bổ sung nghĩa mới Dạy học là dạy việc học, dạy cách học Đây chính là phương pháp luận để đi sâu nghiên cứu kỹ năng dạy học của giáo viên khi giảng dạy phân Văn theo phương pháp tích hợp

c Phương pháp dạy học tích hợp

Là hệ quả tất yếu khi thực hiện mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ môn Ngữ văn được biên soạn theo nguyên tắc, quan điểm tích hợp

Phương pháp dạy học tích hợp là cách thức hoạt động của giáo viên trong việc hướng dẫn, tổ chức học sinh chủ động, phối hợp và khai thác tri thức, kỹ năng của phân môn khác vào phân môn đang dạy nhằm nâng cao hiêu quả giờ dạy theo yêu cầu, mục tiêu đề ra

Quan niệm như vậy, chúng ta muốn nhấn mạnh đến cả kỹ thuật và chức năng, hiệu quả của thao tác tích hợp Về mặt kỹ thuật, chính người giáo viên

phại ñi tröôùc moôt böôùc nhìn ra caùc yeâu toâ ñoăng qui giöõa phađn mođn ñang dáy vôùi caùc phađn mođn lieđn ñôùi Töø ñoù, ngöôøi giaùo vieđn löïa chón löôïng tri thöùc vaø kyõ naíng tích hôïp caăn reøn luyeôn ñeơ hóc sinh ñát tôùi keât quạ mong muoân Thöù hai, khi duøng phöông phaùp tích hôïp, giaùo vieđn caăn yù thöùc chöùc naíng, vai troø taùc ñoôđng cụa noù laøm bieân ñoơi naíng löïc tö duy vaø thao taùc laøm vieôc hóc taôp cụa hóc sinh theo yeđu caău cụa mođn Ngöõ vaín tích hôïp.ÔÛ ñađy, nhö caùc chuyeđn gia veă phöông phaùp ñaõ phađn tích, ngöôøi giaùo vieđn caăn chuù yù cạ maịt beđn ngoaøi cụa phöông phaùp (caùch toơ chöùc hoát ñoông dáy hóc) vaø cạ maịt beđn trong cụa phöông phaùp laø phaùt trieơn trình ñoô tö duy tích hôïp cụa hóc sinh nhaỉm khaùm phaù ñoâi töôïng, ñát hieôu quạ cao trong chụ ñoông chieâm lónh tri thöùc mođn hóc Chaúng hán, khi dáy vaín bạn “Söï tích Hoă Göôm” (Ngöõ vaín 6- Taôp 1-Baøi 4), giaùo vieđn höôùng daên tìm hieơu boâ cúc cụa truyeăn thuyeât naøy, toùm taĩùt caùc söï vieôc chính cụa truyeôn Thöïc chaât ñađy laø böôùc dáy hóc tích hôïp vôùi kieân thöùc laøm vaín (Boâ cúc vaín bạn töï söï, söï vieôc trong töï söï) Hóc sinh- qua hoát ñoông naøy – vöøa naĩm coât truyeôn vöaø laøm quen vôùi mách,caâđu truùc baøi vaín töï söï hóc ngay sau phaăn Vaín Chư moôt chi tieât ngöôøi ñaùnh caù Leđ Thaôn baĩt ñöôïc löôõi göôm baùu “gia nhaôp ñoaøn quađn khôûi nghóa Lam Sôn” coù theơ giuùp hóc sinh suy luaôn cuoôc khaùng chieân choâng quađn Minh cụa quađn dađn Ñái Vieôt chieâđn thaĩng laø söï ñoaøn keât, taôp hôïp söùc mánh toaøn dađn (tích hôïp vôùi söï thaôt lòch söû) Böùc tranh trong saùch giaùo khoa mieđu tạ vua Leđ Lôïi cöôõi thuyeăn roăng, “ nađng göôm” trạ Ruøa Vaøng coù lieđn quan ñeân nghóa cụa töø Haùn Vieôt “ hoaøn kieâm” (tích hôïp Vaín vaø Tieâng Vieôt).Ruøa Vaøng laø söù giạ cụa Long Quađn (Lác Long Quađn)maø Long Quađn lái coù lieđn quan ñeân söï vieôc cuoâi cuøng trong truyeăn thuyeât “ Con Roăng chaùu Tieđn” (Ngöõ vaín 6- Baøi 1) Trong truyeăn thuyeât naøy, Long Quađn daịn AĐu Cô: “Kẹ mieăn nuùi, ngöôøi mieăn bieơn, khi coù vieôc gì thì giuùp ñôõ nhau, ñöøng queđn lôøi hén” Phại chaíng, moâi quan heô tích hôïp dóc giöõa caùc taùc phaơm vaín hóc coù theơ giuùp hóc sinh coù kyõ naíng ñeơ cạm nhaôn heât yù nghóa taùc phaơm, thaâđy ñöôïc chieău sađu trong truyeăn thoẫđng yeđu nöôùc, ñoaøn keât cụa dađn toôc Quạ thaôt, neâu bieât huy ñoông heât caùc yeâu toâ ñoăng qui vaø saĩp xeâp ñuùng choê, ñuùng luùc trong quaù trình dáy hóc, giôø dáy vaín seõ haâp daên, thuù vò vaø ñieău quan tróng laø trao cho hóc sinh nhöõng naíng löïc tö duy thích hôïp hieôu quạ

2 Bạn chaât cụa phöông phaùp dáy hóc tích hôïp

Moêi phöông phaùp dáy hóc ñeăđu coù bạn chaât ñaịc tröng cụa noù, bạn chaât cụa tích hôïp laø phoâi keât caùctri thöùc, kyõ naíng ñoăng qui cụa nhieău phađn mođn vaøo moôt lónh vöïc Duøng tri thöùc, kyõ naíng naøy laøm saùng toû caùc khía cánh cụa ñoâi töôïng Chaúíng hán, khi dáy vaín bạn “Vöôït thaùc” (Saùch G.K Ngöõ vaín 6- Taôp 2- Baøi 21), giaùo vieđn ñi töø kieân thöùc laøm vaín veă ñaịc ñieơm vaín mieđu tạ (ñaõ hóc ôû baøi 18) ñeơ höôùng daên hóc sinh khai thaùc vaín bạn Nhöõng kieân thöùc ñöôïc coi laø thi phaùp cụa vaín mieđu tạ caăn ñöôïc coi laø chìa khoaù giại maõ hieôn töôïng ngheô

thuật cụ thể trong văn bản “Vượt thác” Đó là các khía cạnh: thứ tự miêu tả (từ cảnh thiên nhiên đến con người), tả từ bao quát đến cụ thể và ngược lại, tả người đi từ tả chân dung đến hoạt động hoặc đan xen hai yếu tố ấy Bức tranh trong sách giáo khoa thuộc kênh hình mô tả cảnh con thuyền vượt thác dưới sự chỉ huy của dượng Hương Thư Văn bản lại sử dụng tối ưu biện pháp tu từ so sánh (tích hợp với phân môn Tiếng Việt bài 21) tạo cho câu văn miêu tả mở rộng, giàu sự liên tưởng giúp người đọc cảm nhận bức tranh lao độâng hiện ra trước mắt Hoàn toàn có thể sử dụng các thao tác tích hợp để tìm ra “ yếu tố đồng qui giữa tác phẩm văn học “Vượt thác” và hình tượng người lao động mới ngoài đời, giữa cảnh được miêu tả (cảnh hai bên sông, thác nước) với kiến thức địa lí về địa hình khu vực miền Trung núi và biển gần nhau tao nên sự chênh lệch độ cao của những dòng sông chảy từ Tây sang Đông

Nắm được bản chất phương pháp tích hợp cũng tức là nắm được một kênh giải mã tín hiệu nghệ thuật trong tác phẩm văn học Tuy nhiên không phải đem tất cả những kiến thức tích hợp đẩy hết vào trong bài học mà phải thấy rằng : dạy Ngữ văn hteo hướng tích hợp luôn phải thực hiện tốt nguyên tắêc của nó

3 Nguyên tắc của phương pháp dạy học tích hợp

-Thứ nhất : Lựa chọn yếu tố đồng qui để dạy theo phương pháp tích hợp làm tăng hiệu quả giờ dạy học

Thực chất dạy học tác phẩm văn học trong môn Ngữ văn là giáo viên hướng dẫn học sinh thưởng thức, khám phá giá trị, cái hay, vẻ đẹp của văn bản ngôn từ nghệ thuật Vai trò của khâu “Đọc - Hiểu văn bản” là trọng tâm của bài dạy Như vậy, nếu không có cái nhìn tích hợp, lựa chọn các yếu tố đồng qui thì không thể dạy theo phương pháp tích hợp

-Thứ hai : Chỉ sử dụng phương pháp tích hợp khi biết chắc hiệâu quả của nó.

Đây là nguyên tắc chịu sự chi phối của phương pháp ứng dụng tự nhiên trong hệ thống các phương pháp nghiên cứu quá trình dạy học Văn Dạy học nói chung và dạy học Văn nói riêng diễn ra theo hai bước : Bước thiết kế giáo án của giáo viên và bước “thi công” thể hiện bài dạy trên lớp Ngay trong khâu thiết kế giáo án, hoạt động tư duy của giáo viên gắn liền với tính chất nghiên cứu, định hình các bước lên lớp, giả định các tình huống dạy học, Người giáo viên qua khảo sát các yếu tố tích hợp cần phán đoán và định hướng chỉ đưa vào bài dạy các yếu tố tích hợp chắc chắn có hiệu quả, Diêu này cũng có nghĩa là phải đặt cả hai yêu cầu về mặt bên ngoài và măt bên trong của phương pháp tích hợp Nếu không xác định trước hiệu quả của thao tác dạy tích hợp sẽ dẫn đến tình trạng giờ học trở nên rối rắm, các loại kiến thức, kỹ năng tích hợp có thể phá vỡ cấu trúc bài dạyVăn, làm giờ dạy trở nên mổ xẻ chi tiết

- Thứ ba : Sử dụng phương pháp tích hợp không làm phá vỡ cấu trúc chung bài dạy học phần Văn trong môn Ngữ văn

Giờ dạy phần Văn trong phân môn Ngữ văn có 5 hoạt động, trong đó : -H đ 1 : Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm

- H đ 2 : Đọc - Tìm hiểu chú thích

- H đ 3 : Đọc - Hiểu văn bản

- H đ 4 : Tổng kết

- H đ 5 : Luyện tập

(Trong 5 H đ, thì H đ 5 là quan trọng hơn cả)

Phương pháp tích hợp với những biện pháp đặc thù của nó có thể tham gia vào mọi hoạt động của tiến trình bài dạy, song dù tích hợp thế nào chăng nữa, giáo viên phải khéo léo tích hợp ở liều lượng hợp lí, nhuần nhuyễn và không gượng ép, lộ liễu

4 Những chiều tích hợp trong dạy học Ngữ văn

a Tích hợp ngang và tích hợp dọc:

Là 2 chiều tích hợp tương đối rộng Tích hợp ngang là tìm yếu tố đồng qui giữa 3 phân môn Văn - Tiếng Viêt - Làm văn xoay quanh trục chính là kiểu văn bản Tích hợp dọc là nhìn một phân môn trong mối quan hệ với chương trình phân môn đo đã học gì ở cấp, khồi lớp trước và sẽ học gì ở cấp, khối lớp sau Chẳng hạn, tích hợp dọc giữa phần Văn của lớp 6, 7, 8, 9 trong Ngữ văn THCS có mối liên thông với phần Tiếng Việt TH và phần Văn trong Ngữ văn THPT

b Tích hợp xa và tích hợp gần :

Là khái niệm chỉ mức độ trong từng chiều tích hợp Tích hợp gần là tìm yếu tố đồng qui trong một bài hoặc cụm bài (bài trước vừa dạy hay bài sau sắp dạy, liền kề ) Tích hợp xa là tìm yếu tố đồng qui giữa chương trình vòng 1 (lớp

6, 7 và vòng 2 ( lớp 8, 9) với sự lập lại và nâng cao kiến thức và kỹ năng liên quan đến trục chính là 6 kiểu văn bản

c.Tích hợp đóng và tích hợp mở :

Là những khái niệm có tính qui ước để phân biệt lương tri thức, kỹ năng tích hợp Tích hợp đóng chủ yếu là tìm những điểm đồâng qui giữa 3 phân môn gần là Văn-Tiếng Việt và Làm văn Tích hợp mở là tìm, khai thác lượng kiến thức tích hợp giữa môn Ngữ văn và kiến thức các môn liên đới có thể làm tăng hiệu quả giờ dạy, chẳng hạn như các môn: Lịch sử, Địa lí, Hội hoạ, Âm nhạc… Chính mối quan hệ tích hợp mở tạo nên độ sinh động cho giờ dạy song lại đòi hỏi người giáo viên phải thật giàu kiến thức và khéo léo vận dụng tích hợp

II NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP

1 Lựa chọn hệ thống kiến thức, kỹ năng tích hợp

Bản thân tác phẩm văn chương là ngữ liệu chung của Văn học - Tiếng Việt- Làm văn Các nhà biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn trên quan điểm tích hợp đã cấu trúc toàn bộ chương trình và từng bài cụ thể theo tinh thần này Do vậy biện pháp đầu tiên của giáo viên Ngữ văn là nhận ra, nhìn thấy yếu tố đồng qui ở những cấp độ khác nhau Không tìm ra và lựa chọn được hệ thông kiến thức, kỹ năng tích hợp tức là chưa tìm ra con đường dạy theo phương pháp tích hợp

Trên cơ sở 5 hoạt động chính của giờ dạy Văn trong phân môn Ngữ văn gắn với hoạt động dạy học chiếm lĩnh 5 loại nội dung khác nhau mà có thể định hình hệ thống kiến thức tích hợp như nhau :

-Ở H đ 1 : Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm, cần lượng kiến thức tích hợp ngắn gọn về nhưng nét cơ bản trong thân thế, sự nghiệp hoặc đặc điểm của tác giả để học sinh hiểu thêm nét riêng trong đắc điểm tác phẩm cần khám pha Phần tìm hiểu chung về tác phẩm cần tích hợp với kiến thức về Văn học sử ( lai lịch tác phẩm )ù và kiến thức về thể loại (lí luận văn học )

-Ở H đ 2 : Đọc - Tìm hiểu chú thích, chú trọng tích hợp giữa Văn và Tiếng Việt thông qua tìm hiểu nghĩa từ khó, chú giải những tên người, địa danh, sự kiện, số liệu có liên quan đến tác phẩm Ngay ở đây có hiện tượng tích hợp mở rộng giữa Văn và kiến thức nhiều môn học có liên quan

-Ở H đ 3 : Đocï - Hiểu văn bản, diện kiến thức tích hợp càng mở rộng liên quan đến bố cục kiểu văn bản ( môn Làm văn ), kiến thức Lịch sử, Địa lí… và có thể nhiều môn khác tuỳ thuộc từng bài dạy

- Ở H đ 5 : Luyện tập, ngoài các bài tập củng cố cần ưu tiên các bài tập liên hệ thực tế, phát biểu cảm nghĩ

2 Sử dụng câu hỏi, bài tập

Sử dụng câu hỏi bài tập tích hợp đan xen trong hệ thống câu hỏi phục vụ quá trình dạy học tác phẩm văn chương trong chương trình Ngữ văn

Hệ thống câu hỏi trong giờ dạy học hôm nay được coi là biện pháp chủ đạo để giáo viên tổ chức, điều khiển hoạt động học của học sinh Thông thường các phương pháp dạy học Văn đều dùng câu hỏi để định hướng và dẫn dắt học sinh tiếp cận tác phẩm từng bước từng phần hương tới chiếm lĩnh toàn bộ tác phẩm Một trong những nguyên tắc dạy học Văn ở phổ thông THCS là “phối hợp các phương pháp, biện pháp trong dạy học Văn” Do đó sử dụng câu hỏi tích hợp cũng vậy

Hệ thống câu hỏi tích hợp thường không đứng độc lập mà nó gắn bó biện chứng với các loại câu hỏi của các phương pháp dạy học Văn khác Chẳng hạn, mục “Đọc- Hiểu văn bản” bài dạy truyện cổ tích “Thạch Sanh” (Bài 6- Ngữ văn 6- Tập 1) có nêu câu hỏi : “Sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh có gì khác thường? Kể về sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh như vậy, theo em,

nhân dân muốn thể hiện điều gì? Phân tích cho thấy ý 1 trong câu hỏi vừa có tính chất câu hỏi tái hiện vừa có dấu hiệu câu hỏi tích hợp khai thác một đặc điểm của thể loại cổ tích là yếu tố hoang đường, kì ảo; ý 2 trong câu hỏi dựa trên nợi dung trả lời ở ý 1 để phát triển với tư cách là câu hỏi gợi tìm, yêu cầu học sinh trả lời thông qua suy luận Ở phần “Luyện tập” bài dạy truyện cổ tích

“Thạch Sanh” có sử dụng bài tập tích hợp giữa Văn và Mĩ thuật : “Nếu vẽ một tranh minh hoạ cho truyện Thạch Sanh, em chọn chi tiết nào để vẽ? Vì sao? Em sẽ đặt tên cho bức tranh minh hoạ ấy tên gọi như thế nào?

3 Kiểm tra, đánh giá

Thường xuyên kiểm tra và đánh giá học sinh bằng những bài tậptổng hợp có sử dụng phương pháp tích hợp Do chương trình Ngữ văn THCS được cấu trúc theo quan điểm tích hợp nên nội dung và hình thức kiểâm tra cũng có nhiều đổi mới Ở đây chúng ta chỉ bàn đên 2 hình thức kiểm tra chính (kiểm tra miệng và kiểm tra viết tự thuật) Cả 2 hình thức kiểm tra đều tất yếu sử dụng loại câu hỏi, bài tâp tích hợp đan xen với các loại câu hỏi, bài tập khác Tài liệu hướng dẫn chỉ đạo của Bộ GD-ĐT đã định hướng, khi kiểm tra vấn đáp “Không nên chỉ kiểm tra vấn đáp vào 15 phút đầu giờ và chỉ kiểm tra kiến thức bài vừa học”, “Trong khi kiểm tra vấn đáp, giáo viên có thể hỏi về những kiến thức cũ hoặc những kiến thức có liên quan đến bài mới” Như vậy ở đây

“những kiến thức cũ ´và những kiến thức có liên quan đến bài mới” chứa đựng

tư tưởng tích hợp Hoạt động kiểm tra miệng này có ưu điểm là”có thể sử dụng mọi thời điểm trong tiết dạy học Ngữ văn” (đầu tiết, giữa tiết,cuối tiết) Giáo viên có thể nhanh chóng nắm bắt mức độ hiểu bài của học sinh, năng lực phát huy sức mạnh kiến yhức tổng hợp của học sinh để giải quyết các vấn đề liên quan đến nội dung kiểm tra theo ý đồ của người dạy Kiểm tra miệng thường xuyên còn pháït huy năng lực nói, khả năng thức hành giao tiếp của học sinh

Trong đổi mới cách ra đề kiểm tra, giáo viên cần chú ý thiết kế hệ thống câu hỏi, bài tập có tính chất phân loại học sinh Tức là đề bài có những câu hỏi mọi học sinh trả lờøi được nếu cố gắng và một số câu hỏi cho học sinh khá giỏi phải suy luận nhiều mới làm được Câu hỏi, bài tập tích hợp xuất hiện

ở cả hai mức trung bình và khó Hiện nay học sinh THCSû đã làm quen với loại câu hỏi trắc nghiệm Tuỳ thuộc vào thời gian làm bài, tuỳ thuộc vào hình thức kiểm tra viết hay vấn đáp mà số lượng câu hỏi, lương kiến thức, kỹ năng cần kiểm tra ở độ dài, ngắn khác nhau Điều quan trọng là giáo viên cần chú ý lượng kiến thức đồng qui trong một văn bản tác phẩm văn học để đặt ra những câu hỏi tích hợp bao quát nhiều lượng kiến thức ngữ văn liên quan đến văn bản cụ thể

TÓM LẠI: Thường xuyên sử dụng loại bài tâp tổng hợp có đan xen những yếu tố tích hợp là một biện pháp thể hiện phương pháp tích hợp Điều

này không chỉ có ý nghĩa đối với việc dạy học phần Văn mà quan trọng hơn là hướng tới đích kiểm tra kiến thức tích hợp, kỹ năng tích hợp, tư duy tích hợp của học sinh đáp ứng yêu cầu của môn Ngữ văn

KỸ NĂNG DẠY HỌC PHẦN VĂN THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP

I: QUAN NIỆM VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP

Kỹ năng là năng lực khéo léo để làm một công việc nhất định, trong đó bao gồm cả năng lực và tài nghệ kỹ thuật các thao tác cụ thể Kỹ năng đạt tới độ nhuần nhuyễn, thuần thục được coi là kỹ xảo

Từ cách hiểu kỹ năng nêu trên có thể suy ra: Kỹ năng dạy học tích hợp là những năng lưc khéo léo để thực hiện hiệu quả phương pháp dạy học tích hợp Những năng lực này thể hiện qua các bước, các thao tác được vận dụng thường xuyên nhằm đạt mục tiêu đề ra Kỹ năng dạy học tích hợp cầntrải qua 3 bước:

• Bước 1 : Người giáo viên cần tri thức đầy đủ về môn học Ngữ văn tích hợp và mục tiêu môn học Ngữ văn cũng ở dạng tích hợp Sự hiểu biết này còn gắn với kiến thức về phương pháp tích hợp, quan điểm tích hợp

• Bước 2: Giáo viên cần nắm chắc các thao tác, kỹ thuật tích hợp trong nghiên cứu chương trình, bà dạy và cụ thể hoá qua khâu soạn bài, lên lớp, kiểm tra, đánh giá học sinh

• Bước 3: Các kỹ năng dạy học tích hợp phải trở nên thuần thục,thường xuyên để trở thành kỹ xảo, nghệ thuật sư phạm của người giáøo viên

II: NHỮNG KỸ NĂNG CẦN RÈN LUYỆN ĐỂ DẠY HỌC VĂN THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP

1 Kỹ năng nhận biết, phát hiện kiến thức đồng qui giữa 3 phân môn Văn- Tiếng Viêt- Làm văn

Trước hết, tên gọi môn học Ngữ văn chính là sự tích hợp giữa 3 phân môn Văn- Tiếng Việt- Làm văn trước đây tương đối d0ộc lập với nhau trong sách giáo khoa chỉnh lý 1995 Mỗi bài dạy Ngữ văn được cấu trúc 3 phần (Văn- Tiếng Việt- Làm văn) và lấy văn bản và kiểu văn bản làm ngữ liệu chung và trục đồng qui kiến thức

Lấy chương trình Ngữ văn 6 làm ví dụ :Chương trình xoay quanh 2 kiểu văn bản tự sự và miêu tả, ngoài ra loại văn bản nhật dụng được đưa vào lần đầu tiên với mục đích giúp học sinh tiếp cận với các vấn đề đời sống hiện đại, thời sự Trên cơ sở đó người giáo viên Ngữ văn cần nhìn thấy rõ ý đồ của các tác giả soạn sách và mỗi giáo viên sau khi nghiên cứu chương trình hình thành cho mình cái nhìn tích hợp đối với nội dung mình sắp dạy

Ta thấy các tác giả biên soạn sách đã tích hợp nội dung các tác phẩm văn học cụ thể với kiến thức về lí luận thể loại văn học thông qua hệ thống các thể loại văn học được đan xen trong phần chú thích tại mỗi cụm bài cụ thể Chẳng hạn như các khái niệm: truyện dân gian, truyện truyền thuyết, cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, truyện trung đại, ký, văn bản nhật dụng Ngoài

ra, ở chú thích mỗi bài dạy cụ thể, sách giáo khoa cũng đưa vào chừng mực nhất định lượng kiến thức nhất định tích hợp với tri thức lịch sử, địa lí, danh nhân, tác giả, hoàn cảnh ra đời tác phẩm Do vậy giáo viên cần khéo léo kết hợp lượng kiến thức này

Một điểm mạnh của sách giáo khoa Ngữ văn là lượng yếu tố giữa văn và kênh hình khá phong phú với 36 tranh, ảnh minh hoạ tác phẩm văn học Dùng kênh hình làm phong phú giờø dạy là một biểu hiện của phương pháp tích hợp trong tài liệu phục vụ giáo viên và học sinh trong giờ Ngữ văn

2 Kỹ năng phát hiện lượng kiến thức đồng qui giữa các tác phẩm văn học và kiến thức các môn liên đới (ngoài Tiếng Việt và Làm văn)

Nếu tích hợp giữa Văn và Tiếng Việt, Làm văn được xem là tích hợp nội bộ thì tích hợp giữa Văn và các yếu tố khác được xem là tích hợp mở rộng Thực ra, tích hợp mở rộng đã được nhiều giáo viên vận dụng tốt nhưng chưa nâng lên thành một kỹ thuật cái nhìn tích hợp Lấy một ví dụ: Tiêu biểu là văn bản “Sự tích Hồ Gươm” (Bài 4 Ngữ văn 6 Tập 1), chúng ta có thể phát hiện hàng loạt các mối quan hệ tích hợp mở rộng giữa phân môn Văn và các môn khác như sau:

-Tích hợp giữa Văn và kiến thức Lịch sử (Vua Lê Lợi và cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược)

-Tích hợp giữa Văn và kiến thức Địa lí (Địa danh Lam Sơn, Hồ Gươm…) -Tích hợp giữa Văn và kiến thức Thể loại văn học (Đặc điểm thể loại truyền thuyết)

-Tích hợp giữa Văn và Hội hoạ (Bức tranh vua Lê Lợi trả gươm cho Rùa vàng)

-Tích hợp giữa Văn và bài học Giáo dục khi liên hệ ý nghĩa tác phẩm và vẻ đẹp tâm hồn dân tộc, khát vọng hoà bình (Hà Nội được coi là thành phố hoà bình)

Vấn đề là sau khi nhận ra các yếu tố tích hợp giữa phần Văn và kiến thức nhiều lĩnh vực khoa học, nghệ thuật khác nhau, giáo viên phải biết cách khai thác tối ưu những dấu hiệu tích hợp ấy trong khuôn khổ bài dạy 1-2 tiết

Do vậy rất cấp thiết là kỹ năng lựa chọn và sắp xếp kiến thức tích hợp trong giáo án khi lên lớp

3 Kỹ năng lựa chọn kiến thức tích hợp trong soạn giáo án phần Văn

Soạn giáo án Ngữ văn nói chung và phần Văn nói riêng, hiện nay đối với giáo viên vừa nhiều trăn trở vừa nhiều lý thú Trăn trở ở chỗ, giờ dạy Văn hôm nay, người giáo viên dạy chủ yếu là cách học cho học sinh, học sinh tích cực hoạt động tư duy và đm2 thoại theo hệ thống câu hỏi, bài tập dịnh hướng của giáo viên Dạy Văn không chỉ là quá trình chiếm lĩnh nội dung, ý nghĩa của tác phẩm văn học mà còn là quá trình trao chìa khoá phương pháp phân tích văn chương cho học sinh Tromg đó có vai trò quan trọng của các phân môn liên đới Bộ GD-ĐT đã khẳng định: “Với tất cả giờ học văn bản, theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học cần chú trọng những nhiệm vụ của giờ học là giúp học sinh có được những kiến thu6c1 cơ bản.Nắm được nội dung văn bản được học cùng với một số thông tin về tác giả, một số khái niệm thuật ngữ sơ yếu, cần thiết về thi pháp, lịch sử văn học và các thao tác phân tích tác phẩm”

4 Kỹû năng soạn câu hỏi, bài tập tích hợp

Do chương trình nội dung môn Ngữ văn được xây dựnh theo quan điểm tích hợp Văn bản tác phẩm văn học ở phần Văn là ngữ liệu chung cho cả phần Tiếng Việt, Làm văn Có thể phân loại câu hỏi, bài tập Ngữ văn thành 2 tiêu chí: “Hệ thống câu hỏi bài tập trên những đặc trưnh của hoạt động tiếp cận văn chương”, tức là khai thác các quá trình Đọc- Hiểu, và “Hệ thống câu hỏi, bài tập dựa trên những nhiệm vụ cụ thể của giờ học tác phẩm văn chương”, tức là khám phá, chiếm lĩnh tri thức về tác giả, giá trị tác phẩm, ý nghĩa tác phẩm

Từ quan điểm tích hợp, ta có thêm loại câu hỏi tích hợp Câu hỏi tích hợp là loại câu hỏi tình huống khai thác yếu tố đồng qui giữa phân môn Văn và phân môn liên đới Loại câu hỏi, bài tập này vừa mang tính chất củng cố, vừa mang tính chất của thao tác tích hợp Chẳng hạn câu hỏi : Truyền thuyết “Sơn Tinh- Thuỷ Tinh” liên quan đến thời đại lịch sử nào? Đây là câu hỏi vừa tích hợp giữa Văn và Sử, giữa Văn và khái niệm truyền thuyết đã học ở bài trước đó Hiện nay cách ra đề kiểm tra, thi học kì, thi cuối năm của môn Ngữ văn đều sử dụng loại câu hỏi, bài tập tích hợp

5 Kỹ năng hướng dẫn học sinh học tập theo phương pháp tích hợp

Do chương trình nội dung môn Ngữ văn được xây dựng theo quan điểm tích hợp Văn bản tác phẩm văn học ở phần Văn là ngữ liệu chung của cả phần Tiếng Việt và Làm văn Một số giáo viên còn lúng túng khi hướng dẫn học sinh học tập bằng sách giáo khoa theo phương pháp tích hợp Khó khăn ở đây xuất phát theo thói quen từ lâu dạy học tách rời 3 phân môn trước đây

Năng lực khéo léo trong hướng dẫn học sinh học tập theo phương hướng tích hợp cần được giáo viên rèn luyện, đúc kết kinh nghiệm Về cơ bản, giáo viên đã có cái nhìn tích hợp, đã nắm chắc khung chương trình tích hợp và các kiến thức đồng qui của từng cụm bài, từng bài Ngữ văn thì khâu hướng dẫn học