dạy học sinh đọc diễn cảm
Trang 1Một số kinh nghiệm rèn đọc diễn cảm
cho học sinh lớp 5
Phần I: MỞ ĐẦU
I L í DO CH Ọ N ĐỀ T à I
1 Cơ sở lý luân:
Có thể nói bậc Tiểu học là bậc học quan trọng, đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách của học sinh, nền móng đó cần phải đợc xây dựng thật vững chắc.Vì vậy, mỗi giáo viên Tiểu học cần trang bị cho mình vốn kiến thức, phơng pháp cơ bản của việc dạy học nhằm đáp ứng mục tiêu của giáo dục hiện nay đó là: giáo dục con ngời Việt Nam phát triển toàn diện về mọi mặt Ngời giáo viên cần biết kết hợp hài hoà giữa vốn kiến thức của bản thân và sách giáo khoa để truyền thụ cho học sinh giúp các em tiếp nhận đợc kiến thức và có những hiểu biết nhất định về cuộc sống từ đó đáp ứng đợc yêu cầu, đòi hỏi của xã hội
ở Tiểu học, các môn học có quan hệ mật thiết với nhau, trong đó môn Tiếng Việt có một vị trí hết sức quan trọng đối với các em học sinh vì hoạt động
đọc trong môn Tiếng Việt là một hình thức giao tiếp tích cực giữa ngời đọc và ngời viết hiểu đợc văn bản Trên thực tế chúng ta có thể thấy rằng: hoạt động đọc diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc trong cuộc sống: đọc thông tin, th từ, sách báo, Đối với học sinh thông qua đọc các em nắm đợc kiến thức sơ giản và những hiểu biết về thiên nhiên, cuộc sống con ngời, văn hoá và văn học của Việt Nam và nớc ngoài Đặc biệt, đọc các tác phẩm văn học, các em cảm nhận đợc cái hay, cái đẹp trong cuộc sống và đợc bồi dỡng thêm về vốn hiểu biết của mình
Văn học là một mảng khoa học gắn liền với thực tế Mặc dù trong chương trình Tiểu học không có môn văn với tư cách độc lập nhưng mục tiêu của chương trình Tiếng Việt, đặc biệt là phân môn Tập đọc vẫn hướng tới việc hình thành năng lực cảm thụ văn học, học sinh được bồi dưỡng về tư tưởng tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ và tạo nên sự phong phú về tâm hồn cho các em Có thể nói, dạy Tập đọc cho các em chính là bồi dỡng tình yêu Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa
2 Cơ sở thực tiễn:
Trong quá trình giảng dạy, tôi thấy việc giúp các em học tốt môn Tiếng Việt là điều cần thiết đặc biệt là việc rèn đọc diễn cảm Bởi lẽ, có cảm thụ tốt học sinh mới diễn tả tốt tác phẩm bằng việc đọc diễn cảm trái lại đọc diễn cảm càng tốt một tác phẩm, các em càng cảm thụ sâu sắc hơn ý nghĩa nhân văn và tình cảm thẩm mĩ của tác phẩm đó Việc rèn khả năng đọc diễn cảm phải được tiến hành song song với việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Hiện nay, học sinh đã có điều kiện thuận lợi cho việc rèn đọc: chơng trình sách giáo khoa phù hợp với nhận thức của học sinh, sự sắp xếp các bài đọc lôgíc, chặt chẽ, sự quan tâm của thầy cô, bạn bè và gia đình song việc rèn đọc của học sinh không đồng đều Một số học sinh tiếp thu tốt thì chỉ cần nghe giáo viên đọc
và hớng dẫn cách đọc là các em có thể đọc đợc một bài văn hay hoặc một bài thơ theo đúng yêu cầu Nhng bên cạnh đó có học sinh khả năng còn hạn chế do học sinh phát âm cha chuẩn hoặc do bản thân học sinh cha tự cố gắng tích cực rèn
đọc, tiếp thu kiến thức một cách thụ động, máy móc và còn xem nhẹ môn Tập
đọc nhất là hoạt động đọc
Là một giáo viên được phân công giảng dạy môn Tiếng Việt ở khối lớp 5, tôi tự thấy trách nhiệm của mình là phải luôn cố gắng tìm tòi, học hỏi, nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng,
Trang 2nhằm bồi dưỡng, xây dựng cho học sinh một tâm hồn đẹp, một nhân cách văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam Với lý do nh đã trình bày, tôi chọn đề tài:
“Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5" hi vọng giúp học sinh học tập ngày
một tốt hơn môn tập đọc cũng nh các môn học khác
II M Ụ C đích nghiên C Ứ U
Thông qua đề tài này, tôi không có tham vọng đưa ra một phương pháp dạy học mới hay một sự cải cách nào đó về nội dung giờ dạy Tập đọc mà chỉ đưa ra một vài ý kiến của bản thân, những kinh nghiệm tôi tìm hiểu được qua tài liệu, đồng nghiệp để tìm cách hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm tốt các bài trong chương trình Tập đọc lớp 5 nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, thực hiện tốt mục tiêu giáo dục mà bộ GD-ĐT đã đề ra
III ĐỐ I T ƯỢ NG NGH iê N C Ứ U
-Học sinh lớp 5 trường TH số 2 Xuân Ninh ( Năm học 2006 - 2007)
-Học sinh lớp 5 trường TH số 2 Xuân Ninh ( Năm học 2008 - 2009)
-Một số bài tập đọc trong chương trình tập đọc lớp 5
IV PH ƯƠ NG PH á P NGHI ê N C Ứ U
1.Đọc tài liệu:
-SGK Tiếng Việt 5, SGV Tiếng Việt 5,sách thiết kế bài giảng Tiếng Việt 5 -Sách tham khảo: Phơng pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học của tác giả Lê
Ph-ơng Nga-Nguyễn Trí-NXB Đại học quốc gia Hà Nội
2.Thông qua các chuyên đề ở tổ khối, liên trờng, các chuyên đề của phòng giáo dục, dự giờ rút kinh nghiệm của đồng nghiệp
3 Rút kinh nghiệm qua thực tế giảng dạy của mình, điều tra khảo sát đối tượng học sinh
Phần II :NỘI DUNG
I KHảO sáT ĐỐ I T ƯỢ NG H Ọ C SINH
Ngay khi đợc phân công giảng dạy môn Tiếng việt lớp 5- Trờng Tiểu học
số 2 Xuân Ninh trong năm học 2006 - 2007, tôi tiến hành điều tra cụ thể về tình hình lớp, khả năng đọc của từng em trong lớp như sau:
Tổng số học sinh: 32 em
Số em đọc diễn cảm tương đối tốt: 04 em
Số em đọc lưu loát song chưa diễn cảm: 18 em
Số em đọc còn chưa lu loát: 10 em
Như vậy với 10/32 em đọc còn hạn chế và vấp nhiều đã nảy sinh một khó khăn: Các em đọc chưa lưu loát thì càng không thể đọc diễn cảm được
Qua tìm hiểu tôi nhận thấy sở dĩ các em cha thể đọc lưu loát văn bản là
do các nguyên nhân sau:
1 Do vốn từ ngữ của các em còn hạn chế nên chưa hiểu hết nghĩa của từ
Trang 3trong văn bản dẫn đến ngắt, nghỉ không đúng và đọc lặp từ
2 Nhận thức của học sinh về tầm quan trọng môn học cha đúng nên chưa
có ý thức tự rèn luyện
* Đối với các em đã đọc tương đối lưu loát các văn bản nhưng chưa biết đọc diễn
cảm tôi nhận thấy nguyên nhân là do:
1 Các em chưa cảm nhận được ý nghĩa nội dung và nghệ thuật của bài đọc
2 Điều kiện để bộc lộ năng lực của học sinh còn ít nên cha phát huy hết khả năng của mình
Sau khi khảo sát và tìm ra đợc nguyên nhân vì sao chất lợng đọc của học sinh trong lớp còn nhiều hạn chế nh vậy, tôi đã xây dựng kế hoạch bồi dỡng, khắc phục từng mặt nhằm rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh của lớp mình Kế hoạch này đợc tôi áp dụng cho cả học sinh khối 5 do tôi giảng dạy trong năm học
2008 - 2009 với các bớc tiến hành nh sau
II.Cách tiến hành
1.Luyện đọc đúng
Vấn đề đọc đúng đối với học sinh là đặc biệt quan trọng vì muốn đọc được diễn cảm bài văn, bài thơ trước hết học sinh phải đọc lưu loát bài văn, bài thơ đó.Vì vậy, trong thời gian của một tiết Tập đọc để học sinh đọc diễn cảm tốt cần phải phân chia thời gian dành cho luyện đọc và tìm hiểu bài một cách hợp lý để tránh
sa vào giảng văn mà cũng tránh tình trạng chỉ luyện đọc mà không tìm hiểu được nội dung, nghệ thuật của bài dẫn tới không diễn tả hết được cảm xúc của tác phẩm đó Vì vậy, tôi luôn dành thời gian hợp lý cho học sinh luyện đọc đúng Thông thường học sinh hay đọc sai những từ hoặc cụm từ mà các em chưa hiểu đúng nghĩa của nó trong bài văn Tuy nhiên, cũng có nhiều từ, cụm từ do được đặt trong một câu dài, hoặc do sự thay đổi của phụ âm đầu, của vần mà nếu phát âm nhanh hoặc chuẩn bị tâm thế không kỹ sẽ dễ đọc sai, đọc nhầm
Vì vậy, công việc đầu tiên của việc luyện đọc đúng là tìm ra những từ ngữ
mà các em dễ sai nhất để luyện đọc Việc làm này, nhìn qua thì chẳng có gì đặc biệt thậm chí có giáo viên còn có thể bỏ qua vì cho rằng nó chỉ quan trọng với học sinh lớp dưới, còn ở lớp 5 học sinh đã thành kĩ năng rồi Thực ra, việc luyện đọc đúng lại có một ý nghĩa quan trọng Thông qua luyện đọc từ tôi có thể giúp học sinh củng cố về nghĩa, về cách đọc từ đúng, từ đó tìm ra được cách ngắt, nghỉ hơi đúng trong mỗi câu, cũng có thể giúp học sinh quen với việc sử dụng bộ máy phát âm một cách điêu luyện dẫn tới đọc lưu loát
Để làm tốt bớc này tôi ghi những từ dễ đọc sai nhất qua lần đọc nối tiếp của học sinh rồi luyện đọc cho các em đọc còn hay vấp, hay sai
Ví dụ: * Khi dạy bài: Kỳ diệu rừng xanh ( Nguyễn Phan Hách- Tiếng việt
5 tập 1)
Học sinh cần đợc luyện đọc các từ sau:
- Lúp xúp (luyện đọc đúng vần)
- Lúp xúp, giang sơn vàng rợi, màu sặc sỡ rực lên, nấm dại, chồn sóc, rừng rào rào chuyển động (luyện âm đầu và cụm từ).
* Bài: Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà (Quang Huy- Tiếng việt 5 tập 1)
Trang 4Học sinh luyện đọc các từ ngữ:
- Chơi vơi, lấp loáng, ba-la-lai-ca ( luyện âm đầu).
- Say ngủ cạnh dòng sông, nối liền hai khối núi (luyện đọc cụm từ).
* Bài: Mùa thảo quả (Ma Văn Kháng- Tiếng việt 5 tập1)
Học sinh luyện đọc các từ ngữ:
- Lớt thớt, ngọt lựng, thơm nồng, chín nục, lan toả, lặng lẽ, rực lên
(luyện đọc âm đầu)
- Sự sinh sôi, nơi tầng rừng thấp (luyện đọc cụm từ).
*Bài : Bầm ơi(Tố Hữu- Tiếng việt 5 tập 2).
Học sinh cần đợc luyện đọc các từ:
- Lâm thâm, mạ non, mấy lần (luyện đọc âm đầu).
- Muôn nỗi tái tê lòng bầm (luyện đọc cụm từ).
Có thể thấy, luyện đọc đúng từ ngữ cho học sinh cũng là giúp học sinh quen với các từ, các cụm từ tránh ngắt nhịp sai và cũng là để đọc đúng âm đầu đồng thời để thay đổi nhanh, uyển chuyển t thế của lỡi khiến học sinh có thể đọc lu loát bài văn, bài thơ
Đối với những câu dài trong bài văn hoặc một số câu thơ, học sinh rất hay
bị lúng túng do thiếu chủ động trong lấy hơi dẫn đến ngắt nhịp sai, có khi không
đủ hơi để đọc hết câu theo ý định của mình Vì vậy, tôi thờng cho các em luyện
đọc những câu nh thế để các em tự phát hiện chỗ cần ngắt hơi, ngắt nhịp trong câu Từ đó, các em sẽ chủ động trong việc lấy hơi, thả hơi khi đọc
Ví dụ: Học sinh cần luyện đọc và phát hiện cách ngắt câu sau đây:
* Bài : Kì diệu rừng xanh(Nguyễn Phan Hách - Tiếng Việt 5- tập 1)
- Những chiếc chân vàng dẫm lên thảm lá vàng/ và sắc nắng/ cũng rực vàng trên lng nó.
* Bài : Phong cảnh đền Hùng (Đoàn Minh Tuấn- Tiếng Việt 5- tập 2) Học sinh cần ngắt hơi ở câu: Dãy Tam Đảo nh bức tờng xanh/ sừng sững chắn nganh bên phải/ đỡ lấy mây trời cuồn cuộn.
Và câu: Trớc mặt/ là Ngã Ba Hạc, nơi gặp gỡ giữa ba dòng sông lớn/ tháng năm mải miết đắp bồi phù sa cho đồng bằng xanh mát.
*Bài: Đất nớc (Nguyễn Đình Thi- Tiếng Việt 5- tập 2)
Học sinh cần ngắt nhịp thơ nh sau:
Mùa thu nay/ khác rồi Tôi đứng vui nghe/ giữa núi đồi Gió thổi rừng tre/ phấp phới Trời thu/ thay áo mới
Trong biếc/ nói cời thiết tha.
Ngắt nhịp, nghỉ hơi đúng không chỉ có ý nghĩa trong việc giúp học sinh đọc lu loát không vấp hoặc thiếu hơi; nó còn có ý nghĩa làm tăng hiệu quả trong diễn tả nội dung, tình cảm của bài đọc Vì vậy, tôi không chỉ giúp các em ngắt nghỉ
đúng ở các câu dài mà còn quan tâm đến các câu ngắn nhằm giúp các em cảm nhận thêm ý nghĩa nội dung và có cảm xúc khi đọc bài
VD: *Bài : Lập làng giữ biển (Trần Nhuận Minh - Tiếng Việt 5- tập 2) học sinh cần ngắt nhịp đúng câu: Nhụ đi/ và sau đó/ cả nhà sẽ đi.
Trang 5*Bài: Tiếng rao đêm (Nguyễn Lê Tín Nhân- Tiếng Việt 5 -tập 2)
Câu: Mặt mày đem nhẻm/ thất thần/khóc không thành tiếng.
Khi đọc đúng các từ khó, biết ngắt câu hợp lý thì học sinh dễ dàng đọc lu loát đợc toàn bài.Lúc này, các em không còn lo lắng đến những lỗi về phát âm hay ngắt hơi, ngắt nhịp mà sẽ tự tin để thể hiện toàn bộ cảm xúc theo những điều các em đã cảm nhận đợc về tác phẩm trong bài đọc của mình Đó cũng là bớc khởi đầu quan trọng cho việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh
2 Ng ữ đ i ệ u, c ườ ng độ và cao độ c ủ a gi ọ ng đọ c
Muốn thể hiện đúng cảm xúc tức là đọc diễn cảm một tác phẩm hay một đoạn nào đó của tác phẩm thì chỉ đọc đúng thôi chưa đủ mà người đọc còn phải biết kết hợp với ngữ điệu, cường độ và cao độ của giọng đọc Bởi vậy, mỗi bài học, bài đọc tôi đều khuyến khích học sinh tự tìm ra những cách thể hiện hay nhất thông qua ngữ điệu, độ to nhỏ, trầm bổng và nhanh chậm của âm thanh câu từ Tôi chia các bài tập đọc thành hai dạng bài để luyện đọc
Dạng 1: Bài đơn thuần chỉ là tả cảnh hoặc thông qua tả cảnh để tả tình Dạng 2: Bài mang tính chất kể chuyện, có dẫn lời đối thoại hay lời nói của
nhân vật
a Với dạng bài thứ nhất, để làm nổi bật cảnh định tả, người đọc cần nhấn mạnh ở các từ gợi tả và gợi cảm Khi vào phần luyện đọc, tôi thường cho học sinh tự phát hiện các từ cần nhấn mạnh Muốn làm tốt việc này cần tạo cho các
em thói quen phát hiện, nhận biết các từ này ngay từ khi nghe bạn đọc, nghe giáo viên đọc mẫu và trong quá trình khai thác tìm hiểu nội dung, nghệ thuật của bài
Bài: Tiếng đàn ba- la- lai- ca ttên sông Đà (Quang Huy- TV5 -tập 1)
Học sinh cần biết nhấn giọng ở những từ: nối liền, nằm bỡ ngỡ, chia, muôn ngả, lớn, đầu tiên
Bài: Cao Bằng (Trúc Thông,Tiếng Việt 5 – tập 2)
Học sinh cần nhấn giọng: Qua, lại vợt, rõ thật cao, bằng bằng xuống, mận ngọt, đón môi , rất thơng, rất thảo, nh hạt gạo, nh suối trong
Từ đó, khi đọc học sinh cần nhấn giọng vào những từ ngữ này, tạo nên hiệu quả nhất định làm nổi rõ cảnh định tả thông qua đó bật lên cảm xúc của tác phẩm, tăng sức hấp dẫn của cảnh vật
Nhịp độ nhanh chậm khi đọc cũng góp phần tạo cảm xúc cho bài đọc
Ví dụ:Bài: Kì diệu rừng xanh (Nguyễn Phan Hách-Tiếng Việt 5-tập I).
Toàn bài đọc với giọng thong thả vừa phải, nhẹ nhàng Song ở đoạn 1 để thể hiện thái độ ngỡ ngàng, ngưỡng mộ của tác giả trớc vẻ đẹp kì diệu của cảnh rừng đọc
với giọng khoan thai:"Loanh quanh trong rừng, chúng tôi đi vào một lối dầy nấm dại, một thành phố nấm lúp xúp dới bóng cây tha Những chiếc nấm to bằng cái ấm tích " Nhng ở đoạn 2 lại đọc nhanh hơn ở những câu miêu tả hình ảnh thoắt ẩn thoắt hiện của muông thú:"Chúng tôi đi đến đâu, rừng rào rào chuyển động đến đấy Những con vợn bạc má ôm con gọn ghẽ chuyền nhanh
nh tia chớp Những con chồn sóc với chùm lông đuôi to đẹp vút qua không kịp
đa mắt nhìn theo" và tiếp đến ở đoạn 3 lại đọc thong thả những câu miêu tả vẻ
Trang 6thơ mộng của cánh rừng trong sắc vàng mênh mông.
Cũng giống như khi thể hiện một bài hát, giọng đọc không thể lúc nào cũng đều đều mà cần có lúc to, lúc nhỏ, khi bổng, khi trầm mới diễn tả hết cảm xúc của nhân vật, của tác phẩm mà tác giả đã gửi gắm vào đó
Ví dụ:Bài: Đất nớc ( Nguyễn Đình Thi, Tiếng Việt 2- Tập 1)
- ở khổ thơ 1, 2 cần đọc với giọng tha thiết, bâng khuâng để thể hiện vẻ đẹp
và buồn của những ngày thu đã xa:
Sáng mát trong nh sáng năm xa
Gió thổi mùa thu hơng cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
- ở khổ thơ 3, 4 nhịp lại nhanh hơn, giọng vui, khoẻ khoắn, tràn đầy tự hào:
Mùa thu nay khác rồi!
Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre phấp phới
để thể hiện niềm vui phơi phới, rộn ràng của thiên nhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi
- ở khổ 5 cần đọc với giọng chậm rãi, trầm lắng, chứa chan tình cảm, sự thành kính cũng nh lòng tự hào về đất nớc tự do và về truyền thống bất khuất của dân tộc:
.Nớc chúng ta,
Nớc những ngời cha bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xa vọng nói về.
b) Với dạng bài thứ hai, những bài có dẫn lời nói hoặc đối thoại của nhân vật, việc thể hiện tốt lời nói, ngữ điệu theo từng tuyến nhân vật sẽ làm tăng hiệu quả diễn đạt của tác phẩm Vì vậy, khi gặp những bài này, ở phần luyện đọc
đúng tôi luôn yêu cầu học sinh đọc những câu đối thoại hoặc lời nói đã dẫn trong bài, thể hiện giọng đọc theo từng tuyến nhân vật với tính cách của mỗi nhân vật được nêu trong từng câu nói
Ví dụ: Khi dạy bài: Một vụ đắm tàu (A- mi - xi ,Tiếng Việt 5 - tập 2)
Học sinh biết cần nhấn giọng vào các từ ngữ: còn chỗ, sực tỉnh, lao ra, sững sờ, thẫn thờ, hét to, Giu- li- ét- ta, xuống đi, bàng hoàng, ngửng cao, bật khóc nức nở, vĩnh biệt.
Bài: Lập làng giữ biển (Trần Nhuận Minh- TV5- tập 2 ) giọng đọc phải thể hiện
đợc lời nói rành rẽ, điềm tĩnh, dứt khoát của bố Nhụ:
- ở đây đất rộng, bãi dài, cây xanh, nớc ngọt, ng tờng gần Chả còn gì hay hơn cho một làng biển
Lời ông Nhụ lại cơng quyết, gay gắt:
- Tao chết ở đây thôi Sức không còn chịu đợc sóng.
Lời đáp của Nhụ nhẹ nhàng:
- Vâng.
Trang 7Nh vậy, trong các giờ tập đọc tôi luôn cố gắng xác định đúng các dạng bài
đọc, giúp học sinh tìm cách thể hiện cảm xúc của bài để các em có thể vận dụng
đọc bài một cách tốt nhất góp phần nâng cao năng lực cảm thụ cho học sinh
3 Đọ c m ẫ u c ủ a giáo viên.
Việc đọc mẫu của giáo viên cũng có ý nghĩa quan trọng không kém trong việc rèn đọc cho các em Giáo viên đọc mẫu tốt sẽ giúp cho học sinh cảm nhận được ngay từ đầu cái hay cái đẹp của tác phẩm gợi xúc cảm và tạo hứng thú học tập cho học sinh Nhận thức đợc điều đó, tôi luôn cố gắng nghiên cứu kỹ bài học, đặt mình vào tâm trạng tình cảm của tác giả, của nhân vật để thể hiện một cách tốt nhất tác phẩm mỗi khi đọc mẫu Song song với việc đọc mẫu thật tốt nhằm tạo cho học sinh một tâm thế sẵn sàng, hứng thú khi bước vào bài học thì việc rèn cho học sinh biết nghe đọc là một điều không thể thiếu Chính năng lực nghe của học sinh đóng góp một phần không nhỏ vào kết quả bài đọc mẫu của giáo viên Bởi vì khi nghe với một sự tập trung cao độ, học sinh bước đầu phát hiện được những tình cảm, những ý nghĩa sâu sắc ẩn chứa trong từng câu, từng lời đọc của giáo viên cũng chính là cái hay, cái đẹp mà người thầy muốn truyền cho các em Ngay từ đó, học sinh dường như đã hình thành khái quát được cách đọc của toàn bài
Ví dụ: Khi đọc bài: " Trí dũng song toàn", giáo viên cần chú ý đọc đúng lời
Giang Văn Minh ở từng đoạn đối thoại:
Đoạn Giang Văn Minh than khóc - giọng ân hận xót thơng Câu hỏi: Vậy, t-ớng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao hằng năm nhà vua vẫn bắt nớc tôi cử ngời mang lễ vật sang cúng giỗ? - giọng cứng cỏi Đoạn Giang Văn Minh ứng đối - giọng dõng dạc, tự hào ( Bạch Đằng thuở trớc máu còn loang) Qua
cách đọc mẫu nh thế của giáo viên, học sinh hiểu đợc sự mu trí dũng cảm và lòng tự hào dân tộc tràn đầy của Thám hoa Giang Văn Minh
Ví dụ: Khi đọc khổ thơ 2, 3 của bài : Đất nớc ( Nguyễn Đình Thi- TV
5-tập 2 ) nếu chỉ nghe đọc với một giọng đều đều, lưu loát thì học sinh mới chỉ thấy được sự thay đổi của đất nớc trong mùa thu nay
Nhưng nếu giáo viên đọc mẫu với giọng đọc diễn cảm khoẻ khoắn, tràn đầy
tự hào đồng thời nhấn giọng ở những từ ngữ gợi tả cảm xúc nh:
Mùa thu nay /khác rồi
Tôi đứng vui nghe/ giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre/ phấp phới
Trời thu/ thay áo mới
Trong biếc/ nói cời thiết tha.
Thì học sinh sẽ cảm nhận đợc niềm vui phơi phới, rộn ràng của thiên nhiên,
đất trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc kháng chiến.Các em đợc sống lại không khí tng bừng náo nức của đất nớc trong những năm đầu tiên đón chào mùa thu của hoà bình Điều đó gợi lên tình yêu thiên nhiên, đất nước, thôi thúc trong các
em một mong muốn thể hiện lại thật đầy đủ những tình cảm đó trong bài đọc của mình
4 Tìm hi ể u n ộ i dung, ngh ệ thu ậ t c ủ a bài
Như đã đề cập ở trên, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc học sinh
Trang 8đọc chưa tốt là do vốn từ ngữ của các em còn hạn chế dẫn đến chưa thông hiểu một số từ ngữ nói riêng và nội dung của văn bản nói chung Vì vậy, bên cạnh việc dạy học tốt môn Luyện từ và câu (mà nội dung khuôn khổ đề tài này không
đề cập đến) thì giúp học sinh tìm hiểu đầy đủ nội dung bài học là việc làm không thể bỏ qua trong quá trình dạy Tập đọc
Có một số ý kiến cho rằng yêu cầu chủ yếu của giờ tập đọc là rèn đọc cho học sinh, vì thế không cần thiết hoặc xem nhẹ việc giúp học sinh tìm hiểu nội dung bài học Thực tế thì để thực hiện được mục đích rèn đọc tốt cho học sinh không thể tách rời việc giúp học sinh hiểu nội dung và nghệ thuật của bài Bởi vì, chỉ có hiểu thấu đáo nội dung và ý nghĩa nghệ thuật của bài học, các em mới có được những cảm xúc để thể hiện thật tốt bài đọc đó
Trong giờ Tập đọc, ngoài việc khai thác nội dung bài học dựa vào các câu hỏi trong sách giáo khoa, tôi thường cố gắng tìm thêm những câu hỏi phù hợp nhằm giúp các em tìm tòi, phát hiện những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài Từ đó, các em sẽ cảm nhận được sâu sắc hơn nội dung, hiểu bài, ý nghĩa của tác phẩm cũng như những tình cảm của tác giả, của nhân vật ẩn chứa trong từng câu, từng chữ của bài đọc
VD: Khi dạy bài: Mùa thảo quả ( Ma Văn Kháng-TV5 -tập I )
Thông qua việc tìm hiểu từ ngữ: ngọt lựng, thơm nồng , đỏ chon chót…
giúp học sinh hình dung được mùi hơng, mùi thơm rất đặc biệt và vẻ đẹp của thảo quả khi vào mùa.Song để học sinh thấy hết được vẻ đẹp đặc biệt đó tôi giúp học sinh tìm hiểu thêm:
- Đoạn cuối bài tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? (So sánh:những chùm thảo quả đỏ chon chót như chứa lửa chứa nắng- nhân hoá: rừng say ngây và ấm nóng).
Từ đó học sinh thấy được bằng biện pháp nghệ thuật (nhân hoá- so sánh) hương thơm và màu sắc của thảo quả được miêu tả một cách cụ thể, sinh động và thật đặc biệt làm cho người đọc như thấy mình đang lạc vào rừng thảo quả chín Qua đây, học sinh biết cần phải đọc bài với giọng nhẹ nhàng, cảm hứng ca ngợi nhấn giọng ở các câu, từ gợi tả, gợi cảm mới lột tả hết đợc vẻ đẹp diệu kì của thảo quả khi vào mùa
Hoặc khi dạy bài: "Đất nớc"(Nguyễn Đình Thi -Tiếng Việt 5- tập 2) ngoài
việc phân tích nội dung bài thấy được vẻ đẹp của mùa thu đất nớc xa và nay tôi còn giúp học sinh tìm hiểu nghệ thuật để thấy đợc niềm vui , niềm từ hào và tình yêu tha thiết của tác giả đối với đất nớc tự do và giàu truyền thống bất khuất:
VD: Khi phân tích câu thơ: "Gió thổi rừng tre phấp phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc, nói cời thiết tha"
Tôi đặt câu hỏi: Tác giả đã sử dụng biện pháp gì để tả thiên nhiên, đất
trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc kháng chiến? (Tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hoá- làm cho trời cũng thay áo, cũng nói cời nh con ngời- để thể hiện
Trang 9niềm vui phơi phới, rộn ràng của thiên nhiên, đất trời trong mùa thu thắng lợi của cuộc kháng chiến)
Qua phân tích tôi giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa của việc sử dụng biện pháp nhân hoá của tác giả Tác giả không chỉ quan sát miêu tả bằng mắt mà bằng cả tấm lòng để thấy đợc vẻ đẹp kì diệu, niềm vui hân hoan của cả đất trời, của thiên nhiên, trong mùa thu mới Từ đó, giúp học sinh tự tìm đợc cách đọc để thể hiện tác phẩm một cách có hiệu quả nhất
5 B ồ i d ưỡ ng v ốn s ố ng cho h ọ c sinh
Như đã nhận định ở trên, các em có thể đọc tương đối lưu loát các văn bản, các tác phẩm song do vốn sống còn hạn chế, do chưa được trải nghiệm thực tế cuộc sống các em khó có thể nào diễn đạt thật đầy đủ, thành công một tác phẩm văn học
Nếu như chưa một lần được về nông thôn, được ngắm cảnh đồng quê vào
vụ gặt trong một ngày thu đẹp trời chắc các em khó mà "cảm" thấy hết được vẻ
đẹp trù phú, ấm no, thanh bình mà nhộn nhịp của "Quang cảnh làng mạc ngày mùa" (TV 5 tập I)- Một vẻ đẹp trù phú, sống động nơi làng quê với những màu
vàng rất khác nhau: vàng xuộm của cánh đông lúa chín, vàng hoe của nắng trời mùa thu, vàng lịm của những quả xoan chín mọng, vàng mượt của những chú chó, chú gà béo tốt
Cũng như nếu chưa một lần được tham quan cảnh rừng làm sao các em có
thể cảm nhận được cái "thế giới thần bí" của một "giang sơn vàng rợi" nơi rừng khộp ( Kì diệu rừng xanh ) ( TV 5 tập I).
Tất cả những điều đó các em chỉ có thể tiếp nhận chúng qua lời giảng, giọng đọc của thầy cô và thể hiện lại mà không biết rằng mình đúng hay ch a
đúng
Tôi luôn yêu cầu học sinh của mình cố gắng đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật, hoà mình vào cảnh vật để cảm nhận hết cái tình của tác phẩm Song để đạt được điều đó, phải luôn tìm cách cho các em được trải nghiệm thực tế khi có điều kiện:
Tôi hướng dẫn các em tìm đọc thêm sách, báo, tổ chức các cuộc thi kể chuyện, đọc thơ, tham gia thi văn nghệ đồng thời khuyến khích các em đi tham quan dã ngoại, du lịch cùng gia đình trong các dịp nghỉ hè, nghỉ tết, nghỉ cuối tuần, tạo điều kiện cho các em được tiếp xúc với thế giới xung quanh, trau dồi vốn sống thực tế
Các hoạt động ngoại khóa của trường tổ chức trong các dịp kỉ niệm các ngày lễ lớn cũng có tác dụng rất nhiều trong việc trang bị cho các em vốn kiến thức về sự vật, con người xung quanh
Ngoài ra, qua những câu chuyện kể, những lúc trò chuyện ngoài giờ tôi cố gắng giúp các em hiểu thêm về thế giới tự nhiên và xã hội, tạo cho các em những cảm hứng nhất định khi tiếp nhận một bài đọc, một tác phẩm văn học
6 Xây dựng mô hình tổ nhóm đọc diễn cảm cho học sinh.
Tâm lý của học sinh Tiểu học, ở bất kỳ môn học nào đều có sự ganh đua
Trang 10Do đó, tôi đẫ tổ chức xây dựng tổ nhóm đọc diễn cảm để các em có khả năng đọc tốt, có điều kiện phát huy năng lực của bản thân Đồng thời tôi cũng phát hiện những học sinh đọc tốt và cha tốt để có kế hoạch bồi dỡng kèm cặp từng đối tợng học sinh cho phù hợp.Từ đó, thúc đẩy việc thi đua học tập của các em tạo cho các em một không khí học tập bộ môn thật sôi nổi mà cũng thật hiệu quả
III KếT QUẢ
Qua một thời gian triển khai đề tài trong tổ, khối bằng sự nỗ lực cố gắng của bản thân cùng với sự giúp đỡ của đồng nghiệp và cấp trên, chất lợng đọc của lớp tôi
đã đạt được kết quả đáng khích lệ Kết quả đó đợc thể hiện ở các lần kiểm tra
định kỳ nh sau:
Với cách đánh giá: Những em đọc diễn cảm tốt đạt điểm: 9, 10
Đọc lưu loát và bước đầu có diễn cảm đạt điểm: 7, 8
Đọc chưa lưu loát và chưa diễn cảm đạt điểm : 5, 6
*Kết quả qua các lần kiểm tra định kỳ được thống kê nh sau:
Lớp 5 1 (Năm học 2006 - 2007)
Điểm
Lần KT
Dưới TB
Giữa kì I 4 12,50 18 56,25 10 31,25 0
Cuối kì I 6 18,75 20 62,5 6 18,75 0
Giữa kì II 10 31,25 18 56,25 4 12,50 0
Cuối kì II 12 37,50 18 56,25 2 6,25 0
Khối 5: ( Năm học 2008 - 2009).
Điểm
Lần KT
Tổng
Giữa kì I 46 11 24.0 23 50.0 10 21.7 2 4.3
Cuối kì I 46 24 52.3 16 34.7 6 13.0 0 0
Giữa kì II 46 33 71.7 11 24.0 2 4.3 0
Cuối kì II 46
PHầN III: kết luận
Qua nghiên cứu đề tài "Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5" tôi rút ra một
số kinh nghiệm như sau:
1 Để đọc hay, trớc tiên học sinh phải đọc đúng Điều đó tạo niềm tin cho học sinh thực hiện tốt bước tiếp theo, giúp các em diễn tả đợc cảm xúc của bài
2 Cần quan tâm và rèn luyện ngữ điệu, nhịp điệu, cường độ, cao độ trong từng bài cụ thể giúp học sinh thể hiện tốt cảm xúc của bài đọc